CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỦY SẢN, NGÀNH THỦY SẢN VÀ THỊ TRƯỜNG LIÊN BANG NGA 1. Giới thiệu chung về thủy sản và ngành thủy sản 1. Khái niệm thủy sản và ngành thủy sản “Thủy sản là một thuật ngữ chỉ chung về những nguồn lợi, sản vật đem lại cho con người từ môi trường nước và được con người khai thác, nuôi trồng thu hoạch sử dụng làm thực phẩm, nguyên liệu hoặc bày bán trên thị trường.” Ngành thuỷ sản là một ngành kinh tế kĩ thuật đặc thù bao gồm nhiều lĩnh vực hoạt động mang những tính chất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ, cơ cấu thành một hệ thống thống nhất có liên quan chặt chẽ và hữu cơ với nhau. Trong khi các ngành khai thác, đóng sửa tàu thuyền cá, sản xuất ngư lưới cụ, các thiết bị chế biến và bảo quản thuỷ sản trực thuộc công nghiệp nhóm A, ngành chế biến thuỷ sản thuộc nhóm công nghiệp B, ngành thương mại và nhiều hoạt động dịch vụ hậu cần như cung cấp vật tư và chuyên chở đặc dụng thuộc lĩnh vực dịch vụ thì nuôi trồng thuỷ sản lại mang nhiều đặc tính của ngành nông nghiệp.
Có nhiều loại thủy sản như: là cá trích, cá tuyết, cá cơm, cá ngừ, cá bơn, cá đối, tôm, cá hồi, hàu, sò điệp,…Trong các loại thủy sản, thông dụng nhất là hoạt động đánh bắt, nuôi trồng và khai thác các loại cá. Một số loài là cá trích, cá tuyết, cá cơm, cá ngừ, cá bơn, cá đối, tôm, cá hồi, hàu và sò điệp có năng suất khai thác cao. Trong đó, ngành thủy sản có liên quan đến việc đánh bắt cá tự nhiên hoặc cá nuôi thông qua việc nuôi cá. Tầm quan trọng của thủy sản và ngành thủy sản Thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm con người, góp phần cải thiện tình trạng suy sinh dưỡng do thiếu đạm, đóng góp cho sự an toàn thực phẩm.
Không những thế nó còn là một ngành kinh tế tạo cơ hội công ăn việc làm cho nhiều cộng đồng nhân dân đặc biệt là ở vùng nông thôn và vùng ven biển, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân. Ngành thủy sản góp phần tiết kiệm ngoại tệ cho sự đầu tư phát triển công nghiệp, gia tăng tích lũy ngoại tệ từ xuất khẩu sản phẩm thủy sản cho sự đầu tư phát triển công nghiệp. Cùng với việc gia tăng sản xuất, thương mại thuỷ sản toàn cầu cũng phát triển một cách nhanh chóng đặc biệt là các hàng hoá thuỷ sản sống và tươi đang tăng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự bùng nổ dân số thế giới cộng với hậu quả của quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ngày càng làm thu hẹp đất canh tác trong nông nghiệp cộng thêm sự diễn biến bất lợi của thiên nhiên …sẽ làm cho lương thực thực phẩm là mặt hàng chiến lược trên thị trường thế giới.
Trong điều kiện đó sản phẩm thuỷ sản ngày càng chiếm vị trí quan trọng vì vậy phát triển sản xuất thuỷ sản ở những nơi có điều kiện không còn đơn thuần là sự đòi hỏi cấp bách và lâu dài cho việc giải quyết thực phẩm tại chỗ, giải quyết công ăn việc làm mà ngành sản xuất này đang và đầy hứa hẹn có thể trở thành ngành kinh doanh có lãi suất cao với xu hướng ổn định lâu dài trên thị trường quốc tế. Đó là tiền đề quan trọng bậc nhất của sản xuất kinh doanh thuỷ sản và tiếp tục là một trong những xuất phát điểm quan trọng cho việc xây dựng chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội ở nước ta. Đặc điểm của thủy sản và ngành thủy sản Thủy sản là mặt hàng chế biến từ các loại thủy sản như tôm, cá ngừ, cá tra, cá basa,…tuân thủ chặt chẽ theo những tiêu chuẩn kỹ thuật (có thể là theo tiêu chuẩn ISO hoặc tiêu chuẩn của từng quốc gia). Nói chung đối với mặt hàng thủy sản cần tuân thủ theo các tiêu chuẩn kỹ thuật về hàm lượng các chất như axit, chất béo có trong thực phẩm,… Ngoài ra, do thủy sản là mặt hàng tươi sống nên cần đặc biệt lưu ý về việc đóng gói, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản,… Nuôi trồng thuỷ sản có quy mô rất khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện của từng nước: từ quy mô nhỏ gia đình gắn liền với hệ thống canh tác tổng hợp đến những trang trại nuôi chuyên công nghiệp hoá có quy mô lớn.
Ngành thủy sản có các loại hình thủy sản: Thứ nhất, đánh bắt thủy sản hay khai thác thủy sản là một hoạt động của con người (ngư dân) thông qua các ngư cụ, ngư thuyền và ngư pháp nhằm khai thác nguồn lợ thủy sản tự nhiên. Sản phẩm khai thác bao gồm: thực phẩm cho tiêu thụ trực tiếp của con người, con giống cho nuôi trồng thủy sản và cho đánh bắt được tăng cường trên cơ sở nuôi trồng thủy sản, thức ăn cho gia súc và nuôi trồng thủy sản. Thứ hai, nuôi trồng thủy sản là hoạt động đem con giống tự nhiên hay nhân tạo thả vào thiết bị nuôi và đối tượng nuôi được sở hữu trong suốt quá trình nuôi sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 phẩm của nuôi trồng thủy sản bao gồm: sản xuất con giống nhân tạo cho nuôi trồng thủy sản và đánh bắt được tăng cường trên cơ sở nuôi trồng; Cá thực phẩm cho tiêu thụ trực tiếp của con người; sản xuất cá mồi cho khai thác thủy sản hay vỗ béo cá tự nhiên. Thứ ba, đánh bắt được tăng cường trên cơ sở nuôi trồng thủy sản là hoạt động đem con giống nhân tạo thả vào các thủy vực tự nhiên (hồ chứa, sông ngòi và biển) để tăng sản lượng đánh bắt.
Các mặt hàng thủy sản xuất khẩu Số lượng các mặt hàng thủy sản trong đời sống hàng ngày rất đa dạng và phong phú. Danh mục các mặt hàng thủy sản theo từng quốc gia cũng khác nhau. Cơ cấu xuất khẩuhàng thủy sản của Việt Nam xuất ra thế giới chủ yếu là nhóm hàng cá đông lạnh (mã HS 03.03); phi lê cá & các loại thịt cá khác (HS 03.04); tôm đã và chưa chế biến (HS 16.06); mực, bạch tuộc.07); và cá ngừ đã được chế biến (HS 16.1: Mã HS các mặt hàng thủy sản Việt Nam xuất khẩu Mặt hàng thủy sản xuất khẩu Mã HS Cá sống 0301 Cá tươi hoặc ướp lạnh 0302 Cá, đông lạnh, trừ phile cá 0303 Phile (fillets) cá và các loại thịt cá khác 0304 Cá sấy khô, muối; cá hun khói; bột từ cá 0305 Động vật giáp xác sống, tươi, ướp lạnh 0306 Động vật thân mềm, động vật thủy sinh 0307 Mực, bạch tuộc 1604 Cá ngừ đã được chế biến 1605 Nguồn: Cơ sở dữ liệu của Liên Hợp Quốc, UN Comtrade (2015), UN Commodity trade statistics database. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tổng quan về thị trường Liên Bang Nga 1. Đặc điểm thị trường Liên Bang Nga 1. Điều kiện tự nhiên Nước Nga có tên gọi đầy đủ là Liên Bang Nga. Nước Nga nằm ở phía Bắc bán cầu, trải dài trên phần phía bắc của siêu lục địa Á - Âu.
Tuy rằng Nga chiếm phần lớn khu vực Bắc cực và cận Bắc cực nhưng có ít hơn về dân số, hoạt động kinh tế cũng như các sự đa dạng vật lý trên một đơn vị diện tích so với phần lớn các khu vực khác, phần lớn diện tích ở phía nam của khu vực này có phong cảnh và khí hậu đa dạng hơn. Phần lớn đất đai Nga là các đồng bằng rộng lớn, ở cả châu Âu và châu Á, được biết đến như là Siberi. Liên Bang Nga có đường bờ biển dài trên 37 nghìn km dọc theo Bắc Băng Dương và Thái Bình Dương, cũng như dọc theo các biển mang tính trong nội địa ít hay nhiều như biển Baltic, biển Đen vàbiển Caspi.Nga có tất cả các loại địa hình khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông-lâm-ngư nghiệp.Đây cũng chính là điều kiện để phát triển ngành nuôi trồng thủy sản cũng như công nghiệp chế biến thủy sản của Liên Bang Nga. Kinh tế Kinh tế Nga những năm qua liên tiếp tăng trưởng, xã hội đã có những thay đổi tích cực: thu nhập của dân tăng nhanh hơn tốc độ trượt giá, từ năm 1999 đến nay, cơ bản giải quyết nợ lương, lương hưu trung bình tăng gần 90%, lương thực tế tăng gần gấp đôi, bước đầu cải thiện được đời sống nhân dân, thu nhập thực tế của dân tăng gấp 1,5 lần, thất nghiệp giảm gần 1/3, số người sống dưới mức tối thiểu giảm 1/3.
Tổng GDP năm 2012 đạt gần 2,732 nghìn tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người 16,137 nghìn USD. Nước Nga trở lại và đứng thứ 8 trong danh sách 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng liên tục ở mức gần 3,5% năm 2012; lạm phát giảm xuống còn 6,1% so với 12,75% của thập kỷ 2000-2010, nợ nhà nước giảm 10 lần xuống còn hơn 10% GDP, tỷ lệ thất nghiệp còn 5,4% là những thành quả không thể phủ nhận, đặc biệt trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới còn nhiều khó khăn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Hiện nay, kinh tế Nga đang hưởng lợi vì giá dầu lên cao do bất ổn tại Trung Đông - Bắc Phi; dự trữ ngoại tệ của Nga đứng thứ 3 thế giới, trên 500 tỷ USD.
Nợ quốc gia Nga duy trì ở mức tối thiểu. Thu nhập thực tế của người dân khoảng 15 nghìnUSD/người.Năm 2012, Nga tổ chức thành công Hội nghị cấp cao Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), tích cực đóng góp vào hoạt động của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G-20) với tư cách là chủ tịch cho thấy một nước Nga đang ngày càng khẳng định được vị trí trung tâm trên trường quốc tế.Đặc biệt, Nga tận dụng lợi thế vị trí Âu-Á, diện tích lớn nhất thế giới để triển khai toàn diện chính sách “ngoại giao năng lượng” để chi phối châu Âu, cải thiện đáng kể thị phần của Nga tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Mặc dù, trong năm 2014 nền kinh tế Nga chưa thật sự phục hồi khi lần đầu tiên lạm phát đã vượt lên mức 6,6% do những ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhưng kinh tế Nga vẫn duy trì được mức tăng trưởng dương.Kinh tế của Nga chủ yếu dựa vào xuất khẩu hàng hóa, với các nhóm hàng xuất khẩu chính là dầu mỏ, khí đốt, hóa chất, kim loại, vũ khí cá nhân và vũ khí phục vụ quốc phòng.