Tài liệu: Giải pháp thu gom và quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn

Tài liệu Giải pháp thu gom và quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn quận hai tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế và Quản lý Đô thị
• Đề tài: Giải pháp thu gom và quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và phân loại rác thải sinh hoạt

Rác thải sinh hoạt là những chất thải phát sinh từ các hoạt động hàng ngày của con người trong cuộc sống, bao gồm rác từ nhà ở, thương mại, dịch vụ và công công cộng. Hiểu rõ về khái niệm rác thải và các loại rác khác nhau là bước đầu tiên để xây dựng giải pháp quản lý rác thải hiệu quả. Rác thải sinh hoạt có thành phần đa dạng, từ chất hữu cơ, vô cơ cho đến chất nguy hại. Việc phân loại rác thải theo đặc tính và nguồn gốc giúp tối ưu hóa quy trình thu gom và xử lý rác. Các loại rác chính bao gồm: rác khô (giấy, nhựa, kim loại), rác ướt (thực phẩm, lá cây), rác nguy hại và rác khác. Sự phân loại này là nền tảng cho quản lý rác thải bền vững và tăng hiệu suất tái chế.

1.1. Định nghĩa rác thải sinh hoạt

Rác thải sinh hoạt được định nghĩa là các chất thải rắn phát sinh từ hoạt động sinh sống hàng ngày của con người. Những chất thải này bao gồm những sản phẩm đã hết hạn sử dụng, bao bì, thực phẩm thừa và các vật liệu không còn giá trị sử dụng. Đây là một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý đô thị hiện đại. Lượng rác thải sinh hoạt tăng nhanh theo mức độ đô thị hóa và phát triển kinh tế xã hội.

1.2. Phân loại rác thải theo đặc tính

Phân loại rác thải là quá trình tách rác theo các loại khác nhau để tối ưu hóa quản lý rác. Rác khô bao gồm giấy, carton, nhựa, kim loại có thể tái chế. Rác ướt là phần hữu cơ từ thực phẩm, lá cây, động vật chết. Rác nguy hại gồm pin, đèn huỳnh quang, thuốc. Việc phân loại này tại nguồn giúp giảm khối lượng rác thải đi bãi và tăng tỷ lệ tái sử dụng.

II. Ảnh hưởng của rác thải đến môi trường

Rác thải sinh hoạt gây ra những tác hại nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nếu không được quản lý rác thải đúng cách, chúng sẽ ô nhiễm đất, nước và không khí. Các tác hại của rác thải bao gồm phát thải khí nhà kính, tiếp xúc với chất độc hại và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Bãi rác tạo điều kiện cho muỗi, chuột và các mầm bệnh phát triển. Ô nhiễm rác thải cũng làm giảm chất lượng cuộc sống và gây ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan đô thị. Việc xây dựng giải pháp quản lý bền vững là cấp thiết để bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai.

2.1. Tác hại đến môi trường nước

Rác thải được chôn vùi không đúng cách sẽ thấm nước rò rỉ, gây ô nhiễm nguồn nước dưới đất và bề mặt. Các chất độc hại từ rác thải như asen, chì làm giảm chất lượng nước uống. Hợp chất khí từ phân hủy rác thải tạo ra mùi hôi và khí độc. Quản lý rác thải đúng cách là cách hiệu quả để bảo vệ nguồn nước sạch cho cộng đồng.

2.2. Ảnh hưởng đến không khí và đất

Quá trình phân hủy rác thải sinh hoạt phát thải khí methan, một chất gây hiệu ứng nhà kính mạnh. Ô nhiễm không khí từ rác thải gây bệnh hô hấp và dị ứng. Đất bị nhiễm độc bởi các chất nặng, làm giảm khả năng canh tác. Giải pháp xử lý rác hiệu quả giúp giảm thiểu những tác hại này và bảo vệ tài nguyên đất.

III. Các phương pháp xử lý rác thải sinh hoạt

Có nhiều phương pháp xử lý rác thải khác nhau được áp dụng trên thế giới, mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng. Giải pháp quản lý rác hiệu quả cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Thu gom rác là bước đầu tiên, theo sau là phân loại rác để tái chế. Đốt rác với lò xử lý năng lượng là một giải pháp xử lý rác hiệu quả để giảm khối lượng. Chôn lấp là phương pháp truyền thống nhưng cần quản lý kỹ để tránh ô nhiễm rác thải. Hoại mủn là quy trình tự nhiên để biến rác hữu cơ thành phân bón. Cấp nước cao và cấp kỹ thuật là yếu tố quyết định trong quản lý rác thải bền vững.

3.1. Phương pháp tái chế và tái sử dụng

Tái chế rác thải là giải pháp quản lý rác tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường. Thu gom rác phân loại tại nguồn tạo điều kiện cho tái chế hiệu quả. Giấy, nhựa, kim loại và kính có thể được tái chế thành sản phẩm mới. Tái sử dụng rác thải giảm nhu cầu nguyên liệu mới. Các doanh nghiệp tái chế rác có thể tạo lợi nhuận và tạo việc làm. Việc khuyến khích tái chế rác thải giúp giảm áp lực lên bãi rác.

3.2. Phương pháp đốt và chôn lấp

Đốt rác với công nghệ hiện đại giúp giảm khối lượng rác thải đáng kể và có thể phát điện. Tuy nhiên, xử lý rác bằng cách đốt cần kiểm soát khí thải để tránh ô nhiễm không khí. Chôn lấp rác là phương pháp phổ biến nhưng cần bãi rác được thiết kế kỹ lưỡng. Giải pháp chôn lấp phải có hệ thống chống thấm nước để tránh ô nhiễm nước ngầm. Cần cân bằng giữa các phương pháp xử lý rác để đạt quản lý rác bền vững.

IV. Giải pháp quản lý rác thải bền vững

Để xây dựng giải pháp quản lý rác thải hiệu quả và bền vững, cần áp dụng các biện pháp toàn diện từ phòng ngừa đến xử lý cuối cùng. Quản lý rác thải sinh hoạt đòi hỏi sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Giải pháp kinh tế bao gồm thu phí rác, khuyến khích tái chế và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý rác. Giải pháp kỹ thuật là đầu tư vào cơ sở hạ tầng hiện đại, sử dụng công nghệ sạch. Giảm thiểu rác thải tại nguồn bằng cách giáo dục cộng đồng về tiêu dùng bền vững. Huy động tham gia cộng đồng trong quản lý rác thải là chìa khóa thành công. Cần có chính sách rác thải rõ ràng, công khai minh bạch để tạo niềm tin công chúng.

4.1. Biện pháp kinh tế và tổ chức

Quản lý rác thải hiệu quả cần có cơ chế tài chính ổn định và bền vững. Thực hiện chính sách giá rác khuyến khích giảm thiểu phát sinh rác thải. Khuyến khích tư nhân vào lĩnh vực xử lý rác qua các hợp đồng PPP. Cần đầu tư trang thiết bị hiện đại cho thu gom và vận chuyển rác. Nâng cao năng lực và đãi ngộ cho công nhân quản lý rác thải. Tổ chức quản lý rác cần rõ ràng, với trách nhiệm cụ thể từ địa phương đến cơ sở.

4.2. Kiến nghị chính sách và cộng đồng

Cần hoàn thiện khung pháp lý quản lý rác thải phù hợp với thực tế địa phương. Giáo dục cộng đồng về phân loại rác và lợi ích của tái chế rác thải. Xây dựng văn hóa giảm rác thông qua các chiến dịch truyền thông. Khuyến khích các mô hình quản lý rác cộng đồng, như các nhóm tái chế và hoại mủn. Tăng cường giám sát và xử phạt người xả rác không đúng quy định. Huy động toàn xã hội trong giải pháp quản lý rác thải bền vững là nền tảng cho thành công lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I- CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ RÁC THẢI SINH HOẠT VÀ QUẢN LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT 1.Tổng quan về rác thải sinh hoạt 1.1 Khái niệm, phân loại rác thải sinh hoạt * Khái niệm chất thải rắn và rác thải sinh hoạt Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Chất thải rắn phát thải trong sinh hoạt hằng ngày của cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng được gọi chung là chất thải rắn sinh hoạt hay còn gọi là rác thải sinh hoạt. Rác thải sinh hoạt phát sinh ở mọi nơi, mọi lúc từ các khu dân cư, từ các hộ gia đình, chợ và các tụ điểm buôn bán, nhà hàng, khách sạn, công viên, khu vui chơi giải trí, trường học. * Phân loại Dựa vào tính chất, có thể phân rác thải sinh hoạt thành 2 loại là rác hữu cơ dễ phân hủy và rác thải khó phân hủy.

 Rác hữu cơ dễ phân hủy là các loại rác thải có khả năng tự phân hủy trong môi trường tự nhiên sau một thời gian ngắn như: lá cây, rau quả, vỏ trái cây, xác động vật, phân động vật,.  Rác thải khó phân hủy là các loại rác thải có khả năng tồn lưu trong môi trường tự nhiên rất lâu như: vải vụn, bao nhựa, chai nhựa, bóng đèn, tóc, lốp xe, giấy kẹo, giầy da, xốp,. Dựa theo thuộc tính vật lý có thể chia thành 3 loại: chất thải rắn, chất thải lỏng và chất thải khí. Dựa theo mức độ nguy hại đối với con người và sinh vật có thể chia thành chất thải độc hại và chất thải đặc biệt độc hại.

Mỗi cách phân loại có mục đích nhất định nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, sử dụng, tái chế hay kiểm soát và quản lý chất thải có hiệu quả. Đặc điểm + Thành phần rác thải sinh hoạt không đồng nhất. Tính không đồng nhất được biểu hiện ngay ở sự không kiểm soát được các nguyên liệu ban đầu dùng cho thương mại và sinh hoạt, tạo nên một số đặc tính rất khác biệt trong các thành phần của rác thải sinh hoạt. 5 Thành phần lý, hóa học của rác thải sinh hoạt ở đô thị rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phương, vào các mùa khí hậu, điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác.

Có rất nhiều thành phần chất thải rắn trong các rác thải có khả năng tái chế, tái sinh. Vì vậy , việc nghiên cứu chất thải rắn sinh hoạt là điều hết sức cần thiết. Từ đó, ta có cơ sở để tận dụng những thành phần có thể tái chế, tái sinh để phát triển kinh tế. + Mỗi nguồn thải khác nhau lại có thành phần chất thải khác nhau như: khu dân cư và thương mại có thành phần chất thải đặc trưng là chất thải thực phẩm, giấy, carton, nhựa, vải, cao su…chất thải từ dịch vụ như bụi, rác, xác động vật… chất thải thực phẩm như can sữa, nhựa hỗn hợp… + Không phải tất cả các loại rác thải đều ảnh hưởng xấu đến môi trường.

Có những loại rác thải nếu nắm được đặc tính của nó, ta có thể biến nó thành các nguồn năng lượng mới hay tái chế để sử dụng. Rác hữu cơ dễ phân hủy (thực vật, chất thải động vật, giấy…) có thể đem chế biến thành phân bón, ủ kín phân hủy nhờ vi sinh vật, tạo khí thiên nhiên làm nhiên liệu. Rác vô cơ (ni lông, thủy tinh, chất dẻo…) có thể thu hồi tái chế hay xử lý theo từng loại. Với những đặc điểm trên, chúng ta phải biết và tìm ra các cách xử lý rác hiệu quả sao cho hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường và con người, đồng thời tiết kiệm được tài nguyên quốc gia.

Ảnh hưởng của rác thải sinh hoạt đến môi trường 1. Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường nước Chất thải rắn sinh hoạt, đặc biệt là chất thải hữu cơ trong môi trường nước sẽ bị phân hủy nhanh chóng. Tại các bãi rác, nước có trong rác sẽ được tách ra kết hợp với các nguồn nước khác như: nước mưa, nước ngầm, nước mặt hình thành nước rò rỉ. Nước rò rỉ di chuyển trong bãi rác sẽ làm tăng khả năng phân hủy sinh học trong rác cũng như quá trình vận chuyển các chất gây ô nhiễm ra môi trường xung quanh.

Các chất ô nhiễm trong nước rò rỉ gồm các chất được hình thành trong quá trình phân hủy sinh học, hóa học… Nhìn chung, mức độ ô nhiễm trong nước rò rỉ rất cao. Đối với các bãi rác thông thường ( đáy bãi không có lớp chống thấm, sụt lún hoặc lớp chống thấm bị thủng…) các chất ô nhiễm sẽ thấm sâu vào nước ngầm, gây ô nhiễm cho tầng nước và sẽ rất nguy hiểm khi con người sử dụng tầng nước này phục vụ cho ăn 6 uống, sinh hoạt. Ngoài ra, chúng còn có khả năng di chuyển theo phương ngang, rỉ ra bên ngoài bãi rác gây ô nhiễm nguồn nước mặt. Nếu rác thải có chứa kim loại nặng, nồng độ kim loại nặng trong giai đoạn lên men axit sẽ cao hơn so với giai đoạn lên men metan.

Đó là do các axit béo mới hình thành tác dụng với kim loại tạo thành phức kim loại. Các hợp chất hydroxyl vòng thơm, axit humic và axit fulvic có thể tạo phức với Fe, Pb, Cd, Cu, Mn, Zn…hoạt động của các vi khuẩn kị khí khử sắt có hóa trị 3 thành sắt hóa trị 2 sẽ kéo theo sự hòa tan của các kim loại như Ni, Pb, Cd và Zn. Vì vậy, khi kiểm soát chất lượng nước ngầm trong khu vực bãi rác phải kiểm tra xác định nồng độ kim loại nặng trong thành phần nước ngầm. Ngoài ra, nước rò rỉ có thể chứa các hợp chất hữu cơ độc hại như: các chất hữu cơ bị halogen hóa, các hydrocacbon đa vòng thơm… chúng có thể gây đột biến gien, gây ung thư.

Các chất này nếu thấm vào tầng nước ngầm hoặc nước mặt sẽ xâm nhập vào chuỗi thức ăn, gây hậu quả vô cùng nghiêm trọng cho sức khỏe, sinh mạng của con người hiện tại và cả thế hệ con cháu mai sau. Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường không khí Các loại rác thải dễ phân hủy ( như thực phẩm, trái cây hỏng…), trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp ( nhiệt độ tốt nhất là 35 oC và độ ẩm 70-80%) sẽ được các vi sinh vật phân hủy tạo ra mùi hôi và nhiều loại khí ô nhiễm khác có tác động xấu đến môi trường đô thị, sức khỏe và khả năng hoạt động của con người. Trong điều kiện kị khí: gốc sulfate có trong rác có thể bị khử thành sulfide (S 2- ), sau đó sulfide tiếp tục kết hợp với ion H + để tạo thành H2S, một chất có mùi hôi khó chịu theo phản ứng sau: 2CH3CHOHCOOH + SO42- 2CH3COOH + S2- + H2O + CO2 S2- + 2H+ H 2S Sulfide lại tiếp tục tác dụng với các ion kim loại, ví dụ như Fe 2+ tạo nên màu đen bám vào thân, rễ hoặc bao bọc quanh cơ thể vi sinh vật. Quá trình phân hủy các chất hữu cơ, trong đó có chứa sulfur trong chất thải rắn có thể tạo thành các hợp chất có mùi hôi đặc trưng như: methyl mercaptan và axit amino butyric.

CH3SCH2CH2CH(NH2)COOH CH3SH + CH3CH2CH2(NH2)COOH 7 Methionine Methyl mercaptan Aminobutyric acid Methyl mercaptan có thể bị thủy phân tạo thành methyl alcohol và H2S. Quá trình phân hủy rác thải chứa nhiều đạm bao gồm cả quá trình lên men chua, lên men thối, mốc xanh, mốc vàng… có mùi ôi thiu. Đối với các axit amin: tùy theo môi trường mà chất thải rắn có chứa các axit amin sẽ bị vi sinh vật phân hủy trong điều kiện kị khí hay hiếu khí.  Trong điều kiện hiếu khí: axit amin có trong rác thải hữu cơ được men phân giải và vi khuẩn tạo thành axit hữu cơ và NH3 ( gây mùi hôi).

R-CH(COOH) - NH2 R-CH2-COOH + NH3  Trong điều kiện kị khí: axit amin bị phân hủy thành các chất dạng amin và CO2 R-CH(COOH) - NH2 R-CH2-NH2 + CO2 Trong số các amin mới được tạo thành có nhiều loại gây độc cho người và động vật. Trên thực tế, các amin được hình thành ở hai quá trình kị khí và hiếu khí. Vì vậy đã tạo ra một lượng đáng kể các khí độc và các vi khuẩn, nấm mốc phát tán vào không khí. Thành phần khí thải chủ yếu được tìm thấy ở các bãi chôn lấp rác được thể hiện ở bảng sau: Bảng 1: Thành phần một số chất khí cơ bản trong khí thải bãi rác Thành phần khí % thể tích - CH4 45-60 - CO2 40-60 - N2 2-5 - O2 0,1-1 - NH3 0,1-1 - SOx, H2S, Mercaptan… 0-1 - H2 0-0,2 - CO 0-0,2 - Chất hữu cơ bay hơi vi lượng 0,01-0,6 (Nguồn: Handbook of Solid waste Management,2010) 8 1.

Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường đất Các chất thải hữu cơ sẽ được vi sinh vật phân hủy trong môi trường đất trong hai điều kiện hiếu khí và kị khí, khi có độ ẩm thích hợp sẽ tạo ra hàng loạt các sản phẩm trung gian, cuối cùng hình thành các chất khoáng đơn giản, nước, CO2, CH4,… Với một lượng rác thải và nước rò rỉ vừa phải thì khả năng tự làm sạch của môi trường đất sẽ phân hủy các chất này trở thành các chất ít ô nhiễm hoặc không ô nhiễm. Nhưng với lượng rác quá lớn vượt quá khả năng tự làm sạch của đất thì môi trường đất sẽ trở nên quá tải và bị ô nhiễm. Các chất ô nhiễm này cùng với kim loại nặng, các chất độc hại và các vi trùng trong nước theo đất chảy xuống nguồn nước ngầm làm ô nhiễm tầng nước này. Đối với rác không phân hủy ( nhựa, cao su…) nếu không có giải pháp xử lý thích hợp sẽ là nguy cơ gây thoái hóa và giảm độ phì của đất.

Tác hại của rác thải sinh hoạt đến cảnh quan và sức khỏe cộng đồng Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ các khu đô thị, nếu không được thu gom và xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng dân cư và làm mất mỹ quan đô thị. Một trong những dạng chất thải nguy hại được xem là ảnh hưởng đến sức khỏe của con người và môi trường là các chất hữu cơ bền. Những hợp chất này vô cùng bền vững, tồn tại lâu trong môi trường, có khả năng tích lũy sinh học trong nông sản phẩm, thực phẩm, trong các nguồn nước mô mỡ của động vật gây ra hàng loạt các bệnh nguy hiểm đối với con người, phổ biến nhất là ung thư.