PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm vừa qua, mặc dù kinh tế thế giới phục hồi chậm, kinh tế trong nước gặp nhiều khó khăn; Chính phủ ban hành chính sách thắt chặt tiền tệ, cơ cấu lại đầu tư công; việc huy động nguồn lực để triển khai một số dự án lớn, công tác thu, quản lý và điều hành ngân sách mặc dù đã được tập trung quan tâm, chỉ đạo nhưng vẫn còn gặp khó khăn. Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo quyết liệt cùng với sự vào cuộc nghiêm túc của các cấp, ngành, địa phương bằng các chương trình hành động cụ thể, nên tình hình KT – XH của tỉnh chuyển dịch theo hướng tích cực. Các cấp, các ngành tập trung chỉ đạo tiếp tục thực hiện nghiêm túc việc tăng cường quản lý đầu tư từ vốn NSNN và vốn trái phiếu Chính phủ, tích cực tập trung xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng trong XDCB.
Đầu tư XDCB là nhân tố quyết định tới chất lượng của hệ thống cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế. Thông qua nguồn vốn NSNN đầu tư cho XDCB, từ đó nâng cấp và xây dựng mới hệ thống giao thông, thủy lợi, điện năng, bưu chính, viễn thông, kết cấu hạ tầng đô thị, tăng tỷ trọng ĐTPT kết cấu hạ tầng xã hội. Cần nâng cao chất lượng sử dụng vốn ĐTPT hạ tầng hơn nữa, đó là cách huy động vốn theo chiều sâu. ĐTPT kết cấu hạ tầng đi trước thì mới tạo được điều kiện để tăng nhanh vốn đầu tư toàn xã hội.
Cơ chế quản lý vốn NSNN trong lĩnh vực đầu tư XDCB của tỉnh Hà Tĩnh thời gian qua đã được cải tiến theo hướng tăng cường phân công, phân cấp cho các ngành và địa phương. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì công tác quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB vẫn còn một số hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển KT - XH của tỉnh. Do đó, việc nghiên cứu, phân tích và đánh giá quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Xác định được tầm quan trọng của vấn đề, tác giả đã lựa chọn đề tài “Tăng cƣờng quản lý vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh”.
2 Thời gian qua, cũng có một số nghiên cứu về đầu tư XDCB từ nguồn vốn ngân sách đã được tiến hành nhưng chưa có đề tài nghiên cứu về nội dung quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB tại Sở Tài chính. Mục tiêu chính của đề tài này là trên cơ sở đánh giá, phân tích thực trạng quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB của Sở Tài chính từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB giai đoạn tiếp theo. Mục đích nghiên cứu Tăng cường quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB để sử dụng vốn ngân sách trong XDCB được hiệu quả hơn, chống thất thoát, thực hành tiết kiệm và chống lãng phí. Để đạt được mục tiêu này, cần làm rõ: - Lý luận về đầu tư XDCB từ NSNN, nội dung và nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB.
- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh thời gian qua. - Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu các nội dung quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB tại Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh. - Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu vốn NSNN cấp tỉnh trong đầu tư XDCB của tỉnh Hà Tĩnh, phân tích đánh giá giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2013.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu chung: phương pháp thống kê và phân tích thống kê; phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp. - Phương pháp nghiên cứu riêng: phương pháp phân tích so sánh; phương pháp phân tích tổng hợp. Số liệu sử dụng trong luận văn chủ yếu là các số liệu thứ cấp trích dẫn từ các nguồn tài liệu công bố chính thức như số liệu trong các báo cáo, số liệu thống kê, các tài liệu. Tổng quan các công trình nghiên cứu cho tới nay Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu tài liệu cho thấy, trong thời gian qua cũng đã có những đề tài nghiên cứu về công tác quản lý NSNN trong đầu tư XDCB như sau: - Luận văn thạc sỹ “Hoàn thiện quản lý chi NSNN trong lĩnh vực đầu tƣ XDCB của thành phố Hà Nội” của tác giả Đào Hoàng Việt, Trường Đại học Kinh tế quốc dân.
Đề tài này đã nêu, phân tích và đánh giá công tác quản lý chi NSNN trong lĩnh vực đầu tư XDCB của thành phố Hà Nội trong thời gian qua. - Luận văn thạc sỹ “Tăng cƣờng quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN trên địa bàn tỉnh Sơn La” của tác giả Lương Quỳnh Hoa, Trường Học viện Tài chính. Đề tài này đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN, trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN giai đoạn 2005 – 2010 tác giả đề xuất các giải pháp chủ yếu để tăng cường quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN thời kỳ 2011 – 2015. - Luận văn thạc sỹ “Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý đầu tƣ xây dựng các công trình sử dụng nguồn vốn ngân sách trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh” của tác giả Nguyễn Trọng Đô, Trường Đại học Thủy lợi.
Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích tình hình thực hiện các DAĐT xây dựng sử dụng vốn ngân sách trên địa bàn tỉnh, đánh giá những kết quả đạt được và tồn tại hạn chế trong quá trình thực hiện các dự án. Đề tài tập trung nghiên cứu đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý các DAĐT sử dụng vốn ngân sách trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Kết cấu của luận văn Nội dung luận văn được trình bày theo kết cấu gồm có 3 chương: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB Chƣơng 2.
Thực trạng quản lý vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh Chƣơng 3. Giải pháp tăng cƣờng quản lý vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh 4 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRONG ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Tổng quan về vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB 1. Khái niệm Đầu tư XDCB là quá trình sử dụng các nguồn lực vào hoạt động sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định, nhằm từng bước tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế.
Đầu tư XDCB trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của ĐTPT. Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy đầu tư XDCB là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển KT - XH của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng. Đầu tư XDCB là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực KT - XH, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau.
Đầu tư XDCB trong nền kinh tế quốc dân được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế. Đặc điểm đầu tư XDCB Bất kỳ nền kinh tế nào thì đầu tư XDCB cũng mang những đặc điểm cơ bản: Thứ nhất: Đòi hỏi vốn lớn, ứ đọng trong thời gian dài. Để tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế, là những điều kiện kỹ thuật cần thiết đảm bảo cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế: xây dựng hệ thống hạ tầng, các nhà máy và mua sắm các thiết bị, dây chuyền công nghệ tiên tiến hiện đại… đầu tư XDCB cần một lượng vốn lớn. Nguồn vốn này nằm khê đọng trong suốt quá trình đầu tư.
Vì vậy trong quá trình đầu tư chúng ta phải có kế hoạch huy động và sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý đồng thời có kế hoạch phân bổ nguồn lao động , vật tư thiết bị phù hợp đảm bảo cho công trình hoàn thành trong thời gian ngắn chồng lãng phí nguồn lực. 5 Thứ hai: Đầu tư XDCB là hoạt động có tính chất lâu dài với nhiều biến động. Thời gian tiến hành một công cuộc đầu tư cho đến khi thành quả của nó phát huy tác dụng thường đòi hỏi nhiều năm tháng với nhiều biến động xảy ra. Quá trình đầu tư XDCB phải trải qua một thời gian lao động rất dài mới có thể đưa vào sử dụng được, thời gian hoàn vốn lâu vì sản phẩm XDCB mang tính chất đặc biệt và tổng hợp.
Sản xuất không theo dây chuyền hàng loạt mà mỗi công trình dự án có kiểu cách, tính chất khác nhau lại phụ thuộc nhiều vào yếu tố tự nhiên, địa điểm hoạt động lại thay đổi liên tục và phân tán. Do vậy hoạt động đầu tư phải được thực hiện thông qua các DAĐT. Thứ ba: Sản phẩm của đầu tư XDCB có giá trị sử dụng lâu dài. Các thành quả của thành quả đầu tư XDCB có giá trị sử dụng lâu dài, có khi hàng trăm, hàng nghìn năm, thậm chí tồn tại vĩnh viễn như các công trình nổi tiếng thế giới.
Đây là một đặc điểm khác biệt của đầu tư XDCB so với các hình thức đầu tư khác. Do tính chất lâu dài, nên mọi khía cạnh đều phải tính toán quy hoạch, dự phòng sự thay đổi trong quá trình thực hiện dự án. Thứ tư: Sản phẩm của đầu tư XDCB có tính cố định. Sản phẩm của đầu tư XDCB là những tài sản cố định, có chức năng tạo ra sản phẩm và dịch vụ khác cho xã hội, thường có vốn đầu tư lớn, do nhiều người, thậm chí do nhiều cơ quan đơn vị khác cùng tạo ra.
Các thành quả của hoạt động đầu tư XDCB là các công trình xây dựng sẽ hoạt động ở ngay nơi mà nó được tạo dựng cho nên các điều kiện về địa lý, địa hình có ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện đầu tư, cũng như việc phát huy kết quả đầu tư.