CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE CHAT LƯỢNG VA QUAN LÝ CHAT LƯỢNG XÂY DỰNG CONG TRÌNH THỦY LỢI - THỦY ĐIỆN công trình thường gặp trong hệ thống các công trình thiy lợi ~ “Theo thing kế đánh giá chưa đầy đủ, các công tình thủy lợi dang được kha thác gằm; 5.194 trạm bơm điệt cổng tưới tiêu các loại; 10,698 sắc công tình khác và trên 23000 bờ bao ngăn ã đầu vụ hệ thu ở DBSCL, công với hang vạn kilomet kênh mong và công trnh trên kênh mương. Tuy các hệ thống thủy lợi đã phát huy higu quả phục vụ dân nh, kính ế nhưng trong quả tình quản lý vẫn tổn tại, cụ thể = Đầu tư xây dựng khong đồng bộ tử đầu mỗi đến kênh mương nội đồng; — Năng lực phục vụ của các hệ thống dat bình quân 50% so với năng lực thiết k. Hiệu quả phục vụ chưa cao, chất lượng việc cấp thoát nước chưa chủ động và chưa dip ứng được so với yêu cầu của sin xuất và đời sống: — Nhiều cơ chỗ, chính sách quản lý khai thác hệ thống thủy lợi còn bất cập, không đồng bộ, nhất là cơ chế chính sách về tô chức quan lý, cơ chế tải chính; —_ Tổ hức quản ý các hệ thing chưa đồng bộ và cụ th, đặt biệt quản lý các hộ thống thủy lợi nhỏ. Việc phân cấp tổ chức, quan lý ở nhiễu địa phương còn chưa rõ rằng, ĐỂ én định và phát triển dân sinh kinh tế, trong những thập kỹ qua công tác phát triển thủy lợi đã được quan tim dầu tơ ngày công cao.
Phát tiển thủy lợi nhằm mục tiêu bảo vệ, khai thác và sử dụng tổng hợp nguồn nước nhằm bảo vệ dân sinh, sản xuất đáp ứng nhu cầu nước cho phát tiễn tắt cả các ngành kinh tế, xã hội, Sự nghiệp phát triển thay lợi đã đạt được những thành tựu to lớn, góp phần v6 cùng quan trong cho sự phát tiễn sửa mọi ngành kính tế = xã hội trong thời gian qu và nhất 1 tong hồi kỹ đổi mới ca đắt nước, đặc bi a phát tiển sin xuất lương thực “rong góc độ nghiên cứu hạn hẹp, ác giá xin trình bảy một số loi công trình thường gặp trong hệ thống thủy lợi, thủy điện của Việt Nam và trên thé giới LLL. Đập đắt Dap đắt là một loại công tình ding nước rất phổ biển. Nồ thường có mặt ở các hệ thống đầu mỗi thay lợi (hủy điện với chức năng tạo ra hd chứa để điề tết chế độ dng chảy tự nhiên của sông suối phục vụ cắc mục dich khác nhau như phát điện, chống lũ, cấp nước tưới, wv. [1] Tính phổ biến của đập đắt là nhờ những wu điểm sau đây: = Có cấu tạo đơn giản nhưng rat phong phú; ~ Cho phép sử dụng các loại đt có sẵn ở khu vực công trình; ~ Có thé xây đụng trên mọi loại nén và trong mọi điều kiện khí hậu; — Cho phép cơ giới hóa các công đoạn thi công từ khai thác vật liệu, chuyên chớ, dip, đầm nón, wy.
Lam việc tin cậy ké cả ở vùng có động đất. Dip đắt không cho phép nước trần qua, do vậy còn gọi l đập khô, Trường hợp cá bit ví dụ dap rie thấp ở miền núi, có thé cho nước tràn qua khi tháo lũ, nhưng phải có các bộ phận gia cổ mặt trăn để chống xối la, đồng thời mái dốc phải đã thoải “Chính vì vậy, trong đầu mỗi thủy loi đi đôi với đập đất còn cố công trình tháo nước "bằng bê tông với các hình thức tháo như tháo mặt (còn gọi là tran mặt), tháo dưới sâu, tháo kết hợp (có cả tràn mặt và xã sâu, có thé là xã nhiều ting) và xã đầy, Những yêu 1 cơ bản khí th kế va xây dựng đập đất là 1. Cổ mặt cắt hợp Hi hể hiện ở khối lượng vật liêu, chỉ phí thi sông xây lắp và quản lý vận hành hợp lý; 2. Đảm bảo các mái đốc, nén dip và toàn bộ dip làm việc ôn định trong mọi điều kiện thi công và khai thác; 3.
Dinh đập và mát đốc đập phải có lớp bao vệ chống các tác động phá hoại của sống, giỏ, mưa, ww. Các kết cấu thoát nước đảm bảo thu và thoát được nước thắm, tránh hậu quá biến dang thắm ở trong thân đập và nền đập: 5. Những biển dạng trong quá tình thi công và khai thác đập như lún, chuyển vi không được gây ra sự phá hủy điều kiện làm việc bình thường của đầu mồi các công, trình thủy. Đập đắt được phân loại theo nhiều cách khác nhau như: — Phân loại theo cầu tạo mặt cất ngang đập: Đập đồng chit, đập khong đồng chất đập có tường nghiêng bằng đất sét, đập có tưởng nghiêng bing vật liệu không phải là đất, dập có lõi giữa bằng đất sắt đập có màn chống thim.
— Phân loại theo bộ phận chống thắm ở nằn như: Đập dit có sân tước, đập dit có tường răng, đập đất có màn phun bằng các loại vật liệu như vữa sét, vữa xi măng, thủy tin lông, nhựa đường hoặc hỗn bop vit liga chống thẳm; m loại đập đắt theo phương pháp thi công: Đập dit thi công bằng dip và đầm nén, đập đất thi công bằng đỏ đắt trong nước, đập đất thi công bằng phương pháp bồi thủy lực, dip đt thi công hỗn hop dip và bài thủ lục, đập đất thi công bằng bồi định hướng.: — Phân loại theo chiều cao đập: đập thấp, chiều cao tức dụng dưới 20m; đập cao trưng bình, cột nước tạc dụng từ 20 50m; đập cao, cột nước tác dụng lớn hơn 50-:= 100m; đập rit cao (hay siêu cao), cột nước lớn hơn 100m, 1. Đập đá đỗ bản mặt bê tong Đập đá đô ban mặt bê tông (Conerete Face Rockfill Dam — CFRD) cũng như các đập. đá đổ, đã xếp bản mặt chống thắm bằng các loi vật liệu chống thấm khác nhau đã được ứng dụng từ âu. Ví dụ: Đập đá đỗ bể tông bản mặt trên sông Lerma (Mexico) xây dựng 1927-1929, cao 37.50m; Đập đá xế trên sông OY (Pháp) xây dựng nim 1948, cao 20m.
Ngày nay, CERD được ứng dụng nhiều ở Trung Quốc, Brasil, Việt Nam, Tại Việt Nam đã xây dựng các đập Rio Quin (tinh Quảng Tri), dip Tuyên Quang (tinh Tuyên Quang), đập Của Đạt (tinh Thanh Hóa). Đập CERD có tụ thể đến mức đã được tổng kết trong chương trình giáo khoa vẻ thủy công là “loại đập đầu tiên được nghĩ đến khi có yêu cầu xây dựng đập”. Tại sao lại như vậy? Vì nó là loại đập có tính an toàn cao, ít kén chọn điều kiện địa hình, đại chất, có thé thi công ở mọi loại thời tết tận dụng được tối da các loại để thải loại đảo từ hỗ mồng trần hoặc đường ầm tháo lũ, mang lại hiệu quả kính t lớn về kinh tổ và kỹ thuật [2] ‘VE nguyên lý, kết cầu đập bao gồm hai phần chính: — Một là bộ phận chịu lực với yêu cầu bảo đảm cho đập én định dưới tác dung diy ngang của khối nước chứa trong hồ ở thượng lưu đập. Bộ phận này được cấu tạo chủ yếu bởi khối đã IIB và HC được đầm nén kỹ như công nghệ làm đường, trong đó khối IIIB được làm từ đá chọn lọc lấy từ mo đá, còn khối đã IIC được làm từ đá thải loại tân dụng từ dé đào hồ móng tràn hoặc đường him tháo lũ để giảm giá thành xây dựng 4p cũng như giảm thiêu tác động xấu đến môi trưởng: Hai là bộ phận chống thắm bao gồm bản mat và bản chân được làm bằng bê tông, sốt thấp với yêu cầu kín nước để hạn đa rò rỉ nước từ hồ chứa, tránh mắt nước vi gây xéi thân đập, làm mắt an toàn dip.
Vì bê tông cốtthép là loại vật liệu đồn, dễ bi nứt né khi có bid dạng tong quá trình chịu he. Bản mặt được eit k chủ yế bảo đảm yêu cầu chống thắm và di “mm” để có thé biển dạng theo biển dang của mặt thượng lưu thân đập, nên có bể diy khá mỏng. Do vậy, kha năng chịu lực của bản mặt chủ yếu dựa vào sự tiếp xúc chặt chế của bản mặt với mặt thượng lưu của thân dp. Thực tế làm việc của nhiều đập, nhất là đập có chiều cao lớn hơn cho thấy khó thực hiện để hạn chế biển dạng lớn của thin đập, vi rất khó kiểm soát sự đông đều của đã ding để dip đập cũng như chất lượng dim nén các khối di ở hiện trường với khối lượng thi công lên tới hing triệu khối.
Mặt khác, mặc dủ bản mặt được đỗ khi kết quá. quan tric cho thấy thin đập đã én định lớn, nhưng trong qué hình tích nước kết quả tính toán cũng như quan trie thực tế cho thấy than đập vẫn tiếp tục bị lần và bị chuyển dich về phía hạ lưu (Hình 1.3 biểu diễn kết quả tỉnh toán và quan trắc chuyển vị cia đập Thiên Sinh Kiều (Trung Quốc) sau một năm đưa vào sử dụng) — Quan trắc Chuyển vị ngang của --Tinh toan mặt (hương lưu về pha ha lou từ 6/1988 đín/I989 {86 lúntrong tháng 8/1999 Hình 1.3 Chuyển vị của đập Thiên Sinh Kiều (Trung Quốc) khi tích nước. Diy là chưa kẻ với đập cao, trong quả tình thi công phải phân đợt đấp đập và đỗ bản mặt. Thân đập được đắp và đỏ bản mặt ở đợt trước tiếp tục bị lún va chuyển vị về phía hạ lưu khi đắp ti6 cite khỏi phi trên ở các đợi thi công sau, Kết quả là mặt thượng lưu bị võng và bản mat đập mặt dù được thiết kế có chiều day mỏng, nhưng lại làm.
bằng bê tông cốt thép là loại vật liệu cứng nên không thể uốn theo mặt thượng lưu đập bị võng như ý định của người thiết kể, dẫn tới hiện tượng mắt tiếp xúc giữa bản mặt và thượng lưu của thân đập. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là hiện tượng "thoát không”. Chỉnh vì lý do này, nên dưới tác dụng của trọng lượng bản thân bản mặt và nhất là áp lực nước bản mặt dễ bị nứt, dẫn đến rò +i, thẩm lậu nước qua thân đập. thể nói, nứt bản mặt đập đá đồ bản mặt bé tông là điều hầu như không thể trắnh khỏi, chỉ có vấn đề là số lượng vết nứt thay nhiều và bề rộng nét nứt to hay nhỏ.4 Khóp nối dọc bị ép vỡ ở đập Mohale (Lesotho, Châu Phí) 10 Đập a đỗ bán mặt bé ông ngày cảng khẳng định tu thể rõ rằng của n so vớ các loại đập khác.
Nguyên lý làm việc của đập rất rõ rằng và đơn gin, tuy vậy cần chủ trong tuân thủ chặt chẽ các qui định về thiết kế, thi công cũng như vận hành đập để đảm bảo. an toàn và ning cao tuổi thọ cho đập.