MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài luận văn (tính cấp thiết của đề tài luận văn) Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân ở nƣớc ta hiện nay việc tiếp tục nâng cao hoạt hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nói chung và hệ thống chính quyền địa phƣơng nói riêng trong đó có Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp là yêu cầu tất yếu, khách quan. Hội đồng nhân dân vừa là cơ quan quyền lực nhà nƣớc ở địa phƣơng vừa là cơ quan đại diện cho ý chí nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân chịu trách nhiệm trƣớc Nhân dân địa phƣơng và các cơ quan Nhà nƣớc cấp trên. Hội đồng nhân dân có ba chức năng đó là: Quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phƣơng; bảo đảm thực hiện các quy định và quyết định của các cơ quan nhà nƣớc cấp trên và chức năng giám sát việc tuân theo pháp luật ở địa phƣơng.
Trong ba chức năng trên, chức năng giám sát có một vị trí, vai trò quan trọng đảm bảo cho HĐND thực sự là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân thực hiện đúng nguyên tắc quyền lực nhà nƣớc thuộc về Nhân dân. Thông qua hoạt động giám sát HĐND kịp thời phát hiện những ƣu, khuyết điểm trong việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ chính trị của địa phƣơng từ đó có nhận định, đánh giá, đề xuất biện pháp giải pháp để tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt đƣợc đồng thời chỉ ra nguyên nhân, biện pháp khắc những tồn tại hạn chế. Do đó việc nâng cao hiệu quả giám sát không chỉ là quá trình nỗ lực, phấn đấu không ngừng của cơ quan dân cử mà còn là đòi hỏi, mong đợi từ cửa tri. Trong thời gian vừa qua cùng với kết quả đã đạt đƣợc của HĐND các cấp trên cả nƣớc và của Thủ đô, HĐND huyện Hoài Đức đã và đang không ngừng đổi mới nội dung, phƣơng thức hoạt động để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả giám sát, đƣợc Nhân dân, cử tri đánh giá cao góp phần không nhỏ trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND huyện cũng nhƣ việc thực hiện nhiệm vụ các nhiệm vụ chung của huyện.
1 Luan van Bên cạnh những kết quả đạt đƣợc hoạt động giám sát của HĐND huyện còn một số khó khăn vƣớng mắc và bộc lộ một số tồn tại nhƣ: Việc triển khai Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 còn chƣa hiệu quả, hoạt động giám sát đôi khi còn mang tính hình thức, năng lực giám sát còn hạn chế, chƣa phát huy đƣợc hiệu quả các hình thức giám sát theo quy định hiện hành, phƣơng thức giám sát đổi mới chƣa mạnh mẽ, việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát chƣa nghiêm dẫn đến hiệu quả giám sát chƣa cao. Với sự ra đời của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 (sau đây gọi tắt là Luật Giám sát) đã chứng tỏ sự quan tâm của Đảng, Nhà nƣớc ta, tạo điều kiện để HĐND có cơ sở pháp lý để kiểm tra, giám sát UBND và các cơ quan đơn vị nhà nƣớc ở địa phƣơng trên nhiều phƣơng diện. Qua 01 năm triển khai áp dụng Luật Giám sát, hoạt động giám sát đã từng bƣớc khắc phục, giải quyết đƣợc những tồn tại, vƣớng mắc trong quá trình giám sát. Tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò, hiệu quả của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND trong thời gian tới trong việc thực hiện giám sát của HĐND các cấp nói chung và HĐND cấp huyện nói riêng là nhu cầu cấp thiết; đặc biệt việc đi sâu, nghiên cứu thực trạng hoạt động giám sát của HĐND huyện tại một địa bàn cụ thể lại càng có ý nghĩa thiết thực.
Chính vì lý do trên, học viên lựa chọn đề tài “Giám sát của Hội đồng nhân dân huyện – từ thực tiễn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính với mong muốn từ kiến thức thực tế khi áp dụng Luật Giám sát tại cơ sở để thấy đƣợc những thuận lợi và khó khăn, vƣớng mắc trong quá trình thực hiện trƣớc và sau khi có Luật Giám sát 2015, trên cơ sở đó có đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hơn nữa hoạt động giám sát của HĐND trong thời gian tới. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Giám sát và nâng cao hiệu quả, chất lƣợng giám sát của các cơ quan dân cử ở nƣớc ta đƣợc đề cập trên nhiều sách báo, tạp chí, các diễn đàn khoa học. Nghiên cứu hoạt động giám sát của HĐND nói chung và của HĐND cấp huyện nói riêng đã đƣợc nhiều học giả tiếp cận. Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau đây: “Bàn về tính chất của HĐND trong điều kiện cải cách bộ máy nhà nước hiện 2 Luan van nay”, PGS, TS Bùi Xuân Đức, Tạp chí Nhà nƣớc và pháp luật 12/2003; “Về đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND các cấp nhiệm kỳ 2004-2009”, Đinh Ngọc Quang, Tạp chí Quản lý Nhà nƣớc số 2/2005; “Hoạt động giám sát của cơ quan dân cử ở Việt Nam- Vấn đề và giải pháp”, Văn phòng Quốc hội, Viện chính sách công và pháp luật, NXB Hồng Đức, năm 2014; “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp đối với cơ quan hành chính nhà nước” tác giả Nguyễn Xuân Sơn- Ủy viên thƣờng trực HĐND tỉnh Vĩnh Phúc, tạp chí đăng ngày 28/11/2014;“Hoàn thiện pháp luật về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân” của Nguyễn Hải Long, Luận án tiến sĩ luật năm 2012; “Hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Lai Châu” của Tô Hồng Lê, luận văn thạc sĩ Luật học năm 2013; “Hoạt động giám sát của của HĐND cấp tỉnh – qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa” của Lê Thị Thu Hòa, Luận văn thạc sĩ luật học, năm 2016; “Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân” Đề tài nghiên cứu cấp Bộ do ThS.
Nguyễn Thị Thu Huyền, Viện Khoa học tổ chức nhà nƣớc, năm 2016; “ Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Bình” của Trần Thị Sáu, Luận văn thạc sĩ quản lý công, Học viện Hành chính Quốc gia, năm 2017; “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện- qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa” của Lê Thị Bình Tuyết, Luận văn thạc sĩ Luật, năm 2014; “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân – qua thực tiễn Quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội” của Lê Tuyết Hƣơng, luận văn thạc sĩ luật học năm 2016. Nhìn chung các công trình trên có đối tƣợng nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn; đây là những tài liệu tham khảo có giá trị, làm cơ sở nền tảng cho việc nghiên cứu và thực hiện đề tài “Giám sát của Hội đồng nhân dân huyện – từ thực tiễn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội”. Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến việc xác định vị trí, vai trò, đặc điểm, hình thức, phƣơng pháp hoàn thiện giám sát của HĐND các cấp; mỗi công trình tiếp cận dƣới một góc độ khác nhau về đề lý luận, thực tiễn của hoạt động giám sát HĐND. Do các công trình nghiên cứu trên đều đƣợc xây dựng trƣớc khi Luật giám sát năm 2015 có hiệu lực vì vậy về cơ bản các đề xuất đã nêu tại các công trình nghiên cứu trên đã đƣợc giải quyết.
Tuy nhiên sau 01 năm áp dụng luật chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập, tiếp cận 3 Luan van vấn đề về tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu quả giám sát sau khi có luật điều chỉnh, đặc biệt lại là một địa bàn cụ thể tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội. Với phƣơng diện là một đề tài độc lập, đi sâu nghiên cứu những hoạt động thực tiễn sau khi triển khai Luật giám sát có hiệu lực và đƣợc triển khai trên địa bàn cụ thể để thấy đƣợc những ƣu điểm, hạn chế trƣớc và sau khi áp dụng luật chuyên ngành, qua đó đƣa ra những nhận xét, đánh giá và đề xuất những giải pháp có giá trị thực tiễn nhằm tăng cƣờng hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội trong thời gian tới. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 3. Mục đích Với đề tài “Giám sát của Hội đồng nhân dân huyện – từ thực tiễn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội” Học viên mong muốn: - Thấy rõ cơ sở lý luận của pháp luật về giám sát HĐND.
Qua đó phân tích thực trạng các quy định của HĐND cấp huyện nói chung và ở huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội nói riêng. ` - Từ đó chỉ ra những mặt tích cực cũng nhƣ những hạn chế bất cập trong quá trình thực hiện các quy định của pháp luật hiện hành về giám sát, để đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hơn nữa các quy định của pháp luật về giám sát cũng nhƣ tiếp tục, từng bƣớc nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND huyện. Nhiệm vụ - Hệ thống hóa các vấn đề lý luận để làm rõ các quan niệm hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện và các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng giám sát của HĐND cấp huyện. - Phân tích thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Hoài Đức thành phố Hà Nội, tìm ra ƣu điểm, nhƣợc điểm và các vấn đề đặt ra cần giải quyết.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng giám sát của Hội đồng nhân dân Hoài Đức, thành phố Hà Nội trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn Đối tƣợng nghiên cứu của Luận văn là những vấn đề lý luận về giám sát của HĐND cấp huyện theo Hiến pháp năm 1992, Hiến pháp năm 2013; Luật Tổ chức 4 Luan van HĐND&UBND năm 2003, Luật Tổ chức Chính quyền địa phƣơng năm 2015; Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 và đƣợc giới hạn trong thực tiễn hoạt động giám sát của HĐND huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội từ năm 2011- 6/2017. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng phƣơng pháp cụ thể nhƣ: Phân tích, tổng hợp, phƣơng pháp thống kê, hệ thống kết hợp lý luận với thực tiễn, đặc biệt là phƣơng pháp so sánh (so sánh trƣớc và sau khi thực hiện Luật giám sát).