Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực khai thác Cảng hàng không, sân bay Chương 2: Phân tích năng lực khai thác của cảng HKQT Tân Sơn Nhất Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực khai thác tại cảng HKQT Tân Sơn Nhất 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC KHAI THÁC CẢNG HÀNG KHÔNG, SÂN BAY 1. Tổng quan về Cảng hàng không, sân bay 1. Các khái niệm về cảng hàng không, sân bay Cảng hàng không là khái niệm chuyên ngành chỉ rõ 3 yếu tố: a. Về mặt địa lý: Cảng hàng không là phần mặt đất, mặt nƣớc (bao gồm cả các công trình kiến trúc, các trang thiết bị kỹ thuật) đƣợc sử dụng để tàu bay tiến hành hạ, cất cánh, di chuyển (Mục 1.1 Chƣơng 1 Annex 14- ICAO).
Về công năng: Cảng hàng không là nơi diễn ra việc chuyển đổi từ một hình thức giao thông đƣờng không sang các hình thức giao thông khác và ngƣợc lại. Đối với các Cảng hàng không quốc tế còn là cửa khẩu quốc gia. Về bản chất kinh tế: Cảng hàng không là một tổ hợp kinh tế - kỹ thuật dịch vụ cung cấp đầy đủ, tiện lợi, an toàn các dịch vụ liên quan đến hoạt động hàng không và phi hàng không. Theo Rigas Doganis chuyên gia nghiên cứu về vận tải hàng không, Cảng hàng không sân bay là tổ hợp công trình phức hợp, hoạt động nhƣ một nơi công cộng tại đó có sự đa dạng của các hoạt động và các yếu tố, kết hợp với các trang thiết bị phục vụ hành khách, hàng hóa chuyển đổi từ phƣơng thức vận tải hàng không sang phƣơng thức vận tải mặt đất.
Trong từ điển Anh - Anh (Oxford Advanced Learner’s Encyclopedic - Dictionary) thì Airport đƣợc hiểu là vùng đất rộng đƣợc dùng cho hoạt động của tàu bay dân dụng có bao gồm cả trang thiết bị phục vụ hành khách. Theo điều 47 chƣơng 3 luật hàng không dân dụng Việt Nam 2016: “Cảng hàng không là khu vực xác định, bao gồm sân bay, nhà ga và trang bị, thiết bị, công trình cần thiết khác được sử dụng cho tàu bay đi, đến và thực hiện vận chuyển hàng không”. Trong khi đó khái niệm về sân bay đƣợc nêu nhƣ sau: “ Sân bay là khu vực xác định được xây dựng để bảo đảm cho tàu bay cất cánh, hạ cánh và di chuyển. Sân bay chỉ phục vụ mục đích khai thác hàng không chung hoặc mục đích vận chuyển 5 hành khách, hành lý, hàng hóa, bưu phẩm, bưu kiện, thư mà không phải vận chuyển công cộng là sân bay chuyên dùng.
Phân loại cảng hàng không 1. Phân loại cảng hàng không theo tính chất khai thác Theo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2016, Cảng hàng không đƣợc phân thành các loại sau đây: - Cảng hàng không quốc tế là cảng hàng không phục vụ cho vận chuyển quốc tế và vận chuyển nội địa. - Cảng hàng không nội địa là cảng hàng không phục vụ cho vận chuyển nội địa. Trong đó: + Chuyến bay quốc tế: là chuyến bay có điểm hạ cánh hoặc cất cánh tại các cảng hàng không, sân bay ngoài lãnh thổ của một nƣớc.
+ Chuyến bay nội địa: là chuyến bay có điểm cất cánh và hạ cánh trong lãnh thổ một nƣớc. Phân loại cảng hàng không theo cấp: Theo bảng 1.1 dưới đây Bảng 1.1: Phân loại cấp cảng hàng không, sân bay Thành phần 1 – số Thành phần 2 – chữ Mã số Chiều dài đƣờng CHC Mã chữ Sải cánh máy bay, m Khoảng cách bánh tham chiếu cho máy bay, ngoài của càng m chính (a), m (1) (2) (3) (4) (5) 1 Nhỏ hơn 800 A Dƣới 15 m Dƣới 4,5 m 2 Từ 800 đến dƣới 1200 B Từ 15 m đến dƣới 24 Từ 4,5 đến dƣới 6 3 Từ 1200 đến dƣới 1800 C Từ 24 đến dƣới 36 Từ 6 đến dƣới 9 4 Bằng và lớn hơn 1800 D Từ 36 đến dƣới 52 Từ 9 đến dƣới 14 E Từ 52 đến dƣới 65 Từ 9 đến dƣới 14 F Từ 65 đến dƣới 80 Từ 14 đến dƣới 16 a. Khoảng cách giữa mép ngoài của các bánh ngoài của 2 càng chính. Chức năng của cảng hàng không Qua khái niệm Cảng hàng không có thể thấy, cảng hàng không chính là một phần trong dây chuyền vận tải, là cơ sở hạ tầng, hệ thống giao thông tĩnh với chức 6 năng cung cấp các dịch vụ cần thiết cho việc thực hiện vận chuyển hàng không.
Nhƣ vậy, chức năng của cảng hàng không gồm: Chức năng phục vụ tàu bay; Chức năng phục vụ hành khách; Chức năng phục vụ hàng hóa [7]. - Chức năng phục vụ tàu bay Với chức năng này, cảng hàng không gồm một hệ thống công trình, trong đó có đƣờng cất hạ cánh, đƣờng lăn, sân đỗ, hệ thống điều hành dẫn dắt cất hạ cánh, hệ thống kỹ thuật mặt đất cho tàu bay… với hệ thống các công trình, trang thiết bị và dịch vụ đƣợc cung cấp (kiểm tra kỹ thuật tàu bay; dẫn dắt tàu tay; kéo đẩy tàu bay; cung cấp nhiên liệu; cung cấp khí lạnh; vệ sinh tàu bay…), đảm bảo cho tàu bay có thể cất hạ cánh, thực hiện các tác nghiệp kỹ thuật cần thiết đảm bảo cho hoạt động vận tải hàng không (việc thực hiện các chuyến bay) một cách an toàn, nhanh chóng và đảm bảo hiệu quả kinh tế cho hãng hàng không. - Chức năng phục vụ hành khách Khách hàng của hãng hàng không chính là hành khách và hành khách muốn thực hiện việc di chuyển bằng đƣờng hàng không thì buộc phải thực hiện các dịch vụ hàng không đƣợc cảng hàng không cung cấp. Hành khách có thể phân loại nhƣ sau: + Hành khách đến sân bay làm thủ tục và thực hiện chuyến bay + Hành khách kết thúc hành trình vận chuyển tại cảng hàng không + Hành khách của các chuyến bay quá cảnh (dừng tại cảng và tiếp tục di chuyển bằng những chuyến bay khác) Hoặc phân chia theo địa lý: + Hành khách của chuyến bay quốc tế; + Hành khách của chuyến bay nội địa.
Nhƣ vậy có thể thấy đối tƣợng hành khách tại cảng khá đa dạng và yêu cầu về dịch vụ cũng rất đa dạng. Trong đó cảng sẽ cung cấp nhƣng dịch vụ cơ bản cho hành khách đảm bảo thực hiện chuyến bay nhƣ: dịch vụ check-in; dịch vụ soi chiếu an ninh; xuất nhập cảnh; dịch vụ vận chuyển hành khách trong sân bay; dịch vụ nhận, trả hành lý… - Chức năng phục vụ hàng hóa Hàng hóa cũng là một đối tƣợng vận chuyển của hàng không, hàng hóa vận chuyển bằng đƣờng hàng không có hai hình thức: Một là, đi kèm cùng các chuyến bay 7 chở khách, khi đó khoang hàng hóa sẽ nhỏ hơn, tải hàng hóa thƣơng mại cũng nhỏ hơn (thƣờng < 10 tấn). Hai là, hàng hóa sẽ đƣợc vận chuyển trên những chuyến bay chuyên cho việc vận chuyển hàng hóa. Nhƣ vậy mỗi ngày sẽ có một lƣợng hàng hóa lớn khai thác cảng.
Tƣơng tự nhƣ hành khách, hàng hóa cũng đƣợc phân chia thành hàng quốc tế và hàng nội địa. Với vai trò là đầu mối, cơ sở hạ tầng trong hoạt động vận tải hàng không, cảng cũng sẽ cung cấp một loạt các dịch vụ đảm bảo cho hàng hóa đƣợc tiếp nhận hoặc vận chuyển qua cảng đƣợc nhanh chóng, an toàn và đảm bảo lợi ích của chủ hàng nhƣ: dịch vụ đóng gói; dịch vụ ký gửi; dịch vụ lƣu kho; dịch vụ an ninh; dịch vụ xếp dỡ… Tóm lại, có thể thấy cảng hàng không là một tổ hợp các công trình, trang thiết bị cần thiết, một hệ thống các dịch vụ đảm bảo cho việc phục vụ máy bay, hành khách, hàng hóa đi và đến cảng, hay nói cách khác cảng hàng không đóng vai trò quan trọng, một mắt xích trong quá trình vận chuyển hàng không. Vai trò của cảng hàng không Về cơ bản các cảng hàng không có vai trò sau : a. Đối với sự phát triển kinh tế xã hội - Các Cảng hàng không sân bay là cơ sở hạ tầng của nền kinh tế.
- Có ý nghĩa to lớn trong mạng kết cấu hạ tầng giao thông và an ninh quốc phòng, kể cả tình huống có chiến tranh. - Là cầu nối, cửa khẩu của quốc gia với quốc tế, giúp cho quá trình hoà nhập, tăng cƣờng giao lƣu, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại. - Tác động trực tiếp đến tiến trình phát triển kinh tế xã hội của khu vực có sân bay, kích thích sự phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất, hoạt động xuất nhập khẩu và du lịch. - Đóng góp to lớn về doanh thu, lao động và việc làm cho quốc gia, khu vực.
- Cùng với sự phát triển của các Cảng hàng không sân bay, các vùng dân cƣ lân cận sẽ có điều kiện phát triển về văn hoá, ở các Cảng hàng không quốc tế sẽ đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hoá và đô thị hoá. - Tạo điều kiện cho sự giao lƣu văn hoá, hiểu biết giữa các dân tộc và các vùng của một quốc gia. Đối với ngành hàng không dân dụng quốc gia - Các Cảng hàng không sân bay là cơ sở hạ tầng, là điều kiện tiên quyết để phát triển tổng thể ngành hàng không. - Kích thích phát triển của ngành vận tải hàng không và các cơ sở dịch vụ đồng bộ.
- Với doanh thu lớn và ổn định, các Cảng hàng không sân bay sẽ đóng góp cho tổng doanh thu của toàn ngành, góp phần điều hoà và ổn định phát triển, đặc biệt là khi các hãng vận tải gặp khó khăn. Nói chung vai trò chủ yếu của các Cảng hàng không vẫn là đảm bảo hoạt động vận chuyển HK, hành lý cũng nhƣ hàng hóa một cách an toàn và hiệu quả. Các hoạt động tại cảng hàng không a. Hoạt động quản lý Nhà nƣớc Cảng hàng không thực hiện chức năng quản lý Nhà nƣớc về hàng không dân dụng theo quyền của Cục hàng không dân dụng về kiểm tra hải quan đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu bằng đƣờng hàng không; kiểm tra xuất nhập cảnh với các đối tƣợng trên chuyến bay quốc tế qua cảng; kiểm dịch y tế đối với các đối tƣợng chuyên chở khi cần thiết và các hoạt động quản lý Nhà nƣớc khác.
Hoạt động vận chuyển - Vận chuyển hàng hóa, hành khách bằng đƣờng hàng không đi và đến. Cảng hàng không sân bay là một mắt xích của dây chuyền vận tải, tại đây hành khách, hành lý và hàng hóa đƣợc chuyển từ phƣơng thức vận tải hàng không sang phƣơng thức vận tải khác. - Trung tâm trung chuyển của vùng, khu vực. - Đầu mối giao khai thácn trọng trong quy hoạch mạng giao thông của mỗi quốc quốc gia, là cầu nối giữa quốc gia với quốc tế.