HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ ĐỨC VƯỢNG THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ RỪNG PHÒNG HỘ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG HỒ NÚI CỐC Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 34 01 02 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lê Đức Vượng i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn PGS. Đoàn Văn Điếm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Sinh Thái Nông Nghiệp, Khoa Môi Trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tới các cán bộ thuộc Ban Quản lý Rừng phòng hộ bảo vệ Môi Trường Hồ Núi Cốc, chi cục kiểm lâm, hạt kiểm lâm thành phố Thái Nguyên, UBND và một số hộ dân thuộc thuộc xã Phúc Tân, Tân Thái và Phúc Xuân, đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lê Đức Vượng ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ vıết tắt.
vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesıs abstract.
Tính cấp thıết của đề tàı. Giả thuyết nghiên cứu. Mục tıêu nghıên cứu. Phạm vı nghıên cứu.
Tổng quan tài liệu. Vai trò, chức năng và phân loại rừng phòng hộ. Vai trò của rừng phòng hộ. Phân loại rừng phòng hộ.
Chức năng chính của các loại rừng phòng hộ. Thực trạng tài nguyên rừng trên thế giới .3 Thực trạng tài nguyên rừng và công tác quản lý rừng ở Việt Nam. Diễn biến về diện tích rừng. Nạn phá rừng và việc phục hồi độ che phủ rừng ở Việt Nam.
Tiến trình quản lý tài nguyên rừng ở Việt Nam. Thực trạng và công tác bảo vệ phát triển tài nguyên rừng ở Tỉnh Thái Nguyên. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thờı gıan nghıên cứu. Đốı tượng nghıên cứu. Nội dung nghiên cứu. Tìm hiểu điều kiện TN- KT-XH thuộc phạm vi khu vực rừng phòng hộ BVMT Hồ Núi Cốc, ảnh hưởng của điều kiện đó đến rừng trồng.
Hiện trạng tài nguyên đất và rừng khu vực rừng phòng hộ BVMT Hồ Núi Cốc. Công tác quản lý và phát triển vốn rừng tại khu vực nghiên cứu. Nguyên nhân chủ yếu đe dọa đến tài nguyên rừng phòng hộ BVMT Hồ Núi Cốc. Phân tích SWOT đối với công tác quản lý rừng tại khu vực nghiên cứu.
Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng phòng hộ bảo vệ môi trường. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp. Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp.
Phương pháp phỏng vấn người chủ chốt (key informants panel). Phương pháp đánh giá SWOT (đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức). Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận.
Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực rừng phòng hộ bvmt hồ Núi Cốc ảnh hưởng đến rừng phòng hộ. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Hiện trạng tài nguyên đất và rừng khu vực rừng phòng hộ bvmt hồ Núi Cốc.
Hiện trạng sử dụng đất tại khu vực. Thực trạng tài nguyên rừng tại khu vực nghiên cứu. Diễn biến đất rừng phòng hộ BVMT Hồ Núi Cốc qua các năm. Công tác quản lý và phát triển vốn rừng.
Công tác quản lý nhà nước về rừng. Công tác giao đất, giao rừng. Hoạt động sử dụng đất rừng và bảo vệ tài nguyên rừng. Nguyên nhân chủ yếu đe dọa đến tài nguyên rừng phòng hộ bvmt hồ Núi Cốc.
Chuyển đổi mục đích sử dụng từ đất lâm nghiệp sang phi lâm nghiệp. Khai thác nguồn lâm sản quá mức cho phép. Công tác quản lý còn hạn chế. Phân tích swot đối với công tác quản lý, phát triển rừng phòng hộ khu vực nghiên cứu.
Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng phòng hộ bvmt. Giải pháp kỹ thuật. Giải pháp về công tác quản lý rừng. Về khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo và khuyến lâm.
Giải pháp về hưởng lợi khi tham gia bảo vệ và phát triển rừng. Giải pháp vốn. Hỗ trợ của các ngành và hợp tác quốc tế. Kết luận và kiến nghị.
60 Tài liệu tham khảo. 64 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt Bộ NN&PTNT Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn BQL Ban quản lý BVMT Bảo vệ môi trường GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất HTX Hợp tác xã NLKH Nông lâm kết hợp PCCCR Phòng cháy chữa cháy rừng PHBVMT Phòng hộ bảo vệ môi trường SWOT Điểm mạnh- điểm yếu- cơ hội- thách thức UBND Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diễn biến diện tích rừng ở Việt nam giai đoạn 1943-2009. Cơ cấu kinh tế khu vực.
Hiện trạng sử dụng đất đai của 6 xã khu vực nghiên cứu. Hiện trạng rừng phân theo đơn vị hành chính. Diễn biến đất lâm nghiệp. Diện tích rừng phân theo chủ quản lý.
Tình hình sử dụng đất sau giao tại các hộ khảo sát. Thống kê số vụ cháy ở rừng PHBVMT Hồ Núi Cốc. Nhu cầu sử dụng gỗ cho nông hộ. Nhu cầu sử dụng củi của hộ gia đình.
Công tác cấp GCNQSDĐ cho các hộ được giao. Phân tích SWOT đối với công tác quản lý, phát triển rừng phòng. 53 vii DANH MỤC HÌNH Hình 4. Diễn biến diện tích đất lâm nghiệp qua các năm.
Phân cấp quản lý rừng tại khu vực Rừng Phòng Hộ BVMT Hồ Núi Cốc. Cháy rừng sản xuất khu vực xã Vạn Thọ ngày 9/7/2015. Gỗ khai thác trái phép thu giữ tại Ban Quản lý rừng PH&BVMT Hồ Núi Cốc. 50 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lê Đức Vượng Tên Luận văn: Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng phòng hộ bảo vệ môi trường Hồ Núi Cốc.
Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Đề tài thực hiện nhằm đánh giá thực trạng rừng phòng hộ bảo vệ môi trường Hồ Núi Cốc. Từ đó, đề ra các giải pháp quản lý, bảo vệ có hiệu quả nguồn Tài nguyên rừng tại khu vực. Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp chủ chốt là điều tra nông hộ, phỏng vấn cán bộ chủ chốt và SWOT để phân tích nguyên nhân gây đe dọa tài nguyên tài nguyên rừng khu vực. Kết quả chính và kết luận Khu vực rừng PHBVMT Hồ Núi Cốc nằm trên địa bàn 6 xã (Phúc Xuân, Phúc Trìu, Phúc Tân, Lục Ba, Vạn Thọ và Tân Thái của Tỉnh Thái Nguyên với tổng diện tích 3.
Trong những năm gần đây, mặc dù diện tích rừng tăng, nhưng chất lượng rừng vẫn suy giảm, thể hiện là rừng tự nhiên chủ yếu là rừng phục hồi sau nương rẫy (trạng thái IIA)- rừng nghèo. Trong khi đó, rừng trồng chủ yếu là rừng thuần loài với loại cây trồng chính là Keo - khả năng phòng hộ kém. Đến nay, cơ bản diện tích rừng đã có chủ, được huyện và tỉnh giao, tuy nhiên công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn chậm (chỉ có 6% các chủ thể được cấp giấy chứng nhận). Bên Cạnh đó, việc quản lý rừng tại địa phương vẫn còn những tồn tại và bất cập.
Nghiên cứu đã chỉ ra những mối de dọa lớn nhất đến tài nguyên rừng PHBVMT Hồ Núi Cốc là hoạt động chuyển đổi đất rừng sang mục đích sử dụng khác; hoạt động khai thái gỗ trái phép và cuối cùng là lửa rừng. ix THESIS ABSTRACT Master candidate: Le Duc Vuong Thesis title: Situation and measures to improve forest management effectiveness in the HO NUI COC Environment Protection Forest. Major: Environmental Sciences Code: 60.01 Educational organization: Vietnam National University of Agricultural (VNUA) Research objectives: The study was carried out to evaluate the status of the HO NUI COC Environment Protection Forest. Based on this result, we proposed some measures to manage and protect forest resources more effectively.
Materials and Methods: The main methods were used in our study, including household survey, key informants and SWOT to analyse major causes of forest degradation and deforestation. Main findings and conclusions: The HO NUI COC Environment Protection Forest are located in 6 communes (Phuc Xuan, Phuc Triu, Phuc Tan, Luc Ba, Van Tho and Tan Thai) of Thai Nguyen Province with total area 3,543 ha. In recent years, although areas of forest have increased, quality of forest resources have reduced, particularly, natural forest primarily regenerated forest areas after slush and burn practices (IIA) – the degraded forest. While plantation forest areas mainly planted Acacia – which means that efficiency of protection is quite weak.
Up to now, the entire forest land has been given the owners’ right by the district and provincial authorities. However, giving the Land Use Certificates have still been deployed slowly (only 6% of stakeholder received the Land Use Certificates). In addition, forest management activities in study site still revealed some limitations. These studies showed understanding causes of forest degradation and deforestation in our study site including: transferring forest land to other land use purpose, illegal logging and forest fire.
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Hệ sinh thái rừng là một tài nguyên đặc biệt, có vai trò hết sức quan trọng trong đời sống của con người.