Chương 1: Tổng quan về tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu Luan van 4 - Chương 2: Thực trạng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của các doanh nghiệp ngành điện tử Việt Nam - Chương 3: Giải pháp thúc đẩy các doanh nghiệp điện tử của Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu Luan van 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THAM GIA CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU 1.1 Khái quát về chuỗi cung ứng và chuỗi cung ứng toàn cầu 1.1 Tổng quan về chuỗi cung ứng 1.1 Khái niệm về chuỗi cung ứng Trên thế giới, thuật ngữ “chuỗi cung ứng” được xuất hiện từ những năm 1980 và trở nên phổ biến vào những năm 1990. Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chuỗi cung ứng theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau và có nhiều định nghĩa khác nhau về thuật ngữ “chuỗi cung ứng”. Sau đây là một vài định nghĩa về chuỗi cung ứng mà tác giả trích dẫn làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu của mình: - “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên liệu, chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm và thành phẩm, và phân phối chúng cho khách hàng” (Ganesham, Ran and Terry P. - “Chuỗi cung ứng là sự liên kết với các công ty nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ vào thị trường” (Lambert, Stock và Elleam, 1998)2.
- “Chuỗi cung ứng bao gồm mọi công đoạn có liên quan, trực tiếp hay gián tiếp, đến việc đáp ứng nhu cầu khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ gồm nhà sản xuất và nhà cung cấp, mà còn nhà vận chuyển, kho, người bán lẻ và bản thân khách hàng” (Chopra Sunil và Peter Meindl, 2001)3. - “Một chuỗi cung ứng là một mạng lưới (có thể lựa chọn) về phương diện vận tải và phân phối để thực hiện các chức năng thu mua nguyên, phụ liệu… chuyển hóa chúng thành sản phẩm trung gian và cuối cùng, rồi phân phối sản phẩm đó tới khách hàng” (Hoàng Văn Châu, 2009). 1 “A supply chain is a network of facilities and distribution options that performs the functions of procurement of materials, transformation of these materials into intermediate and finished products, and the distribution of these finished products to customers” (Ganeshan and Harrison, 1995, tr.
2 The concept of “supply chain” is well established in the literature and is generally referred to as the alignment of firms that bring products or services to market (Lambert, Stock and Elleam, 1998) 3 “A supply chain consists of all parties involved, directly or indirectly, in fulfilling a customer request. The supply chain includes not only the manufacture and suppliers, but also transporters, warehouses, retailers, and even customers themselves” (Chopra Sunil, Peter Meindl, 2001) Luan van 6 Từ các định nghĩa đã trích dẫn, có thể đưa ra một vài đánh giá và cái nhìn khái quát về chuỗi cung ứng: Thứ nhất, một chuỗi cung ứng bao gồm một hành trình liên kết tất cả các nhân tố có liên quan, mà xuyên suốt trong hành trình đó có 3 hoạt động cơ bản nhất, gồm: - Cung cấp: tập trung vào các hoạt động mua nguyên liệu như thế nào? Mua từ đâu và khi nào nguyên liệu được cung cấp nhằm phục vụ hiệu quả quá trình sản xuất? - Sản xuất: là quá trình chuyển đổi các nguyên vật liệu thành sản phẩm cuối cùng. - Phân phối: là quá trình đảm bảo các sản phẩm sẽ được phân phối đến khách hàng cuối cùng thông qua mạng lưới phân phối, kho bãi, bán lẻ một cách kịp thời và hiệu quả. Thứ hai, bên cạnh các nhân tố chính như nhà cung cấp, nhà sản xuất, khách hàng còn phải nói đến vai trò của các nhà cung cấp dịch vụ trong một chuỗi cung ứng.
Họ là các công ty kinh doanh vận tải, kho bãi, các nhà cung cấp hệ thống thông tin, môi giới, tư vấn… Các nhà cung cấp dịch vụ này đặc biệt hữu ích đối với các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, vì họ cho phép người mua và người bán giao tiếp một cách hiệu quả, cho phép doanh nghiệp phục vụ các thị trường xa xôi và nói chung cho phép doanh nghiệp phục vụ tốt khách hàng với chi phí thấp nhất có thể. Thứ ba, mục đích then chốt cho sự hiện hữu của bất kỳ chuỗi cung ứng nào là để thỏa mãn nhu cầu khách hàng, trong tiến trình tạo ra lợi nhuận của chính nó. Bởi trong chuỗi cung ứng chỉ có một nguồn duy nhất tạo ra lợi nhuận cho toàn chuỗi đó là khách hàng cuối cùng. Như vậy, về cơ bản chuỗi cung ứng là một chuỗi các hoạt động kết nối với nhau bởi dòng chảy vật chất, dòng chảy thông tin cùng với dòng chảy tài chính xuyên suốt như những “đường ống dẫn” thông giữa thị trường cung ứng, quá trình sản xuất và thị trường tiêu dùng.2 Cấu trúc của chuỗi cung ứng Các thành phần cơ bản của chuỗi cung ứng Luan van 7 Trong bất kỳ một chuỗi cung ứng luôn có sự kết hợp nhịp nhàng của các thành phần (hay còn gọi là các mắt xích) trong chuỗi và mỗi mắt xích sẽ thực hiện các chức năng khác nhau.
Những mắt xích điển hình bao gồm nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ, khách hàng và nhà cung cấp dịch vụ. - Nhà cung cấp có vai trò quan trọng trong toàn chuỗi. Nhà cung cấp bao gồm nhà cung cấp nguyên vật liệu đầu vào và nhà cung cấp dịch vụ. Nhà cung cấp nguyên vật liệu đầu vào đảm nhận trách nhiệm thu mua và cung ứng nguyên vật liệu thô đầu vào của quá trình sản xuất hoặc các chi tiết trong quá trình sản xuất, hoặc cung cấp bán thành phẩm.
Trong chuỗi cung ứng có thể có nhiều lớp nhà cung ứng, mỗi nhà cung ứng ở lớp sau đóng vai trò là khách hàng của nhà cung ứng liền trước. Bên cạnh đó còn có những nhà cung cấp dịch vụ cho các nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và khách hàng. Các nhà cung cấp dịch vụ phát triển chuyên môn và các kỹ năng đặc biệt nhằm tập trung vào một hoạt động đặc thù mà chuỗi cung ứng cần. Chính nhờ sự chuyên môn hóa này, các nhà cung cấp dịch vụ có thể thực hiện các dịch vụ hiệu quả hơn và ở một mức giá tốt hơn các nhà sản xuất, nhà bán lẻ, nhà phân phối hay khách hàng tự làm.
- Nhà sản xuất là các công ty sở hữu nhà máy, xí nghiệp với những dây chuyền sản xuất để tạo ra sản phẩm, bao gồm các nhà sản xuất nguyên liệu và các công ty sản xuất bán thành phẩm, thành phẩm. Các nhà sản xuất thành phẩm sử dụng nguyên liệu và các sản phẩm gia công được sản xuất ra từ các công ty khác để tạo ra sản phẩm của mình. - Nhà phân phối là các công ty mua lượng lớn sản phẩm từ các nhà sản xuất và phân phối buôn. Họ thường bán cho các công ty, cửa hàng khác với số lượng lớn hơn so với lượng tiêu dùng thông thường mua.
Một nhà phân phối đúng nghĩa là một công ty sở hữu các sản phẩm quan trọng mà họ mua từ nhà sản xuất và bán cho khách hàng. Cùng với việc hạ giá và khuyến mãi sản phẩm, các chức năng khác mà nhà phân phối thực hiện là quản lý hàng tồn kho, vận hành kho và vận chuyển sản phẩm cũng như hỗ trợ khách hàng và dịch vụ hậu mãi. Một nhà phân phối cũng có thể là một nhà môi giới sản phẩm giữa nhà sản xuất và khách hàng và không bao giờ sở hữu sản phẩm. Nhà phân phối kiểu này chủ yếu thực hiện các chức năng khuyến mãi và hạ giá sản phẩm.
Trong cả hai trường hợp này, khi nhu cầu của Luan van 8 khách hàng tiến triển và loại sản phẩm sẵn có thay đổi, nhà phân phối là đại lý tiếp tục theo dõi nhu cầu khách hàng và làm cho chúng phù hợp với sản phẩm sẵn có. - Các nhà bán lẻ dự trữ hàng và bán với số lượng nhỏ hơn nơi công cộng. Các tổ chức bán lẻ cũng theo dõi thị hiếu và nhu cầu của khách hàng mà nó bán. Nhà bán lẻ quảng cáo tới khách hàng và thường kết hợp giá, chọn lựa sản phẩm, dịch vụ và tiện ích như là yếu tố thu hút đối với sản phẩm mà nhà bán lẻ bán.
- Khách hàng là bất kỳ công ty, cá nhân, hộ kinh doanh nào mua và sử dụng sản phẩm. Một khách hàng có thể mua sản phẩm để kết hợp nó với sản phẩm khác mà họ sẽ bán lại cho khách hàng khác. Hay một khách hàng có thể là người sử dụng cuối cùng sản phẩm. Mô hình chuỗi cung ứng Không phải chuỗi cung ứng nào cũng có sự kết hợp đầy đủ của các công ty dịch vụ hay các thành viên như nhau.
Trong một vài chuỗi cung ứng, có rất ít nhà cung cấp dịch vụ vì các thành viên khác tự thực hiện các dịch vụ này. Nhưng với một số chuỗi cung ứng lại có sự tham gia của rất nhiều các nhà cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp khác nhau bởi mỗi thành viên đều muốn tập trung vào phát huy khả năng cốt lõi của mình (tính chuyên môn hóa cao). Nhìn chung, có hai kiểu mô hình chuỗi cung ứng: mô hình chuỗi cung ứng đơn giản và mô hình chuỗi cung ứng mở rộng. - Mô hình chuỗi cung ứng đơn giản Chuỗi cung ứng này chỉ bao gồm nhà cung cấp, nhà sản xuất và khách hàng.
Đây là ba nhóm mắt xích cơ bản nhất tạo nên một chuỗi cung ứng. Các mắt xích này tương tác với nhau tích hợp thành một chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, một mô hình như thế này rất khó thực hiện được trong nền kinh tế thị trường và khi tính chuyên môn hóa ngày càng được đề cao hơn. Nhà cung cấp Nhà sản xuất Khách hàng Hình 1.1: Mô hình chuỗi cung ứng đơn giản (Nguồn: Nguyễn Công Bình, 2008) Luan van 9 - Mô hình chuỗi cung ứng mở rộng (phức tạp) Ngoài ba mắt xích đã xuất hiện ở chuỗi cung ứng đơn giản còn có thêm ba mắt xích thành viên nữa, đó là: nhà cung ứng của nhà cung cấp (nhà cung cấp cuối cùng tại điểm đầu của chuỗi cung ứng mở rộng), khách hàng của khách hàng (khách hàng cuối cùng tại điểm cuối của chuỗi cung ứng mở rộng) và cuối cùng là các công ty cung cấp dịch vụ cho các công ty khác trong chuỗi cung ứng.
Đây là những công ty cung cấp dịch vụ logistics, tài chính, tiếp thị và công nghệ thông tin.