Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Quản Lý Khai Thác Công Trình Thủy Lợi Tại Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất một số giải pháp trong quản lý khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Chẩu Xuân Quyết
• Người hướng dẫn: TS. Lê Sỹ Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải Pháp Quản Lý Khai Thác Công Trình Thủy Lợi Hiệu Quả Tại Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Các mô hình quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi ở nước ta hiện nay
• 1.2.2. Quá trình nghiên cứu, phát triển thủy lợi tỉnh Tuyên Quang và Đánh giá kết quả quy hoạch hệ thống thủy lợi tỉnh Tuyên Quang
• 2. Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội liên quan đến các công trình thủy lợi
• 3.2. Hiện trạng mô hình quản lý khai thác công trình thuỷ lợi của Tuyên Quang
• 3.3. Đánh giá hiện trạng, định hướng hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
• 3.3.1. Đánh giá hiện trạng hệ thống thủy lợi tỉnh Tuyên Quang
• 3.3.2. Định hướng quy hoạch hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
• 3.4. Đánh giá tác động của hệ thống công trình thủy lợi đến phát triển kinh tế, xã hội, môi trường tại khu vực nghiên cứu
• 3.5. Đánh giá các thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong quản lý, khai thác (sử dụng) hệ thống công trình thủy lợi
• 3.6. Đánh giá tình hình hoạt động của các Ban quản lý CTTL trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
• 3.6.1. Đánh giá các Ban quản lý CTTL trên địa bàn tỉnh qua thu thập tài liệu sơ cấp
• 3.7. Đề xuất một số giải pháp trong quản lý khai thác và bảo vệ các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
• 3.7.1. Về khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Đề tài 'Giải pháp quản lý khai thác công trình thủy lợi hiệu quả tại Tuyên Quang' được hình thành trong bối cảnh tỉnh Tuyên Quang đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và khai thác các công trình thủy lợi. Tỉnh có 2.870 công trình thủy lợi, trong đó hơn 2.700 công trình có năng lực tưới từ 1 ha trở lên. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu và các yếu tố tự nhiên đã làm gia tăng nhu cầu nước tưới cho sản xuất nông nghiệp. Việc đảm bảo nước tưới cho khoảng 4 triệu ha đất sản xuất lúa là một nhiệm vụ cấp bách. Đề tài không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế nông thôn tại Tuyên Quang.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là nâng cao công tác quản lý khai thác công trình thủy lợi tại Tuyên Quang. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá thực trạng hệ thống công trình thủy lợi, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng. Đề tài sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác, từ đó đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho các cơ quan quản lý và người dân địa phương.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Cơ sở lý luận của đề tài dựa trên các khái niệm về quản lý khai thác và công trình thủy lợi. Thủy lợi không chỉ là việc cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp mà còn là một phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội. Các mô hình quản lý hiện nay tại Việt Nam cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống tổ chức quản lý hiệu quả từ Trung ương đến địa phương. Đặc biệt, việc áp dụng các mô hình quản lý tiên tiến sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nước và bảo vệ môi trường. Tại Tuyên Quang, việc đánh giá hiện trạng và định hướng quy hoạch hệ thống công trình thủy lợi là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Các mô hình quản lý hiện tại

Mô hình quản lý nhà nước về thủy lợi tại Tuyên Quang hiện nay được tổ chức từ Trung ương đến địa phương. Các chi cục thủy lợi thực hiện chức năng quản lý nhà nước, đảm bảo việc khai thác và sử dụng nước hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc phối hợp giữa các ban quản lý và người dân. Việc cải thiện mô hình quản lý sẽ giúp nâng cao hiệu quả khai thác và bảo vệ các công trình thủy lợi.

III. Đánh giá hiện trạng và định hướng

Đánh giá hiện trạng hệ thống công trình thủy lợi tại Tuyên Quang cho thấy nhiều công trình đã xuống cấp, ảnh hưởng đến khả năng tưới tiêu. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, tình hình khí tượng thủy văn bất thường đã làm gia tăng tình trạng hạn hán và lũ lụt. Định hướng quy hoạch hệ thống công trình thủy lợi cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc đầu tư nâng cấp các công trình hiện có và xây dựng mới là rất cần thiết để đảm bảo nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.

3.1. Đề xuất giải pháp

Đề xuất một số giải pháp quản lý khai thác công trình thủy lợi bao gồm: nâng cao năng lực cho các ban quản lý, cải thiện hệ thống thông tin và phối hợp giữa các bên liên quan. Cần có các chương trình đào tạo cho cán bộ quản lý và người dân về kỹ thuật tưới tiêu và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng công nghệ mới trong quản lý và khai thác nước cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống thủy lợi giữ vai trò cốt lõi trong việc bảo đảm an ninh lương thực và tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Tại tỉnh Tuyên Quang, địa bàn có tổng diện tích tự nhiên 5.874 km2 với 141 đơn vị cấp xã, nông nghiệp vẫn là trụ cột sinh kế chính của hơn 728.900 người dân. Mạng lưới hạ tầng nguồn nước của tỉnh bao gồm 2.870 công trình thủy lợi, trong đó có 2.715 công trình sở hữu năng lực tưới từ 1 ha trở lên, chịu trách nhiệm cấp nước trực tiếp cho 38.707 ha đất canh tác lúa hai vụ và hàng nghìn hecta cây màu.

Tuy nhiên, trước tác động rõ nét của biến đổi khí hậu và sự chuyển đổi cơ cấu mùa vụ làm tăng hệ số quay vòng đất, nhu cầu nước tưới thực tế trên 1 ha canh tác tại địa phương đã tăng từ 1,2 đến 1,4 lần so với giai đoạn trước. Diễn biến thời tiết cực đoan khiến tình trạng khô hạn kéo dài gay gắt trong mùa khô và lũ ống, sạt lở nghiêm trọng trong mùa mưa. Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh ở mức 29,08% vào năm 2011, tạo áp lực lớn lên nguồn lực đầu tư công. Nghiên cứu của tác giả Chẩu Xuân Quyết thuộc chuyên ngành Phát triển nông thôn tại Đại học Thái Nguyên tập trung làm rõ thực trạng quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2015.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là nhận diện các rào cản kỹ thuật, bất cập tổ chức và nút thắt tài chính, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả vận hành các công trình thủy lợi. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược đối với việc duy trì ổn định tỷ lệ tưới chắc trên 80% diện tích gieo cấy, hỗ trợ mục tiêu giảm nghèo bền vững và hoàn thành tiêu chí số 3 về thủy lợi trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết quản lý tài nguyên nước dựa vào cộng đồng và mô hình quản lý tưới có sự tham gia của người dân (Participatory Irrigation Management - PIM). Khung lý thuyết này khẳng định hiệu quả khai thác công trình thủy lợi phụ thuộc chặt chẽ vào sự gắn kết quyền lợi và trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước với cộng đồng hưởng lợi trực tiếp tại mặt ruộng. Khi người nông dân tham gia vào chu trình lập kế hoạch, duy tu và giám sát kênh mương, chi phí vận hành sẽ giảm thiểu và tuổi thọ công trình được kéo dài.

Bên cạnh đó, luận văn vận dụng các khái niệm kỹ thuật theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4118-85 về phân cấp công trình thủy nông, bao gồm hệ thống công trình đầu mối lấy nước (hồ chứa, đập dâng, trạm bơm) và hệ thống dẫn nước 4 cấp (kênh chính, kênh cấp 1, kênh cấp 2 và kênh nội đồng). Khái niệm khai thác công trình thủy lợi được định nghĩa là chuỗi hoạt động kỹ thuật - kinh tế liên tục từ vận hành, điều tiết, phân phối nước đến bảo dưỡng định kỳ và xử lý sự cố công trình nhằm đáp ứng kịp thời lịch thời vụ sản xuất nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thông qua phương pháp định tính và định lượng chặt chẽ trong khoảng thời gian thực hiện từ tháng 7 năm 2014 đến tháng 10 năm 2015:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập hệ thống văn bản pháp lý gồm Nghị định 115/2008/NĐ-CP về miễn giảm thủy lợi phí, Thông tư liên tịch số 61/2008/TTLT-BNN-BNV, Quyết định số 28/2012/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang về quy hoạch phát triển thủy lợi, cùng các báo cáo chuyên ngành của Chi cục Thủy lợi và Ban Quản lý khai thác công trình thủy lợi tỉnh.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu sơ cấp: Nhóm nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Cỡ mẫu điều tra bao gồm 7 Ban Quản lý công trình thủy lợi cơ sở tại các xã điểm xây dựng nông thôn mới đại diện cho các vùng sinh thái của tỉnh, 7 cán bộ quản lý phụ trách chuyên trách và 35 hộ nông dân trực tiếp sử dụng nước (5 hộ cho mỗi đơn vị xã).

• Phương pháp thu thập và phân tích: Sử dụng bộ công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA), phỏng vấn sâu bằng bảng hỏi bán cấu trúc và khảo sát hiện trường tại các công trình đầu mối. Phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp so sánh đối chiếu được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mức độ suy giảm năng lực tưới, tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương và hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách nhà nước cấp bù thủy lợi phí.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về hiện trạng cơ sở vật chất, toàn tỉnh Tuyên Quang có 2.715 công trình thủy lợi có quy mô tưới từ 1 ha trở lên, bao gồm 503 hồ chứa, 853 đập xây kiên cố, 1.026 phai tạm bằng gỗ đá, 213 đập rọ thép và 78 trạm bơm điện. Tỷ lệ công trình kiên cố và bán kiên cố mới đạt 60,66% (1.647 công trình), trong khi công trình tạm chiếm tỷ lệ rất cao lên đến 39,34% (1.068 công trình). Tổng chiều dài kênh mương toàn tỉnh là 3.442 km nhưng mới kiên cố hóa được 1.925 km, đạt tỷ lệ 55,95%, để lại hơn 1.517 km kênh đất thường xuyên bị bồi lắng và rò rỉ nước.

Thứ hai, về năng lực đáp ứng tưới theo lưu vực sông, sự phân bổ nguồn nước và hiệu quả công trình thể hiện sự chênh lệch rõ rệt:

• Lưu vực sông Lô sở hữu 1.106 công trình, phục vụ diện tích canh tác 45.320 ha; tỷ lệ đáp ứng tưới vụ đông xuân đạt 86,7% (8.093 ha thực tế trên nhu cầu 10.435 ha), vụ mùa đạt 80,2% (9.435 ha). Diện tích thiếu nước tưới chủ động còn lại là 1.342 ha vụ đông xuân và 2.336 ha vụ mùa.
• Lưu vực sông Gâm có 1.287 công trình với tỷ lệ tưới vụ đông xuân đạt mức cao 95% (5.803 ha trên 5.820 ha), nhưng vụ mùa chỉ đạt 77,3% (6.991 ha), còn 2.052 ha chưa được bảo đảm nguồn nước.
• Lưu vực sông Phó Đáy có 322 công trình, tưới chắc cho hơn 3.938 ha lúa vụ chiêm và 2.373 ha cây màu vụ đông.

Thứ ba, về mô hình tổ chức bộ máy, tỉnh Tuyên Quang vận hành mô hình 2 cấp quản lý gồm: 1 Ban Quản lý khai thác công trình thủy lợi cấp tỉnh quản lý hợp đồng tổng thể và 147 Ban Quản lý cấp cơ sở. Trong đó, 5 Ban liên xã do Ủy ban nhân dân huyện thành lập trực tiếp quản lý 1.957,2 ha (chiếm 5,90% diện tích tưới toàn tỉnh) và 143 Ban cơ sở trực thuộc các Hợp tác xã nông lâm nghiệp quản lý tới 30.000 ha (chiếm 90,47% diện tích tưới).

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tán bộ máy quản lý thành 147 ban cơ sở tạo ra áp lực tài chính rất lớn. Khi nguồn kinh phí hỗ trợ tiền dịch vụ nước được chuyển giao, việc duy trì một bộ máy cồng kềnh đã tiêu tốn phần lớn ngân sách vào chi phí hành chính và thù lao quản lý gián tiếp, làm suy giảm nghiêm trọng nguồn vốn dành cho bảo dưỡng, nạo vét và sửa chữa nhỏ các đập dâng. Điều này giải thích tại sao 39,34% số công trình vẫn ở tình trạng phai tạm, thường xuyên bị lũ cuốn trôi và phải làm lại hàng năm.

Để minh họa trực quan, dữ liệu về năng lực phục vụ của 2.715 công trình thủy lợi có thể được biểu diễn qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu chủng loại công trình, làm nổi bật tỷ trọng áp đảo của nhóm phai tạm và đập xây nhỏ. Đồng thời, bảng tổng hợp cân bằng nước trên 3 tiểu lưu vực sông Lô, sông Gâm và sông Phó Đáy phản ánh sự sụt giảm lưu lượng dòng chảy mùa kiệt, đối lập với sự gia tăng nhu cầu nước tưới cho 10.851,7 ha diện tích nuôi trồng thủy sản và cây công nghiệp.

So sánh với bức tranh nhân lực ngành thủy nông toàn quốc thời điểm năm 2012 (nơi trình độ trung học và dạy nghề chiếm 50,7%, sơ cấp 27,9% và đại học chỉ đạt 16,8%), đội ngũ cán bộ thủy lợi cơ sở tại các xã của Tuyên Quang hầu hết là cán bộ kiêm nhiệm, thiếu chứng chỉ kỹ thuật chuyên ngành. Mối liên kết chuyên môn giữa Chi cục Thủy lợi và các tổ chức dùng nước cơ sở còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng vận hành đóng mở cống tự phát, thất thoát nước ở mức cao và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đập trong mùa mưa lũ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý khai thác và bảo đảm an toàn hệ thống hạ tầng thủy lợi tại Tuyên Quang, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Kiện toàn và tinh gọn mô hình tổ chức quản lý: Ủy ban nhân dân tỉnh và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần chủ trì rà soát, sáp nhập 143 Ban Quản lý cấp xã thành các Hợp tác xã dùng nước chuyên ngành hoặc các cụm liên xã hoạt động theo Luật Hợp tác xã. Mục tiêu là cắt giảm tối thiểu từ 20% đến 30% chi phí quản lý hành chính gián tiếp, hoàn thành tái cấu trúc bộ máy trong giai đoạn 2016-2020.

• Tập trung nguồn lực kiên cố hóa hạ tầng xung yếu: Sở Nông nghiệp phối hợp với Ủy ban nhân dân các huyện ưu tiên lồng ghép vốn ngân sách Trung ương, nguồn vốn ODA và vốn chương trình nông thôn mới để nâng cấp dứt điểm 1.026 phai tạm thành đập bê tông hoặc đập rọ thép kiên cố. Đẩy mạnh bê tông hóa 1.517 km kênh mương đất còn lại, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ kênh mương kiên cố của toàn tỉnh từ 55,95% lên trên 75% vào năm 2020.

• Nâng cao năng lực chuyên môn và áp dụng rộng rãi cơ chế PIM: Chi cục Thủy lợi tỉnh tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật vận hành, đo đạc lưu lượng và quy trình an toàn hồ đập cho 100% cán bộ thủy nông cơ sở. Chuyển giao toàn diện quyền giám sát và quản lý kênh mương nội đồng cho các nhóm nông dân dùng nước, gắn trách nhiệm bảo vệ hành lang công trình với quyền lợi nguồn nước tưới.

• Đổi mới cơ chế tài chính và kiểm soát nguồn vốn cấp bù: Ban Quản lý khai thác công trình thủy lợi tỉnh chuẩn hóa quy trình nghiệm thu khối lượng tưới tiêu thực tế theo từng vụ sản xuất. Quy định bắt buộc trích lập tối thiểu 45% đến 50% tổng nguồn kinh phí cấp bù hỗ trợ sản phẩm dịch vụ công ích thủy nông để phục vụ trực tiếp công tác duy tu, nạo vét bùn cát và sửa chữa thường xuyên công trình đầu mối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và tài nguyên nước: Lãnh đạo và chuyên viên Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thủy lợi các tỉnh trung du miền núi phía Bắc có cơ sở thực tiễn để xây dựng quy hoạch phát triển thủy lợi, thẩm định dự án kiên cố hóa kênh mương và hoàn thiện chính sách hỗ trợ tiền sử dụng dịch vụ thủy lợi.

• Ban Quản lý công trình thủy lợi và Hợp tác xã nông nghiệp: Cán bộ quản lý tại 147 ban cơ sở trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang và các địa phương tương đồng có thể áp dụng ngay quy trình ký kết hợp đồng đặt hàng dịch vụ, phân bổ lịch tưới luân phiên khoa học và tối ưu hóa nguồn quỹ sửa chữa thường xuyên.

• Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành nông nghiệp: Các nhà khoa học thuộc lĩnh vực Phát triển nông thôn, Kinh tế tài nguyên và Kỹ thuật công trình thủy có nguồn tư liệu tham khảo giá trị về mô hình phân tích PRA, dữ liệu cân bằng nước lưu vực sông Lô - Gâm và các chỉ số đo lường hiệu quả quản lý tưới.

• Học viên cao học và sinh viên đại học ngành Thủy lợi, Quản lý đất đai: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực, phương pháp chọn mẫu phân tầng và cách tiếp cận xử lý bài toán thể chế quản lý tài nguyên công tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỉnh Tuyên Quang có số lượng công trình thủy lợi lớn nhưng hiệu quả tưới tiêu vẫn chưa đạt mức tối đa?

Toàn tỉnh có 2.715 công trình phục vụ tưới nhưng có tới 1.026 công trình là phai tạm bằng tre gỗ (chiếm 39,34%) và 1.517 km kênh đất chưa kiên cố hóa (chiếm 44,05%). Địa hình miền núi dốc khiến các công trình tạm dễ bị lũ cuốn trôi, kênh đất bị bồi lắng rò rỉ, gây thất thoát nguồn nước trước khi dẫn đến mặt ruộng.

Điểm nghẽn lớn nhất trong bộ máy quản lý khai thác thủy lợi cơ sở tại Tuyên Quang giai đoạn này là gì?

Toàn tỉnh duy trì tới 147 Ban Quản lý công trình thủy lợi cơ sở, tạo nên một bộ máy phân tán và cồng kềnh. Điều này làm gia tăng chi phí quản lý hành chính, bào mòn nguồn kinh phí cấp bù thủy lợi phí và hạn chế nguồn lực tài chính dành cho việc bảo dưỡng, nạo vét bùn đất định kỳ.

Mô hình quản lý tưới có sự tham gia của người dân (PIM) đem lại lợi ích thiết thực nào?

Mô hình PIM trao quyền cho nông dân trực tiếp tham gia lập kế hoạch điều tiết nước, tuần tra kênh mương và tự sửa chữa các tuyến kênh nội đồng. Cơ chế này giúp giảm xung đột tranh chấp nguồn nước mùa khô, nâng cao ý thức bảo vệ lòng kênh và giảm áp lực chi ngân sách nhà nước.

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến bài toán cấp nước nông nghiệp tại địa phương?

Biến đổi khí hậu làm lượng mưa phân bố không đều, gia tăng hạn hán vào mùa khô và lũ quét vào mùa mưa. Cùng với việc mở rộng diện tích gieo trồng cây vụ 3, nhu cầu nước tưới thực tế cho 1 ha đất canh tác đã tăng từ 1,2 đến 1,4 lần so với mức thiết kế trước năm 2010.

Nguồn kinh phí cấp bù thủy lợi phí theo Nghị định 115 được quản lý và sử dụng ra sao tại Tuyên Quang?

Ban Quản lý cấp tỉnh tiếp nhận kinh phí cấp bù từ ngân sách, sau đó ký hợp đồng đặt hàng dịch vụ tưới tiêu với 147 Ban Quản lý cơ sở. Tuy nhiên, việc thiếu cơ chế giám sát nghiệm thu chặt chẽ từng vụ khiến tỷ lệ phân bổ kinh phí cho sửa chữa thực tế còn bị dàn trải và thiếu đồng bộ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý, khai thác hệ thống 2.870 công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.
• Nhận diện chính xác các hạn chế cốt lõi: 39,34% công trình là phai tạm, 44,05% kênh mương là kênh đất và bộ máy 147 Ban Quản lý cơ sở hoạt động còn phân tán, thiếu chuyên môn sâu.
• Phân tích chi tiết mức độ đáp ứng nguồn nước trên 3 tiểu lưu vực trọng điểm gồm sông Lô (86,7% vụ chiêm), sông Gâm (95% vụ chiêm) và sông Phó Đáy nhằm phục vụ tưới chắc cho 38.707 ha lúa hai vụ.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược: tinh gọn tổ chức, kiên cố hóa 1.517 km kênh mương còn lại, nâng cao năng lực cán bộ gắn với mô hình PIM và chuẩn hóa cơ chế tài chính quản lý nguồn vốn cấp bù dịch vụ thủy nông giai đoạn 2016-2020.
• Các nhà quản lý nông nghiệp, ban quản lý cơ sở và các nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh ứng dụng kết quả của đề tài vào thực tiễn địa phương để tối ưu hóa nguồn tài nguyên nước, bảo vệ an toàn công trình hồ đập và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Lý luận về thuỷ lợi và quản lý khai thác công trình thuỷ lợi 1. Một số khái niệm về thuỷ lợi, thuỷ nông, hệ thống, thuỷ nông, công trình lấy nước, hệ thống kênh mương.

* Thuỷ lợi: Thủy lợi được hiểu là những hoạt động liên quan đến ý thức con người trong quá trình khai thác, sử dụng tài nguyên nước để phục vụ lợi ích của mình. Những biện pháp khai thác nước bao gồm khai thác nước mặt và nước ngầm thông qua hệ thống bơm hoặc cung cấp nước tự chảy. Thủy lợi trong nông nghiệp là các hoạt động kinh tế - kỹ thuật liên quan đến tài nguyên nước được dùng trong nông nghiệp. Điểm quan trọng của thủy lợi trong nông nghiệp là sử dụng hợp lý nguồn nước để có năng suất cây trồng và năng suất vật nuôi cao.

Các nội dung của thuỷ lợi trong nông nghiệp bao gồm: - Xây dựng hệ thống thủy lợi: + Tạo nguồn nước thông qua việc xây đập làm hồ chứa hoặc xây dựng trạm bơm. + Xây dựng trạm bơm tưới và hệ thống kênh mương dẫn nước. - Thực hiện việc tưới và tiêu khoa học cho đồng ruộng. Làm tăng năng suất cây trồng vật nuôi và phát triển các ngành kinh tế khác.

- Quản lý hệ thống thủy lợi (tùy thuộc vào điều kiện cụ thể và quy mô phục vụ từng công trình mà áp dụng các biện pháp quản lý thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả công trình về mặt tưới tiêu cũng như tính bền vững của công trình). Cho đến nay chưa có một quy định thống nhất về quy mô các công trình thuỷ lợi. Theo quy mô phục vụ, mức vốn đầu tư, người ta thường phân chia thuỷ lợi thành 3 cấp: lớn, vừa và nhỏ [15]. 5 * Thủy nông: Hệ thống công trình thủy lợi phục vụ cho sản xuất nông nghiệp được gọi là thủy nông.

Sản phẩm của công trình thủy nông là nước tưới, nước tưới là yếu tố hàng đầu và không thể thiếu đối với xản xuất nông nghiệp. * Hệ thống thuỷ nông là tập hợp các công trình làm nhiệm vụ lấy nước từ nguồn nước, dẫn vào đồng ruộng tưới cho cây trồng và tiêu hết lượng nước thừa trên đồng ruộng, bao gồm công trình lấy nước, hệ thống kênh mương lấy nước tưới tiêu và các công trình phục vụ trên hệ thống đó. * Công trình lấy nước: Nguồn nước tưới trong nông nghiệp có thể là nước sông ngòi, nước trong các hồ chứa, nước thải của các thành phố, các nhà máy công nông nghiệp và nước ngầm ở dưới đất. Tuỳ theo nguồn nước và các điều kiện địa hình, thuỷ văn ở từng vùng mà các công trình lấy nước có thể xây dựng khác nhau, để phù hợp với khả năng lấy nước, vận chuyển nước về khu tưới và các địa điểm cần nước khác.

Người ta thường gọi chúng là công trình đầu mối của hệ thống tưới [15]. * Hệ thống kênh mương dẫn nước bao gồm hệ thống tưới và hệ thống tiêu. Hệ thống tưới làm nhiệm vụ vận chuyển nước từ công trình đầu mối về phân phối cho hệ thống điều tiết nước mặt ruộng trên từng cánh đồng trong khu vực tưới. Hệ thống tiêu làm nhiệm vụ vận chuyển nước thừa trên mặt ruộng do tưới hoặc do mưa gây nên, ra khu vực chứa nước.

Theo tiêu chuẩn thiết kế hệ thống kênh tưới Việt Nam TCVN 4118- 85, hệ thống kênh tưới được phân ra như sau: - Kênh đầu mối: Dẫn nước từ nguồn đến kênh cấp 1. - Kênh cấp 1: Lấy nước từ kênh đầu mối phân phối nước cho kênh cấp 2. - Kênh cấp 2: Lấy nước từ kênh nhánh cấp 1 phân phối cho kênh nhánh cấp 3.