CHƯƠNG I: CƠ SỞ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NHTM QUA PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Khái quát về đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM 1. Khái quát hoạt động kinh doanh NHTM “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện các nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán.”[Giáo trình Tài chính học, chủ biên: TS. Mai Thanh Quế, trang 123] NHTM là loại hình tổ chức tài chính được phép hoạt động kinh doanh đa dạng nhất trên thị trường tài chính; là loại hình tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực tạo lập và cung cấp các dịch vụ tài chính, tiền tệ cho công chúng cũng như thực hiện nhiều vai trò khác trong nền kinh tế.Những hoạt động chủ yếu của NHTM bao gồm: ‑ Hoạt động huy động vốn: đây là một hoạt động vô cùng quan trọng, là nguồn vốn chủ yếu của ngân hàng.
Các hình thức huy động vốn như: nhận tiền gửi tiết kiệm; tiền gửi có kỳ hạn và không có kỳ hạn của các tổ chức, cá nhân và các TCTD; phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và GTCG khác; vay vốn từ các TCTD khác và vay từ NHNN,… ‑ Hoạt động sử dụng vốn: Đây là hoạt động bao gồm các hoạt động như cho vay, đầu tư, dự trữ nhằm mục đích sinh lời và đảm bảo khả năng thanh toán của NH. ‑ Hoạt động cung cấp các dịch vụ: NHTM mở tài khoản cho khách hàng để thực hiện các dịch vụ thanh toán giữa các cá nhân, tổ chức trong nền kinh tế và thanh toán liên NH. Ngoài ra, NHTM cung cấp các phương tiện thanh toán; bảo lãnh; kinh doanh ngoại tệ; kinh doanh chứng khoán;… 1. Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM Hiệu quả được hiểu là các lợi ích kinh tế, xã hội đạt được từ quá trình HĐKD mang lại.
Hiệu quả kinh doanh bao gồm hiệu quả kinh tế (phản ánh trình độ sử dụng 6 các nguồn nhân tài, vật lực của doanh nghiệp hoặc của xã hội để đạt được hiệu quả cao nhất với chi phí thấp nhất) và hiệu quả xã hội (phản ánh những lợi ích về mặt xã hội đạt được từ quá trình sản xuất), trong đó hiệu quả kinh tế có tính chất quyết định. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM quyết định trực tiếp tới vấn đề tồn tại và phát triển của mỗi NH. Nếu NHTM hoạt động kinh doanh có hiệu quả thì uy tín của NH đó sẽ được tăng lên, người gửi tiền sẽ tin tưởng, và vì thế, hoạt động huy động vốn sẽ gặp thuận lợi và phát triển. Dựa vào nguồn vốn huy động, NHTM mới có khả năng mở rộng quy mô hoạt động và tạo ra nhiều lợi nhuận.
Chính vì vậy, các NHTM coi hiệu quả là mục tiêu quan trọng hàng đầu của hoạt động kinh doanh. Như vậy ta có thể nói, hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là hiệu quả tổng hợp của toàn bộ các hoạt động của NHTM, thể hiện ở tình hình lợi nhuận và rủi ro của NH. Cơ sở đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NH thương mại Cơ sở đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là dữ liệu phân tích từ đó sử dụng các phương pháp đánh giá nhằm đưa ra được nhận định về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM. Đánh giá hoạt động kinh doanh của NHTM thường được dựa trên một số các cơ sở khác nhau bao gồm: Báo cáo quản trị nội bộ NH: Đây là các báo cáo đầy đủ, chi tiết và cập nhật nhất tình hình hoạt động của NH được lập ra phục vụ cho các nhà quản trị NH trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động và đưa ra các quyết định trong tương lai.
Những báo cáo này có tần suất báo cáo rất cao, có thể hàng quý, hàng tháng, hàng tuần hoặc thậm chí hàng ngày tùy thuộc vào nhu cầu của nhà quản trị trong NH cũng như trình độ thiết lập báo cáo. Báo cáo tài chính NH: Đây là báo cáo hoàn thiện và đầy đủ về thông tin tình hình tài chính, kinh doanh và các luồng tiền của một TCTD. Báo cáo này nhằm 7 phục vụ cho yêu cầu quản lý của lãnh đạo TCTD, cơ quan quản lý nhà nước và nhu cầu hữu ích của người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế. Báo cáo thống kê NH: Đây là báo cáo các TCTD phải gửi cho NHNN phục vụ cho chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực tiền tệ của NHNN.
Các chỉ tiêu báo cáo bao gồm: Tín dụng, huy động vốn, lãi suất, thanh toán và ngân quỹ, hoạt động ngoại hối, góp vốn mua cổ phần, thị trường tiền tệ, giám sát, bảo đảm an toàn trong hoạt động của TCTD. Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM a. Phương pháp kinh tế để đánh giá hiệu quả hoạt động Phương pháp đo lường này chủ yếu tập trung đến khả năng tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp và coi đó là yếu tố quan trọng cho hiệu quả hoạt động và những chỉ số này thường yêu cầu mức độ thông tin cao để có thể tính toán. Ví dụ: Chỉ số EVA, dựa vào định nghĩa về “chi phí cơ hội”, chỉ số EVA (Economic value added) cho chủ sở hữu biết rằng khả năng thu được lợi nhuận của họ từ khoản đầu tư vào doanh nghiệp so với những khoản đầu tư tiềm năng khác.
EVA = Lợi nhuận thu được trên khoản đầu tư – (Chi phí vốn bình quân x Vốn đầu tư) – (Chi phí các khoản nợ bình quân x Nợ ròng) b. Mô hình CAMELS Mô hình CAMELS là hệ thống xếp hạng, giám sát tình hình ngân hàng do Cục quản lý các tổ hợp tín dụng Hoa Kỳ xây dựng và được thông qua năm 1987. Hệ thống CAMELS được xây dựng để giám sát, xếp hạng tình hình ngân hàng của Mỹ và được coi là chuẩn mực đối với hầu hết các tổ chức trên toàn thế giới khi đánh giá hiệu quả, rủi ro của các ngân hàng nói riêng và các TCTC nói chung. Việc đánh giá được dựa trên 6 tiêu chí: Mức độ an toàn vốn (C), chất lượng tài sản (A), trình độ quản lý (M), lợi nhuận (E), thanh khoản của các tổ chức tài chính (L) và mức độ nhạy cảm với thị trường (S).
Phương pháp phân tích bao số liệu (Data envelopment analysis - DEA) Phương pháp phân tích bao số liệu là một loại thống kê phi tham số được xây dựng đầu tiên bởi Charnes et al (1978). Nghiên cứu này được phát triển từ thước đo 8 hiệu quả kỹ thuật của Farrell (1957), mô hình này nhằm đo lường hiệu quả kỹ thuật dựa trên đánh giá tổng hợp những yếu tố đầu vào và đầu ra của các đơn vị. Vì DEA được xây dựng dựa trên các điểm thực tế nên nó có thể được áp dụng với các mẫu nghiên cứu nhỏ, khác với phương pháp phân tích hồi quy thường yêu cầu cỡ mẫu lớn. Do vậy, DEA thường được sử dụng để phân tích chuyên sâu theo khu vực, địa phương.
Ngoài ra, phương pháp này không tính toán đến yếu tố sai số hay nhiễu, do đó trong DEA không tồn tại yếu tố mức ý nghĩa hay độ tin cậy. Vì vậy, sử dụng phương pháp này để đánh giá hiệu quả của một NH lớn là chưa phù hợp. Phương pháp phân tích báo cáo tài chính Phương pháp phân tích báo cáo tài chính là phương pháp sử dụng các thông tin kế toán để đánh giá hiệu quả hoạt động NH. Trong đó, phương pháp sử dụng các tỷ số tài chính để đánh giá hiệu quả hoạt động NH.
Phương pháp phân tích báo cáo tài chính có nhiều ưu điểm so với các phương pháp khác do: ‑ Nguồn dữ liệu sử dụng để tính toán các chỉ số tài chính và phân tích là các dữ liệu công khai của NH. ‑ Có tính so sánh cao do sử dụng nhiều các tỷ số tài chính. ‑ Chỉ ra được ưu, nhược điểm của NH và tìm ra các nguyên nhân, từ đó giúp đưa ra giải pháp tăng cường hiệu quả hoạt động cho NH. ‑ Phản ánh được toàn diện các mặt hoạt động kinh doanh của NH dựa trên các nhóm chỉ số và phân tích biến động về các khoản mục.
Trong phạm vi khóa luận này, phương pháp phân tích báo cáo tài chính sẽ là phương pháp được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của NH TMCP Việt Nam Thịnh Vượng. Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM dựa trên phân tích báo cáo tài chính 1. Khái niệm về phân tích báo cáo tài chính NHTM Theo tài liệu học tập Lập và phân tích BCTC NHTM, năm 2014: 9 “Phân tích báo cáo tài chính là việc sử dụng các số liệu từ BCTC của tổ chức, của NH để tính toán những tỷ số khác nhau nhằm phản ánh tình hình hoạt động kinh doanh, tình hình tài chính của NHTM từ đó đánh giá những điểm mạnh và điểm yếu hiện tại của NH, là cơ sở để đưa ra các quyết định điều chỉnh.” Phân tích tài chính thương mại là quá trình kiểm tra xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một NH, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong NH. Hệ thống các BCTC phục vụ trong việc phân tích tình hình hoạt động, tình hình tài chính của NH trong kỳ kế toán và tại thời điểm lập báo cáo, gồm: - Bảng cân đối kế toán - Báo cáo kết quả Hoạt động kinh doanh - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ - Thuyết minh báo cáo tài chính 1.
Phương pháp phân tích sử dụng trong phân tích báo cáo tài chính NHTM Phương pháp phân tích báo cáo tài chính là cách thức, kỹ thuật mà các nhà phân tích sẽ sử dụng trong phân tích báo cáo tài chính của NHTM để xem xét, kiểm tra, đối chiếu, so sánh các số liệu tài chính đã qua và hiện hành nhằm nhận thức được bản chất của các con số kế toán, làm cơ sở cho các nhà quản trị đưa ra quyết định quản lý kinh tế. Việc lựa chọn và vận dụng các phương pháp phân tích BCTC thích hợp có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình nhận thức và đánh giá được một cách chính xác tình hình tài chính của đơn vị mình, dự tính được rủi ro và tiềm năng trong tương lai cũng như thấy được nguyên nhân của thực trạng đó.