Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN CUA PHAP LUẬT VE GIẢI QUYẾT KHIEU NẠI HANH CHÍNH 1. Khái quát về khiếu nại hành chính, giải quyết khiếu nại hành chính 1. Khái niệm khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính 1. Định nghĩa khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính Khiếu nại theo gốc tiếng Latinh: “Complaint”, đó là sự phan nàn, ca than, phan ứng, bất bình của người nào đó về van dé có liên quan đến ban thân họ.
Từ phương diện ngôn ngữ, Từ điển Tiếng Việt giải nghĩa khiếu nại là “sự đề nghị cơ quan có thâm quyền xét một việc làm mà mình không đồng ý, cho là trái phép hay không hợp ly”. Theo cuốn Thuật ngữ pháp lý phố thông: “khiếu nại là việc yêu cầu cơ quan nhà nước, tô chức xã hội hoặc người có chức vụ giải quyết việc vi phạm các quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân người khiếu nại hay của người khác Ẻ. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam 2: “Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tô chức, cán bộ, công chức đề nghị cơ quan, tô chức, cá nhân có thâm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho răng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyên, lợi ích hợp pháp của mình. Là một trong những quyén co bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật nước Cộng * Viện Ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, Hoàng Phê (Chủ biên), Nhà xuất bản Da Nẵng — Trung tâm Từ điển hoc, Hà Nội — Da Nẵng, 1995, tr.483, trích trong tài liệu “Bùi Nguyên Sty (2012) Khiếu nại đông người — Thực trạng và giải pháp, Đề tài khoa học cấp bộ, Ban Dân nguyện thuộc Uy ban thường vụ Quốc hội, Hà Nội, tr.
> Nguyễn Quốc Việt, Đinh Thế Công, Nguyễn Bình (Dịch từ nguyên bản tiếng Nga của Nhà xuất bản "Sách pháp lý" Matxcova 1973), Thuật ngữ pháp lý pho thông, Tap1, Nxb pháp lý, Hà Nội, 1986, tr202, trích trong tài liệu: “Bùi Nguyên Sty (2012) Khiếu nại đông người — Thực trạng và giải pháp, Đề tài khoa học cấp bộ, Ban Dân nguyện thuộc Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hà Nội, tr. hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận”; “Giải quyết khiếu nại là việc xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết của người giải quyết khiếu nại”. Nhìn chung, khiếu nại theo nghĩa rộng nhất là việc cá nhân, cơ quan, tô chức yêu cầu cơ quan, tô chức, cá nhân có trách nhiệm sửa chữa một việc làm mà họ cho là không đúng, gây thiệt hại đến quyền, lợi ích chính đáng của họ. Đó là khiếu nại không chỉ phát sinh trong nội bộ tất cả các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội — nghề nghiệp mà còn là các khiếu nại phát sinh trong hoạt động quản lý nhà nước trên tất cả mọi mặt của đời sống xã hội, giữa chủ thé quản lý là cơ quan nha nước có thấm quyền với người bị quan lý là các cơ quan, tổ chức, cá nhân, bao gồm nhiều loại khiếu nại khác nhau như: khiếu nại hành chính, khiếu nại tư pháp,.
Giải quyết khiếu nại là một cụm từ được sử dụng khá phố biến trong hoạt động quản lý của tất cả các cơ quan, tô chức, cá nhân, đặc biệt là trong hoạt động quản lý nhà nước, trong giải quyết mối quan hệ giữa nhà nước với nhân dân. Giải quyết khiếu nại chính là công việc, là trách nhiệm không thé thiếu của các cơ quan nhà nước, tổ chức có thâm quyền, của người lãnh đạo, người quản lý trong các cơ quan, tổ chức. Chính vì vậy, quan niệm về giải quyết khiếu nại hiện nay cũng rất đa dạng với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Dựa theo tính chất, đối tượng của khiếu nại, hay nói cách khác là sự ton tại của các loại hình khiếu nại, thì có: giải quyết khiếu nại hành chính là hoạt động xem xét, đánh giá tính hợp pháp, hợp lý đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước; giải quyết khiếu nại tư pháp là việc xem xét, đánh giá tính hợp pháp, hợp lý đối với các quyết định tố tụng, hành vi tô tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng: giải quyết khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức là việc xem xét, đánh giá tính hợp pháp, hợp lý đối với quyết định kỷ luật cán bộ, công chức của cơ quan, tổ chức có thấm quyên; hoặc như giải quyết khiếu nại thương mại là hoạt động xem xét, đánh giá tính đúng đắn của quyết định thương mại, hành vi thương mại của các doanh nghiệp, đơn vi kinh doanh, cung cấp dịch vụ.
Tóm lại là có nhiều hình thức giải quyết khiếu nại khác nhau tương ứng với nhiều dang khiếu nại khác nhau đang hiện hữu trong nhiều lĩnh vực của đời sông xã hội. Như vậy, khiếu nại hành chính chỉ là một phần trong khiếu nại nói chung, nên khiếu nại hành chính hẹp hơn nhiều so với khiếu nại nói chung. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam 2: “Khiếu nại hành chính là việc cá nhân hay tổ chức đề nghị cơ quan hành chính nhà nước xem xét, sửa chữa một hành vi hay một quyết định hành chính mà họ cho là hành vi và quyết định đó không đúng pháp luật, gây thiệt hại hoặc sẽ gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của họ”. Theo Luật Khiếu nại năm 2011: “Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tô chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thâm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyên, lợi ích hợp pháp của mình”; “Giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại”.
Như vậy, khiếu nại quy định trong Luật Khiếu nại năm 2011 được hiểu là khiếu nại hành chính, đó chỉ là khiếu nại hành chính đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước và cá nhân có thâm quyên trong các cơ quan hành chính nhà nước; khái niệm này chỉ giới hạn đối với những khiếu nại hành chính phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan hành chính nhà nước. Khiếu nại hành chính không bao hàm cả khiếu nại quyết định ky luật cán bộ, công chức, vì khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức là khiếu nại hành chính đặc thù mang tính chất nội bộ, không chỉ phát sinh trong các ° Hội đồng quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam (2002), Tir điển Bách khoa Việt Nam, (02), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tr. 10 cơ quan hành chính nhà nước mà phát sinh trong tất cả các cơ quan nhà nước, tô chức chính trị, tô chức chính trị - xã hội và chỉ liên quan đến hoạt động quản lý cán bộ, công chức, đến việc xem xét, đánh giá năng lực, trình độ, trách nhiệm công vụ, đạo đức công vụ của người cán bộ, công chức. Việc giải quyết khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức có những đặc thù riêng, nhất là việc giải quyết khiếu nại đối với quyết định kỷ luật buộc thôi việc, vì chỉ có cán bộ, công chức bị kỷ luật buộc thôi việc (trừ trường hợp cán bộ bị kỷ luật buộc thôi việc giữ chức vụ từ Tổng cục trưởng hoặc tương đương trở lên) mới có quyền khởi kiện vụ án hành chính ra Tòa án.
Vì vậy, khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức và giải quyết khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức đã được quy định cụ thể tại Chương IV, hoàn toàn độc lập với khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính được quy định trong các chương khác của Luật Khiếu nại năm 2011. Căn cứ vào các quan niệm nêu trên, cần làm rõ hơn các dấu hiệu như: Người khiếu nại hành chính là cá nhân, cơ quan, tô chức. Tại Khoản 1, Điều 2, Luật Khiếu nại năm 2011 quy định người khiếu nại hành chính là công dân, vì quyền khiếu nại của công dân được ghi nhận tại văn bản pháp luật cao nhất là Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992. Đến khi Hiến pháp năm 2013 được ban hành, đã đánh dấu một cột mốc mới trong lịch sử lập hiến Việt Nam, là bước tiễn quan trọng trong việc bảo vệ quyên con người, quyền công dân.
Bên cạnh quyền công dân thì quyền con người được kế thừa, ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, trong các quyền đó, có quyền khiếu nại. Khoản 1, Điều 30, Hiến pháp năm 2013 quy định “Moi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tô chức, cá nhân có thâm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tô chức, cá nhân”. Như vậy, người khiếu nại hành chính được quy định là cá nhân, bao gồm công dân Việt Nam và người nước ngoài ở Việt Nam. Trên thực tế, người nước ngoài ở Việt Nam đã, đang thực hiện quyền khiếu nại hành chính và lãi được Nhà nước bảo đảm thực hiện quyền khiếu nại hành chính cũng như việc giải quyết khiếu nại hành chính, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.
Người khiếu nại hành chính là co quan, t6 chức bao gồm: cơ quan nhà nước, tô chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội — nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang. Việc khiếu nại hành chính của các cơ quan, tô chức được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp của cơ quan, tô chức đó. Người bị khiếu nại hành chính là cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, t6 chức thuộc cơ quan hành chính nha nước và cá nhân có thâm quyền trong cơ quan, tô chức đó có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại hành chính. Cơ quan hành chính nhà nước bao gồm: Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp.
Cơ quan, tổ chức thuộc cơ quan hành chính nhà nước như các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện.