lời mở đầu, kết luận của các chương và kết luận chung, danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu với 02 phần cụ thể như sau: Phần 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Phần 2. Nội dung, bao gồm 3 chương, đó là: Chương 1. Những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền và pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền Chương 2.
Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam Chương 3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền ở Việt Nam 9 PHẦN 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài của luận án Đời sống xã hội phong phú bao gồm nhiều loại quan hệ khác nhau nhưng chỉ những quan hệ mang tính quan trọng, điển hình mới đặt ra yêu cầu phải được điều chỉnh bởi pháp luật.
Một trong các quan hệ quan trọng và có tầm ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế, đời sống xã hội như vậy là QHLĐ. QHLĐ có liên quan mật thiết đến các hoạt động kinh tế, văn hoá, chính trị, xã hội và TCLĐ cũng là hiện tượng không thể tránh khỏi trong QHLĐ. TCLĐ, mà đặc biệt là những TCLĐTT có ảnh hưởng đến hiệu quả điều chỉnh pháp luật đối với QHLĐ, chủ yếu gây tác động xấu tới quan hệ bình thường giữa NLĐ và NSDLĐ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của các chủ thể trên. Ngoài ra, nó còn gây tác động tiêu cực tới các vấn đề kinh tế và xã hội trong phạm vi lớn hơn.
Vậy khi có tranh chấp xảy ra thì việc giải quyết TCLĐTT, bao gồm cả TCLĐTT về quyền và TCLĐTT về lợi ích là một đòi hỏi tất yếu. Vì những lý do trên, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu về TCLĐTT và giải quyết TCLĐTT nói chung và giải quyết TCLĐTT về quyền nói riêng. Tổng quan về các công trình nghiên cứu sẽ được thực hiện theo những nội dung như dưới đây. Tổng quan các công trình nghiên cứu về lý luận tranh chấp lao động tập thể về quyền và giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền Các công trình nghiên cứu về TCLĐTT về quyền và giải quyết TCLĐTT về quyền của các học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đều đưa ra những nội dung cơ bản về vấn đề này như khái niệm về TCLĐTT về quyền và giải quyết TCLĐTT về quyền; đặc điểm và các yếu tố để nhận diện các TCLĐ nói chung và TCLĐTT về quyền nói riêng; trình bày và phân tích về các phương thức giải quyết TCLĐ nói chung và TCLĐTT về quyền nói riêng… Khái niệm TCLĐ nói chung cũng như TCLĐTT nói riêng không phải là những khái niệm mới hay có nhiều tranh cãi trong lĩnh vực quan hệ pháp luật về lao 10 động, vậy nên những khái niệm này cũng đã được nhiều chuyên gia, nhiều công trình nghiên cứu đưa ra.
Trong đó, một số chuyên gia của ILO cũng quan tâm đến và trình bày trong các nghiên cứu hoặc báo cáo của mình. Có thể kể đến cuốn sách “Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study” xuất bản năm 1989, của tác giả Eladio Daya, 5 chuyên gia Ban luật lao động và QHLĐ của ILO. Cuốn sách này được dịch sang tiếng Việt với tiêu đề “Thủ tục hòa giải và trọng tài các tranh chấp lao động”. Mặc dù nội dung cuốn sách chủ yếu đề cập đến hòa giải, trọng tài như một trong những phương thức giải quyết TCLĐTT đang được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới nhưng tác giả cũng có trình bày một số vấn đề chung về TCLĐTT và giải quyết TCLĐTT.
Bên cạnh đó còn có bài viết “Industrial relations and dispute settlement in Vietnam” (được dịch sang tên tiếng Việt: “Quan hệ lao động và giải quyết tranh chấp lao động tại Việt Nam”) – tài liệu nghiên cứu của Dự án ILO – Việt Nam năm 2006 của tác giả Chang Hee Lee, chuyên gia về QHLĐ của Văn phòng tiểu khu vực 6 Đông Á thuộc ILO. Tài liệu này được tác giả đưa ra nhằm mục đích hỗ trợ Chính phủ và các đối tác xã hội trong việc cân nhắc các chính sách và chiến lược trong tương lai. Trong công trình này, tác giả Chang Hee Lee đã phân tích tình hình QHLĐ giai đoạn trước năm 2006 tại Việt Nam và đưa ra một số đề xuất nhằm cải thiện QHLĐ tại Việt Nam. Thông qua việc nghiên cứu số liệu các cuộc đình công đã xảy ra ở Việt Nam từ năm 1995 đến năm 2004, tác giả Chang Hee Lee cho rằng QHLĐ ở Việt Nam thời gian trên là QHLĐ mang đậm nét đình công tự phát.
Từ đó, tác giả có đưa ra khuyến nghị về việc tăng cường vấn đề thương lượng tập thể và đối thoại xã hội như là một phương thức quan trọng để hạn chế thấp nhất các cuộc đình công tự phát, hướng tới xây dựng quan hệ lao động hài hòa ở Việt Nam. Như vậy, công trình này chủ yếu tập trung nghiên cứu QHLĐ tập thể thông qua thực tế các cuộc đình công. 5 Eladio Daya (1989), Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study - 3rd Impression edition, International Labour Office. 6 Chang Hee Lee (2006), Industrial relations and dispute settlement in Vietnam, ILO Disscusion Paper.
11 Cũng là tài liệu của ILO nhưng chỉ mang tính chất hướng dẫn, khuyến nghị là ấn phẩm “Labour dispute systems – Guidelines for improved performance” năm 2013 (với tên tiếng Việt là: “Hệ thống giải quyết tranh chấp lao động – Một số 7 khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả”). Ấn phẩm là một phần trong nỗ lực của ILO nhằm tăng cường công tác phòng chống và giải quyết TCLĐ bằng cách đưa ra các lời khuyên cho tất cả các thành viên ILO cũng như NLĐ, NSDLĐ hoặc người giải quyết TCLĐ hoặc chỉ đơn thuần là những người quan tâm tới vấn đề này. Ấn phẩm tập trung vào việc định hướng và đưa ra lời khuyên về các bước cần thực hiện để khôi phục lại hệ thống hiện có hoặc thành lập một tổ chức độc lập nhằm đảm bảo rằng chúng hoạt động hiệu quả và cung cấp các dịch vụ giải quyết tranh chấp hiệu quả. Ấn phẩm đưa ra định nghĩa cơ bản cho các loại TCLĐ như TCLĐCN, TCLĐTT, TCLĐTT về quyền và TCLĐTT về lợi ích.
Như vậy, cả ba tài liệu nghiên cứu kể trên đều chỉ ra các TCLĐ và tình hình giải quyết TCLĐ cũng như nguyên nhân và những tồn tại của tiến trình giải quyết TCLĐ. Đồng thời, các nghiên cứu đó cũng đã đề cập đến phương thức giải quyết TCLĐTT trong đó có phương thức hòa giải và trọng tài. Đây là một trong những tiền đề giúp cho việc hoàn thiện cơ chế ba bên trong QHLĐ. Khái niệm về TCLĐTT, giải quyết TCLĐTT không được đưa ra cụ thể hay bình luận mà được thừa nhận như một kiến thức chung đã biết và được thể hiện ở các nội dung cụ thể về tình hình giải quyết TCLĐ và hoàn thiện cơ chế ba bên trong giải quyết TCLĐ.
Khái niệm TCLĐTT thể về quyền, giải quyết TCLĐTT về quyền cũng không được đề cập tới. Trong cuốn “Labor management relations in a changing environment – second edition” (tên tiếng Việt: “Quản lý quan hệ lao động trong một môi trường 8 thay đổi – Tái bản lần thứ hai”) năm 1996 của tác giả Michael Ballot có nhắc đến TCLĐ như là những xung đột giữa NLĐ với các chủ thể khác trong quá trình lao động “phần lớn các tranh chấp xảy ra giữa lao động và quản lý liên quan đến các 7 Labour dispute systems – Guidelines for improved performance (2013), https://www.org/ifpdial/information-resources/publications/WCMS_211468/lang--en/index.htm truy cập ngày 20/10/2021 8 Michael Ballot (1996), Labor management relations in a changing environment – Second edition, published by Wiley, tr. 12 quyết định quản lý tại nơi làm việc mà NLĐ không đồng tình với cá nhân NLĐ, nhóm NLĐ, hoặc, trong một môi trường công đoàn hay công đoàn”. Về giải quyết TCLĐ, trong cuốn này, tác giả cũng đưa ra cách thức để giải quyết hai loại TCLĐ chính là TCLĐCN và TCLĐTT.
Trong đó, cuốn sách cũng nêu lên các vấn đề về quá trình giải quyết TCLĐ, kỹ thuật giải quyết TCLĐ, hòa giải trong giải quyết TCLĐ. Những kiến thức trong cuốn sách này về các vấn đề trên cũng sẽ được chọn lọc, kế thừa để giải quyết các vấn đề phục vụ cho mục tiêu của luận án này. Trực tiếp viết về Việt Nam bằng ngôn ngữ nước ngoài có thể kể tới cuốn “Workplace justice: Rights and Labour resistance in Vietnam” (tên tiếng Việt: “Công bằng nơi làm việc: Quyền và sự phản kháng của người lao động”) của tác 9 giả Nguyễn Tú Phương xuất bản năm 2019. Cuốn sách đã đưa ra khái niệm TCLĐ, TCLĐTT, TCLĐTT về quyền và TCLĐTT về lợi ích.
Sách được viết trên cơ sở pháp luật Việt Nam mà cụ thể là BLLĐ năm 2012 nên trình bày được cơ bản cách thức giải quyết TCLĐTT theo quy định pháp luật. Ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu về TCLĐ, tranh chấp dân sự, tranh chấp thương mại, các công trình nghiên cứu về thủ tục giải quyết tranh chấp hay biện pháp hòa giải như là một bước của thủ tục giải quyết tranh chấp. Trong các công trình đó có đề cập các khái niệm về tranh chấp, giải quyết tranh chấp, TCLĐ, giải quyết TCLĐ, hòa giải và hòa giải trong giải quyết TCLĐ. Công trình khoa học của các tác giả trong nước nghiên cứu có liên quan đến pháp luật giải quyết TCLĐTT nói chung và giải quyết TCLĐTT về quyền nói riêng được công bố thời gian qua chủ yếu thực hiện dưới hình thức các bài viết khoa học đăng trên các tạp chí, giáo trình, sách chuyên khảo, luận văn thạc sỹ và luận án tiến sỹ luật học.
Trước năm 2006, các tác giả, nhà nghiên cứu về pháp luật lao động đã có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu về các quy định pháp luật theo BLLĐ năm 1994 và BLLĐ sửa đổi, bổ sung năm 2006. Tiêu biểu trong số đó có thể kể tới các công trình nghiên cứu sau: 9 Tu Phuong Nguyen (2019), Workplace justice: Rights and Labour resistance in Vietnam (Critical Studies of the Asia-Pacific), Palgrave Macmillan, tr. 13 Bài viết "Một số vấn đề về tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể" của tác giả Trần Thị Thúy Lâm đăng trên Tạp chí Luật học số 5/1996. Trong bài viết này, tác giả đã đề cập đến khái niệm TCLĐCN và TCLĐTT cũng như sự chuyển hóa từ TCLĐCN thành TCLĐTT.