Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và H5N6 tại Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018

Nghiên cứu giám sát sự lưu hành vi rút cúm A H5N1 và H5N6 tại chợ gia cầm Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018, cung cấp thông tin quan trọng về dịch bệnh.

• Tác giả: Nông Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Lại Thị Lan Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống tại địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục biểu đồ
• 1.6. Danh mục hình
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục tiêu của đề tài
• 1.10. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.10.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.10.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Đặc tính sinh học của vi rút cúm Type A
• 1.11.1.1. Hình thái và cấu trúc
• 1.11.1.2. Đặc tính kháng nguyên của vi rút cúm type A
• 1.11.1.3. Thành phần hóa học
• 1.11.1.4. Quá trình nhân lên của vi rút
• 1.11.1.5. Độc lực của vi rút
• 1.11.1.6. Phân loại vi rút
• 1.11.1.7. Nuôi cấy và lưu giữ vi rút
• 1.11.2. Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.1. Lịch sử bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.2. Dịch tễ học về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.2.1. Động vật cảm nhiễm
• 1.11.2.2.2. Động vật mang vi rút
• 1.11.2.2.3. Sự truyền lây
• 1.11.2.2.4. Sức đề kháng của vi rút
• 1.11.2.2.5. Tuổi mắc bệnh
• 1.11.2.2.6. Tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết
• 1.11.2.3. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.3.1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.3.2. Bệnh tích bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.4. Miễn dịch chống bệnh của gia cầm
• 1.11.2.5. Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.5.1. Chẩn đoán dựa vào dịch tễ, triệu chứng và bệnh tích
• 1.11.2.5.2. Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm
• 1.11.2.6. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.6.1. Một số nghiên cứu trên thế giới về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.6.2. Một số nghiên cứu trong nước về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.7. Phòng bệnh
• 1.11.2.7.1. Khi chưa có dịch
• 1.11.2.7.2. Phòng bệnh bằng vắc xin
• 1.12. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.12.2. Địa điểm nghiên cứu
• 1.12.3. Thời gian nghiên cứu
• 1.12.4. Vật liệu dùng trong nghiên cứu
• 1.12.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.6.1. Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm A/H5N1 và A/H5N6 từ năm 2017-2018
• 1.12.6.2. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 1.12.6.3. Phương cách giám sát vi rút cúm gia cầm A/H5N1, A/H5N6 ở gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn
• 1.12.6.4. Phương pháp chẩn đoán bệnh
• 1.12.6.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả và thảo luận
• 1.13.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên và tình hình chăn nuôi gia cầm
• 1.13.1.1. Về điều kiện tự nhiên
• 1.13.1.2. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Lạng Sơn từ năm 2015 đến nay
• 1.13.1.3. Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm từ năm 2015 đến nay
• 1.13.1.4. Một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm từ năm 2011 đến nay
• 1.13.1.5. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 1.13.1.6. Tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm
• 1.13.2. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 trên gia cầm
• 1.13.3. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ trên địa bàn tỉnh
• 1.13.3.1. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2017
• 1.13.3.2. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2018
• 1.13.3.3. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm
• 1.13.3.4. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm
• 2. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giám Sát Cúm A H5N1 H5N6 Lạng Sơn 2017 2018

Nghiên cứu giám sát cúm A/H5N1 Lạng Sơn và giám sát cúm A/H5N6 Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018 là vô cùng cấp thiết. Bệnh cúm gia cầm, đặc biệt là chủng độc lực cao (HPAI), đã gây ra thiệt hại to lớn cho ngành chăn nuôi toàn cầu. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm bùng phát năm 2003 đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, với hàng triệu gia cầm bị tiêu hủy. Nguy hiểm hơn, virus cúm có khả năng lây lan sang người, gây ra những ca bệnh nghiêm trọng và tử vong. Nghiên cứu này tập trung vào việc theo dõi sự lưu hành của virus cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ buôn bán gia cầm sống ở Lạng Sơn, một tỉnh biên giới có nguy cơ cao về dịch bệnh. Mục tiêu là phát hiện sớm các chủng virus, đánh giá nguy cơ lây nhiễm và đề xuất các biện pháp phòng chống dịch hiệu quả. Theo báo cáo, Lạng Sơn có đường biên giới dài với Trung Quốc, nơi dịch cúm gia cầm thường xuyên xảy ra, làm tăng nguy cơ xâm nhập mầm bệnh.

1.1. Tầm Quan Trọng của Giám Sát Dịch Tễ Cúm Gia Cầm

Việc giám sát dịch tễ cúm A/H5N1 Lạng Sơn và giám sát dịch tễ cúm A/H5N6 Lạng Sơn đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh. Giám sát giúp phát hiện sớm các ổ dịch, xác định chủng virus gây bệnh, và đánh giá nguy cơ lây lan. Thông tin từ giám sát dịch tễ là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng chống dịch phù hợp và hiệu quả. Theo nghiên cứu, việc giám sát thường xuyên tại các chợ buôn bán gia cầm sống là đặc biệt quan trọng, vì đây là nơi tập trung nhiều nguồn gia cầm khác nhau và có nguy cơ lây nhiễm cao.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Giám Sát Cúm Lạng Sơn

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định sự lưu hành của virus cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ buôn bán gia cầm sống ở Lạng Sơn trong giai đoạn 2017-2018. Mục tiêu chính là đánh giá tình hình cúm A/H5N1 Lạng Sơn 2017-2018 và tình hình cúm A/H5N6 Lạng Sơn 2017-2018, từ đó đưa ra các khuyến nghị về phòng chống dịch bệnh. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố dịch tễ học liên quan đến sự lây lan của virus cúm, như mùa vụ, loại gia cầm, và điều kiện vệ sinh tại chợ.

II. Thách Thức Phòng Chống Cúm A H5N1 H5N6 Tại Lạng Sơn

Công tác phòng chống cúm A/H5N1 và cúm A/H5N6 tại Lạng Sơn đối mặt với nhiều thách thức. Lạng Sơn là tỉnh biên giới, có lưu lượng giao thương lớn với Trung Quốc, làm tăng nguy cơ xâm nhập mầm bệnh. Thói quen mua bán gia cầm sống tại chợ của người dân cũng tạo điều kiện cho virus lây lan. Bên cạnh đó, nhận thức về phòng bệnh của người dân còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa chưa triệt để. Theo báo cáo của Sở Y tế Lạng Sơn, việc kiểm soát vận chuyển gia cầm qua biên giới còn gặp nhiều khó khăn, tạo kẽ hở cho việc lây lan dịch bệnh.

2.1. Nguy Cơ Lây Nhiễm Cúm Gia Cầm Từ Gia Cầm Nhập Lậu

Việc nhập lậu gia cầm không rõ nguồn gốc, không được kiểm dịch là một trong những nguy cơ lớn nhất gây ra dịch cúm gia cầm. Gia cầm nhập lậu có thể mang virus cúm A/H5N1 hoặc A/H5N6, và lây lan cho đàn gia cầm địa phương. Việc kiểm soát gia cầm nhập lậu đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng, như biên phòng, hải quan, và thú y. Theo thống kê, số lượng gia cầm nhập lậu bị phát hiện chỉ là một phần nhỏ so với thực tế, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

2.2. Hạn Chế Trong Phòng Bệnh Cúm A H5N1 H5N6 Tại Chợ Gia Cầm

Các chợ buôn bán gia cầm sống thường có điều kiện vệ sinh kém, không được tiêu độc khử trùng thường xuyên, tạo điều kiện cho virus cúm tồn tại và lây lan. Việc quản lý và kiểm soát dịch bệnh tại các chợ này còn nhiều hạn chế, do thiếu nhân lực và trang thiết bị. Người buôn bán và người mua thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với gia cầm, làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Cần có các biện pháp cải thiện vệ sinh và tăng cường kiểm soát dịch bệnh tại các chợ gia cầm để giảm thiểu nguy cơ lây lan virus cúm.

III. Phương Pháp Giám Sát Virus Cúm A H5N1 H5N6 Tại Lạng Sơn

Nghiên cứu sử dụng phương pháp giám sát virus cúm A/H5N1 và giám sát virus cúm A/H5N6 chủ động tại các chợ buôn bán gia cầm sống ở Lạng Sơn. Mẫu bệnh phẩm được thu thập từ gia cầm và môi trường xung quanh, sau đó được xét nghiệm bằng kỹ thuật Realtime-PCR để xác định sự hiện diện của virus cúm. Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác các chủng virus cúm, giúp cảnh báo sớm dịch bệnh. Ngoài ra, nghiên cứu cũng thu thập thông tin về tình hình chăn nuôi và dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm từ Chi cục Thú y Lạng Sơn.

3.1. Kỹ Thuật Realtime PCR Trong Chẩn Đoán Cúm A H5N1 H5N6

Kỹ thuật Realtime-PCR là một phương pháp chẩn đoán phân tử hiện đại, cho phép phát hiện và định lượng virus cúm A/H5N1 và A/H5N6 một cách nhanh chóng và chính xác. Kỹ thuật này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp phát hiện cả những trường hợp nhiễm virus ở giai đoạn sớm. Realtime-PCR được sử dụng rộng rãi trong các phòng thí nghiệm thú y để chẩn đoán bệnh cúm gia cầm và giám sát dịch bệnh.

3.2. Thu Thập và Xử Lý Mẫu Bệnh Phẩm Giám Sát Cúm Gia Cầm

Việc thu thập và xử lý mẫu bệnh phẩm đúng quy trình là rất quan trọng để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác. Mẫu bệnh phẩm thường được thu thập từ dịch ngoáy họng, dịch cloaca của gia cầm, hoặc từ các mẫu môi trường như phân, nước uống. Mẫu bệnh phẩm cần được bảo quản và vận chuyển đúng cách để tránh làm giảm chất lượng virus. Các mẫu bệnh phẩm sau đó được xử lý và phân tích bằng kỹ thuật Realtime-PCR.

IV. Kết Quả Giám Sát Cúm A H5N1 H5N6 Tại Chợ Lạng Sơn 2017 2018

Kết quả giám sát cúm A/H5N1 Lạng Sơn và giám sát cúm A/H5N6 Lạng Sơn tại các chợ cho thấy tỷ lệ nhiễm virus cúm type A khá cao. Tuy nhiên, tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 và N6 thấp hơn. Đáng chú ý, virus cúm A/H5N6 được phát hiện lưu hành tại một số chợ trong năm 2018, trong khi không phát hiện trường hợp nào nhiễm virus cúm A/H5N1. Kết quả này cho thấy nguy cơ lây nhiễm virus cúm gia cầm vẫn còn tồn tại, và cần tiếp tục tăng cường công tác giám sát và phòng chống dịch bệnh. Theo báo cáo, tỷ lệ nhiễm cúm A cao nhất ở vịt, sau đó đến gà và môi trường.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Virus Cúm Type A Tại Các Chợ Năm 2017

Năm 2017, tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm thu thập tại các chợ ở Lạng Sơn là khá cao. Kết quả xét nghiệm cho thấy virus cúm type A có mặt ở hầu hết các chợ được giám sát, và trên nhiều loại gia cầm khác nhau. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A cao nhất được ghi nhận ở vịt, sau đó đến gà và môi trường. Điều này cho thấy nguy cơ lây nhiễm virus cúm type A là khá phổ biến tại các chợ gia cầm.

4.2. Phát Hiện Virus Cúm A H5N6 Tại Một Số Chợ Năm 2018

Năm 2018, virus cúm A/H5N6 được phát hiện lưu hành tại một số chợ ở Lạng Sơn. Kết quả xét nghiệm cho thấy có 4/6 chợ được giám sát có sự hiện diện của virus cúm A/H5N6. Điều này cho thấy virus cúm A/H5N6 vẫn còn tồn tại và có khả năng lây lan trong cộng đồng gia cầm. Việc phát hiện virus cúm A/H5N6 đòi hỏi cần có các biện pháp phòng chống dịch bệnh kịp thời và hiệu quả.

V. Phân Tích Dịch Tễ Học Cúm A H5N1 H5N6 Tại Lạng Sơn

Phân tích dịch tễ học cúm A/H5N1 Lạng Sơn và dịch tễ học cúm A/H5N6 Lạng Sơn cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh theo mùa và theo loại gia cầm. Tỷ lệ mắc bệnh cúm thường cao hơn vào các tháng mùa đông và mùa xuân, khi thời tiết lạnh và ẩm ướt tạo điều kiện cho virus phát triển. Vịt thường có tỷ lệ nhiễm virus cúm cao hơn so với gà, có thể do vịt có khả năng mang virus mà không biểu hiện triệu chứng bệnh. Các yếu tố khác như mật độ chăn nuôi, điều kiện vệ sinh, và biện pháp phòng bệnh cũng ảnh hưởng đến sự lây lan của virus cúm.

5.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Cúm Gia Cầm Theo Mùa Vụ

Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm thường có xu hướng tăng cao vào các tháng mùa đông và mùa xuân. Thời tiết lạnh và ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm tồn tại và lây lan. Ngoài ra, vào mùa đông, sức đề kháng của gia cầm thường giảm sút, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Việc phòng chống dịch bệnh cần được tăng cường vào các tháng mùa đông và mùa xuân để giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch.

5.2. So Sánh Tỷ Lệ Mắc Bệnh Giữa Các Loại Gia Cầm

Có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh cúm giữa các loại gia cầm khác nhau. Vịt thường có tỷ lệ nhiễm virus cúm cao hơn so với gà. Điều này có thể do vịt có khả năng mang virus mà không biểu hiện triệu chứng bệnh, và có thể lây lan virus cho các loại gia cầm khác. Việc giám sát và kiểm soát dịch bệnh cần tập trung vào các loại gia cầm có nguy cơ cao, như vịt, để ngăn chặn sự lây lan của virus cúm.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Phòng Chống Cúm A H5N1 H5N6 Tại Lạng Sơn

Để phòng chống cúm A/H5N1 và cúm A/H5N6 hiệu quả tại Lạng Sơn, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Tăng cường công tác giám sát dịch bệnh, đặc biệt tại các chợ buôn bán gia cầm sống và khu vực biên giới. Nâng cao nhận thức về phòng bệnh cho người dân và người chăn nuôi. Kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển gia cầm, ngăn chặn gia cầm nhập lậu. Cải thiện điều kiện vệ sinh tại các chợ gia cầm. Tiêm phòng vaccine cho gia cầm để tăng cường khả năng miễn dịch. Phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành chức năng để triển khai các biện pháp phòng chống dịch bệnh.

6.1. Tăng Cường Giám Sát Dịch Bệnh và Kiểm Soát Vận Chuyển

Việc tăng cường giám sát dịch bệnh là rất quan trọng để phát hiện sớm các ổ dịch và ngăn chặn sự lây lan của virus cúm. Cần tăng cường giám sát tại các chợ buôn bán gia cầm sống, khu vực biên giới, và các trang trại chăn nuôi. Đồng thời, cần kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển gia cầm, ngăn chặn gia cầm nhập lậu, và đảm bảo gia cầm được kiểm dịch trước khi đưa vào thị trường.

6.2. Nâng Cao Nhận Thức và Cải Thiện Vệ Sinh Phòng Bệnh

Nâng cao nhận thức về phòng bệnh cho người dân và người chăn nuôi là một yếu tố quan trọng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm virus cúm. Cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục về các biện pháp phòng bệnh, như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi tiếp xúc với gia cầm, và vệ sinh chuồng trại. Đồng thời, cần cải thiện điều kiện vệ sinh tại các chợ gia cầm, đảm bảo tiêu độc khử trùng thường xuyên, và xử lý chất thải đúng cách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao luôn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, kể từ đợt bùng phát diện rộng cuối năm 2003 làm chết và buộc phải tiêu hủy 56,88 triệu con gia cầm (chiếm 16,71% tổng đàn toàn quốc), dịch bệnh này đã gây tổn thất kinh tế hàng trăm tỷ đồng. Nguy hiểm hơn, virut cúm gia cầm có khả năng biến đổi và lây nhiễm sang người với độc lực đặc biệt nguy hiểm; thống kê giai đoạn 2003 - 2018 ghi nhận 127 ca nhiễm trên người với 64 trường hợp tử vong, tương đương tỷ lệ tử vong lên đến 50,4%.

Lạng Sơn là tỉnh miền núi biên giới phía Bắc có vị trí địa chính trị đặc thù với hơn 200 km đường biên tiếp giáp Trung Quốc cùng tổng đàn gia cầm ước tính khoảng 4 triệu con. Hoạt động giao thương, vận chuyển gia cầm qua các tuyến đường mòn, lối mở diễn ra phức tạp, trong khi thói quen chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ và buôn bán gia cầm sống tại chợ truyền thống còn chiếm tỷ lệ cao. Tháng 8 năm 2014, chủng virut cúm A/H5N6 lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam được phát hiện ngay trên đàn gà tại huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, với mức độ tương đồng di truyền lên đến 99% so với chủng gây tử vong trên người tại Tứ Xuyên, Trung Quốc.

Trước bối cảnh đó, nghiên cứu được triển khai nhằm giám sát sự lưu hành, xác định tỷ lệ nhiễm và phân tích các đặc điểm dịch tễ của virut cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ buôn bán gia cầm sống trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017 - 2018. Kết quả nghiên cứu dựa trên 399 mẫu bệnh phẩm thực địa là căn cứ khoa học quan trọng giúp cơ quan quản lý thú y thiết lập hệ thống cảnh báo sớm, tối ưu hóa các biện pháp an toàn sinh học và ngăn chặn nguy cơ lây truyền mầm bệnh nguy hiểm sang người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh học phân tử vi sinh vật và dịch tễ học thú y hiện đại. Virut cúm gia cầm thuộc type A, họ Orthomyxoviridae, mang hệ gen là phân tử axit ribonucleic sợi đơn âm gồm 8 phân đoạn riêng biệt mã hóa cho 10 loại protein cấu trúc và chức năng. Cấu trúc kháng nguyên bề mặt bao gồm hai glycoprotein thiết yếu: ngưng kết hồng cầu Haemagglutinin với 16 phân type (từ H1 đến H16) và enzym cắt thụ thể Neuraminidase với 9 phân type (từ N1 đến N9).

Khung lý thuyết dịch tễ học tập trung vào hai cơ chế tiến hóa cơ bản của virut cúm:

• Hiện tượng trôi dạt kháng nguyên do các đột biến điểm tích lũy ngẫu nhiên trên chuỗi nucleotit mã hóa phân đoạn HA và NA, tạo ra các phân nhóm kháng nguyên mới.
• Hiện tượng chuyển dịch kháng nguyên phát sinh khi hai hoặc nhiều chủng virut cùng xâm nhiễm một tế bào vật chủ, dẫn đến sự tái tổ hợp giữa các phân đoạn gen và tạo nên biến chủng hoàn toàn mới có thể gây đại dịch toàn cầu.

Độc lực của virut được phân loại theo Tổ chức Thú y Thế giới dựa trên chỉ số sinh bệnh học tiêm tĩnh mạch, chia thành chủng cúm gia cầm độc lực thấp và chủng cúm gia cầm độc lực cao có khả năng gây chết 75% đến 100% gia cầm mẫn cảm. Bên cạnh đó, mô hình truyền lây bệnh truyền nhiễm mô tả chi tiết vai trò của động vật mang trùng, trong đó thủy cầm được xác định là ổ chứa tự nhiên lưu giữ và phát tán mầm bệnh qua đường phân và dịch tiết hô hấp vào môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp dịch tễ học mô tả kết hợp dịch tễ học phân tích trên toàn bộ cỡ mẫu gồm 399 mẫu bệnh phẩm được thu thập tại các chợ buôn bán gia cầm sống trọng điểm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, bao gồm chợ biên giới (Đồng Đăng, Thất Khê, Lộc Bình, Na Sầm) và chợ nội địa (Giếng Vuông, Na Dương, Đồng Mỏ, Bản Ngà). Cơ cấu mẫu thu thập gồm 240 mẫu dịch ngoáy họng trên gà, 102 mẫu dịch ngoáy họng trên vịt và 57 mẫu tăm bông quét bề mặt môi trường nhốt giữ gia cầm.

Quy trình chọn mẫu và thao tác thu thập bệnh phẩm tuân thủ nghiêm ngặt theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-83:2011/BNNPTNT về yêu cầu chung lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm động vật. Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm sử dụng kỹ thuật Realtime Reverse Transcription PCR tại Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương. Kỹ thuật này được lựa chọn nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội, cho phép phát hiện trực tiếp chuỗi ARN đích của virut cúm type A, xác định phân type kháng nguyên H5, N1 và N6 trong thời gian ngắn mà không cần qua bước nuôi cấy trên phôi trứng gà 9-11 ngày tuổi.

Toàn bộ dữ liệu dịch tễ học và kết quả xét nghiệm được quản lý, xử lý thống kê bằng phần mềm dịch tễ chuyên dụng WinEpiscope 2.0 cùng Microsoft Excel nhằm tính toán tỷ lệ nhiễm, khoảng tin cậy và phân tích mối tương quan dịch tễ theo thời gian và không gian trong suốt giai đoạn 2017 - 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả xét nghiệm Realtime-PCR từ 399 mẫu bệnh phẩm tại các chợ gia cầm sống trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017 - 2018 mang lại những phát hiện dịch tễ nổi bật sau:

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm virut cúm type A lưu hành ở mức rất cao và hiện diện ở hầu hết các địa điểm giám sát với 193/399 mẫu dương tính, đạt tỷ lệ chung là 48,37%. Xét theo đối tượng lấy mẫu, gà có tỷ lệ dương tính chiếm 27,82% (111/399 mẫu), vịt chiếm 14,54% (58/399 mẫu) và mẫu quét bề mặt môi trường chiếm 6,20% (24/399 mẫu).

Thứ hai, tỷ lệ phát hiện kháng nguyên virut cúm phân type H5 đạt mức 5,71% trên toàn bộ các mẫu khảo sát. Khảo sát cụ thể trên từng loài cho thấy thủy cầm (vịt) có tỷ lệ nhiễm phân type H5 cao nhất với 8,23%, cao hơn đáng kể so với mẫu môi trường chuồng nhốt (6,83%) và mẫu trên đàn gà (2,26%).

Thứ ba, sự lưu hành của phân type N6 được ghi nhận rõ nét nhất trên đối tượng vịt với 6/399 mẫu dương tính (chiếm tỷ lệ 1,50%), kế đến là mẫu môi trường với 1/399 mẫu dương tính (chiếm 0,25%), trong khi không ghi nhận mẫu dương tính N6 trên đàn gà.

Thứ tư, nghiên cứu không phát hiện bất kỳ mẫu bệnh phẩm nào dương tính với virut cúm phân type A/H5N1 trong cả hai năm khảo sát. Tuy nhiên, mức độ phân tán của chủng virut cúm A/H5N6 trong năm 2018 đã mở rộng nhanh chóng khi phát hiện 4 trên 6 chợ giám sát (chiếm 66,67%) có sự lưu hành thực tế của chủng virut này.

Thảo luận kết quả

Khi tổng hợp các phát hiện trên bảng phân tích tỷ lệ nhiễm và biểu đồ phân bố không gian dịch tễ học, bức tranh lưu hành virut cúm gia cầm tại Lạng Sơn bộc lộ những đặc tính nguy cơ rất rõ ràng. Sự hiện diện áp đảo của virut cúm type A (48,37%) cho thấy môi trường chợ truyền thống là ổ tích tụ mầm bệnh lớn do hoạt động tập kết nhiều nguồn gia cầm khác nhau nhưng thiếu quy trình vệ sinh tiêu độc định kỳ.

Tỷ lệ dương tính với phân type H5 ở vịt (8,23%) cao gấp 3,6 lần so với gà (2,26%) khẳng định vai trò trọng yếu của thủy cầm trong việc đóng vai trò là vật chủ mang trùng tự nhiên. Vịt thường mang virut cúm thể độc lực cao mà không bộc lộ triệu chứng lâm sàng điển hình, từ đó liên tục bài thải mầm bệnh qua phân và dịch tiết, làm ô nhiễm nguồn nước và lây lan sang các đàn gà nhốt chung. Điều này lý giải vì sao mẫu môi trường tại các sạp hàng có tỷ lệ nhiễm H5 lên tới 6,83%.

Về mặt thời gian, dữ liệu dịch tễ học chỉ ra rằng virut cúm A/H5N6 bùng phát và tập trung với tần suất dày đặc nhất vào các tháng 1, tháng 2 và tháng 3 hàng năm. Nguyên nhân cốt lõi là do thời điểm đầu năm trùng với dịp Tết Nguyên đán và lễ hội xuân, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm gia tăng khiến lưu lượng vận chuyển và buôn bán gia cầm tăng gấp 2 đến 3 lần. Đồng thời, điều kiện thời tiết mùa đông xuân đặc trưng bởi nhiệt độ thấp và độ ẩm cao tạo môi trường tối ưu cho virut họ Orthomyxoviridae kéo dài thời gian sống ngoài môi trường (lên tới hơn 30 ngày trong nước lạnh), làm gia tăng đột biến áp lực lây nhiễm.

Việc không phát hiện chủng A/H5N1 nhưng lại ghi nhận sự chiếm ưu thế của A/H5N6 tại 66,67% số chợ khảo sát trong năm 2018 phản ánh sự dịch chuyển về cơ cấu chủng virut gây bệnh tại khu vực biên giới. Kết quả này tương đồng với các báo cáo dịch tễ học tại Trung Quốc và các tỉnh lân cận, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cập nhật vắc-xin phù hợp với kháng nguyên biến chủng mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng dịch tễ học thực địa, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm kiểm soát triệt để nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm:

Thứ nhất, tăng cường kiểm soát vận chuyển gia cầm qua biên giới. Thiết lập các trạm kiểm dịch động vật liên ngành cơ động hoạt động 24/7 dọc theo hơn 200 km tuyến biên giới Việt - Trung, đặt mục tiêu ngăn chặn và xử lý 100% các vụ vận chuyển gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu không rõ nguồn gốc. Lộ trình thực hiện bắt đầu ngay từ quý 1 năm 2026, do Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn chủ trì, phối hợp chặt chẽ cùng Bộ đội Biên phòng và lực lượng Quản lý Thị trường.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình tiêu độc, khử trùng tại hệ thống chợ buôn bán gia cầm sống. Ban hành quy chế bắt buộc thực hiện tổng vệ sinh, quét dọn phân rác và phun hóa chất sát trùng (sử dụng dung dịch Benkocid 1% hoặc vôi bột 10%) với tần suất tối thiểu 2 đến 3 lần mỗi tuần tại 100% các chợ đầu mối như Đồng Đăng, Thất Khê, Giếng Vuông. Mục tiêu giảm ít nhất 80% áp lực mầm bệnh tồn lưu trong môi trường chợ trước quý 3 năm 2026, giao Ban Quản lý chợ phối hợp Trạm Thú y cấp huyện trực tiếp giám sát.

Thứ ba, quy hoạch mạng lưới giết mổ tập trung và cải tạo hạ tầng chợ. Tách biệt hoàn toàn khu vực buôn bán gia cầm sống với khu vực kinh doanh thực phẩm chín và khu giết mổ dân sinh; xúc tiến xây dựng các cơ sở giết mổ bán công nghiệp đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thú y nhằm đạt chỉ tiêu 70% sản lượng thịt gia cầm tiêu thụ trên địa bàn được kiểm soát giết mổ vào năm 2028. Chủ thể chịu trách nhiệm là Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Thứ tư, nâng cao tỷ lệ bao phủ vắc-xin và quản lý đàn thủy cầm thả đồng. Triển khai tiêm phòng định kỳ các dòng vắc-xin vô hoạt có phổ bảo hộ tương thích với chủng cúm A/H5N6 cho đàn gia cầm trước mùa dịch cao điểm (tháng 10 đến tháng 12 hàng năm), phấn đấu đạt tỷ lệ miễn dịch bảo hộ trên 80% tổng đàn, đặc biệt tập trung vào đàn vịt, ngan tại các vùng nguy cơ cao. Chủ thể thực hiện là mạng lưới thú y cơ sở cùng các hộ chăn nuôi trên toàn tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về Thú y và Y tế dự phòng (Cục Thú y, Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật - CDC): Cung cấp bức tranh toàn cảnh về sự lưu hành của chủng A/H5N6 và tỷ lệ mẫu môi trường dương tính (6,20%), giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh gia cầm giai đoạn mới và thiết lập kịch bản ứng phó khẩn cấp đối với các ổ dịch lây truyền từ động vật sang người.

2. Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Thú y, Bệnh học thủy sản và Vi sinh vật học: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu mẫu thực địa chuẩn xác, chi tiết hóa quy trình ứng dụng kỹ thuật Realtime-PCR trong việc định type nhanh virut cúm A cùng phương pháp xử lý số liệu dịch tễ học bằng phần mềm WinEpiscope 2.0 phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

3. Chủ trang trại chăn nuôi gia cầm quy mô lớn và hợp tác xã nông nghiệp: Giúp người chăn nuôi nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của thủy cầm mang trùng không triệu chứng và chu kỳ bùng phát dịch trong các tháng đầu năm (tháng 1, 2, 3) để chủ động lịch tiêm phòng vắc-xin, thiết lập khoảng cách cách ly an toàn sinh học giữa các loài gia cầm.

4. Ban quản lý chợ truyền thống và tiểu thương kinh doanh gia cầm sống: Giúp các đơn vị hiểu rõ cơ chế phát tán virut qua lồng nhốt, phương tiện vận chuyển và nước thải, từ đó tự giác chấp hành các quy định về vệ sinh tiêu độc khử trùng định kỳ, sử dụng trang bị bảo hộ cá nhân để giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm bệnh nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao virut cúm A/H5N6 lại tiềm ẩn nguy cơ cao đối với sức khỏe con người? Virut cúm A/H5N6 là chủng độc lực cao với hệ gen có mức độ tương đồng lên đến 99% so với chủng từng gây tử vong trên người tại Tứ Xuyên, Trung Quốc năm 2014. Virut có khả năng biến đổi thích ứng với thụ thể tế bào đường hô hấp người, gây tổn thương phổi cấp tính và tỷ lệ tử vong cao nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

Vai trò dịch tễ của loài vịt trong các ổ dịch cúm gia cầm tại chợ là gì? Nghiên cứu chỉ ra đàn vịt có tỷ lệ nhiễm phân type H5 đạt mức 8,23%, cao nhất trong các nhóm mẫu khảo sát. Thủy cầm có sức đề kháng tự nhiên cao nên thường mang virut mà không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt, vô tình trở thành nguồn gieo rắc và duy trì mầm bệnh ra môi trường chợ qua đường phân và dịch tiết.

Thời điểm nào trong năm dịch cúm gia cầm có nguy cơ bùng phát cao nhất? Dữ liệu dịch tễ học khẳng định các ổ dịch cúm A/H5N6 xuất hiện tập trung nhiều nhất vào các tháng 1, 2 và 3 hàng năm. Đây là giai đoạn thời tiết lạnh ẩm thuận lợi cho virut tồn tại lâu dài, kết hợp với nhu cầu vận chuyển, buôn bán gia cầm phục vụ dịp Tết Nguyên đán gia tăng đột biến tạo điều kiện cho dịch lây lan.

Kỹ thuật Realtime-PCR mang lại lợi ích gì trong công tác giám sát dịch tễ? Phương pháp Realtime-PCR cho phép khuếch đại và phát hiện trực tiếp các đoạn gen đặc hiệu của virut cúm type A, H5 và N6 với độ nhạy và độ chính xác gần như tuyệt đối. Kỹ thuật này giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán xuống còn vài giờ so với phương pháp phân lập truyền thống trên trứng phôi, phục vụ kịp thời công tác dập dịch khẩn cấp.

Vì sao mẫu môi trường tại các chợ gia cầm sống lại có tỷ lệ dương tính với virut cúm? Tại các chợ dân sinh, việc nhốt giữ mật độ cao cùng hoạt động giết mổ tại chỗ không đảm bảo vệ sinh làm dịch tiết và phân gia cầm chứa virut phát tán ra sàn chợ, lồng nhốt và nguồn nước rửa. Nghiên cứu ghi nhận 6,20% mẫu môi trường nhiễm virut cúm type A và 6,83% nhiễm phân type H5, chứng minh môi trường chợ là nguồn lây nhiễm thứ cấp rất nguy hiểm.

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ của tác giả Nông Thị Thu Hằng đã cung cấp những luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc về tình hình dịch tễ học virut cúm gia cầm tại địa bàn trọng điểm biên giới Lạng Sơn:

• Hoàn thành khảo sát toàn diện 399 mẫu bệnh phẩm tại hệ thống chợ biên giới và nội địa bằng kỹ thuật Realtime-PCR chuẩn xác.
• Xác định tỷ lệ lưu hành virut cúm type A ở mức cao (48,37%), trong đó phân type H5 chiếm 5,71% và phân type N6 chiếm 1,50% trên đàn vịt.
• Phát hiện sự thay đổi cấu trúc dịch tễ học khi không ghi nhận chủng A/H5N1 nhưng chủng A/H5N6 đã lan rộng tới 4 trên 6 chợ giám sát (66,67%) trong năm 2018.
• Khẳng định vai trò ổ chứa mầm bệnh nguy hiểm của đàn thủy cầm và quy luật bùng phát dịch theo mùa trong các tháng 1, 2 và 3 hàng năm.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp can thiệp đồng bộ từ kiểm dịch biên giới, tiêu độc khử trùng đến tiêm phòng vắc-xin bao phủ.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng cơ sở dữ liệu thực địa phục vụ công tác cảnh báo sớm dịch bệnh động vật lây sang người tại tỉnh Lạng Sơn. Trong giai đoạn 2026 - 2030, các địa phương cần tiếp tục mở rộng quy mô giám sát phân tử định kỳ để giải mã sâu các biến dị gen của virut. Hãy chủ động liên hệ các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu thú y chuyên ngành để tiếp cận toàn văn công trình và ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn kiểm soát dịch tễ tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NÔNG THỊ THU HẰNG GIÁM SÁT SỰ LƯU HÀNH VI RÚT CÚM A/H5N1 VÀ H5N6 TẠI MỘT SỐ CHỢ BUÔN BÁN GIA CẦM SỐNG TẠI ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN GIAI ĐOẠN 2017-2018 Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lại Thị Lan Hương TS. Hoàng Minh Sơn NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nông Thị Thu Hằng i LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Thú y đã quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Lại Thị Lan Hương và TS. Hoàng Minh Sơn, hai thầy cô đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, bộ môn Giải phẫu tổ chức, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện của Ban lãnh đạo Chi cục Thú y tỉnh Lạng Sơn, cùng tập thể cán bộ Phòng Dịch tễ Chi cục Thú y Lạng Sơn đã tạo mọi điều kiện tốt nhất và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, bạn bè, những người luôn tạo điều kiện, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu cũng như hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nông Thị Thu Hằng ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục biểu đồ.

viii Danh mục hình. ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu.

Đặc tính sinh học của vi rút cúm Type A. Hình thái và cấu trúc. Đặc tính kháng nguyên của vi rút cúm type A. Thành phần hóa học.

Quá trình nhân lên của vi rút. Độc lực của vi rút. Phân loại vi rút. Nuôi cấy và lưu giữ vi rút.

Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm. Lịch sử bệnh cúm gia cầm. Dịch tễ học về bệnh cúm gia cầm. Động vật cảm nhiễm.

Động vật mang vi rút. Sự truyền lây. Sức đề kháng của vi rút. Tuổi mắc bệnh.

Tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh cúm gia cầm. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm. Bệnh tích bệnh cúm gia cầm.

Miễn dịch chống bệnh của gia cầm. Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm. Chẩn đoán dựa vào dịch tễ, triệu chứng và bệnh tích. Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm.

Một số nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh cúm gia cầm. Một số nghiên cứu trên thế giới về bệnh cúm gia cầm. Một số nghiên cứu trong nước về bệnh cúm gia cầm. Phòng bệnh.

Khi chưa có dịch. Phòng bệnh bằng vắc xin. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Vật liệu dùng trong nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm A/H5N1 và A/H5N6 từ năm 2017-2018. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ. Phương cách giám sát vi rút cúm gia cầm A/H5N1, A/H5N6 ở gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn.

Phương pháp chẩn đoán bệnh. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Khái quát về điều kiện tự nhiên và tình hình chăn nuôi gia cầm.

Về điều kiện tự nhiên. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Lạng Sơn từ năm 2015 đến nay. Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm từ năm 2015 đến nay. Một số đặc diểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm từ năm 2011 đến nay.

Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa. Tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 trên gia cầm. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ trên đại bàn tỉnh.

Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2017. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2018. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm.

Kết luận và đề nghị. 62 Tài liệu tham khảo. 63 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt BNN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn BYT Bộ Y tế LMLM Lở mồm long móng NXB Nhà xuất bản QĐ Quyết định TTLT Thông tư liên tịch vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 - 2018.

Bảng cúm gia cầm tại Việt Nam. Chăn nuôi gia cầm tại Lạng Sơn giai đoạn 2015-2018. Tổng đàn gia cầm tỉnh Lạng Sơn từ năm 2015-2018. Cơ cấu đàn gia cầm tỉnh Lạng Sơn qua các năm 2015-2018.

Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm giai đoạn từ năm 2015-2018. Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm theo mùa. Tỷ lệ mắc bệnh theo loài gia cầm. Kết quả lấy mẫu tại các chợ năm 2017.

Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2017. Kết quả lấy mẫu tại các chợ năm 2018. Tỷ lệ nhiễm virus cúm gia cầm type A trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm.

Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm. 58 vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 6/2018. Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm giai đoạn từ năm 2015-2018.

Biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa. Biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm loài. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm A trong các mẫu bệnh phẩm.

Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm. 59 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Cấu trúc kháng nguyên của vi rút cúm.

Bản đồ phân bố không gian ổ dịch H5N1 từ năm 2007 đến 2011. Bản đồ phân bố không gian ổ dịch H5N1 từ năm 2012 đến 2014. Bản đồ dịch cúm gia cầm năm 2015 – 2016. Bản đồ dịch cúm gia cầm năm 2017 – 2018.

Bản đồ tỉnh Lạng Sơn năm 2017. 51 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nông Thị Thu Hằng Tên đề tài: Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống tại địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018. Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Phát hiện sự lưu hành virus cúm H5N1, H5N6 tại một số chợ biên giới và chợ nội địa trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, đồng thời theo dõi sự thay đổi tỷ lệ lưu hành các chủng nhằm cảnh báo sớm dịch cúm gia cầm và đề xuất các biện pháp phòng chống dịch cho phù hợp. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp lấy mẫu: Lấy mẫu theo quy chuẩn Quốc gia: QCVN 01- 83:2011/BNNPTNT Quy chuẩn Quốc gia về bệnh Động vật - Yêu cầu chung lấy mẫu bệnh phẩm, bảo quản và vận chuyển.

- Phƣơng pháp tiến hành phản ứng Realtime-PCR - Phƣơng pháp thu thập số liệu Thu thập số liệu về tình hình chăn nuôi và đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm giai đoạn 2017 - 2018 từ Chi cục Thú y Lạng Sơn, Cơ quan thú y vùng II. - Phƣơng pháp xƣ̉ lý số liêụ Kết quả xét nghiệm được nhập và xử lý qua MS. Excel, phần mềm WinEpiscope 2. Kết quả chính và kết luận - Tình hình chăn nuôi gia cầm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn từ năm 2017 – 2018; - Diễn biến cúm gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn năm 2017-2018; - Giám sát sự lưu hành virus cúm A/H5N1, H5N6 tại các chợ Đồng Đăng, Lộc Bình, Thất Khê, Na Dương, Giếng Vuông, Na Sầm, Đồng Mỏ, Khu tiêu hủy, Bản Ngà; - Ứng dụng kỹ thuật Realtime-PCR trong chẩn đoán bệnh.

- Qua kết quả tổng hợp cho thấy, vi rút Cúm A(H5N6) thường xuất hiện nhiều vào các tháng (1,2,3). - Các loài gia cầm khác nhau thì tỷ lệ mắc bệnh cũng khác nhau. x - Trong các năm 2017 và 2018, tỷ lệ nhiễm cúm type A có mặt ở hầu hết các chợ giám sát, và tất cả các đối tượng giám sát với tỷ lệ khác nhau. Số mẫu dương tính trên đối tượng vịt với 102/399 mẫu (trong đó mẫu dương tính là 58 mẫu, chiếm tỷ lệ 14,54%).

Trên đối tượng gà với 240/399 mẫu (trong đó mẫu dương tính là 111 mẫu chiếm tỷ lệ 27,82%) và đối với mẫu bệnh phẩm môi trường là 57/399 mẫu (trong đó mẫu dương tính là 24 mẫu, chiếm tỷ lệ 6,2%). - Tỷ lệ dương tính với vi rút cúm subtype H5 thấp với tỷ lệ nhiễm chung là 5,71%. Kết quả trên đối tượng vịt và đối tượng gà và môi trường có tỷ lệ dương tính với subtype H5 ở vịt là 8,23% và ở gà là 2,26% còn trên đối tượng môi trường thì tỷ lệ này là 6,83%.