CHƯƠNG IL: 6 NHIEM MOI TRUONG 11. Chất thai — Hóa chất độc hai Chất thải là những hóa chất không có khả năng sử dụng được va bị loại bỏ trong quá trình sản xuất (có thé là sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, hoạt động du lịch, giao thông vận tải), từ sinh hoạt đời sống, từ khu đân cư và kể cả các hoạt động du hành vũ trụ. cũng đều là chất thải. Chất thải của một quá trình sản xuất này là nguyên liệu cho quá trình sản xuất tiếp theo.
Chất thải có thể ở dạng khí, lỏng hoặc rắn. Chất thải rắn thường được gọi là rác. Ngay trong du hành vũ trụ cũng có chất thải gọi là chất thải vũ trụ. Đó là những mảnh vờ của các vệ tinh, các mảnh tên lửa bị loại bỏ.
Rác và chất thải bản chất đầu tiên của nó có thể chưa ô nhiễm hoặc mới ở mức làm bắn môi trường. Nhưng qua tác động của các yếu tố môi trường, qua phân giải, hoạt hóa, mà chất bản mới trở nên 6 nhiễm và gây độc. Rác hữu cơ thì bị lên men gây thối và độc. Nước thải chứa hoá chất làm 6 nhiễm đất, ô nhiễm nước mặt, nước ngâm.
Chất thải phóng xạ gây ô nhiễm phóng xạ. Xử lý chất thải là một quá trình sử dụng công nghệ, kỹ thuật để biến đổi chất thải làm cho chúng mắt đi hoặc biến đổi sang một dạng khác không ô nhiễm, thậm chí còn có lợi cho môi trường và kinh tế xã hội. Xử lý chất thái có thể bằng phương pháp hóa học, lý học, hóa lý và sinh học. Có khi quy trình công nghệ xử lý chất thải đơn giản nhưng cũng có khi phải cả một dây chuyền công nghệ.
Các hod chit độc hai Ngày nay trong môi trường có rất nhiều loại hóa chất khác nhau, một trong số chúng là các chất độc, số khác là những chất không độc. Theo số liệu của chương trình Môi Trường Liên Hợp Quốc (UNEP) 1985, hiện nay đã có tới hơn 4 triệu hoá chất khác nhau, và hàng năm có khoảng 30 nghìn chất mới được tìm thêm. Các chất hóa học do thiên nhiên hay hoạt động nhân tạo khuếch tán vào không khí, đất, nước từ môi trường, chúng xâm nhập vảo cơ thể sống động, thực vật. vào hệ thống sinh thái của con người làm chết cây cối, súc vat va người.
Ngoài ra, nhiều kim loại thể hiện là những chất vô cùng độc hại đối với môi trường, đặc biệt nhất là As. - Chất độc bản chất: La những chất độc mà dù lượng rất nhỏ cũng gây độc cho hau hết các sinh vật ở bat cứ đâu, như thủy ngân (Hg) nếu vượt quả 0.5 ug/m`, không khí da gây độc cho sinh vật, gây ảnh hưởng mạnh đến than kinh não. - Chất độc theo liễu lượng: Với loại này ở điều kiện thường với nồng độ thấp thi khỏng độc, thậm chí còn la dinh dưỡng can thiết cho thực, động vật và con SVTH: Phan Thị Lan Phương Trang 10 người, nhưng khi nồng độ cao trong dung djch,trong môi trường vượt quá giới hạn an toàn chúng trở nên độc. Các chat độc tổn tại chủ yếu trong môi trường không khí và môi trường nước.
Ô nhiễm không khí là hiện tượng làm cho không khí sạch thay đổi thành phần và tính chất trước bắt cứ một nguyên nhân nào, có nguy cơ gây tác hại tới thực vật và động vật đến các môi trường xung quanh, đến sức khỏe của con người. Quá trình gây ô nhiễm không khí có các bước sau: - Trung tâm sản xuất gây ô nhiễm có nguy cơ không kiểm soát được. - Qua trình khuếch tán, lan truyền trong khí quyển được xem như là môi trường trung gian. - Nguồn tiếp nhận chất 6 nhiễm không khí đó la thực vật, động vật, con người, các công trình xây dựng.
* Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí: - nhiên Do tự gây ra: Rất nhiều các hiện tượng của thiên nhiên gây ra hoặc góp phần vào quá trình ô nhiễm không khí, Gió bão cuốn theo đắt cát. gây ra bụi. Núi lửa phun ra nham thạch cũng gây nên bụi và các khí thải như lưu huỳnh, là thủ phạm phá huỷ tầng ozon. Nước biển bốc hơi cùng với sóng biển tung bọt mang theo bụi muối biển lan truyền vào không khí.
Xác động thực vật chết trong quá trình phân huỷ cũng tạo ra các chất gây ô nhiễm. Song nguồn ô nhiễm này không phải là nguyên nhân chính. + Do hoạt động giao thông vận tải: Ô nhiễm do giao thông sinh ra từ ống khói, ống xả của các xe cộ trong đó chứa nhiều CO sau đó là NO», NO, là những hạt bụi chì, các hợp chất benzene và dẫn xuất của benzene gây ra bệnh ung thư. Ví dụ: Ở thành phố Hồ Chí Minh với số lượng xe là trên 900 ngàn chiếc, năm 1993 và hàng tháng tăng lên 1200 chiếc cùng hàng triệu lượt xe các tỉnh về thành phế tiêu thụ khoảng 2-10 ngàn tắn xăng, 190000 tan dau diezen, thải ra 25 tấn chi, 4200 tấn SO, 4500 tấn NO;, 116 ngàn tắn CO, 1200 ngàn tắn CO;, 13200 tấn hydrocacbon, 160 tấn aldehyde.
Giao thông cảng phát triển cảng tăng sự ô nhiễm. Nước Pháp được đánh giá là ô nhễm nặng nề nhất trong các nước phát triển. Bởi vì, theo Airparif, một tổ chức chịu trách nhiệm đo lường chat lượng không khí cho biết ô nhiễm không khí đã làm bệnh đường hô hắp ting 10 ca một ngày so với 5 ca/ngay trước đây. Bởi vì mỗi ngày có tới 5 triệu chiếc xe hơi chạy trên đường phố Paris gây ô nhiễm.
SVTH: Phan Thị Lan Phương Trang I1 luận t j VHD: en V + Hoạt động sản xuất công nghiệp: Ô nhiễm gây ra từ ống khói của các nhà máy, nhất là những nhà máy có quy trình công nghệ trang thiết bị lạc hậu cũ kỹ và chưa có bộ phận xử lý khí thải. Ở thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 700 nhà máy công nghiệp 30000 cơ sở sản xuất TTCN va hàng trăm co sở dau tư nước ngoài, hầu hết các cơ sở đều chưa có hệ thống xử lý chất thải hoàn chỉnh. Theo thống ké là chưa đầy đủ thì lượng khí 6 nhiễm hang năm thải ra 1017 tắn bụi, 30580 tắn SO;, 390 tấn SOs, 1.500 tắn CO, 7554 tấn NO;, 137 tấn hydro cacbon, 78 tắn alđehit. Như vậy ở Việt Nam mà thành phố Hồ Chí Minh là đại diện thì ô nhiễm giao thông còn thua ô nhiễm do công nghiệp.
Việc đốt củi gỗ để đun nấu sưởi am gây nên hiên tượng 6 nhiễm không khí. Quá trình đốt nhiên liệu cháy không hoàn toàn đã tạo ra CO; và CO. Ngay việc hút thuốc lá cũng là một nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí. Bởi vì trong thuốc lá có 22 chất độc chủ yếu axeton, par, nephanol, nicotin,.
rất nhiều chất gây nên ung thư, không những cho người hút thuốc mà còn những người hít thở. Các công trường xây dựng, công trường khai thác đá vừa tạo nên nguồn ô nhiễm bụi và tiếng én. - Do xuất s nông i nghiệ n p; gười ta chứng minh rằng nông nghệp đã tạo ra khoảng 15% tổng số các chất khí ô nhiễm gây bức xạ tạo nên hiệu ứng nhà kính. Trong đó CO; được tạo ra do việc đốt rừng làm nương rẫy và do hỏa hoạn.
Mặt khác những cánh đồng lúa miễn đất ướt giải phóng khí metan từ các quá trình phân giải yếm khí chất hữu cơ. Nguồn sản sinh các chất này đáng kể từ các trang trại chăn nuôi và từ các đống rác không xử lý đúng kỹ thuật. Các chất khí này gây ô nhiễm môi trường, làm tăng hiệu ứng nhà kính và phá huỷ tằng ozon. * Hậu quả: Ô nhiễm không khí có thé tạo nên các bệnh nghề nghiệp, bệnh riêng lẻ dj ứng, hen suyễn, hô hấp.
Hậu quả với hai cơ quan chính của con người là mắt và hô hap. Ở mắt thì do các hạt O;, NO,, các chất hữu cơ đã 6 nhiễm quang hóa. Tác động đến hô hap như mũi, yết hau, thanh quan thì bởi các hạt nhó hơn 10 micromet bị giữ lại trong phôi. - Tac hại đối với thực vật: Sự ô nhiễm không khi gây những tác hại cấp tính và lâu dài đối với thực vật như: làm các phiến lá trở nên mỏng vả khô, đổi màu điệp lục tố cùng với sự phân hủy điệp lục và khí không.
Ngoài ra còn anh hưởng đến sự phát triển không đồng déu của cuống lá và phiến lá gây hiện tượng xoản lá và dị dạng ở phiến lá. SVTH:PhanTh 77jLanPhuo Trn angl g 2 bt. GV ý = V Bên cạnh những tác hại trên, ô nhiễm không khí còn ảnh hưởng đến các công trình xây dựng và nguyên vật liệu, và khí hậu thời tiết cũng như các quá trình Xây ra trong khí quyển. như: hiệu ứng nhà kính, mưa axit, thủng tẳng ozon.
* Giải pháp cho vấn đề ô nhễm không khí - Các giải pháp cho vấn để ô nhiễm không khí đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ toàn cầu. Chính phủ của nhiều nước đã thảo luận và đưa ra các giải pháp cho van đề nảy cùng với những cam kết về giảm lượng khí độc thải ra môi trường. - _ Về kinh tế, kĩ thuật, luật pháp có biện pháp xử lý như sau: loại bỏ những dây chuyển sản xuất cũ kỹ và lạc hậu gây 6 nhiễm, xử phạt những nha máy vi phạm việc thải quá mức cho phcác ép khí độc. - Ngoài ra, cần có chính sách giáo dục thích hợp cho mỗi người đều hiểu được nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong lành của mình, giảm tối đa việc thải ra môi trường những chất độc hại.
b) Ô nhiễm nước Trong nước tự nhiên các hợp chất vô cơ và hữu cơ tồn tại dưới dạng ion hòa tan, hoặc dạng khí hòa tan, dạng rắn hoặc lỏng, luôn tồn tại mối quan hệ qua lại giữa các sinh vật với nhau và với môi trường tạo nên trạng thái cân bằng, giữ cho chất lượng nước ít biến đổi đột ngột. Các sản phẩm phế thải từ các lĩnh vực khác nhau đã đưa vào nước làm ảnh hưởng xấu đến giá trị sử dụng của nước cân bằng sinh thái tự nhiên phá vỡ và nước bị ô nhiễm. Các dang ô nhiễm: - _ Ô nhiễm hóa học: Do các chất có protein, chất béo và các chất hữu cơ khác có trong chất thải từ các khu công nghiệp và dân cư như: xà phòng, các loại thuốc nhuộm, các chất tẩy giặt tổng hợp, các loại thuốc sát trùng, dầu mỡ, và một số chất thải hữu cơ khác. Ngoài ra còn có các chất vô cơ như axit, kiểm, muối các loại kim loại nặng, các muối vô cơ hòa tan và không tan, các loại phân bón hóa học.