TỔNG QUAN VÀ PHÂN TÍCH HỌC THUẬT: TÀI LIỆU DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ (TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP)
Tổng quan về giáo trình
Tài liệu dạy học môn Giáo dục chính trị trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp do Trường Trung cấp Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh (trực thuộc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội TP.HCM) tổ chức biên soạn và ban hành, căn cứ theo hướng dẫn tại Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp.
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| CƠ SỞ PHÁP LÝ & ĐỊNH DANH TÀI LIỆU DẠY HỌC |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| • Cơ quan chủ quản: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội TP. Hồ Chí Minh |
| • Đơn vị biên soạn: Trường Trung cấp Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh |
| • Khung chuẩn ban hành: Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ (22/01/2020 - Tổng cục GDNN) |
| • Quy chuẩn đánh giá: Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH (Bộ LĐ-TB&XH) |
| • Quy mô cấu trúc: 01 Bài mở đầu + 05 Bài chuyên đề (82 trang tư liệu) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Trong hệ thống chương trình đào tạo nghề nghiệp, Giáo dục chính trị là môn học bắt buộc thuộc khối các môn học chung. Môn học được xác định là một bộ phận của khoa học chính trị và công tác tư tưởng, đảm nhiệm chức năng trang bị hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam.
Tài liệu xác định ba nhóm chuẩn đầu ra (Learning Outcomes) cụ thể:
- Về kiến thức: Người học trình bày được các nội dung cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, chủ trương phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội hiện hành, và các yêu cầu chuẩn mực đối với người lao động.
- Về kỹ năng: Người học có khả năng liên hệ và vận dụng kiến thức lý luận vào quá trình rèn luyện lối sống, tác phong công nghiệp và ý thức chấp hành pháp luật tại nơi làm việc và trong đời sống cộng đồng.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức tuân thủ kỷ luật lao động, trách nhiệm công dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Toàn bộ tài liệu có dung lượng 82 trang, được kết cấu gồm 01 Bài mở đầu, 05 Bài chuyên đề lý luận trọng tâm và phần Danh mục tài liệu tham khảo. Nội dung được triển khai theo logic phát triển từ lý luận tảng nền đến tiến trình lịch sử, thực tiễn xây dựng đất nước và cuối cùng là định hướng rèn luyện nhân cách người học.
Nội dung kiến thức cốt lõi
+------------------------------------------------------------------------------------+
| TIẾN TRÌNH LOGIC CẤU TRÚC 5 BÀI HỌC CỐT LÕI |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| [Bài mở đầu] -> Xác định vị trí, tính chất môn học và quy chuẩn đánh giá |
| ↓ |
| [Bài 1] -> Nền tảng lý luận: 3 bộ phận cấu thành Chủ nghĩa Mác - Lênin |
| ↓ |
| [Bài 2] -> Cơ sở tư tưởng: Nguồn gốc, quá trình & nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh|
| ↓ |
| [Bài 3] -> Thực tiễn lịch sử: Sự ra đời và vai trò lãnh đạo của Đảng CSVN |
| ↓ |
| [Bài 4] -> Nhiệm vụ hiện tại: Phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con người |
| ↓ |
| [Bài 5] -> Ứng dụng thực hành: Chuẩn mực công dân tốt & người lao động tốt |
+------------------------------------------------------------------------------------+
Các chương và chủ đề chính
Tài liệu giảng dạy phân bổ kiến thức qua 5 bài học lý luận chuyên sâu:
Bài mở đầu: Vị trí, tính chất môn học
Xác định vị trí bắt buộc của môn học trong chương trình trung cấp; làm rõ vai trò của chính trị trong việc bảo đảm quyền lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân lao động; giới thiệu phương pháp giảng dạy tích cực và quy chế đánh giá theo quy định hiện hành.
Bài 1: Khái quát về chủ nghĩa Mác - Lênin (Trang 5 – 20)
Trình bày nguồn gốc kinh tế - xã hội, tiền đề tư tưởng lý luận (Triết học cổ điển Đức, Kinh tế chính trị cổ điển Anh, Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp) và tiền đề khoa học tự nhiên (Thuyết tiến hóa của Darwin, Thuyết bảo toàn và chuyển hóa năng lượng của Lomonosov, Thuyết tế bào). Phân tích ba bộ phận lý luận cấu thành:
- Triết học Mác - Lênin: Chủ nghĩa duy vật biện chứng (vật chất, ý thức, 2 nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển, 3 quy luật cơ bản, lý luận nhận thức và vai trò của thực tiễn); Chủ nghĩa duy vật lịch sử (quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, vai trò quần chúng nhân dân trong cách mạng xã hội).
- Kinh tế chính trị học Mác - Lênin: Học thuyết giá trị (hàng hóa, hai thuộc tính, lượng giá trị, bản chất của tiền tệ); Học thuyết giá trị thặng dư (công thức chung của tư bản, hàng hóa sức lao động, phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối và tương đối); Lý luận về 5 đặc điểm kinh tế của chủ nghĩa tư bản độc quyền.
- Chủ nghĩa xã hội khoa học: Sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân; tính tất yếu hình thành chính đảng cách mạng; nội dung và động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa; đặc trưng của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Bài 2: Khái quát về tư tưởng Hồ Chí Minh (Trang 21 – 38)
Hệ thống hóa định nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh theo Văn kiện Đại hội VII (1991) và Đại hội XI (2011) của Đảng; phân tích nguồn gốc thực tiễn, truyền thống dân tộc, tinh hoa văn hóa phương Đông - phương Tây, chủ nghĩa Mác - Lênin và phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh. Tài liệu làm rõ 5 thời kỳ hình thành và phát triển:
- 1890 – 1911: Thời kỳ niên thiếu đến khi ra đi tìm đường cứu nước.
- 1911 – 1920: Trải nghiệm thực tiễn và tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin (Sơ thảo Luận cương của Lênin tháng 7/1920).
- 1921 – 1930: Hình thành cơ bản tư tưởng cứu nước, giải phóng dân tộc (thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, xuất bản Đường Kách mệnh năm 1927).
- 1930 – 1941: Vượt qua thử thách, kiên định đường lối cách mạng vô sản (chủ trì Hội nghị Trung ương 8 tháng 5/1941 tại Pắc Bó).
- 1941 – 1969: Phát triển hoàn thiện tư tưởng về các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, lãnh đạo kháng chiến và để lại bản Di chúc lịch sử.
Phân tích 5 nội dung cốt lõi: Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH; Xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân; Khối đại đoàn kết toàn dân tộc; Phát triển kinh tế gắn với văn hóa và con người; Đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.
Bài 3: Những thành tựu của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng (Trang 39 – 59)
Khái quát hoàn cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930) và nội dung Cương lĩnh chính trị đầu tiên do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo. Đánh giá vai trò lãnh đạo của Đảng qua các giai đoạn lịch sử:
- 1930 – 1945: Đấu tranh giành chính quyền, đỉnh cao là Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và Tuyên ngôn Độc lập ngày 02/9/1945.
- 1945 – 1954: Kháng chiến chống thực dân Pháp, thực hiện đường lối "Kháng chiến kiến quốc" với chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954.
- 1954 – 1975: Tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược (xây dựng CNXH ở miền Bắc, cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam), đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ, kết thúc bằng cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.
- 1975 – 1986: Khắc phục hậu quả chiến tranh, bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, trải qua 3 bước đột phá đổi mới kinh tế (Hội nghị TW 6 khóa IV năm 1979, Hội nghị TW 8 khóa V năm 1985, Hội nghị Bộ Chính trị khóa V tháng 8/1986).
- 1986 – 2018: Thành tựu qua các kỳ Đại hội Đảng từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội XII (2016), thực hiện 3 đột phá chiến lược theo Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020.
Bài 4: Phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con người ở Việt Nam (Trang 60 – 75)
Trình bày chủ trương và hệ thống giải pháp phát triển đồng bộ nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Bài 5: Tu dưỡng, rèn luyện để trở thành người công dân tốt, người lao động tốt (Trang 76 – 81)
Xác định tiêu chí của người công dân và người lao động trong thời kỳ mới; cung cấp nội dung rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, kỷ luật lao động và tinh thần học tập suốt đời.
+------------------------------------------------------------------------------------+
| PHÂN BỔ NỘI DUNG & THỜI LƯỢNG TRONG GIÁO TRÌNH |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| Bài mở đầu : Tổng quan môn học & phương pháp kiểm tra đánh giá (Trang 1 - 4) |
| Bài 1 : Khái quát về Chủ nghĩa Mác - Lênin (Trang 5 - 20) |
| Bài 2 : Khái quát về Tư tưởng Hồ Chí Minh (Trang 21 - 38)|
| Bài 3 : Thành tựu cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng (Trang 39 - 59)|
| Bài 4 : Phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con người (Trang 60 - 75)|
| Bài 5 : Tu dưỡng rèn luyện thành công dân, lao động tốt (Trang 76 - 81)|
| Tài liệu tham khảo: Danh mục văn kiện và giáo trình đối chiếu (Trang 82) |
+------------------------------------------------------------------------------------+
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Tài liệu thiết lập hệ thống lý luận dựa trên các nguyên lý cơ bản:
- Phương pháp luận duy vật biện chứng: Cung cấp góc nhìn khách quan, toàn diện và lịch sử - cụ thể trong việc phân tích các hiện tượng tự nhiên và xã hội.
- Các quy luật vận động xã hội: Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và kiến trúc thượng tầng chính trị - pháp lý.
- Quy luật kinh tế hàng hóa: Bản chất của giá trị, quy luật giá trị thặng dư và cơ chế bóc lột trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, làm cơ sở phân tích nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ.
Kỹ năng phát triển
- Kỹ năng phân tích chính trị - xã hội: Nhận diện và đánh giá các vấn đề thời sự, chủ trương chính sách dựa trên nền tảng khoa học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
- Kỹ năng tự định hướng đạo đức và nghề nghiệp: Vận dụng các nguyên tắc "cần, kiệm, liêm, chính" và kỷ luật tổ chức vào môi trường làm việc thực tế tại các nhà máy, xí nghiệp, doanh nghiệp.
- Năng lực chấp hành pháp luật: Nâng cao ý thức tuân thủ pháp chế xã hội chủ nghĩa, chủ động phòng ngừa các biểu hiện sai lệch chuẩn mực xã hội.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Tài liệu quy định rõ ràng khung phương pháp luận sư phạm và phương thức kiểm tra đánh giá nhằm bảo đảm tính thống nhất trong toàn bộ chương trình đào tạo trung cấp.
+------------------------------------------------------------------------------------+
| KHUNG PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM VÀ HỌC TẬP TÍCH CỰC |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| GIẢNG VIÊN (Tổ chức - Định hướng) NGƯỜI HỌC (Tự chủ - Thực hành) |
| ↓ |
| KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ (Thông tư 09/2017/TT-BLĐTBXH) |
| • Đánh giá thường xuyên (chuyên cần, phát biểu) |
| • Đánh giá định kỳ (bài kiểm tra mô-đun/tín chỉ) |
| • Thi kết thúc môn học (tự luận hoặc trắc nghiệm) |
+------------------------------------------------------------------------------------+
Phương pháp tiếp cận sư phạm
- Lấy học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm cơ sở: Bảo đảm tính Đảng, tính khoa học và tính giáo dục sâu sắc trong từng bài học.
- Dạy học tích cực: Giảm tỷ trọng thuyết giảng thụ động, tăng cường thảo luận nhóm, phương pháp đàm thoại và phân tích tình huống thực tế.
- Kết hợp lý thuyết với hoạt động ngoại khóa: Tổ chức cho người học tham quan các bảo tàng, di tích lịch sử - văn hóa cách mạng, gắn kết bài giảng với thực tế sản xuất tại các doanh nghiệp.
- Ứng dụng công nghệ: Khuyến khích sử dụng bài giảng điện tử, tư liệu hình ảnh và âm thanh lịch sử để minh họa sinh động các giai đoạn cách mạng.
Hình thức đánh giá kết quả
Việc kiểm tra, đánh giá học phần được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định tại Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13 tháng 3 năm 2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đối với đào tạo trung cấp theo niên chế hoặc phương thức tích lũy mô-đun/tín chỉ:
- Đánh giá thường xuyên: Ghi nhận mức độ chuyên cần, tinh thần phát biểu xây dựng bài và kết quả thảo luận nhóm trên lớp.
- Đánh giá định kỳ: Các bài kiểm tra viết hoặc thuyết trình chuyên đề giữa kỳ nhằm kiểm tra mức độ nắm bắt khái niệm.
- Đánh giá kết thúc môn: Kiểm tra toàn diện kiến thức, kỹ năng và năng lực vận dụng thông qua đề thi kết thúc môn học theo ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa.
Hướng dẫn tự học
Cuối mỗi bài học đều có hệ thống câu hỏi định hướng ôn tập (ví dụ: Làm rõ vị trí và tính chất môn học ở Bài mở đầu; Nhận thức bổ ích sau khi học Triết học, Kinh tế chính trị, CNXHKH ở Bài 1; Phân tích các chuẩn mực đạo đức cách mạng ở Bài 2...). Người học được yêu cầu đọc trước tài liệu, đối chiếu với các văn kiện Đảng và quy định pháp luật hiện hành.
Điểm nổi bật và cập nhật
- Cập nhật khung pháp lý và chương trình chuẩn: Giáo trình biên soạn bám sát Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22/01/2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, chuẩn hóa toàn diện nội dung giảng dạy chính trị cho khối trường nghề.
- Hệ thống hóa đầy đủ các mốc Đại hội Đảng: Nội dung Bài 3 cập nhật tiến trình lịch sử xuyên suốt từ Đại hội VI (1986) mở đầu công cuộc đổi mới đến Đại hội XI (thông qua Cương lĩnh bổ sung, phát triển 2011 với 3 đột phá chiến lược) và Đại hội XII (2016), cùng dấu mốc kiện toàn lãnh đạo Nhà nước năm 2018.
- Dung lượng tinh giản, trọng tâm: Các phạm trù triết học và kinh tế chính trị phức tạp (như mâu thuẫn biện chứng, giá trị thặng dư, CNTB độc quyền) được diễn giải ngắn gọn, cô đọng, loại bỏ các chi tiết hàn lâm không cần thiết để phù hợp với thời lượng và trình độ đào tạo trung cấp.
- Định hướng ứng dụng vào đạo đức nghề nghiệp: Không thuần túy trang bị lý thuyết chính trị trừu tượng, giáo trình dành riêng Bài 5 để hướng dẫn chuyển hóa nhận thức chính trị thành các hành vi cụ thể: kỷ luật lao động, tinh thần trách nhiệm, tác phong công nghiệp và văn hóa ứng xử tại doanh nghiệp.
Đối tượng sử dụng giáo trình
+------------------------------------------------------------------------------------+
| CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Học sinh / Sinh viên hệ Trung cấp: |
| • Đối tượng bắt buộc theo học khối kiến thức chung. |
| • Điều kiện tiên quyết: Tốt nghiệp THCS hoặc THPT theo quy chế tuyển sinh GDNN. |
| |
| 2. Giảng viên bộ môn Giáo dục chính trị: |
| • Căn cứ pháp lý và chuyên môn để lập đề cương chi tiết, kế hoạch giảng dạy. |
| • Xây dựng ngân hàng đề thi và tiêu chuẩn đánh giá kết quả học tập. |
| |
| 3. Cán bộ quản lý đào tạo & Học viên bồi dưỡng: |
| • Tài liệu đối sánh chuẩn đầu ra trong công tác kiểm định chất lượng GDNN. |
| • Tài liệu tham khảo bồi dưỡng nhận thức chính trị cho người lao động. |
+------------------------------------------------------------------------------------+
- Học sinh, sinh viên: Áp dụng bắt buộc cho toàn bộ người học đang theo học các ngành/nghề đào tạo ở trình độ trung cấp tại các trường trung cấp, cao đẳng trực thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
- Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học đã hoàn thành chương trình giáo dục Trung học cơ sở (THCS) hoặc tương đương theo quy định tuyển sinh của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
- Giảng viên: Dùng làm tài liệu chính thức để soạn giáo án, thiết kế bài giảng tích hợp, biên soạn ngân hàng câu hỏi kiểm tra - thi và định hướng nội dung thảo luận chuyên đề.
- Học viên tự học và tra cứu: Phục vụ các cá nhân có nhu cầu củng cố nhận thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử Đảng và kiến thức pháp luật cơ bản phục vụ hoạt động nghề nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này áp dụng cho đối tượng đào tạo nào?
Tài liệu được biên soạn dành riêng cho học sinh, sinh viên theo học các ngành, nghề ở trình độ trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên toàn quốc, theo khung chương trình do Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp quy định.
2. Môn học Giáo dục chính trị có bắt buộc không?
Môn học này là môn học bắt buộc thuộc khối các môn học chung trong chương trình đào tạo trung cấp. Người học phải tích lũy đủ điểm đạt môn học này mới đủ điều kiện xét tốt nghiệp.
3. Giáo trình được xây dựng dựa trên văn bản quy định nào?
Tài liệu được thiết kế dựa trên khung chương trình ban hành kèm theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp và Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
4. Quy chế kiểm tra và thi kết thúc môn được tiến hành ra sao?
Quy trình đánh giá gồm hai phần: kiểm tra định kỳ trong quá trình học và thi kết thúc môn học (dưới hình thức thi viết tự luận, trắc nghiệm hoặc kết hợp) theo đúng quy định tại Thông tư 09/2017/TT-BLĐTBXH.
5. Nội dung giáo trình có yêu cầu liên hệ thực tế nghề nghiệp không?
Có. Phương pháp giảng dạy môn học bắt buộc phải liên hệ với ngành nghề đào tạo của người học, gắn lý thuyết chính trị với đạo đức nghề nghiệp, kỷ luật lao động và thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp.
Kết luận
Tài liệu dạy học môn Giáo dục chính trị trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp của Trường Trung cấp Tổng hợp TP.HCM là văn bản học thuật chuẩn hóa, đáp ứng đầy đủ yêu cầu giảng dạy môn lý luận chính trị cơ bản trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
Tài liệu thiết lập lộ trình học tập logic: bắt đầu từ các nguyên lý tảng nền của chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, đi qua các chặng đường lịch sử lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nắm bắt các chủ trương phát triển kinh tế - xã hội hiện tại, và quy tụ về mục tiêu rèn luyện nhân cách, đạo đức của người lao động.
Nội dung tài liệu được dẫn chiếu trực tiếp từ hệ thống Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng (từ Đại hội VII đến Đại hội XII), các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, trước tác của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, đảm bảo tính khoa học, chuẩn xác và giá trị thực tiễn cho công tác giảng dạy nghề nghiệp.
