Khóa luận tốt nghiệp giải quyết hậu quả pháp lý của việc nam nữ chung sống như vợ chồng tại toà án nhân dân quận ngô quyền thành phố hải phòng

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp giải quyết hậu quả pháp lý của việc nam nữ chung sống như vợ chồng tại toà án nhân dân, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Minh Hồng
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hôn nhân và gia đình
• Đề tài: Giải quyết hậu quả pháp lý của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ NAM, NỮ CHUNG SỐNG NHƯ VỢ CHỒNG
• 1.1. Khái niệm nam, nữ chung sống như vợ chồng và giải quyết hậu quả pháp lý của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA VIỆC NAM, NỮ CHUNG SỐNG NHƯ VỢ CHỒNG TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hậu quả pháp lý khi nam nữ chung sống như vợ chồng

Hậu quả pháp lý khi nam nữ chung sống như vợ chồng là một vấn đề phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh pháp luật Việt Nam hiện hành. Khi các cặp đôi chung sống mà không đăng ký kết hôn, họ phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý, đặc biệt là trong việc phân chia tài sản và quyền nuôi con. Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đã có những quy định cụ thể về việc giải quyết hậu quả pháp lý, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống. Các tranh chấp thường xảy ra khi một trong hai bên yêu cầu phân chia tài sản hoặc quyền nuôi con, và Tòa án Ngô Quyền, Hải Phòng đã gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng pháp luật. Việc thiếu các quy định rõ ràng dẫn đến sự không thống nhất trong các phán quyết, gây bất lợi cho các bên liên quan.

1.1. Quan hệ tài sản và quyền nuôi con

Khi nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn, quan hệ tài sản và quyền nuôi con là hai vấn đề pháp lý chính cần được giải quyết. Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tài sản chung của các cặp đôi này được xác định dựa trên sự đóng góp thực tế của mỗi bên. Tuy nhiên, việc chứng minh sự đóng góp này thường gặp nhiều khó khăn, đặc biệt khi không có các tài liệu pháp lý rõ ràng. Đối với quyền nuôi con, Tòa án thường ưu tiên lợi ích của đứa trẻ, nhưng việc xác định quyền nuôi con cũng phức tạp khi không có sự công nhận pháp lý về quan hệ hôn nhân.

1.2. Thủ tục pháp lý và tranh chấp

Thủ tục pháp lý để giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc chung sống như vợ chồng thường kéo dài và phức tạp. Tại Tòa án Ngô Quyền, Hải Phòng, các vụ án này thường yêu cầu sự can thiệp của nhiều cơ quan chức năng, bao gồm cả việc xác minh tài sản và quan hệ giữa các bên. Tranh chấp pháp lý thường xảy ra khi một bên yêu cầu phân chia tài sản hoặc quyền nuôi con, và việc thiếu các quy định rõ ràng trong pháp luật dẫn đến sự không thống nhất trong các phán quyết. Điều này gây khó khăn cho cả Tòa án và các bên liên quan, đặc biệt là trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ.

II. Giải quyết hậu quả pháp lý tại Tòa án Ngô Quyền Hải Phòng

Giải quyết hậu quả pháp lý tại Tòa án Ngô Quyền, Hải Phòng là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về Luật Hôn nhân và Gia đình cũng như các quy định liên quan. Tòa án đã áp dụng các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 để giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc chung sống như vợ chồng, nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc. Các vụ án điển hình tại Tòa án này cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

2.1. Các vụ án điển hình

Tại Tòa án Ngô Quyền, Hải Phòng, nhiều vụ án liên quan đến việc chung sống như vợ chồng đã được giải quyết, nhưng kết quả thường không đồng nhất. Một số vụ án điển hình cho thấy sự phức tạp trong việc xác định quan hệ tài sản và quyền nuôi con. Ví dụ, trong một vụ án, Tòa án đã phải dựa vào các bằng chứng gián tiếp để xác định sự đóng góp của các bên vào tài sản chung. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các quy định rõ ràng hơn trong pháp luật để hỗ trợ Tòa án trong việc giải quyết các tranh chấp này.

2.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc chung sống như vợ chồng, cần có những kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Cụ thể, cần bổ sung các quy định rõ ràng về việc xác định quan hệ tài sản và quyền nuôi con trong trường hợp không đăng ký kết hôn. Ngoài ra, cần nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi pháp lý khi chung sống như vợ chồng, đồng thời tăng cường đào tạo cho các thẩm phán và cán bộ Tòa án để họ có thể áp dụng pháp luật một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Thực trạng nam, nữ chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn (ĐKKH) là một hiện tượng xã hội phổ biến và phức tạp tại Việt Nam. Theo thống kê xã hội học, quá trình đô thị hóa và giao lưu văn hóa đã thúc đẩy tỷ lệ sống chung phi hôn nhân tăng nhanh, đặc biệt trong nhóm tuổi 18–30 (chiếm 251 vụ việc thụ lý hôn nhân gia đình giai đoạn 2020–2023 tại địa bàn nghiên cứu). Tình trạng này kéo theo hàng loạt tranh chấp phức tạp về quan hệ nhân thân, tài sản chung - riêng và quyền nuôi dưỡng con cái khi quan hệ đổ vỡ.

Đề tài nghiên cứu: "Giải quyết hậu quả pháp lý của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng" (Tác giả: Nguyễn Thị Phương Thảo, Người hướng dẫn: Ts. Bùi Minh Hồng, 2024) tập trung mổ xẻ toàn diện các vướng mắc lý luận và thực tiễn xét xử sơ thẩm tại địa bàn trọng điểm đô thị loại I.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận: Chuẩn hóa các thuật ngữ pháp lý, phân định bản chất "hôn nhân thực tế" qua các thời kỳ lập pháp (Luật HN&GĐ 1959, 1986, 2000, 2014).
2. Khảo sát dữ liệu thực chứng: Phân tích thực trạng 1.761 vụ việc hôn nhân gia đình (HN&GĐ) thụ lý từ năm 2020 đến 2023 tại TAND quận Ngô Quyền, TP. Hải Phòng, trong đó có 16 vụ việc giải quyết hậu quả pháp lý của chung sống như vợ chồng không ĐKKH.
3. Phát hiện lỗ hổng lập pháp (Gap Analysis): Làm rõ xung đột quy phạm giữa Luật HN&GĐ 2014 và Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015 về bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba ngay tình và định lượng giá trị kinh tế của lao động nội trợ.
4. Xây dựng giải pháp hoàn thiện: Đề xuất mô hình quy phạm hóa tiêu chí định lượng tài sản và quy trình tố tụng chuẩn hóa giải quyết hậu quả pháp lý sống chung phi hôn nhân.

Phạm vi và giới hạn

• Không gian: Địa bàn quận Ngô Quyền, TP. Hải Phòng (diện tích 11,24 km², dân số 166.000 người, 12 phường hành chính).
• Thời gian dữ liệu: Khảo cứu lịch sử lập pháp từ năm 1959 đến nay; dữ liệu xét xử tập trung từ 01/01/2020 đến 31/12/2023.
• Quy phạm trọng tâm: Điều 14, 15, 16, 53 Luật HN&GĐ 2014; Điều 28 BLTTDS 2015; BLDS 2015; Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Lịch sử điều chỉnh pháp luật Việt Nam đối với hiện tượng chung sống không ĐKKH trải qua ba trường phái lập pháp khác biệt:

Giai đoạn lập pháp	Văn bản trọng tâm	Cơ chế xử lý quan hệ nhân thân	Cơ chế xử lý tài sản & con cái	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế
1959 – 1986	Luật HN&GĐ 1959, TT 112/NCPL (1972)	Công nhận "Hôn nhân thực tế" nếu đủ điều kiện	Áp dụng như vợ chồng hợp pháp khi ly hôn	Đảm bảo an sinh thời chiến, bảo vệ tối đa phụ nữ	Làm suy yếu kỷ cương ĐKKH nhà nước
1987 – 2000	Luật HN&GĐ 1986, NQ 01-NQ/HĐTP (1988)	Thừa nhận có điều kiện; sau đó hạn chế dần	Giải quyết như ly hôn thông thường	Linh hoạt chuyển tiếp giữa hai thời kỳ	Tồn đọng lượng lớn cặp đôi không ĐKKH
2001 – 2014	Luật HN&GĐ 2000, NQ 35/2000/QH10	Phủ nhận tuyệt đối "hôn nhân thực tế" sau 01/01/2003	Áp dụng Điều 17: Tài sản riêng giữ nguyên, chung chia theo thỏa thuận	Đề cao tính pháp chế tuyệt đối	Gây thiệt thòi cho bên yếu thế làm nội trợ
2014 – Hiện tại	Luật HN&GĐ 2014, TTLT 01/2016	Tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng (Đ.14)	Tài sản: Thỏa thuận / BLDS 2015 (Đ.16); Con: Điều 15	Công nhận công việc nội trợ có thu nhập	Thiếu công thức định lượng chi tiết

Phân tích yêu cầu pháp lý theo mô hình MoSCoW

• Must have: Tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng; bảo đảm quyền nuôi con theo Điều 81 Luật HN&GĐ 2014 (ưu tiên mẹ nuôi con dưới 36 tháng; lấy ý kiến con từ đủ 07 tuổi).
• Should have: Công thức hóa giá trị lao động nội trợ quy đổi thành tỷ lệ phần trăm đóng góp tài sản.
• Could have: Thiết lập cơ chế liên thông điện tử cơ sở dữ liệu hộ tịch quốc gia với hồ sơ tố tụng của Tòa án để loại trừ lỗi thất lạc sổ bộ ĐKKH xã/phường.
• Won't have: Công nhận hiệu lực đương nhiên quyền thừa kế di sản không di chúc giữa hai bên chung sống không ĐKKH.

Thiết kế hệ thống quy trình tư pháp (Procedural Architecture)

Technology Stack & Legal Framework Versions

• Legal Engine: Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13; Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13; Bộ luật Tố tụng Dân sự số 92/2015/QH13.
• Sub-statutory Directives: Nghị định 123/2015/NĐ-CP; Thông tư 15/2015/TT-BTP; Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP.
• Database Architecture (Case Tracking Schema): Thiết kế cấu trúc dữ liệu quan hệ quản lý các vụ việc thụ lý:

-- Schema lưu trữ và xử lý vụ án nam nữ chung sống như vợ chồng
CREATE TABLE CourtCaseRegistry (
    CaseID VARCHAR(20) PRIMARY KEY,
    CourtCode VARCHAR(10) DEFAULT 'TAND_NQ_HP',
    FilingDate DATE NOT NULL,
    PlaintiffName NVARCHAR(100) NOT NULL,
    DefendantName NVARCHAR(100) NOT NULL,
    CohabitationStartDate DATE NOT NULL,
    RegistrationStatus BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    CaseType ENUM('UnrecognizedMarriage', 'AssetDispute', 'ChildCustody')
);

CREATE TABLE ChildCustodyDecision (
    DecisionID INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    CaseID VARCHAR(20),
    ChildName NVARCHAR(100),
    ChildDOB DATE,
    AgeAtTrial INT,
    CustodialParent ENUM('Father', 'Mother', 'Guardian'),
    SupportAmount DECIMAL(12,2),
    ConsultedChildPreference BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    FOREIGN KEY (CaseID) REFERENCES CourtCaseRegistry(CaseID)
);

CREATE TABLE AssetApportionment (
    AssetID INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    CaseID VARCHAR(20),
    AssetType NVARCHAR(50),
    TotalAppraisedValue DECIMAL(15,2),
    HomemakerContributionRatio DECIMAL(4,2), -- Tỷ lệ công sức đóng góp nội trợ
    PlaintiffShare DECIMAL(15,2),
    DefendantShare DECIMAL(15,2),
    ThirdPartyEncumbrance BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    FOREIGN KEY (CaseID) REFERENCES CourtCaseRegistry(CaseID)
);

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp thống kê xã hội học: Thu thập, lọc và phân loại 1.761 hồ sơ vụ án tại TAND quận Ngô Quyền từ 2020 đến 2023.
• Phương pháp phân tích quy phạm & so sánh luật học: Đối chiếu Luật HN&GĐ qua các năm 1959, 1986, 2000, 2014 nhằm chỉ ra sự chuyển dịch của nguyên tắc "tự do ý chí" và "bảo vệ trật tự pháp chế".
• Phương pháp nghiên cứu án lệ & hồ sơ điển hình: Mổ xẻ chi tiết diễn biến tranh tụng và lập luận của Hội đồng xét xử (HĐXX) trong các bản án thực tế.

---

Implementation và kết quả

Quy trình giải quyết & Thuật toán phân định tư pháp

Thuật toán tư pháp tự động hóa logic giải quyết hậu quả pháp lý theo Luật HN&GĐ 2014 được chuẩn hóa như sau:

def resolve_cohabitation_legal_consequences(litigant_a, litigant_b, children_list, assets_list):
    """
    Thuật toán chuẩn hóa logic xét xử hậu quả chung sống như vợ chồng không ĐKKH
    Căn cứ: Điều 14, 15, 16 Luật Hôn nhân & Gia đình 2014
    """
    verdict = {
        "marital_status": "TUYÊN BỐ KHÔNG CÔNG NHẬN QUAN HỆ VỢ CHỒNG",
        "child_custody": [],
        "asset_division": {}
    }
    
    # 1. Giải quyết quan hệ nhân thân (Điều 14)
    # Không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ nhân thân giữa vợ và chồng
    
    # 2. Giải quyết quan hệ nuôi con (Điều 15 & Điều 81)
    for child in children_list:
        age_in_months = child.get_age_months()
        if age_in_months < 36:
            if litigant_b.is_mother and litigant_b.is_qualified():
                custody = "Giao mẹ trực tiếp nuôi dưỡng (Khoản 3 Điều 81)"
            else:
                custody = "Giao cha nuôi dưỡng do mẹ không đủ điều kiện"
        elif 36 <= age_in_months < 84: # Dưới 7 tuổi
            custody = "Tòa án chỉ định theo điều kiện tốt nhất cho con"
        else: # Từ đủ 7 tuổi trở lên (Khoản 2 Điều 81)
            child_pref = child.get_preference()
            custody = f"Tôn trọng nguyện vọng của con (chọn ở với {child_pref})"
            
        verdict["child_custody"].append({
            "child_name": child.name,
            "custody_result": custody,
            "child_support_obligation": "Bên không nuôi cấp dưỡng theo mức thỏa thuận/chỉ định"
        })
        
    # 3. Phân chia tài sản (Điều 16 & BLDS 2015)
    for asset in assets_list:
        if asset.is_separate_property:
            verdict["asset_division"][asset.name] = f"Trả về cho chủ sở hữu: {asset.owner}"
        else:
            # Xác định tỷ lệ đóng góp (Bao gồm lao động nội trợ)
            homemaker_val = asset.calculate_homemaker_labor_value()
            plaintiff_share = asset.total_value * (asset.plaintiff_contrib_ratio + homemaker_val)
            defendant_share = asset.total_value - plaintiff_share
            verdict["asset_division"][asset.name] = {
                "Nguyên đơn nhận": plaintiff_share,
                "Bị đơn nhận": defendant_share,
                "Bảo vệ bên thứ 3": "Hợp đồng vô hiệu nếu giả tạo trốn tránh nghĩa vụ (Điều 124 BLDS 2015)"
            }
            
    return verdict

Thử nghiệm và kiểm chứng qua Án lệ thực tế

Vụ án điển hình: Bản án sơ thẩm số 30/2021/HNGĐ-ST ngày 28/07/2021

• Nguyên đơn: Bà Nguyễn Thị T.
• Bị đơn: Ông Vũ Ngọc T1.
• Tình tiết vụ án: Bà T và ông T1 tự nguyện về chung sống cùng nhau như vợ chồng từ năm 1990 nhưng không tiến hành ĐKKH tại cơ quan có thẩm quyền. Đến năm 2020, do phát sinh mâu thuẫn lối sống không thể hàn gắn, hai bên sống ly thân, chấm dứt toàn bộ quan hệ tình cảm và kinh tế. Bà T gửi đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền giải quyết không công nhận quan hệ vợ chồng.
• Về con chung: Có 01 con chung tên Vũ Ngọc Thúy Hà (sinh ngày 12/02/1993), tại thời điểm xét xử đã trưởng thành (>18 tuổi), không yêu cầu giải quyết.
• Về tài sản chung: Hai bên tự thỏa thuận, không yêu cầu HĐXX giải quyết.
• Phán quyết của TAND quận Ngô Quyền: Căn cứ Khoản 1 Điều 9, Khoản 1 Điều 14, Khoản 2 Điều 53 Luật HN&GĐ 2014; Điều 28 BLTTDS 2015:
  1. Xử không công nhận quan hệ vợ chồng giữa bà Nguyễn Thị T và ông Vũ Ngọc T1.
  2. Đình chỉ xem xét phân chia con chung và tài sản chung do đương sự không yêu cầu.

Kết quả định lượng đạt được

Dữ liệu tổng kết công tác xét xử sơ thẩm các vụ việc Hôn nhân và Gia đình tại TAND quận Ngô Quyền (2020 - 2023):

Số lượng vụ án Hôn nhân & Gia đình thụ lý qua các năm (TAND Quận Ngô Quyền):
2020: [450 vụ]  ████████████████████████ (Giải quyết: 407 vụ - 90.4%)
2021: [458 vụ]  █████████████████████████ (Giải quyết: 428 vụ - 93.5%)
2022: [389 vụ]  █████████████████████ (Giải quyết: 371 vụ - 95.3%)
2023: [464 vụ]  ██████████████████████████ (Giải quyết: 429 vụ - 92.4%)

Năm công tác	Số vụ thụ lý	Số vụ giải quyết	Tỷ lệ giải quyết (%)	Công nhận thỏa thuận	Đình chỉ	Xét xử sơ thẩm	Chuyển hồ sơ
2020	450	407	90,4%	284	62	60	01
2021	458	428	93,5%	301	71	55	01
2022	389	371	95,3%	257	70	43	01
2023	464	429	92,4%	257	68	104	00
Tổng cộng	1.761	1.635	92,8%	1.099	271	262	03

• Trong giai đoạn 2020–2023, có 16 vụ việc yêu cầu giải quyết chuyên biệt về hậu quả chung sống như vợ chồng không ĐKKH.
• Tỷ lệ các cặp đôi thuộc độ tuổi thanh niên (18–30 tuổi) tham gia các tranh chấp sống chung phi hôn nhân chiếm đa số trong 251 vụ ly hôn của nhóm tuổi này.

---

Đổi mới và đóng góp

Đổi mới về mặt lý luận và khoa học pháp lý

1. Hoàn thiện định nghĩa pháp lý: Chỉ ra điểm khiếm khuyết của Khoản 7 Điều 3 Luật HN&GĐ 2014 ("Chung sống như vợ chồng là việc nam, nữ tổ chức sống chung và coi nhau là vợ chồng"). Đề xuất bổ sung định nghĩa chuẩn hóa:

   "Nam, nữ chung sống như vợ chồng là việc hai cá nhân thỏa thuận chung sống với nhau và coi nhau như vợ chồng mà không ĐKKH, cùng nhau thực hiện các quyền và nghĩa vụ với gia đình, xã hội."

2. Cơ chế định lượng giá trị lao động nội trợ: Đề xuất mô hình kinh tế học pháp luật (Law and Economics) nhằm chuyển hóa quy định tại Khoản 2 Điều 16 Luật HN&GĐ 2014 thành biểu mẫu tính toán phần trăm hao phí lao động thay vì áp dụng định tính cảm quan.
3. Bảo vệ bên thứ ba ngay tình: Kiến nghị bổ sung chế định vô hiệu hóa các thỏa thuận phân chia tài sản giả tạo giữa cặp đôi chung sống nhằm tẩu tán tài sản trước chủ nợ (kết nối Điều 124 BLDS 2015).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống triển khai thực tế (Real-World Use Cases)

• Kịch bản 1: Tranh chấp nhà đất hình thành trong thời kỳ sống chung. Bên nam đứng tên sổ đỏ nhưng bên nữ chứng minh đóng góp vốn 40% và 5 năm làm nội trợ quản lý gia đình. Tòa án áp dụng Điều 16 Luật HN&GĐ 2014 kết hợp nguyên tắc sở hữu chung theo phần của BLDS 2015 để trích chia theo công sức.
• Kịch bản 2: Tranh chấp quyền nuôi con dưới 36 tháng khi cha mẹ sống thử. Áp dụng tuyệt đối Khoản 3 Điều 81 Luật HN&GĐ 2014 giao con cho mẹ, trừ khi có bằng chứng mẹ mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bạo hành con.

Lộ trình triển khai khuyến nghị cho hệ thống Tòa án

Giai đoạn 1 (Q1-Q2)     Giai đoạn 2 (Q3-Q4)     Giai đoạn 3 (Năm tiếp theo)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế còn tồn đọng

• Xác minh hồ sơ hộ tịch lịch sử: Rào cản lớn khi sổ lưu trữ kết hôn tại UBND cấp xã/phường trước năm 2000 bị thất lạc, dẫn đến khó khăn phân định giữa "Hôn nhân thực tế trước 1987" và "Sống chung không ĐKKH sau 1987".
• Định lượng công việc nội trợ: Thiếu khung biểu giá tham chiếu chuẩn về chi phí cơ hội của người làm nội trợ.
• Chưa bao quát các cặp đôi đồng giới: Luật HN&GĐ 2014 không cấm nhưng không thừa nhận hôn nhân đồng giới, khiến hệ quả tài sản của các cặp đôi đồng giới sống chung phải xử lý thuần túy qua lăng kính hợp đồng dân sự.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Xây dựng bộ chỉ số kinh tế lượng đánh giá tác động của chế định tài sản sống chung đến quyền an sinh của phụ nữ và trẻ em.
• Nghiên cứu đối sánh mô hình thỏa thuận sống chung (PActe Civil de Solidarité - PACS của Pháp) để áp dụng có chọn lọc tại Việt Nam.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Luật: Tiếp cận hệ thống lập luận so sánh qua 4 thời kỳ luật định và dữ liệu bản án thực tế.
• Thẩm phán & Thư ký Tòa án: Sử dụng mô hình giải thuật hóa quy trình thụ lý và giải quyết theo Điều 14, 15, 16 Luật HN&GĐ 2014.
• Người dân & Đương sự: Nắm rõ quyền lợi về tài sản và nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, hạn chế tình trạng trốn tránh trách nhiệm.
• Nhà nghiên cứu chính sách: Cung cấp luận cứ thực chứng phục vụ sửa đổi Luật HN&GĐ trong tương lai.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để Tòa án thụ lý giải quyết không công nhận quan hệ vợ chồng là gì?

Căn cứ Khoản 7 Điều 28 BLTTDS 2015 và Khoản 2 Điều 53 Luật HN&GĐ 2014, chỉ cần một hoặc cả hai bên nam, nữ có hành vi tổ chức sống chung như vợ chồng thực tế mà không ĐKKH nộp đơn yêu cầu, Tòa án có thẩm quyền cấp quận/huyện sẽ thụ lý và tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng.

2. Khi chấm dứt sống chung, tài sản chung được phân chia theo nguyên tắc nào?

Căn cứ Điều 16 Luật HN&GĐ 2014, tài sản được ưu tiên chia theo thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án áp dụng quy định về sở hữu chung theo phần của BLDS 2015 (chia theo tỷ lệ công sức đóng góp tài chính và công việc nội trợ duy trì đời sống chung).

3. Quyền lợi của con chung dưới 36 tháng tuổi được bảo vệ như thế nào?

Theo Khoản 3 Điều 81 Luật HN&GĐ 2014, con dưới 36 tháng tuổi được ưu tiên giao trực tiếp cho mẹ chăm sóc, nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc hai bên có thỏa thuận khác phù hợp hơn với lợi ích của con.

4. Giao dịch mua bán nhà đất với người đang chung sống như vợ chồng có rủi ro gì cho bên thứ ba?

Rất rủi ro nếu tài sản đứng tên một người nhưng hình thành từ tiền chung của cả hai. Nếu phát sinh tranh chấp giả tạo để trốn nợ, hợp đồng có thể bị xem xét tuyên vô hiệu theo Điều 124 BLDS 2015. Bên thứ ba cần kiểm tra kỹ tình trạng cư trú và nguồn gốc tài sản.

5. Làm thế nào để chứng minh công sức đóng góp nội trợ khi ra Tòa?

Đương sự có thể cung cấp các chứng cứ về: thời gian ở nhà chăm con toàn thời gian, quản lý chi tiêu gia đình, chứng từ xác nhận bên kia đi làm tạo thu nhập trong khi mình duy trì sinh hoạt hộ gia đình để HĐXX quy đổi giá trị theo Khoản 2 Điều 16 Luật HN&GĐ 2014.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Phương Thảo đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nghiên cứu lý luận và khảo cứu thực tiễn xét xử tại TAND quận Ngô Quyền, TP. Hải Phòng giai đoạn 2020–2023. Đề tài khẳng định việc không công nhận quan hệ vợ chồng đối với các cặp đôi không ĐKKH là nguyên tắc nhất quán nhằm duy trì kỷ cương pháp chế xã hội chủ nghĩa, đồng thời bảo đảm tính nhân văn qua việc bảo vệ quyền trẻ em và thừa nhận giá trị kinh tế của lao động nội trợ. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong công trình là nguồn tham khảo giá trị cho các cơ quan lập pháp và cơ quan tiến hành tố tụng trong tiến trình cải cách tư pháp hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu Két hôn là khởi đầu của quan hệ hôn nhân, gắn liên cuộc đời của hai con người với nhau, la hình thành gia đính, có vợ, chồng cùng nhau chia sé, chăm lo, đời sóng chung. Đặc biệt, quan hệ nay tạo nên thé hệ con cái hay còn biết đến là thực hiện chức năng xã hội, tái sản xuất ra con người nhằm duy trì noi giống, duy trì sự tồn tại của xã hôi. Chính vì tâm quan trong như vậy, từ khi xã hội có nhà nước, pháp luật của các quốc gia nói chung và của Việt Nam nói riêng đều đặc biệt quan tâm xây dựng và hoàn thiện các quy định của pháp luật, diéu chỉnh môi quan hệ trong lĩnh vực nay cũng như những quyển lợi hợp pháp của các cá nhân trong gia đình Việc nam, nữ chung sông với nhau như vợ chong không ĐKKH 1a một hiện tương xã hội đã và đang tôn tại trong xã hội Việt Nam Tình trang nảy diễn ra không chỉ với những cặp nam, nữ chung sông như vợ chông từ trước ngày 03/01/1987 do chiến tranh hoặc trình độ pháp luật còn hạn chế mà sau khi có Luật HN&GĐ năm 2000, có day đủ điều kiện ĐKKH nhưng không đăng ký.

Trong bôi cảnh hiện nay, đât nước đang trong quá trình đôi mới, đây mạnh nên công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện nhiêu chính sách hội nhập, giao lưu văn hóa với các nước trên thé giới đã làm thay đổi không nhé quan điểm về tinh yêu và hôn nhân. Với nhiều nguyên nhân khác nhau như: các cặp nam, nữ này ngại di DKKH do không muôn thực hiện các thủ tục hành chính, có tư duy, lỗi sông tự do, phóng khoáng, không muốn bi rang buộc về mặt pháp lý. Số lượng vu việc dang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, gồm nhiều chủ thể khác nhau từ người trẻ tới giả, từ nam, từ nữ, từ ké cả những người chuyển giới nên mức đô nghiêm trọng của vân dé cũng tăng nhanh và khó kiểm soát, tiêm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng xấu tới xã hôi, gia đính vả chính bản thân người chung sông. Vấn dé đặt ra trong quan hệ hôn nhân không có rang buộc về mặt pháp lý khi có ranh chap xảy ra hay quyền loi bi zâm phạm 2 cò ma có yêu cầu can giải quyết của các bên, pháp luật sé giải quyết như thé nao? Luật HN&GĐ năm 2014 ra đời đánh dấu một bước tiền quan trong trong hệ thông pháp luật của nước ta.

Luật đã có những quy định điều chỉnh đối với các trường hợp chung sóng như vợ chông. Cùng với đỏ, Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP được ban hảnh vào ngày 06 thang 01 năm 2016 hướng dan thi hanh một sô quy định của Luật HN&GĐ, trong đó quy định hướng giải quyết các trường hợp chung sông như vợ chồng không đăng lý kết hôn Tuy nhiên, các quy định vê giải quyết hậu quả của tinh trang nảy chưa day đủ dẫn tới giải quyết các tranh chấp còn nhiêu khó khăn, quyền va lợi ich của các bên chưa được dam bão, công tác xét xử tại Tòa án ton tại nhiều vướng mắc khi áp dụng pháp luật Do đó, nghiên cứu các trường hợp nam, nữ chung sông như vợ chông không ĐKKH và giải quyết hậu qua của xu hướng nảy thé hiện tính cấp thiết trong xã hội hiện nay. Đồng thời, việc nghiên cửu các quy định pháp luật trong lĩnh vực nay còn giúp nâng cao ý thức của người dân, nâng cao hiệu quả xét xử của Toa án đổi với các tranh chap phát sinh của việc không ĐKKH ma chung sóng như vo chồng. Xuat phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn dé tài: “Giải quyết hậu quả pháp bi của việc nam, nit chung sông nÏưt vợ chông tại Tòa án nhân din quận Ngô Quyên, thành pho Hai Phòng” làn Khóa luận tốt nghiệp của minh.

Tình hình nghiên cứu đề tài Chung sống như vợ chong lả hiện tượng x4 hội tương đôi phố biển đặc biệt trong những năm gan đây. Chính vì vậy, dé tải nay đã được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu trong các công trình sách, giáo trình, khóa luận thạc sĩ và các bài viết, bai nghiên cứu đăng trên các tap chí chuyên ngành. Có thé kể tới một số công trình khoa hoc nghiên cứu về van dé nam, nữ chung sóng như vợ chông như sau Các giáo trình, sách chuyên khảo điển hình như: 3 + Cuôn “Giáo trinh Luật hôn nhân và gia dinh Việt Nam" (2021), Nzb Tư pháp của Trường Đại hoc Luật Ha Nội. Noi dung giáo trình tập trung đi sâu phân tích những vân đê lớn về lý luận, quy đính pháp luật về kết hôn, quyên va nghĩa vụ của vợ chong, ly hôn.

ma không đi sâu vào van dé nam, nữ chung sống như vợ chẳng + Cuốn “Bình luận Luật Hôn nhân và gia dink (Biên soạn theo các tài liệu moi nhaty”, Nhà xuat ban Lao đông - Ha Nội nam 2018 của tác gia Nguyễn Thi Chi. Cuén sách tiếp cận tới các van đê, chế định trong quan hệ HN&GD va phân tích, bình luận các điều luật của Luật HN&GD 2014. Tác giả bình luận vấn dé chung sống như vợ chong qua Điều 14, Điều 15 và Điều 16 nhưng chưa sâu về van dé nay. + Cuốn “Binh luận khoa học Luật Hôn nhân và gia dinh Việt Nam’, nha xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2004 của tác giả Dinh Thị Mai Phương.

Chung sống như vơ chong được tác giả dé cập như một dang thức của kết hôn, chưa thật sâu cũng bởi đối với Luật HN&G năm 2000 chưa có quy định cụ thể, trực tiếp về van dé nay. Một số khóa luận như: + Nông Thi Hông Yên (2015) về “Han qua pháp lý của việc nam, nit chung sông nlur vợ chong theo pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam hiện hành”, Khoa Luật - Đại hoc quéc gia Hà Nội. Khóa luận dé cập và phân tích những van dé lý luận của việc kết hôn và ĐKKH. Bên cạnh đó, tác giả đánh giá được các quy định của pháp luật về chung sông như vợ chông không DKKH va phân tích sâu về hậu quả pháp lý của việc nam, nữ chung sống như vợ chông không ĐKKH theo pháp luật hiện hành.

+ Nguyễn Thị Phương Thảo (2015) “Chung sống nlur vợ chong — Mot sô van dé bj luận và thực tiễn”, Trường đại học Luật Hà Nội. Nội dung của luận văn đã phân tích quy đính của pháp luật Việt Nam về chung sống như vợ chông, đồng thời có so sánh với quy định về chung sống như vợ chồng với Luật của Cộng hòa Pháp, Luật của liên bang Mỹ, của Anh vả của 4 một số nước Châu A. Từ đó đưa ra những kiên nghị hoàn thiện cho pháp luật Việt Nam về van đề có liên quan. + Trân Thi Thu Hiên (2017), “Thue trạng giải quyết hậu qua pháp i của việc nam, nit ching song tai Tòa án nhân dan thành phố Thanh Hoa”, Trường Đại hoc Luật Ha Nội.

Luan văn phân tích rố khái mệm về chung sống như vợ chồng, xác định được các trường hợp chung sống như vợ chông Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và pháp luật tác giả chỉ ra được hậu quả pháp lý của việc chung sông như vợ chông và thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân thành phô Thanh Hóa. Bên cạnh đó tác giả dé xuất các giải pháp để hoàn thiện khung pháp luật va nâng cao chất lượng xét xử các vụ án HN&GĐ Ngoài ra còn có một sô bài viết đăng trên các tap chí chuyên ngành có nội dung liên quan đến van dé chung sông như vợ chông chang hạn như. + ‘Van dé hôn nhân thực tế theo Luật Hôn nhân và gia đành Việt Nam’ của tác giả Nguyễn Văn Cừ đăng trên tap chí Luật học sô 5/2000 Trong nội dung của bài viết, tác giả đưa ra khái niệm về “hôn nhân thực tế” va các yêu tô khách quan, chủ quan dan đến trường hợp nảy + “Về sự điều chinh pháp luật đỗi với quan hệ chung sông như vợ chông” của tác giả Thai Trung Kiên đăng trên Tap chí Nha nước vả pháp luật số 1/2005. Bai viết tiếp cận sự điều chỉnh pháp luật đối với quan hệ chung sống như vợ chông ở một sô nước trên thé giới với các hình thai khác nhau + ‘Nhitng vướng mắc trong việc thu Bi giải quyét fy hôn với những trường hop chung song nlur vợ chong không có đăng lạ kết hôn” của tac giả Đào Mai Hưởng, Tạp chí Tòa án nhân dân sô 16/2012.

Trọng tâm bải viết di sâu phân tích về sự không thống nhất một sô quy định giữa Bộ Luật to tụng dan sự và Luật HN&GD làm cho việc ap dụng pháp luật chưa hiệu qua + “Chung sông nhu vợ chong không đăng lý kết hôn, tlực trang và kiến nghị hoàn thiện pháp luật” của tác già Lê Thu Trang đăng trên Tạp 5 chí Kiếm sát số 7/2017. Bài viết có đưa ra một sô đánh gia và kiên nghị hoản thiện luật về chung sông như vợ chong mà không DKKH theo pháp luật hiện hành vẻ các khía cạnh nhân thân, tải sản, quyền lợi hợp pháp giữa các bên. Như vậy, có thé thay, đã có nhiều công trình nghiên cứu đến van dé chung sông như vo chông. Tuy nhiên, qua tìm hiểu nghiên cửu về giải quyết hậu qua pháp lý của việc chung sóng như vợ chông cũng như thực tiễn áp dụng tại TAND chưa có nhiêu công trình và bài viết dé cap đền.

Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của khóa luận là: Dựa trên sơ sở nghiên cứu lý luận và pháp luật vé giải quyết hậu quả pháp ly của việc chung sông như vợ chồng và thực tiễn thực hiện pháp luật tại TAND quận Ngô Quyền, thanh pho Hai Phòng. Nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận là - _ Nêu vả làm rõ hơn khái niêm về nam, nữ chung sông như vợ chồng và các dang chung sông như vợ chông, - So lược pháp luật Việt Nam qua các giai đoạn từ 1050 đến hiện nay về giải quyết hậu quả pháp lý của việc chung sông như vợ chông, đặc biệt tập trung phân tích, đánh gia các quy định của Luật HN&GD năm 2014. - Tìm hiểu thực tiễn giải quyết các trường hop chung sống như vợ chông ma không ĐKKH tại TAND quận Ngô Quyên, thành pho Hai Phòng qua một số vụ án cụ thé. -_ Trên cơ sở tim hiểu vả nghiên cứu đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật giải quyết hậu quả pháp lý chung sống như vợ chồng cũng như nâng cao chất lượng xét zử các vụ án HN&GĐ 4.