Luận văn thạc sĩ về giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng theo thủ tục rút gọn tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quy trình giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng theo thủ tục rút gọn tại Việt Nam, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thành Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Hữu Thư
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Hợp Đồng Tín Dụng Theo Thủ Tục Rút Gọn Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Lời cam đoan
• Mục lục
• Danh mục các từ viết tắt trong luận văn
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Một số vấn đề lý luận về thủ tục rút gọn giải quyết các vụ án dân sự
• 1.1. Khái niệm, cơ sở xây dựng chế định và đặc điểm của thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam
• 1.2. Mục đích, yêu cầu của việc giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục tố tụng rút gọn
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển của thủ tục rút gọn tại Việt Nam
• 1.4. Thủ tục tố tụng dân sự rút gọn theo pháp luật của một số nước trên thế giới
• 1.5. Một số vấn đề lý luận về tranh chấp hợp đồng tín dụng và giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng theo thủ tục rút gọn
• 2. CHƯƠNG 2: Quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 về thủ tục giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn
• 2.1. Quy định về việc giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn tại Tòa án cấp sơ thẩm
• 2.2. Quy định về việc giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn tại Tòa án cấp phúc thẩm
• 2.3. Thủ tục xem xét lại bản án, quyết định theo thủ tục rút gọn đã có hiệu lực pháp luật theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.4. Quy định của pháp luật hiện hành về giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng theo thủ tục rút gọn
• 2.5. Thực trạng và đánh giá về tình hình giải quyết vụ án dân sự, tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Toà án hiện nay và những yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới chất lượng bản án
• 3. CHƯƠNG 3: Thực tiễn áp dụng quy định về giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn tại Tòa án, một số vấn đề qua hiện trạng xử lý nợ của các tổ chức tín dụng bằng hình thức khởi kiện tại Tòa án và kiến nghị hoàn thiện quy định về giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn
• 3.1. Những hạn chế và khó khăn khi áp dụng các quy định về thủ tục rút gọn
• 3.2. Một số vấn đề liên quan đến thủ tục rút gọn qua thực tiễn xử lý nợ của các tổ chức tín dụng bằng hình thức khởi kiện tại Tòa án
• 3.3. Kiến nghị phương hướng và giải pháp hoàn thiện Thủ tục rút gọn ở Việt Nam
• 3.4. Về vấn đề thành lập Tòa giản lược trong hệ thống Tòa án nhân dân
• Kết luận
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Việt Nam

Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Hợp đồng tín dụng không chỉ là một thỏa thuận giữa các bên mà còn liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của các tổ chức tín dụng và khách hàng. Việc giải quyết tranh chấp này cần phải tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành, đặc biệt là Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015.

1.1. Khái niệm và vai trò của hợp đồng tín dụng

Hợp đồng tín dụng là một thỏa thuận giữa bên cho vay và bên vay, trong đó bên cho vay cam kết cung cấp một khoản tiền cho bên vay và bên vay cam kết hoàn trả khoản tiền đó cùng với lãi suất. Hợp đồng tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động kinh tế và tài chính.

1.2. Các loại tranh chấp hợp đồng tín dụng phổ biến

Tranh chấp hợp đồng tín dụng có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm việc không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, tranh chấp về lãi suất, hoặc các điều khoản trong hợp đồng không rõ ràng. Những tranh chấp này cần được giải quyết kịp thời để bảo vệ quyền lợi của các bên.

II. Những thách thức trong giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng

Việc giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành chưa hoàn thiện, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng và thực thi. Ngoài ra, sự thiếu hiểu biết về pháp luật của các bên liên quan cũng là một yếu tố gây cản trở.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng quy định pháp luật

Nhiều quy định trong Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 chưa được áp dụng một cách đồng bộ, dẫn đến sự không nhất quán trong việc giải quyết các vụ án. Điều này gây khó khăn cho các thẩm phán trong việc đưa ra quyết định.

2.2. Thiếu hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụ

Nhiều khách hàng và tổ chức tín dụng không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng tín dụng. Điều này dẫn đến việc không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả khi xảy ra tranh chấp.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng hiệu quả

Để giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Việc sử dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp có thể giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên liên quan.

3.1. Thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp

Thủ tục rút gọn là một phương pháp được quy định trong Bộ luật Tố tụng Dân sự, cho phép giải quyết nhanh chóng các vụ án có nội dung đơn giản. Việc áp dụng thủ tục này giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các bên.

3.2. Giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải

Hòa giải là một phương pháp hiệu quả để giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng. Qua hòa giải, các bên có thể tìm ra giải pháp hợp lý mà không cần phải đưa vụ án ra tòa án, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tranh chấp hợp đồng tín dụng

Nghiên cứu thực tiễn về giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng cho thấy nhiều vụ án đã được giải quyết thành công thông qua các phương pháp khác nhau. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.

4.1. Thực trạng giải quyết tranh chấp tại các tòa án

Thực trạng cho thấy nhiều vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng tại các tòa án vẫn còn kéo dài, gây khó khăn cho các bên. Cần có những cải cách để nâng cao hiệu quả giải quyết.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất cải cách

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có những cải cách trong quy định pháp luật để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng. Các đề xuất cải cách bao gồm việc hoàn thiện quy định về thủ tục rút gọn và tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng

Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng là một lĩnh vực quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Với những cải cách cần thiết, hy vọng rằng việc giải quyết tranh chấp sẽ trở nên hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách pháp luật

Cải cách pháp luật là cần thiết để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế.

5.2. Triển vọng trong việc giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng

Triển vọng trong việc giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng sẽ được cải thiện nếu có sự đồng bộ trong quy định pháp luật và sự nâng cao nhận thức của các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, số lượng tranh chấp dân sự, đặc biệt là tranh chấp hợp đồng tín dụng (HĐTD), ngày càng gia tăng. Theo thống kê, số vụ án dân sự được Tòa án các cấp thụ lý đã tăng từ khoảng 223.000 vụ năm 2005 lên gần 400.000 vụ năm 2013, trong đó phần lớn là các vụ án sơ thẩm. Việc giải quyết các tranh chấp này theo thủ tục tố tụng dân sự thông thường thường kéo dài, gây tốn kém về thời gian, chi phí và nguồn lực cho cả Tòa án và các bên liên quan. Trước thực trạng đó, Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2015 đã chính thức quy định về thủ tục rút gọn (TTRG) nhằm giải quyết nhanh chóng, hiệu quả các vụ án dân sự đơn giản, có chứng cứ rõ ràng, trong đó có tranh chấp HĐTD.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá các quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp HĐTD theo thủ tục rút gọn tại Việt Nam, đồng thời khảo sát thực tiễn áp dụng tại các Tòa án và đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, đặc biệt trong xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng (TCTD). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của BLTTDS năm 2015, Nghị quyết số 42/2017/QH14 về xử lý nợ xấu, cùng kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn xét xử tại Việt Nam từ năm 2016 đến nay.

Việc nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần giảm thiểu chi phí, thời gian giải quyết tranh chấp, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống tín dụng và nền kinh tế quốc dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết kinh tế luật (Law and Economics): Nhấn mạnh hiệu quả của hệ thống tư pháp trong việc cân bằng giữa chi phí vận hành và lợi ích bảo vệ quyền lợi, từ đó xây dựng thủ tục tố tụng phù hợp nhằm giảm thiểu chi phí xã hội và tăng hiệu quả giải quyết tranh chấp.

• Lý thuyết về thủ tục tố tụng rút gọn: Định nghĩa TTRG là thủ tục tố tụng độc lập, đơn giản hóa các bước so với thủ tục thông thường, áp dụng cho các vụ án có tình tiết đơn giản, chứng cứ rõ ràng, nhằm rút ngắn thời gian và giảm chi phí tố tụng.

• Khái niệm tranh chấp hợp đồng tín dụng: Là các mâu thuẫn phát sinh từ quyền và nghĩa vụ trong HĐTD giữa TCTD và khách hàng vay, thường liên quan đến nghĩa vụ trả nợ, lãi suất, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, với đặc điểm giá trị tranh chấp lớn và tính pháp lý phức tạp.

• Mô hình giải quyết tranh chấp đa phương thức: Bao gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và Tòa án, trong đó TTRG là một công cụ quan trọng trong hệ thống tư pháp nhằm giải quyết nhanh gọn các tranh chấp đơn giản.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để phân tích các quy định pháp luật về TTRG và tranh chấp HĐTD, tổng hợp các quan điểm lý luận và thực tiễn.

• Phương pháp lịch sử: Khảo sát quá trình hình thành và phát triển thủ tục rút gọn trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay.

• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với các nước như Pháp, Nga, Nhật Bản, Trung Quốc để rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về số lượng vụ án dân sự, tranh chấp HĐTD được giải quyết theo TTRG tại các Tòa án, cũng như tình hình xử lý nợ xấu của các TCTD qua khởi kiện tại Tòa án.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm văn bản pháp luật (BLTTDS 2015, Nghị quyết 42/2017/QH14), báo cáo ngành, tài liệu nghiên cứu học thuật, số liệu thống kê từ Tòa án và các TCTD.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung vào giai đoạn từ 2015 (khi BLTTDS có hiệu lực) đến 2020, nhằm đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phạm vi và điều kiện áp dụng TTRG: Theo Điều 316 và 317 BLTTDS 2015, TTRG áp dụng cho các vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, lao động, hôn nhân gia đình có tình tiết đơn giản, chứng cứ rõ ràng, các bên thừa nhận nghĩa vụ, không có đương sự cư trú hoặc tài sản ở nước ngoài (trừ trường hợp có thỏa thuận). Khoảng 30-40% vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm có thể đáp ứng điều kiện này.

2. Hiệu quả rút ngắn thời gian giải quyết: Thời gian giải quyết vụ án theo TTRG được rút ngắn đáng kể, trung bình từ 3-6 tháng so với 9-12 tháng theo thủ tục thông thường, giúp giảm tồn đọng án và chi phí cho các bên.

3. Tình hình áp dụng trong tranh chấp HĐTD: Tại một số Tòa án, khoảng 25-30% vụ án tranh chấp HĐTD được giải quyết theo TTRG, đặc biệt là các vụ có chứng cứ rõ ràng, bên vay thừa nhận nghĩa vụ trả nợ. Tuy nhiên, còn tồn tại khó khăn do các vụ án có yếu tố phức tạp về tài sản bảo đảm hoặc có đương sự nước ngoài.

4. Hạn chế và vướng mắc: Việc áp dụng TTRG còn hạn chế do nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ Tòa án, thiếu hướng dẫn chi tiết về thủ tục, cũng như sự e ngại của các bên về quyền lợi khi lựa chọn thủ tục này. Ngoài ra, quy định pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm còn chưa đồng bộ, gây khó khăn trong thi hành án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc TTRG là thủ tục mới, đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy và kỹ năng của Thẩm phán cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan. So với kinh nghiệm quốc tế như Pháp, Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về thủ tục và cơ chế xử lý tài sản bảo đảm trong TTRG.

Việc áp dụng TTRG trong giải quyết tranh chấp HĐTD có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu chi phí, thời gian, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, đặc biệt trong bối cảnh xử lý nợ xấu là nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống tín dụng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thời gian giải quyết vụ án theo thủ tục thông thường và thủ tục rút gọn, cũng như bảng thống kê tỷ lệ áp dụng TTRG trong các loại tranh chấp.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tính khả thi và cần thiết của TTRG, đồng thời chỉ ra các điểm cần hoàn thiện để nâng cao hiệu quả áp dụng, góp phần cải cách tư pháp và phát triển kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về TTRG: Cần ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về thủ tục, điều kiện áp dụng TTRG, đặc biệt là trong giải quyết tranh chấp HĐTD và xử lý tài sản bảo đảm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

2. Nâng cao năng lực cho cán bộ Tòa án: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về TTRG cho Thẩm phán, thư ký Tòa án, tập trung vào kỹ năng áp dụng pháp luật, xử lý tài sản bảo đảm và kỹ năng giải quyết tranh chấp nhanh gọn. Thời gian: liên tục, ưu tiên trong 1 năm đầu. Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, các trường đào tạo luật.

3. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích và quy trình TTRG đến các TCTD, doanh nghiệp và người dân nhằm nâng cao nhận thức, khuyến khích lựa chọn thủ tục này. Thời gian: 6-12 tháng. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước, các hiệp hội ngành nghề.

4. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành: Thiết lập cơ chế phối hợp giữa Tòa án, cơ quan thi hành án, TCTD và các cơ quan liên quan để xử lý nhanh chóng, hiệu quả các vụ án tranh chấp HĐTD theo TTRG, đặc biệt trong xử lý tài sản bảo đảm. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước.

5. Áp dụng công nghệ thông tin trong giải quyết vụ án: Phát triển hệ thống quản lý, theo dõi vụ án điện tử, hỗ trợ Tòa án trong việc xử lý nhanh các vụ án theo TTRG, giảm thiểu thủ tục hành chính. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ Tòa án và Thẩm phán: Giúp hiểu rõ về thủ tục rút gọn, áp dụng hiệu quả trong giải quyết tranh chấp dân sự, đặc biệt tranh chấp HĐTD, nâng cao năng lực xét xử và quản lý vụ án.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về pháp luật tố tụng dân sự, thủ tục rút gọn và các vấn đề pháp lý liên quan đến tranh chấp hợp đồng tín dụng, hỗ trợ tư vấn và đại diện khách hàng.

3. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng: Hiểu rõ quy trình, điều kiện áp dụng TTRG trong giải quyết tranh chấp tín dụng, từ đó lựa chọn phương thức xử lý phù hợp, giảm thiểu rủi ro và chi phí pháp lý.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành luật: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam, đặc biệt về thủ tục rút gọn và giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Thủ tục rút gọn là gì và khi nào được áp dụng?
   Thủ tục rút gọn là quy trình tố tụng đơn giản, nhanh gọn áp dụng cho các vụ án dân sự có tình tiết đơn giản, chứng cứ rõ ràng, các bên thừa nhận nghĩa vụ. Theo BLTTDS 2015, TTRG áp dụng khi vụ án đáp ứng đủ điều kiện về tính đơn giản, rõ ràng và không có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài (trừ trường hợp có thỏa thuận).

2. TTRG có ưu điểm gì so với thủ tục tố tụng thông thường?
   TTRG giúp rút ngắn thời gian giải quyết vụ án từ trung bình 9-12 tháng xuống còn 3-6 tháng, giảm chi phí tố tụng cho các bên và Nhà nước, giảm áp lực công việc cho Tòa án, đồng thời vẫn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên.

3. Tranh chấp hợp đồng tín dụng thường gặp những vấn đề gì?
   Các tranh chấp phổ biến gồm vi phạm nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi, tranh chấp về lãi suất, xử lý tài sản bảo đảm, xác định chủ thể hợp đồng, và tranh chấp liên quan đến luật áp dụng hoặc cơ quan giải quyết khi có yếu tố nước ngoài.

4. Tại sao TTRG chưa được áp dụng rộng rãi trong giải quyết tranh chấp HĐTD?
   Nguyên nhân gồm nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ Tòa án, thiếu hướng dẫn chi tiết, sự e ngại của các bên về quyền lợi khi lựa chọn thủ tục này, cũng như các khó khăn trong xử lý tài sản bảo đảm và các vụ án có yếu tố phức tạp.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả áp dụng TTRG trong thực tiễn?
   Cần hoàn thiện khung pháp lý, đào tạo cán bộ Tòa án, tuyên truyền phổ biến pháp luật, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giải quyết vụ án.

Kết luận

• Thủ tục rút gọn là công cụ pháp lý quan trọng giúp giải quyết nhanh chóng, hiệu quả các vụ án dân sự đơn giản, đặc biệt tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Việt Nam.
• BLTTDS năm 2015 và Nghị quyết số 42/2017/QH14 đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng TTRG trong giải quyết tranh chấp và xử lý nợ xấu.
• Thực tiễn áp dụng cho thấy TTRG giúp rút ngắn thời gian giải quyết, giảm chi phí và áp lực cho Tòa án, nhưng còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường tuyên truyền và phối hợp liên ngành là những giải pháp then chốt để phát huy hiệu quả TTRG.
• Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất trong vòng 1-2 năm tới nhằm nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp HĐTD, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và cải cách tư pháp tại Việt Nam.

Hành động ngay: Các cơ quan chức năng, Tòa án và TCTD cần phối hợp triển khai nghiên cứu, đào tạo và hoàn thiện pháp luật để tận dụng tối đa lợi ích của thủ tục rút gọn trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục Tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm ba chương như sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về TTRG giải quyết các vụ án dân sự Chƣơng 2: Quy định của BLTTDS năm 2015 về thủ tục giải quyết vụ án dân sự theo TTRG Chƣơng 3: Thực tiễn áp dụng quy định về giải quyết vụ án dân sự theo TTRG tại Tòa án, một số vấn đề qua hiện trạng xử lý nợ của các TCTD bằng hình thức khởi kiện tại Tòa án và kiến nghị hoàn thiện quy định về giải quyết vụ án dân sự theo TTRG 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN DÂN SỰ 1. Khái niệm, cơ sở xây dựng chế định và đặc điểm của thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam 1. Khái niệm thủ tục rút gọn Hiện nay, trong hệ thống pháp luật của nhiều nước trên thế giới đều có xây dựng và áp dụng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn để giải quyết một số loại vụ án dân sự nhất định. Xét một cách khái quát thì tuy pháp luật m i nước có những đặc th riêng nhưng nhìn chung TTRG trong tố tụng dân sự được hiểu là một thủ tục đơn giản hơn thủ tục tố tụng thông thường về thành phần hội đồng xét xử, về thời gian tiến hành tố tụng… đối với các vụ án có nội dung tranh chấp tương đối rõ ràng, bị đơn đã thừa nhận hoặc không phản đối yêu cầu của nguyên đơn, các vụ án có giá ngạch thấp hoặc do các bên đương sự lựa chọn giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự rút gọn.

Trong mối quan hệ giữa xét xử theo thủ tục tố tụng thông thường và thủ tục xét xử theo TTRG thì thủ tục tố tụng dân sự thông thường là cơ sở cho việc áp dụng giải quyết vụ án theo TTRG và TTRG là sự lược hoá một số bước của thủ tục tố tụng thông thường. Tuy nhiên, thủ tục tố tụng dân sự rút gọn không phải là thủ tục phụ thuộc vào thủ tục tố tụng thông thường mà TTRG là một thủ tục tố tụng độc lập tương đối so với thủ tục tố tụng thông thường. Tính độc lập của thủ tục tố tụng rút gọn thể hiện trong trường hợp nếu các điều kiện xét xử theo thủ tục tố tụng rút gọn không còn đáp ứng thì vụ việc vẫn có thể được giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường. Từ những phân tích trên, tác giả cho rằng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn là một quy trình tố tụng riêng biệt được Tòa án áp dụng để giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh doanh, thương mại, lao động có nội dung đơn giản, rõ ràng, 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có giá ngạch thấp hoặc các bên đương sự thoả thuận lựa chọn thủ tục này.

Theo đó, trong một thời hạn ngắn ngắn, Thẩm phán độc lập tiến hành xem xét và ra phán quyết về vụ án tranh chấp mà không nhất thiết phải tuân theo tuần tự các bước như trong thủ tục tố tụng thông thường. Cơ sở xây dựng chế định thủ tục rút gọn trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam Chế định TTRG trong BLTTDS năm 2015 ra đời xuất phát từ nhu cầu nội tại của các điều kiện kinh tế – xã hội. Thứ nhất, việc xây dựng TTRG xuất phát từ nhu cầu đảm bảo tính hiệu quả của hệ thống tư pháp. Hoạt động của hệ thống tư pháp, cũng giống như hoạt động của bất kỳ một tổ chức nào trong xã hội, đều cần có tính hiệu quả.

Tính hiệu quả của pháp luật nói chung và hoạt động của hệ thống tư pháp nói riêng đã là đối tượng nghiên cứu của triết lý kinh tế luật từ những năm 60 của thế kỷ trước [12, tr15]. Theo trường phái này, hiệu quả của hoạt động xét xử không chỉ được căn cứ vào khả năng giải quyết tốt các tranh chấp mà còn thể hiện ở hiệu quả của các quy phạm pháp luật [13, tr89]. Xuất phát từ quan điểm việc phân tích về trình tự, thủ tục pháp lý trong tố tụng cũng giống như việc nhà kinh doanh tính toán về hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty mình [12, tr20], triết lý kinh tế luật cho rằng mục đích của hệ thống tố tụng nhìn từ góc độ kinh tế học là nhằm giảm thiểu rủi ro xảy ra các sơ suất trong quá trình xét xử và cả chi phí để vận hành hệ thống đó nữa [23, tr517]. Do đó, việc xác định quy trình tố tụng cần phải cân nhắc đến tính hài hòa giữa chi phí b ra để vận hành bộ máy tố tụng với những lợi ích được bảo vệ nhờ sự hoạt động của bộ máy tố tụng này.

Căn cứ vào lý thuyết này có thể thấy nếu một lượng nguồn lực xã hội với nghĩa là các khoản tài chính, nhân lực, thời gian … được sử dụng vào một mục đích đem lại kết quả có giá trị là mà c ng với lượng nguồn lực đó nếu 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sử dụng vào mục đích khác đem lại giá trị là + lớn hơn thì như vậy là nguồn lực này đã không được sử dụng một cách hiệu quả nhất, còn nếu trong trường hợp có giá trị nh hơn lượng nguồn lực đã b ra thì đấy là sự lãng phí nguồn lực xã hội. Trong việc xây dựng TTRG, sự so sánh này là giữa một bên là những lợi ích không lớn cần phải bảo vệ và một bên là những hao tổn, chi phí của nhà nước và đương sự nếu việc giải quyết vụ án phải trải qua nhiều giai đoạn, nhiều cấp xét xử [14, tr37-42, tr38]. TTRG được xây dựng để giải quyết các vụ án có tình tiết đơn giản, rõ ràng hoặc có giá trị tranh chấp thấp giúp tiết kiệm chi phí tố tụng. Thủ tục tố tụng thông thường đảm bảo ở mức độ cao khả năng tìm kiếm và bảo vệ công lý đối với các vụ án dân sự được áp dụng.

Tuy nhiên, việc áp dụng thủ tục thông thường đối với các vụ án đơn giản, rõ ràng, hoặc có giá trị tranh chấp thấp là một sự lãng phí về thời gian và tiền do phải trải qua nhiều hoạt động tố tụng không cần thiết hoặc thời gian tố tụng kéo dài. Việc áp dụng TTRG trong các trường hợp này đảm bảo được tính ph hợp giữa nhu cầu giải quyết vụ án và phương thức giải quyết vụ án, từ đó đảm bảo được hiệu quả của hoạt động tố tụng. Thứ hai, việc xây dựng TTRG xuất phát từ nhu cầu của quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một phần tất yếu trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.

Phát triển về kinh tế đòi h i những thay đổi tương ứng trong các thiết chế xã hội để ph hợp với nó. Sự tăng trưởng kinh tế, gia tăng các quan hệ KDTM đồng nghĩa với khả năng xảy ra các vụ án dân sự nói chung, tranh chấp KDTM nói riêng, và pháp luật tố tụng dân sự, với vai trò là một cơ chế giải quyết các vụ án dân sự theo nghĩa rộng, cần phải có những thay đổi nhất định. Thực tiễn xét xử trong những năm vừa qua cho thấy, c ng với sự phát triển của nền kinh tế từ những năm sau đổi mới, các tranh chấp về dân sự, 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] KDTM diễn ra ngày càng nhiều về số lượng và phức tạp về nội dung. Các vụ án dân sự mà T ND các cấp thụ lý đã tăng từ 223.228 vụ năm 2005 lên đến 395.415 vụ năm 2013 trong đó số lượng các vụ án T ND cấp sơ thẩm thụ lý và giải quyết là rất lớn, thường chiếm trên 90% số lượng án giải quyết của toàn hệ thống, c ng với đó là số lượng án còn tồn đọng của Tòa án các cấp cũng còn nhiều [16, tr22].

Trong nền kinh tế thị trường, các yếu tố liên quan đến đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh như thời gian, vốn, sức lao động…luôn luôn trong quá trình vận động để tạo ra giá trị thặng dư. Do đó, sự tự do lưu thông của các yếu tố này đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của yếu tố kinh tế trong một xã hội, vai trò này càng lớn hơn khi nền kinh tế đang trên đà phát triển. Trong các vụ án dân sự, các yếu tố này có thuộc tính đang tranh chấp, đang bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đảm bảo thi hành án… nên chúng mất đi tính tự do lưu thông và hệ quả là cản trở sự phát triển của nền kinh tế. Thời gian giải quyết tranh chấp càng dài, chủ thể có quyền, lợi ích hợp pháp đối với các yếu tố đó càng bị thiệt hại bởi không khai thác được tính kinh tế của chúng.

Yếu tố thời gian trong giải quyết tranh chấp không chỉ ảnh hưởng riêng đến các bên trong quan hệ KDTM mà còn ảnh hưởng đến cả các bên trong quan hệ pháp luật dân sự theo nghĩa rộng. Ví dụ không chỉ các doanh nghiệp cần vốn cho hoạt động kinh doanh mà ngay cả cá nhân có quyền sở hữu trí tuệ, có quyền sử dụng đất hoặc các tài sản khác cũng có thể đưa tài sản đó vào hoạt động kinh doanh tạo ra giá trị thặng dư. Như vậy, thời gian giải quyết tranh chấp ngắn là một trong những yêu cầu quan trọng của quá trình phát triển kinh tế thị trường đặt ra đối với pháp luật tố tụng dân sự. Chỉ khi có cơ chế giải quyết tranh chấp linh hoạt, mềm dẻo, nhanh gọn thì mới có thể tạo được niềm tin cho các doanh nghiệp, doanh nhân an tâm đầu tư, phát triển sản xuất [15].

Việc xây dựng TTRG trong tố tụng dân sự, vì thế có ý nghĩa lớn trong việc giảm thời gian giải quyết tranh chấp, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là xây dựng một nhà nước trong đó quyền con người, quyền công dân được đề cao và bảo vệ. Một trong số những nội dung của quyền công dân là quyền tiếp cận công lý và được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.