Chương 1 MOT SO VAN DE CHUNG VE CÁC BIEN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC NGƯỜI DƯỚI 18 TUOI PHAM TOI ĐƯỢC MIEN TRÁCH NHIỆM HINH SỰ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 1. Khai niệm biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội 1. Định nghĩa các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội Trong các văn bản quốc tế về tư pháp người chưa thành niên không có thuật ngữ các biện pháp giám sát, giáo dục mà có thuật ngữ biện pháp xử lý không chính thức, xử lý chuyển hướng. Theo cuốn thuật ngữ tư pháp người dưới 18 tuổi của Bộ Tư pháp phối hợp cùng tổ chức UNICEF thì thuật ngữ "biện pháp không chính thức” (Informal Measures) là “biện pháp xử lý vi phạm pháp luật không áp dụng các thủ tục tố tụng hình sự hoặc thủ tục xử lý vi phạm hành chính mà dựa vào cộng ool đồng dé giáo duc, ran de người có hành vi vi phạm”.
Ở nhiều quốc gia trên thé giới, những biện pháp xử lý không chính thức đối với người dưới 18 tuôi phạm tội thường được gọi là biện pháp xử lý chuyển hướng 7. Người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật được đưa ra khỏi hệ thống tố tụng chính thức để xử ly tại cộng đồng nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho người dưới 18 tuổi, phù hợp với hoàn cảnh và tính chat vi phạm, đồng thời thúc day các biện pháp phục hồi, chú trọng cải tạo, giáo dục trẻ em. Trong pháp luật hình sự Việt Nam, BLHS 2015 không sử dụng thuật ngữ "biện pháp xử lý chuyển hướng" mà quy định các biện pháp giám sát, giáo dục tại Mục 2 Chương XII - "Các biện pháp giám sát, giáo dục áp dụng trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự", bao gồm ba biện pháp: khiến trách, hòa giải tại cộng đồng và giáo dục tại xã, phường, thị tran. Các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội là các biện pháp được quy định trong Bộ luật hình sự, do cơ quan tiến hành tổ tụng có thâm quyền áp dụng đối với người dưới 18 tuổi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm và được miễn TNHS khi đáp ứng những điều kiện nhất định nhằm đưa người dưới 18 tuổi phạm tội ra khỏi vòng tố tụng chính thức để áp dụng các ' Unicef (2009), Thuật ngữ tư pháp người chưa thành niên juvenile justice lexicon, song ngữ Anh — Việt, Hà Nội, tr.
? Trần Hồng Nhung (2016), Các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, Luận văn thạc sĩ luật học, Hà Nội, tr. biện pháp mang tính giáo dục, phòng ngửa tại cộng đồng, tạo điều kiện, giúp đỡ họ nhận thức được sai lầm, khắc phục sai phạm, hòa nhập cộng đồng và phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội. Đặc điểm các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội Các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn TNHS quy định trong BLHS năm 2015 có một số đặc điểm như sau: Một là: các biện pháp giám sát, giáo dục được quy định trong Bộ luật hình sự. Đối tượng áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục là người dưới 18 tuổi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bi coi là tội phạm được miễn TNHS theo các trường hợp quy định riêng đối với người dưới 18 tuổi tại khoản 2 Điều 91 BLHS.
Hai là: thâm quyền áp dụng biện pháp giám sát, giáo duc là cơ quan tiến hành tố tụng có thâm quyền tương ứng với giai đoạn tố tụng bao gồm: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án. Ba là: các biện pháp giám sát, giáo dục có tính đa dạng. Mục 2 Chương XII BLHS quy định 03 biện pháp giám sát, giáo dục bao gồm: khiến trách, hòa giải tại cộng đồng hoặc giáo dục tại xã, phường, thị tran. Mỗi biện pháp giám sát, giáo dục được quy định phân hóa theo độ tuổi, loại tội, tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
Người dudi 18 tuổi phạm tội được miễn TNHS theo quy định tại khoản 2 Điều 91 BLHS phải bị áp dụng một trong ba biện pháp giám sát, giáo dục nêu trên. Bốn là: Người dưới 18 tuổi được miễn TNHS phải đáp ứng những điều kiện cụ thể để được áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục đồng thời, việc áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục phải có sự đồng ý của người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ. Người được áp dụng biện pháp giám sát giáo dục phải tuân thủ những nghĩa vụ nhất định. Ý nghĩa các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội Bộ luật hình sự năm 2015 quy định các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn TNHS có ý nghĩa rất lớn về mặt lý luận cũng như thực tiễn.
Việc quy định các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người đưới 18 tudi được miễn TNHS trên cơ sở kế thừa những những quy định còn phù hợp của BLHS năm 1999, khắc phục căn bản những vướng mắc, bất cập đặt ra qua đánh giá thực tiễn, tham khảo, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện cụ thê của Việt Nam. Dong thời thé hiện quan điểm của Dang, Nhà nước ta trong bảo vệ, giáo dục trẻ em nói chung và người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng, thé hiện tính nhân đạo, tăng tính hướng thiện trong chính sách xử lý hình sự, thé hiện sự hài hòa giữa các biện pháp cưỡng chế hình sự với các biện pháp tác động xã hội khác, vừa đảm bảo tính giáo dục, chống và phòng ngừa tội phạm, đồng thời là một nỗ lực trong việc làm hài hòa hệ thống pháp luật quốc gia với Công ước quốc tế về Quyên trẻ em. Việc quy định biện pháp giám sát, giáo dục nhằm sớm đưa người dưới 18 tuổi phạm tội ra khỏi vòng tô tụng, vụ việc được giải quyết, xử lý nhanh hon, han chế việc người dưới 18 tuổi phạm tội phải tiếp xúc lâu dài với hệ thống tư pháp chính thức, tim ra cách thức phù hợp dé giải quyết việc người dưới 18 tuổi phạm tội trên cơ sở đánh giá từng trường hợp cụ thể, căn cứ tính chất mức độ vi phạm, nhân thân, gia đình, điều kiện hoàn cảnh phạm tội để đưa ra biện pháp và can thiệp phù hợp đối với từng cá nhân người phạm tội, có thé giải quyết nguyên nhân gốc rễ dẫn đến hành vi phạm tội, làm giảm tác động tiêu cực đến sự phát triển, tương lai của người dưới 18 tuổi. Tạo điều kiện cho người dưới 18 tuổi phạm tội được sinh sống, lao động, học tập trong môi trường thân thiện hơn, dưới sự giúp đỡ, giám sát của gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương, nham giúp người dudi 18 tuổi nhận thức được lỗi lẫm của minh và rèn luyện, phát triển đúng đắn, trở thành người công dân tốt.
Qua đó, vừa đảm bảo tăng cường khả năng cải tạo, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội ngoài cộng đồng vừa đảm bảo yêu cầu phòng ngừa tái phạm. Bộ luật hình sự năm 2015 quy định các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai, áp dụng thống nhất, rộng rãi trên thực tiễn, góp phần làm giảm thiểu số lượng các vụ việc phải giải quyết bằng hệ thống tư pháp chính thức và do đó, giảm khối lượng công việc cho các cơ quan tư pháp, tiết kiệm được chi phí phát sinh từ quá trình tố tụng hình sự. Việc quy định các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tudi phạm tội được miễn TNHS góp phan nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Trên thực tế, người dưới 18 tuổi phạm tội một phan do gia đình còn buông lỏng trong việc chăm sóc, giáo dục, sự thiếu quan tâm, vô cảm của những người xung quanh.
Các biện pháp giám sát, giáo dục được áp dụng trên thực tế sẽ tác động lớn đến nhận thức, nâng cao trách nhiệm của gia đình, cộng đồng trong việc quan tâm, chăm sóc, giáo dục người dưới 18 tuổi, góp phan hạn chế người dưới 18 tuổi tái phạm, vi phạm pháp luật. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quy định các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015 1. Cơ sở lý luận cua việc quy định các biện pháp giảm sat, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015 Một là: quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội trong tình hình mới. Quan điểm của Đảng, Nhà nước ta từ trước cho đến nay nhất quán với việc bảo vệ trẻ em, tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của trẻ em bởi đây là đối tượng dé bị ton thương, tác động nhất.
Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 05/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong tình hình mới đã chỉ ra một số hạn chế, yếu kém trong hệ thống pháp luật, chính sách về chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em chưa hoàn thiện và yêu cầu các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể quán triệt và thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm dé tăng cường công tac chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong thời gian tới, trong đó có nội dung yêu cầu "Rà soát, sửa đôi, bố sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách về chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em theo hướng mở rộng chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội cho trẻ em, đặc biệt là trẻ em thuộc gia đình nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiêu sô.Đây mạnh xã hội hóa công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em 10 theo hướng nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cộng đồng dân cư và các tô chức chính trị - xã hội". Xây dung va tô chức thực hiện có hiệu quả các chương trình, dé án chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Tổ chức thực hiện tốt Công ước Liên hợp quốc về quyên trẻ em và các công ước, điều ước quốc tế khác có liên quan mà Nhà nước Việt Nam ký kết hoặc tham gia.