Xử Lý Chuyển Hướng Đối Với Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội Trong Luật Hình Sự Việt Nam

• Tác giả: Mai Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Phương Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Xử Lý Chuyển Hướng Đối Với Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 1.1. Quy định của pháp luật Canada
• 1.2. Quy định của pháp luật Bang Georgia (Hoa Kỳ)
• 1.3. Quy định của pháp luật Cộng hòa Liên bang Đức
• 1.4. Những điểm tương đồng và khác biệt trong quy định của pháp luật Canada, Bang Georgia (Hoa Kỳ) và Cộng hòa Liên bang Đức về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.4.1. Những điểm tương đồng
• 1.4.2. Những điểm khác biệt
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Lịch sử quy định của pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015 về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.1.1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985
• 2.1.2. Quy định của Bộ Luật hình sự năm 1985
• 2.1.3. Quy định của Bộ Luật hình sự năm 1999
• 2.1.4. Quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.2. Các biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.3. Điều kiện áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.4. Thời điểm và thẩm quyền áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.5. Nghĩa vụ, thời hạn thực hiện nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc vi phạm nghĩa vụ của người dưới 18 tuổi phạm tội được xử lý chuyển hướng
• 2.6. Thủ tục áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.7. Thực tiễn xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và nguyên nhân của các hạn chế, bất cập
• 2.7.1. Thực tiễn xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.7.2. Nguyên nhân của các hạn chế, bất cập
• 2.8. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 3.1. Định hướng về hoàn thiện pháp luật và áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.3. Kiến nghị xây dựng Chương “Biện pháp xử lý chuyển hướng” trong Luật Tư pháp người chưa thành niên
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự có liên quan
• 3.5. Kiến nghị nâng cao hiệu quả áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.6. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. Bảng 1: Số liệu người dưới 18 tuổi phạm tội được Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát miễn trách nhiệm hình sự trong giai đoạn điều tra và truy tố từ năm 2016 – 2021
• 2. Bảng 2: Hình thức xử lý của Tòa án đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên cả nước từ năm 2018 – 2021
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• 1. Phụ lục 1: Tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện thống kê theo loại tội phạm tại Việt Nam từ năm 2018 – 2021
• 2. Phụ lục 2: Tình hình người dưới 18 tuổi phạm tội bị Tòa án xét xử thống kê theo 4 tội danh phổ biến nhất tại Việt Nam từ năm 2016 – 2021
• 3. Phụ lục 3: Khảo sát chuyên gia và những người hoạt động thực tiễn về một số vấn đề liên quan đến xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Tóm tắt

I. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu về chuyển hướng pháp lý cho người dưới 18 tuổi phạm tội tại Việt Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Xử lý chuyển hướng (XLCH) là một phương pháp được áp dụng nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em và tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng. Luận án này không chỉ phản ánh quan điểm của Đảng và Nhà nước về việc chăm sóc, giáo dục trẻ em mà còn thể hiện yêu cầu cải cách tư pháp. Theo đó, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của họ. Các quy định hiện hành trong luật trẻ em và xử lý vi phạm pháp luật trẻ em cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Việc nghiên cứu về chuyển hướng pháp lý cho người dưới 18 tuổi phạm tội không chỉ đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp mà còn phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định về XLCH, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Điều này đòi hỏi một nghiên cứu sâu sắc để làm rõ các khái niệm, đặc điểm và điều kiện áp dụng XLCH, từ đó đề xuất các biện pháp cải thiện hiệu quả của hệ thống pháp luật hiện hành.

II. Những vấn đề lý luận về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Khái niệm về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cần được làm rõ. XLCH không chỉ là một biện pháp pháp lý mà còn là một phương thức giáo dục, nhằm giúp trẻ em nhận thức được hành vi sai trái và có cơ hội sửa chữa. Các biện pháp này bao gồm giáo dục tại gia đình, giáo dục tại cộng đồng và các biện pháp giám sát. Việc phân loại các biện pháp này là cần thiết để áp dụng một cách hiệu quả và phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Cơ sở lý luận cho việc quy định XLCH cần được xây dựng trên nền tảng của các nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em, đồng thời phải đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của xử lý chuyển hướng

Khái niệm xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được hiểu là các biện pháp nhằm giúp trẻ em tái hòa nhập cộng đồng và giảm thiểu nguy cơ tái phạm. Đặc điểm của XLCH là tính linh hoạt và khả năng điều chỉnh theo từng trường hợp cụ thể. Điều này có nghĩa là các biện pháp áp dụng cần phải phù hợp với độ tuổi, tâm lý và hoàn cảnh của từng trẻ em. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ nhằm mục đích trừng phạt mà còn hướng tới việc giáo dục và bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

III. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định nhất định về xử lý chuyển hướng cho người dưới 18 tuổi phạm tội. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã đưa ra các biện pháp như miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các quy định này còn nhiều hạn chế. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn trong việc thực hiện các biện pháp này để đảm bảo hiệu quả giáo dục và phòng ngừa tái phạm. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền và nghĩa vụ của trẻ em cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thực hiện XLCH.

3.1. Thực tiễn áp dụng xử lý chuyển hướng

Thực tiễn áp dụng xử lý chuyển hướng cho người dưới 18 tuổi phạm tội tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù có quy định pháp luật, nhưng việc áp dụng còn hạn chế do thiếu sự đồng bộ trong các cơ quan thực thi. Tỉ lệ tái phạm vẫn cao, cho thấy rằng các biện pháp giáo dục chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc đào tạo nâng cao cho cán bộ thực thi pháp luật và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và hỗ trợ trẻ em.

IV. Định hướng và kiến nghị hoàn thiện về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Để hoàn thiện quy định về xử lý chuyển hướng cho người dưới 18 tuổi phạm tội, cần có những định hướng rõ ràng. Các kiến nghị bao gồm việc xây dựng một chương riêng về XLCH trong Luật Tư pháp người chưa thành niên, nhằm tạo ra một khung pháp lý đồng bộ và hiệu quả hơn. Cần nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp XLCH thông qua việc cải cách quy trình tố tụng hình sự và tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ trẻ em. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em mà còn góp phần vào việc giảm thiểu tội phạm do người chưa thành niên thực hiện.

4.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xử lý chuyển hướng cho người dưới 18 tuổi phạm tội cần được thực hiện một cách đồng bộ. Cần xây dựng các quy định cụ thể về điều kiện áp dụng XLCH, cũng như các biện pháp giám sát và giáo dục. Việc này sẽ giúp đảm bảo rằng các biện pháp áp dụng không chỉ mang tính hình thức mà còn có hiệu quả thực tiễn. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật để nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc áp dụng các biện pháp này.