CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1. Giới thiệu tổng quan về chất lượng, quản lý chất lượng công trình xây dựng. Khái niệm về chất lượng công trình xây dựng. Khái niệm chất lượng đã được hình thành từ rất lâu và quá quen thuộc với loài người từ thời cổ đại.
Tuy nhiên chất lượng cũng là một khái niệm gây nhiều tranh cải và đã được nhiều thế hệ các học giả uyên bác trên thế giới đem ra thảo luận, chia sẻ quan điểm riêng của mỗi người. Khái niệm này là một phạm trù khoa học rộng lớn, là kết quả đạt được thông qua một quá trình trao đổi tích luỹ kinh nghiệm sản xuất theo thời gian và dần dần hoàn thiện cho đến ngày nay. Tuỳ theo đối tượng sử dụng mà khái niệm “chất lượng” được hiểu theo nhiều hướng. Do con người với sự đa dạng các nền văn hoá trên thế giới, nên cách tiếp cận của họ về khái niệm “chất lượng” cũng hoàn toàn khác nhau.
Nói như vậy không phải “chất lượng” là một khái niệm quá trừu tượng tới mức con người không thể đi đến một cách diễn giải hay là một kết luận cụ thể mang tính thống nhất về nó. Theo tổ chức Quốc Tế về Tiêu chuẩn hoá ISO 9000-2000 đưa ra khái niệm về chất lượng là : “ chất lượng là tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay quá trình để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên liên quan”. Tuy vậy, theo quan điểm của W.Edwards Deming – Cha đẻ quản lý chất lượng Mỹ thì: “Chất lượng là mức độ dự đoán trước về tính đồng điều, có thể tin cậy được, tại mức chi phí thấp và được thị trường chấp nhận”.Chất lượng công việc phụ thuộc vào quản lý. Ông cho rằng 80 – 85% chất lượng sản phẩm, dịch vụ có đạt hay không là do vấn đề về quản lý.
Crosby cho rằng chất lượng như là sự phù hợp, như là những đặc tính hướng tới thông qua quản trị, không phải những cái mơ hồ như lòng tốt. Những đặc tính này là bất kỳ, nó phải được khách hàng cần và mong muốn. Và ông đã đưa ra khái niệm rất dễ hiểu về “chất lượng” : Chất lượng được xác định bằng sự phù hợp với yêu cầu, không phải những “cái tốt” hay “cái đẹp”. Học viên: Hồ Quốc Quí 4 Lớp: Cao học 24QLXD21- CS2 Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Thủy lợi Tại Việt Nam, theo quyết định số 18/2003/QĐ-BXD định nghĩa thì chất lượng công trình xây dựng là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật, mỹ thuật của công trình phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, các quy định trong các văn bản pháp luật có liên quan và trong hợp đồng giao nhận thầu xây dựng.
1 Chu trình PCDA của Tiến sĩ Deming 1.2 Tổng quan về công tác quản lý chất lượng công trình xây dựng trên thế giới Với sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật cùng với việc đổi mới công nghệ QLCL nhằm xoá bỏ các hình thức quản lý xưa cũ lỗi thời, thiếu sự linh hoạt và hiệu quả trong các dự án đầu tư xây dựng. Một số nước trên thế giới đã tiên phong đi đầu trong đổi mới cách tiếp cận về QLCL các dự án đó là từ mô hình quản lý hàng dọc sang quản lý hàng ngang, từ quản lý thủ công sang quản lý trực tuyến kết hợp đan xen với công tác nhóm có sự phân công lao động hiệu quả. Đảm bảo cho chất lượng càng được nâng cao, hiệu quả, biền bỉ, an toàn cho con người mà đó là xu thế tất yếu của Thế giới trong thế kỷ 21. Học viên: Hồ Quốc Quí 5 Lớp: Cao học 24QLXD21- CS2 Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Thủy lợi Ở Mỹ: Việc quản lý xây dựng tại Mỹ do các bang tự đảm nhiệm, chính quyền trung ương không tham gia.
Tại các bang, việc quản lý xây dựng cũng giao cho chính quyền cấp quận, hạt hoặc thành phố thực hiện. Nguyên tắc QLCL xây dựng ở Mỹ là chủ công trình phải có trách nhiệm đảm bảo sự tuân thủ các quy định của địa phương trong toàn bộ quá trình xây dựng và việc tuân thủ này phải được chứng thực thông qua kiểm tra và xác nhận bởi người có thẩm quyền. Người có thẩm quyền kiểm tra và xác nhận công trình tuân thủ quy định về quản lý chất lượng xây dựng trong quá trình thi công gọi là Giám định viên (Inspector), thuộc một trong 3 thành phần sau: 1. Cơ quan quản lý nhà nước (Local Enforcing Agency); 2.
Các tổ chức tư nhân, gọi là Tổ chức độc lập được công nhận (Certified Third Party Agencies); 3. Các cá nhân được nhà nước công nhận (Certified Code Officials) Về nguyên tắc, chủ công trình được chủ động chọn Giám định viên (Inspector) thuộc một trong 3 thành phần trên để thực hiện kiểm tra công trình. Giám định viên thuộc thành phần 2 và 3 ở trên được gọi chung là Giám định viên tư nhân (Private inspector) có chức năng kiểm tra công trình như giám định viên nhà nước nhưng phải báo cáo kết quả kiểm tra của mình cho cơ quan QLNN địa phương. Nếu phát hiện vi phạm, chỉ có cơ quan QLNN mới có quyền áp dụng các biện pháp chế tài.
Ở Cộng hoà Liên bang Nga: UBNN về xây dựng chịu trách nhiệm giúp chỉnh phủ thống nhất QLNN về CLCT xây dựng trên toàn lãnh thổ. Giúp cho Bộ trưởng chủ nhiệm Uỷ ban thực hiện chức năng QLNN về CLCT xây dựng là tổng cục QLNN về CLCT xây dựng Liên bang cùng hệ thống của mình. Lực lượng cán bộ công chức được quản lý chặt chẽ về trình độ chuyên môn và nghiệp vụ. UBNN xây dựng mô hình hoạt động với sự tham gia của các doanh nghiệp tư vấn giám sát, quản lý dự án chuyên nghiệp.
Nhà nước đã xây dựng chương trình đào tạo kỹ sư giám sát thống nhất cho toàn Liên bang và cho phép 18 trường Đại học, các Viện nghiên cứu được tổ chức đào tạo, Uỷ ban cũng uỷ Học viên: Hồ Quốc Quí 6 Lớp: Cao học 24QLXD21- CS2 Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Thủy lợi quyền cho các nước Cộng hoà thuộc Liên bang cho các kỹ sư và các doanh nghiệp tư vấn xây dựng. Độ ngũ này được quản lý chặt chẽ về chuyên môn và nghiệp vụ. Tham gia các khoá học và thi để được cấp thẻ chứng chỉ, sau 3 năm phải sát hạch lại. Ở Pháp: QLCL của Pháp đối với các công trình xây dựng đó là được đảm bảo bằng hình thức bảo hiểm bắt buộc.
Các công ty bảo hiểm sẽ từ chối bảo hiểm cho công trình khi những công trình đó không có đánh giá chất lượng bởi các công ty kiểm tra về lĩnh vực xây dựng được công nhận. Quan điểm của họ đó là phòng ngừa là chính. Họ đề ra các đầu mục công việc, các giai đoạn kiểm tra bắt buộc để ngăn ngừa các yếu tố kém có thể xảy ra. Các tiêu chí cơ bản hàng đầu cần kiểm tra của công trình: - Mức độ vững chắc công trình; - Biện pháp thi công; - Tiện nghi cho người sử dụng, mỹ thuật; - An toàn PCCC và an toàn lao động ; - Kinh phí chi cho kiểm tra chất lượng công trình là 2% tổng giá thành; - Bảo hành, bảo trì: Các chủ thể tham gia vào hoạt động xây dựng có trách nhiệm bảo hành, bảo trình công trình trong 10 năm; - Cưỡng chế bảo hiểm công trình: Bắt buộc bảo hiểm cho công trình với tất cả các chủ thể tham gia từ Chủ đầu tư, thiết kế thi công, giám sát… nếu không có sẽ cưỡng chế bắt buộc công trình.
Ở Australia: Việc quản lý xây dựng do các bang tự đảm nhiệm, không có sự can dự của chính quyền trung ương. Tại các bang, công tác quản lý xây dựng cũng được giao cho chính quyền địa phương (Hội đồng địa phương cấp khu vực hoặc thành phố - hiện Australia có khoảng 700 hội đồng địa phương) Lực lượng quản lý xây dựng tại các địa phương gồm Giám sát viên của nhà nước (gọi là Municipal Building Surveyor) do các hội đồng địa phương tuyển dụng và Giám sát viên tư nhân (Private Building Surveyors). Cả hai loại Giám sát viên này đều thực hiện việc quản lý xây dựng công trình qua các hình thức: ban hành giấy phép xây dựng (áp Học viên: Hồ Quốc Quí 7 Lớp: Cao học 24QLXD21- CS2 Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Thủy lợi dụng từ năm 1993 đối với Giám sát viên tư nhân), kiểm tra quá trình thi công, ban hành giấy phép sử dụng (khi công trình hoàn thành). Để trở thành Giám sát viên xây dựng (cả tư nhân và nhà nước) đều phải đạt các yêu cầu theo quy định (có năng lực, đạo đức, bảo hiểm trách nhiệm) và được cấp đăng ký tại cơ quan quản lý hành nghề xây dựng của bang (Building Practitioners Board).
Tùy theo năng lực, kinh nghiệm, Giám sát viên được phân thành 2 loại là Giám sát viên bậc 1 và bậc 2; giám sát viên bậc 1 được kiểm tra tất cả công trình xây dựng, không phân biệt loại và quy mô; giám sát viên bậc 2 chỉ được kiểm tra các công trình từ 3 tầng trở xuống, có tổng diện tích sàn dưới 2000m2. Ngay từ khi xin phép xây dựng, chủ đầu tư phải chọn một Giám sát viên xây dựng (có thể của nhà nước hoặc tư nhân) để tiến hành công tác kiểm tra trong suốt quá trình thi công tại những bước chuyển giai đoạn quan trọng (được xác định ngay trong giấy phép xây dựng Ở Nhật: Chính phủ ban hành một hệ thống quy phạm pháp luật quy định chặt chẽ công tác giám sát thi công và cơ cấu hệ thống kiểm tra với 4 bộ văn bản chính quy phạm chi tiết như sau: - Đạo Luật đẩy mạnh công tác đảm bảo chất lượng công trình công cộng dành cho Chính phủ và địa phương, nội dung chủ yếu là chuẩn hoá công tác đấu thầu các dự án xây dựng; - Đạo Luật ngành xây dựng cho các công ty xây dựng; - Luật thúc đẩy đấu thầu và hợp đồng hợp thức đối với các công trình công chính; - Luật tài chính công. Các tiêu chuẩn kỹ thuật dùng cho kiểm tra được Cục phát triển vùng biên soạn, còn công tác kiểm tra giám sát do cán bộ nhà nước trực tiếp thực hiện. Công tác bảo trì được coi là một trong các khâu đặc biệt quan trọng nhằm đảm bảo chất lượng, tăng cường độ bền của công trình cũng như đảm bảo giảm thiểu tối đa chi phí vận hành.
Học viên: Hồ Quốc Quí 8 Lớp: Cao học 24QLXD21- CS2 Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Thủy lợi Ở Singrapore: Chính quyền Singrapore quản lý rất chặt chẽ việc thực hiện các dự án đầu tư xây dựng.