Chương 1: Nghiên cứu tổng quan về cây xanh đô thị và cây xanh đường phố. Chương 2: Thực trạng cây xanh đô thị và cây xanh đường phố thành phố Hồ Chí Minh. Chương 3: Giải pháp phát triển và quản lý cây xanh đường phố Tp. Hồ Chí Minh 3 CHƢƠNG I: NGHIÊN CỨU TỔNG QUAN VỀ CÂY XANH ĐÔ THỊ VÀ CÂY XANH ĐƢỜNG PHỐ 1.1 Khái niệm về cây xanh đô thị 1.1 Khái niệm đô thị: Là điểm dân cư tập trung, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của một vùng lãnh thổ, có cơ sở hạ tầng đô thị thích hợp và có quy mô dân số thành thị tối thiểu là 4.000 người (đối với miền núi tối thiểu là 2.800 người) với tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu là 65%.
Đô thị gồm các loại: thành phố, thị xã và thị trấn. Đô thị bao gồm các khu chức năng đô thị.2 Khái niệm cây xanh đô thị: Theo Nghị định Số : 64/2010/NĐ-CP, khái niệm cây xanh đô thị được hiểu như sau: “Cây xanh đô thị là cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh sử dụng hạn chế và cây xanh chuyên dụng trong đô thị” Hình 1.1 Cây xanh đƣờng phố trong đô thị 4 Hình 1.2 Cấy xanh trong công viên đô thị Cây xanh và mặt nước là một bộ phận cấu thành không thể thiếu được trong đô thị. Cây xanh và mặt nước (sông, hồ, bồn nước nhân tạo…) đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực kiến trúc công trình đặc biệt là ở một nước có khí hậu nhiệt đới ẩm như Việt Nam. Cây xanh, mặt nước khi được sử dụng thích đáng trong các khu xây dựng (khu nhà ở, khu nhà làm việc hoặc các công trình công cộng, khu công nghiệp…) sẽ cải thiện đáng kể cảnh quan môi trường trong các khu đó.
Cây xanh, mặt nước có tác dụng tích cực cải tạo môi trường, như khả năng làm giảm yếu bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp, giảm nhiệt độ không khí và nhiệt độ các bề mặt, hút bớt khói bụi, các chất độc hại cũng như tiếng ồn, tăng cường độ ẩm không khí, cải thiện chế độ gió… trong các khu xây dựng. Thành phần của cây xanh đô thị 1.1 Cây che bóng: - Là cây thuộc nhóm cây tầm cao, dành cho khuôn viên có không gian lớn, cần được phủ bóng mát, bao gồm: + Cây bóng mát thường như: Lộc vừng, cây me chua…v.v + Cây bóng mát có hoa như: Sứ trắng, Kèn hồng, Chuông vàng…v.v Bên cạnh việc tạo bóng mát, cây có hoa tạo điểm nhấn, mang màu sắc tươi tắn và 5 không khí trong lành đến mọi không gian. + Cây ăn quả: như cây Sa kê, cây xoài…v.v Hình a: Cây Sa kê Hình b: Cây Lộc vừng Hình 1.3 Một số cây che bóng điển hình 1.2 Cây trang trí - Là cây thuộc nhóm cây tầm trung, được chia thành các nhóm nhỏ: + Cây phân loại theo hình khối, dáng dấp: Có xén tỉa như : Cây Hồng lộc, cây phi lao… Cây tạo rào chắn như: Hoàng nam, trúc quân tử, trúc cần câu. + Cây dạng bụi: - Gồm những cây thân gỗ nhỏ mọc đơn hay mọc bụi không có hoa hay có hoa nhiều màu sắc.
Có thể trồng đơn lẻ hay thành cụm, theo mảng hay trong chậu, điểm thêm màu sắc cho khuôn viên. + Cây cây dây leo: Tuỳ thuộc công trình kiến trúc mà chọn loại cây thích hợp, tạo bóng râm, che tường, trang trí cổng, cột… Hình a: Cây Hồng Lộc Hình b: Cây Hoàng Nam 6 Hình c: Cây Chiều tím Hình d: Cây Phi lao Hình 1.4 Một số cây trang trí điển hình 1.2 Ý nghĩa của cây xanh đô thị Từ xa xưa đến nay, cuộc sống của loài người luôn gắn bó và không thể tách rời khỏi thiên nhiên. Thế nên, bất kể ai khi đứng trước các yếu tố tạo nên thiên nhiên (nước, cỏ cây hoa lá, núi non…) đều cảm thấy tâm hồn nhẹ nhàng và thư thái, như tìm được chốn yên bình sau khoảng thời gian ồn ào vội vã của cuộc sống. Khác với các hệ sinh thái tự nhiên khác, Hệ sinh thái đô thị ngoài hai thành phần cơ bản là hữu sinh và vô sinh, nó còn có thành phần thứ ba đó là thành phần công nghệ.
Nó bao gồm các nhà máy, cơ quan, xí nghiệp, các cơ sở sản xuất. Dưới sự phát triển và tác động của con người, các yếu tố thuộc về tự nhiên, thiên nhiên đang dần bị mất đi. Khí hậu thay đổi, thời tiết bất thường cộng với nhiều nguồn ô nhiễm (nguồn nước, rác thải, khói bụi, tiếng ồn…) gây ra cho con người những bất lợi về sức khỏe đặc biệt là về yếu tố tinh thần. Để bảo vệ môi trường và cải thiện không gian sống quanh ta, ngoài các biện pháp giảm thiểu nguồn ô nhiễm thì việc sử dụng cây xanh tạo cảnh quan có vai trò vô cùng quan trọng.
Hệ thống cây xanh đô thị có những tác dụng sau: 1.1 Đưa thiên nhiên trở lại với con người: Lịch sử thế giới đã khẳng định rằng: Cái nôi sự sống của mỗi sinh vật, trong đó có loài người chính là thiên nhiên muôn màu, muôn vẻ, thiên nhiên ấy chính là sự kết hợp hài hòa giữa các loài động vật và thực vật. Mọi sinh vật đều có sự tương quan mật thiết với nhau tạo thành một hệ sinh thái hoàn hảo. 7 Sự bùng nổ dân số theo cấp số nhân trong nhiều thập kỉ qua đã đặt ra cho nhân loại hàng loạt vấn đề cần giải quyết. Chủ yếu là các nhu cầu thiết yếu của con người: ăn, mặc, ở….
Hệ quả của nó là hàng loạt các đô thị từ nhỏ đến lớn lần lượt xuất hiện. Cái nôi của sự sống là cảnh vật thiên nhiên ngày càng bị mất đi. Màu xanh của cây cỏ, lá, hoa xuất hiện rất khiêm tốn trong lòng đô thị. Quy hoạch hệ thống cây xanh đô thị nhằm đưa thiên nhiên trở lại với môi trường sống của con người, khắc phục dần nhược điểm của việc bùng nổ đô thị, tô thêm màu xanh sống động của cây xanh lên các mảng bê tông gạch đá…tạo nên môi trường sống sinh động hài hòa Một số cây xanh còn tiết ra chất phytoncide có tác dụng diệt khuẩn làm trong lành môi trường, có lợi cho sức khỏe của cư dân đô thị.2 Cân bằng hệ sinh thái Vấn đề cân bằng hệ sinh thái chưa được đặt ra, khi mà nền công nghiệp còn thô sơ, lạc hậu, môi trường sống còn đa dạng phong phú, mật độ dân số còn thưa thớt so với thiên nhiên tương đối nhiều.
Nhưng kể từ khi nền công nghiệp phát triển từ quy mô nhỏ và vừa đến đại công nghiệp, khi mà dân số bùng nổ và nhất là khi hàng loạt các đô thị bùng nổ xuất hiện dẫn hệ sinh thái và môi trường sống thực sự bị xáo trộn và bị bẻ gãy. Vấn đề môi trường là bài toán thiết yếu cần phải được giải quyết trong quy hoạch đô thị hiện nay và tương lai. Thực tế đã cho thấy rằng cây xanh đã góp phần rất lớn trong việc cân bằng hệ sinh tháu đang bị xáo trộn ấy qua các tác động sau: - Cải thiện vi khí hậu ( về nhiệt độ, độ ẩm và gió ) - Chống ô nhiễm tiếng ồn - Làm trong lành môi trường đô thị - Tăng tính thẩm mỹ và cảnh quan đô thị 1.3 Đáp ứng nhu cầu văn hóa nghỉ ngơi của người dân đô thị Yếu tố “thời gian rảnh” đang là vấn đề đặt ra cho các nhà xã hội học, khi mà xã hội ngày càng văn minh tiến bộ, tự động hóa ngày càng phát huy vai trò tích cực, con người ngày càng thoát khỏi các công việc nặng nhọc, ngày nghỉ càng nhiều, thời gian rảnh càng tăng. Các hoạt động thể thao vui chơi giải trí lành mạnh, phù hợp với nén đẹp văn hóa của người dân đô thị đang là đòi hỏi cấp thiết.
Các hình 8 thức giải trí, nghỉ ngơi và các hoạt động văn hóa, thể thao ngày trở nên quan trọng nhất trong các hoạt động đô thị. Các hoạt động diễn ra trong nhà và ngoài trời, trong đó khu đất cây xanh ngoài trời sẽ là mảng sinh hoạt chủ yếu của người dân đô thị trong thời gian rảnh. Cây xanh đô thị luôn là khu sinh hoạt có sức chứa rất lớn, đảm bảo hoạt động giao tiếp rộng, mang tính cộng đồng, có tác dụng phục hồi sức khỏe, sảng khoái tâm hồn, phát triển tư duy và năng khiếu thẩm mỹ. Có thể nói cây xanh đô thị là cầu nối đưa con người đô thị về với thiên nhiên, về với cội nguồn cuốc sống.4 Hoàn thiện giá trị thẩm mỹ của cảnh quan đô thị Địa hình, mặt nước, cây xanh, công trình kiến trúc… Là các yếu tố tạo thành cảnh quuan đô thị.
Do thị hiếu thẩm mỹ của con người luôn vươn tới cái mới, cái phong phú đa dạng. Cây xanh đã đáp ứng được nhu cầu ấy thông qua quá trình sinh trưởng của nó theo từng thời điểm của thời gian trong một không gian biến đổi. Cây xanh là yếu tố hình khối có nhiều hình thức đa dạng và màu sắc phong phú nhất trong các yếu tố, tạo cảnh sự tương hợp, hài hòa về màu sắc hình dáng và ngay cả hương thơm của cây xanh đã góp phần tạo nên bố cục hợp lý của các yếu tố khác nhau, hình thành giá trị thẩm mỹ của cảnh quan đô thị.5 Cây xanh đƣờng trên đƣờng Tôn Đức Thắng Tp.Hồ Chí Minh 9 1.5 Hạn chế ô nhiễm không khí: Đối với bụi, trung bình 1 ha cây xanh đô thị có thể thanh lọc 50 – 70 tấn/năm. Cây xanh (cành, thân, lá, chồi, hoa …) hứng các hạt ô nhiễm (cát, bụi, tro, khói, …), và sau đó rửa trôi bằng mưa.
Cây xanh cũng giúp tách các hạt trong không khí bằng cách rửa sạch không khí, hô hấp gia tăng ẩm độ, như vậy giúp cố định các hạt ô nhiễm. Ngoài ra cây xanh cũng làm che lấp các hơi, khói, mùi hôi bằng cách thay bằng mùi của lá, hương của hoa hay bằng cách hấp thụ.6 Kiểm soát sự rửa trôi và xói mòn đất. Thực vật giảm xói mòn đất gây ra do nước bằng cách ngăn cản hạt mưa, giữ đất trong hệ rễ, gia tăng sự hấp thụ nước thông qua tích lũy chất hữu cơ. Thêm vào đó cây xanh thì hấp dẫn, dễ nhìn hơn các thiết bị chống xói mòn khác.7 Giảm sự chói sáng và phản chiếu: Bức xạ mặt trời ảnh hưởng tới tầm nhìn của chúng ta cũng như đối với cảm giác nhiệt độ.
Chúng ta bị bao quanh bởi vô số bề mặt chiếu sáng: gương, thép, nhôm, bê tông và mặt nước, các bề mặt đó đều phản chiếu ánh sáng.