đặt vấn đề ở trên, theo GS.TS Nguyễn Thành Độ và PGS.TS Nguyễn Ngọc Huyền (2007): Tiêu thụ nếu hiểu theo nghĩa hẹp người ta thường đồng nghĩa tiêu thụ với bán hàng. Hiểu theo nghĩa rộng tiêu thụ bao gồm mọi hoạt động liên quan đến việc bán hàng và là một trong sáu chức năng hoạt động cơ bản của DN: 7 tiêu thụ-sản xuất-hậu cần kinh doanh-tài chính-kế toán-quản trị DN.[9] Hai tác giả cũng chỉ ra nghĩa rộng và nghĩa hẹp của tiêu thụ sản phẩm một cách đơn giản. Phạm Văn Dược và Đặng Thị Kim Cương (2004): Tiêu thụ là quá trình thực hiện giá trị và giá trị sử dụng của các sản phẩm hàng hoá và dịch vụ. Qua tiêu thụ sản phẩm hàng hoá, dịch vụ chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ và vòng chu chuyển vốn của DN được hoàn thành.[6] Với khái niệm này, tiêu thụ sản phẩm được mô tả theo một cách khác của quá trình “bán hàng” từ việc đưa hàng ra bán, trao đổi lấy vật ngang giá chung rồi quay lại tái đầu tư sản xuất.
Ngô Trần Ánh (2009): Tiêu thụ hay bán hàng là quá trình chuyển giao quyền sở hữu từ người bán sang người mua đối với những sản phẩm hữu hình và chuyển giao quyền sử dụng hoặc quyền được hưởng thụ đối với một dịch vụ và người bán thu tiền về. [3] Tác giả đã xem xét công tác tiêu thụ sản phẩm bằng cách tiếp cận về quyền sở hữu và chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Về bản chất, tiêu thụ sản phẩm là quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa, quá trình chuyển hóa hình thái giá trị của hàng hóa từ hàng sang tiền. Sản phẩm được tiêu thụ khi được khách hàng chấp nhận thanh toán tiền hàng.
Tiêu thụ sản phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của DN. Tiêu thụ sản phẩm nhằm thực hiện mục đích của sản xuất hàng hóa là sản phẩm sản xuất để bán và thu lợi nhuận. Mặc dù sản xuất là chức năng trực tiếp tạo ra sản phẩm song tiêu thụ lại đóng vai trò là điều kiện tiền đề không thể thiếu để sản xuất có hiệu quả. Chất lượng của hoạt động tiêu thụ sản phẩm quyết định hiệu quả của hoạt động sản xuất.
Trong cơ chế thị trường, quan niệm về tiêu thụ thay đổi so với mô hình nền kinh tế cũ (mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung), thay vì DN “bán cái mình có” thì họ phải “bán thứ mọi người cần”. Như vậy có thể thấy, mọi hoạt động của DN đều tùy thuộc vào thị hiếu của người tiêu dùng, từ đó dẫn đến khả năng tiêu thụ và quy định cách thức sản xuất sản phẩm. Vì vậy, DN quan tâm hơn tới khả năng tiêu thụ trước khi tiến hành sản xuất. Khái niệm về tiêu thụ được mở rộng từ việc nghiên cứu nhu cầu người tiêu dùng, điều chỉnh sản xuất sản phẩm đến tổ chức hệ thống phân phối và cách thức thu hút khách hàng.
Như vậy, theo tác giả, tiêu thụ sản phẩm hiểu theo nghĩa đầy đủ là quá trình gồm nhiều hoạt động: nghiên cứu thị trường, nghiên cứu người tiêu dùng, lựa chọn, 8 xác lập kênh phân phối, các chính sách, hình thức bán hàng, tiến hành quảng cáo và các hoạt động xúc tiến và cùng thực hiện các công việc bán hàng tại các điểm bán. Hiểu theo nghĩa hẹp, tiêu thụ sản phẩm được hiểu là quá trình bán hàng. Kết quả tiêu thụ sản phẩm trong DN là khối lượng hàng hóa mà DN thực hiện trong một chu kỳ nhất định. Doanh thu bán hàng là chỉ tiêu cơ bản phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh của DN.
Vai trò tiêu thụ sản phẩm của DN Mỗi DN có những đánh giá khác nhau về tầm quan trọng của hoạt động tiêu thụ sản phẩm. Đối với DN thương mại, tiêu thụ sản phẩm là hoạt động đặc trưng, chủ yếu, là khâu cuối cùng của lưu thông hàng hóa. Tiêu thụ sản phẩm được thực hiện qua khâu bán hàng của DN, nhờ đó hàng hóa được chuyển thành tiền, thực hiện vòng chu chuyển vốn trong DN và chu chuyển tiền tệ trong xã hội, đảm bảo phục vụ cho các nhu cầu xã hội. Đối với DN sản xuất: mặc dù chức năng, nhiệm vụ chính của DN là chế tạo ra sản phẩm nhưng nếu không quan tâm tới tiêu thụ sản phẩm thì mọi hoạt động sản xuất cũng trở thành vô nghĩa.
Vai trò của tiêu thụ sản phẩm đối với DN được thể hiện như sau: Thứ nhất, tiêu thụ sản phẩm quyết định sự tồn tại của DN và tạo uy tín cho DN trên thị trường. Khi sản phẩm hàng hóa được sản xuất ngày càng nhiều, mức độ cạnh tranh trên thị trường ngày một gay gắt thì vai trò của tiêu thụ sản phẩm càng được khẳng định. Muốn tồn tại và phát triển, DN chỉ có con đường tổ chức tốt hoạt động tiêu thụ, từng bước đẩy mạnh hoạt động tiêu thụ sản phẩm của mình trong môi trường cạnh tranh. Hoạt động tiêu thụ sản phẩm là con đường cơ bản để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, thực hiện được các mục tiêu về thị phần, lợi nhuận, đảm bảo cho sự phát triển của DN trong môi trường cạnh tranh.
Tiêu thụ sản phẩm góp phần củng cố vị trí, thế lực DN, nâng cao uy tín của DN với khách hàng thông qua sản phẩm có chất lượng tốt, giá cả phải chăng, phương thức giao dịch mua bán thuận tiện, dịch vụ bán hàng tốt. Thực hiện tốt các khâu của quá trình tiêu thụ giúp cho các DN có thể tiêu thụ được khối lượng sản phẩm lớn và lôi cuốn thêm khách hàng, không ngừng mở rộng thị trường. Thứ hai, tổ chức tốt hoạt động tiêu thụ sản phẩm giúp DN giảm chi phí và tăng lợi nhuận kinh doanh. Hoạt động tiêu thụ sản phẩm đóng vai trò thực hiện giá trị sản 9 phẩm khi sản xuất, DN phải bỏ vốn đầu tư vào nguyên vật liệu, máy móc trang thiết bị, lao động.
(các yếu tố đầu vào) để sản xuất ra sản phẩm. Như vậy là vốn tiền tệ của DN được tồn tại dưới dạng hàng hóa. Khi sản phẩm được tiêu thụ, DN không chỉ nhanh chóng thu hồi vốn mà còn thu được lợi nhuận. Tiêu thụ sản phẩm càng nhiều thì lợi nhuận thu được càng lớn.
Nếu cải thiện tốt công tác tiêu thụ sản phẩm, nghĩa là giảm chi phí khâu tiêu thụ đồng nghĩa với góp phần giảm chi phí của toàn bộ sản phẩm, nhờ đó sẽ tăng được lợi nhuận cho DN. Việc tổ chức hợp lý hóa, khoa học quá trình tiêu thụ sản phẩm sẽ giảm tới mức tối đa các loại chi phí, góp phần giảm giá thành tới tay người tiêu dùng, nâng cao khả năng cạnh tranh của DN trên thương trường. Ngoài ra, hoạt động kinh doanh của DN đòi hỏi phải được diễn ra liên tục và nhịp nhàng, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh được đánh giá bởi nhiều nhân tố, trong đó có tốc độ quay vòng vốn. Nhân tố này phụ thuộc rất lớn vào tốc độ tiêu thụ của sản phẩm.
Do đó nếu như tiêu thụ sản phẩm tốt thì làm cho thời gian trong một vòng quay của vốn giảm, làm tăng mức thu hồi vốn và lợi nhuận kinh doanh. Thứ ba, tiêu thụ sản phẩm giúp DN phát triển sản xuất. Thông qua vai trò lưu thông, luân chuyển hàng hóa của tiêu thụ sản phẩm, DN nhận ra những điểm yếu để khắc phục, nâng cao, hoàn thiện quá trình sản xuất, tạo hiệu quả cao trong sản xuất. Công tác tiêu thụ sản phẩm trong cơ chế thị trường không đơn thuần là việc đem sản phẩm bán ra thị trường mà là trước khi sản phẩm được người tiêu dùng chấp nhận thì cần phải có sự nỗ lực cả về mặt trí tuệ lẫn sức lao động của người cán bộ và công nhân trực tiếp sản xuất ra sản phẩm, từ việc điều tra nhu cầu thị hiếu người tiêu dùng, trang thiết bị máy móc hiện đại, dây chuyền công nghệ tiên tiến đáp ứng được năng suất và chất lượng sản phẩm, đào tạo người công nhân có tay nghề cao rồi đến việc quảng cáo chào hàng, giới thiệu sản phẩm, vận chuyển, tổ chức kênh phân phối, tổ chức đội ngũ nhân viên phục vụ khách hàng tận tình, có trình độ hiểu biết cần thiết để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Như vậy, tiêu thụ sản phẩm sẽ giúp DN có cơ sở để đổi mới sản xuất, tái đầu tư mở rộng sản xuất và từ đó có thể cung cấp cho người tiêu dùng những sản phẩm ngày càng phong phú, đa dạng, chất lượng cao và có giá trị hơn. Quá trình tái sản xuất bao gồm 4 khâu: sản xuất - phân phối - trao đổi - tiêu dùng, tiêu thụ sản phẩm nằm trong khâu phân phối và trao đổi. Nó là một bộ phận hữu cơ của quá trình tái sản xuất. Do đó, tiêu thụ sản phẩm có ý nghĩa quan trọng đảm bảo quá trình tái sản xuất 10 được diễn ra liên tục, trôi chảy.
Tiêu thụ sản phẩm có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện các mục tiêu và chiến lược mà DN theo đuổi, thúc đẩy vòng quay của quá trình tái sản xuất và qua đó thực hiện tái sản xuất mở rộng, góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả kinh tế-xã hội của hoạt động kinh doanh. Thứ tư, tiêu thụ sản phẩm khẳng định thương hiệu của DN. Hoạt động tiêu thụ sản phẩm sẽ giúp cho người tiêu dùng biết đến sự tồn tại của DN trên thị trường. Sản phẩm càng được tiêu thụ mạnh thì hình ảnh cũng như thương hiệu của DN càng ghi được dấu ấn trong tâm trí người tiêu dùng.
Ngược lại, khi thương hiệu của DN được khẳng định thì cũng lại là nhân tố thúc đẩy tăng trưởng thị phần, mở rộng thị trường và tiêu thụ sản phẩm. Thứ năm, tiêu thụ sản phẩm là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Tiêu thụ sản phẩm chính là thước đo đánh giá độ tin cậy của người tiêu dùng đối với DN. Qua hoạt động tiêu thụ sản phẩm, người tiêu dùng và DN gần gũi nhau hơn và cả hai cùng có lợi.
Người tiêu dùng được đáp ứng nhu cầu tốt hơn và DN có lợi nhuận cao hơn. Tóm lại, tiêu thụ sản phẩm có một vai trò vô cùng quan trọng. Nếu thực hiện tốt công tác tiêu thụ sản phẩm thì sẽ tạo uy tín cho DN, tạo cơ sở vững chắc để củng cố, mở rộng và phát triển thị trường cả trong nước và ngoài nước.