CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở ngoài nước Nghiên cứu về VTHKCC và các phương thức VTHKCC trên thế giới đã hình thành và phát triển cùng với sự ra đời của các phương thức VTHKCC trong các đô thị. Việc phát triển và tích hợp các phương thức VTHKCC của các đô thị trên thế giới là tất yếu và đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu ở nước ngoài đa dạng và phong phú. Các công trình nghiên cứu chủ yếu gồm 2 nhóm chính: - Nghiên cứu về hệ thống và phát triển hệ thống VTHKCC đô thị; - Nghiên cứu về tích hợp và các giải pháp tích hợp hệ thống VTHKCC đô thị.
Các nghiên cứu về hệ thống và phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng đô thị - Tác giả Vukan R.Vuchic (1999) - “Transportation for Livable Cities”; (2005) - “Urban Transit Operations, Planning and Economics”; (2007) - “Urban Transit Systems and Technology”. Trong đó tác giả đã hệ thống hóa các lý thuyết về giao thông trong đô thị, quy hoạch giao thông vận tải đô thị, kinh tế vận tải trong đô thị. Tác giả đã nghiên cứu sâu về các vấn đề liên quan đến lập kế hoạch, biểu đồ khai thác, các chỉ tiêu khai thác kỹ thuật của các phương thức VTHKCC đô thị, hệ thống các điểm trung chuyển, phát triển mạng lưới tuyến trục, tuyến nhánh của tuyến VTHKCC, các vấn đề liên quan như quy hoạch mạng lưới tuyến, tài chính (giá vé) của các phương thức VTHKCC chính như: buýt, trolleybus, đường sắt nhẹ (LRT), metro,… [79], [80]. - Tác giả Chhavi dhingra (2011) – “Measuring Public Transport performance, lessons for Developing cities”.
Trong đó tác giả đã nghiên cứu các tiêu chí đánh giá chất lượng và hiệu quả của hệ thống giao thông công cộng và các bài học phát triển các phương thức VTHKCC trong đô thị [44]. - Tác giả Niels van Oort (2011) – “Service reliability and urban public transport design“, trong đó phân tích chất lượng dịch vụ VTHKCC tại các thành phố ở Hà Lan theo các khía cạnh về giá, khả năng đáp ứng về thời gian, không gian của hành trình vận chuyển, mức độ tiện nghi và độ tin cậy của dịch vụ. Kết quả nghiên cứu cung cấp căn cứ khoa học để tối ưu hóa hệ thống dịch vụ và nâng cao tiện ích của dịch vụ VTHKCC vùng ngoại ô thành phố [67]. luan an 5 - Tác giả Li, Xucheng (2015) – “A comparative assessment for innovative public transport technologies”.
Trong nghiên cứu này tác giả tập trung vào phát triển các phương VTHKCC trong thành phố, phân tích ưu nhược điểm của của các phương thức và đưa ra các phương pháp đánh giá hiệu quả của chúng, áp dụng cho thành phố Nam Ninh (Trung Quốc). Luận án đã đánh giá so sánh được tạo thành từ 03 mô hình: Mô hình chi phí bảng tính, mô hình cung cầu và mô hình mô phỏng vi mô [63]. - Tài liệu TCRP report 100 (2003) – “Transit Capacity and Quality of Service Manual”. Tài liệu này tập trung nghiên cứu về năng lực và sổ tay chất lượng của các phương thức VTHKCC trong đô thị và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cũng như chất lượng dịch vụ vủa các phương thức như: hệ thống cơ sở hạ tầng (điểm trung chuyển, làn dành riêng xe buýt, nhà ga,…), hệ thống vé, hệ thống thông tin,…[77].
- Các tài liệu về dự án chuyên ngành “Tư vấn chính sách giao thông vận tải” của tổ chức Hợp tác phát triển Đức (GIZ) bao gồm các chuyên đề về phát triển các phương thức vận tải khối lượng lớn, chuyên đề phát triển buýt nhanh (BRT), điều tiết lập quy hoạch xe buýt,… Tài liệu này được các tác giả và tổ chức Hợp tác phát triển Đức (GIZ) nghiên cứu rất kỹ về tổng quan và phát triển các phương thức VTHKCC, phát triển hệ thống VTHKCC, , , so sánh và đánh giá các phương thức cũng như chính sách phát triển VTHKCC trong các đô thị trên thế giới [78]. Các nghiên cứu về tích hợp hệ thống vận tải hành khách công công đô thị Hiện nay có rất nhiều các nghiên cứu về giao thông tích hợp nói chung và tích hợp hệ thống VTHKCC đô thị nói riêng. Chính vì vậy luận văn tập trung vào các tài liệu nghiên cứu chủ yếu như sau: - Các nghiên cứu chung về giao thông tích hợp. - Các nghiên cứu về nội dung giao thông tích hợp, tích hợp VTHKCC đô thị bao gồm: thể chế chính sách giao thông tích hợp, tích hợp vé, quản lý chất lượng chung cho hệ thống VTHKCC, tích hợp thông tin,… - Các nghiên cứu về tối ưu hóa mạng lưới các phương thức VTHKCC đô thị.
• Các nghiên cứu điển hình về giao thông tích hợp: luan an 6 - Tác giả Moshe Givoni, David Banister (2012) – “Integrated Transport From Policy to Practice”. Trong cuốn sách là tập hợp của nhiều nhà tác giả liên quan đến giao thông tích hợp đã làm rõ được các vấn đề chính trong giao thông tích hợp từ lý thuyết đến thực hành tại các đô thị trên thế giới. Các chuyên gia đã giải đáp các câu hỏi về tích hợp và giao thông tích hợp là gì, tại sao nó lại quan trọng và tại sao lại khó đạt được. Cuốn sách đã cung cấp một phân tích sâu về các khái niệm thế nào là giao thông tích hợp, chính sách giao thông tích hợp và cách áp dụng tại các đô thị, đánh giá tiềm năng của giao thông tích hợp và các chính sách dành cho nó, và đưa ra các thách thức khi thực hiện giao thông tích hợp nói chung và tích hợp các phương thức VTHKCC nói riêng trên các góc độ phương tiện, dịch vụ và cơ sở hạ tầng, chính sách ở các đô thị, thành phố, khu vực và quốc gia trên thế giới [57].
- Tác giả Liu, liu (2016) -“Urban Corridors and Transit Oriented Development : Lessons from an integrated land use and transport model applied to the Lille Metropolitan Area”. Trong nghiên cứu này tác giả tập trung vào tích hợp giữa sử dụng đất và giao thông công cộng trong thành phố Lille (Pháp). Nghiên cứu chỉ ra việc triển khai hệ thống giao thông nhanh tích hợp (IRT), các giải pháp tích hợp hệ thống công cộng trong thành phố Lille, từ đó xác định các lợi ích về môi trường, xã hội và kinh tế. Mục đích của nghiên cứu này là để xác định đầy đủ tiềm năng của hệ thống vận tải tích hợp mới đang được xây dựng cụ thể là hệ thống BRT của thành phố Lille (Pháp) [64].
- Tác giả Moh, Joey (Ung Yu) (2012) - “Design for Smart Transport: An Integrated Multi-Modal Transport Interchange in Central Christchurch”. Trong nghiên cứu tác giả tập trung vào các giải pháp phát triển hệ thống giao thông thông minh và ứng dụng tích hợp các phương thức vận tải công cộng tại trung tâm thành phố Christchurch (New Zealand) [58]. (2005) – “Integrated Transport Planning in the UK: From concept to reality”. Trong nghiên cứu này đã đề cập đến lý thuyết cấp độ tích hợp trong hệ thống giao thông công cộng, trong đó đề ra các mức độ khó khăn khi quá trình tích hợp diễn ra về mặt kỹ thuật và tổ chức.
Cấp độ này bao gồm 9 bậc được phân cấp từ dễ đến khó: (1) Tích hợp hệ thống thông tin; (2) Tích hợp mang tính luan an 7 vật lý của dịch vụ giao thông công cộng; (3) Tích hợp phí và vé; (4) Tích hợp cơ sở hạ tầng, quản lý về giá cả của GTCC và hoạt động nhà khai thác khác; (5) Tích hợp vận tải hành khách và hàng hóa; (6) Tích hợp của cơ quan chức năng; (7) Tích hợp giữa các biện pháp vận chuyển và chính sách quy hoạch sử dụng đất; (8) Tích hợp giữa các chính sách vận chuyển nói chung và chính sách giao thông với các ngành dịch vụ xã hội khác; (9) Tích hợp giữa các chính sách vận chuyển đối với môi trường, phát triển kinh tế xã hội. Trong thang này có thể phân biệt các mức tích hợp từ dễ đến khó và tích hợp ngang (từ 1-4) và tích hợp dọc (5-9). Tùy vào từng điều kiện phát triển của các phương thức VTHKCC trong đô thị sẽ có các mức độ tích hợp giữa các phương thức khác nhau [48]. - Tác giả Klotildi Saliara (2014) “Public Transport Integration: the Case Study of Thessaloniki, Greece” của đại học kỹ thuật Munich (Đức) - Nghiên cứu tích hợp giao thông công cộng: Nghiên cứu trường hợp của Thessaloniki, Hy Lạp.
Tác giả đã đề cấp đến tích hợp hệ thống VTHKCC như là một biện pháp phát triển hệ thống giao thông công cộng hiện nay. Trong báo cáo bao gồm các định nghĩa về tích hợp hệ thống VTHKCC và xác định một số cấp độ của nó: hoạt động (bao gồm bố trí cơ sở hạ tầng, tiến độ và thông tin, tích hợp giá vé và vé), thể chế và tổ chức. Tác giả đã nghiên cứu trường hợp của thành phố Thessaloniki (Hy Lạp) nơi đang xây dựng hệ thống metro mới sẽ biến đổi hệ thống xe buýt hiện tại, hoạt động sẽ bao gồm hai hệ thống metro và buýt hỗ trợ hoạt động với nhau. Trong báo cáo đề xuất thiết kế chi tiết hệ thống mạng lưới xe buýt mới với vai trò rõ ràng và hệ thống phân cấp phù hợp với mạng lưới mới có xuất hiện của tuyến metro.
Hệ thống mạng lưới tuyến mới bao gồm các tuyến được chia thành các cấp với các chức năng cụ thể và đặc điểm cho từng cấp, đảm bảo kết nối và phối hợp tốt giữa các phương thức với nhau [53]. - Tác giả Luk, Olsewski (2003) - “Integrated public transport in Singapore and Hong Kong”. Nghiên cứu này mô tả các hoạt động trong giao thông công cộng tích hợp ở Singapore và Hồng Kông. Các nội dung tích hợp bao gồm: tích hợp thể chế quản lý, mạng lưới tuyến, giá vé, thông tin và tích hợp trong quá trình khai thác vận hành của các đơn vị khai thác mạng lưới VTHKCC trong đô thị của Singapore và Hồng Kông [65].
luan an 8 - Tác giả Rinawanti Safitri, Samuel Petros Sebhatu, Sigit Priyanto (2015) “Integrated transport sytem toward sustainable travel behavior for work commuting travel from Bekasi to Jakarta” – Nghiên cứu tích hợp hệ thống VTHKCC tác động đến hành vi lựa chọn chuyến đi làm bền vững từ Bekasi tới Jakata. Các tác giả đã phân tích tình hình giao thông công cộng và mức độ tắc nghẽn tại Jakarta, từ đó cần phải thực hiện phát triển bền vững và cải thiện hệ thống VTHKCC trong tương lai. Nghiên cứu này được tiến hành để xác định các vấn đề chiến lược trong hệ thống VTHKCC tích hợp ở các cấp độ hoạt động và chính sách đối với tính vận chuyển bền vững, sự công bằng về dịch vụ vận tải và dịch vụ từ cửa đến cửa.