CHƯƠNG I HỆ THỐNG GIẢI PHÁP KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ XÂY DỰNG VƯỜN CAO SU KIẾN THIẾT CƠ BẢN 1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu ngòai nước và trong nước 1. Ngòai nước Từ lâu cây ghép các dòng vô tính tiến bộ đã được sử dụng như là một lọai hình cây con duy nhất để trồng vườn cao su. Nhiều công trình nghiên cứu đã được tiến hành nhằm cải thiện chất lượng của cây con giống cao su. Kết quả nghiên cứu kỹ thuật ghép non trong sản xuất cây giống cao su thay thế cho kỹ thuật ghép mắt nâu và xanh cho thấy kỹ thuật này có giá thành rẻ, ghép dễ và nhanh hơn đồng thời độ đồng đều cao.
Ghép non cũng linh động hơn trong trường hợp thiếu lao động hoặc thời tiết thất thường. Đây là vật liệu đầy hứa hẹn giúp giảm thời gian kiến thiết cơ bản (KTCB) cho vườn cây cao su [1]. Yoon và công sự [2] đã nghiên cứu về lưu giữ số lá nách trong ghép non, kết quả cho thấy khi gia tăng số lượng lá lưu giữ từ 1- 4 thì sức khỏe chồi ghép có xu hướng gia tăng dần. Ảnh hưởng kích cỡ bầu và phân bón là ít hơn so với ảnh hưởng số lá nách được giữ lại.
Trong sản xuất cây con cao su, các nghiên cứu về đặc tính sinh lý về thời điểm ghép thích hợp cho thấy rằng khi cây cao su có 5 - 6 tầng lá ứng với tuổi gốc từ 6 - 7 tháng đã tích tụ đầy đủ các chất dinh dưỡng trong cây, do vậy ghép ở giai đọan này thường cho tỷ lệ ghép sống cao. Khảo sát ảnh hưởng của 3 loại kích thước bầu: 15 x 33 cm, 18 x 38 cm và 23 x 45 cm đến sinh trưởng của gốc ghép và tỷ lệ ghép sống cho thấy không có sự khác nhau về tỷ lệ ghép sống giữa 2 loại kích thước bầu 15 x 33 cm và 18 x 38 cm [3]. Hai loại bầu kích thước: 15 x 33 cm và 18 x 38 cm đã được dùng phổ biến ở Sri Lanka. Nghiên cứu về khía cạnh sinh lý và sinh hóa trong tương tác giữa gốc ghép và chồi ghép cho thấy gốc ghép có ảnh hưởng đến tốc độ đồng hóa CO2 của chồi ghép và có sự tương tác gốc ghép và chồi ghép về hệ số sử dụng nước tức thời, hàm lượng đường hòa tan tổng số, sự suy giảm của đường, hàm lượng phenol và amino acid trong cây con [4].
Nhìn chung tiềm năng sinh trưởng của gốc ghép quan trọng hơn tiềm năng sản lượng của nó 3 trong việc ảnh hưởng đến năng suất của cây ghép; mặt khác ở cây ghép, tuy gốc ghép có ảnh hưởng nhưng tược ghép lại là bộ phận chính quyết định thành tích của cây [5]. Trong canh tác cây cao su, việc rút ngắn thời gian KTCB có ý nghĩa rất quan trọng về kinh tế. Nhằm rút ngắn thời gian KTCB, phương pháp trồng cao su với cây con dạng bầu có tầng lá hoặc tum bầu có tầng lá được áp dụng phổ biến ở các nước lân cận như Thailand, Malaysia từ nhiều năm trước. Ngoài việc áp dụng giống ghép mới, biện pháp áp dụng cây giống tiến bộ hơn đã cho thấy thời gian KTCB của vườn cao su rút ngắn đáng kể [6].
Cây giống cải tiến tum cao và “core” tum được khuyến cáo trồng trên diện rộng rút ngắn thời gian KTCB 1,5- 2 năm so với trồng bằng tum trần. Về biện pháp tủ gốc, ở vùng Đông Bắc Ấn Độ, sử dụng màng phủ PE trong việc tủ gốc cây cao su cho thấy vào mùa đông với màng phủ màu đen sẽ làm gia tăng nhiêt độ ở lớp đất quanh gốc hơn là biện pháp tủ gốc thông thường bằng các vật liệu hữu cơ hoặc bằng màng phủ PE màu trắng [7]. Kỹ thuật phủ nylon để trồng lạc (polythene mulched groudnut - PMG) ở Trung Quốc đã cho thấy năng suất lạc tăng đáng kể, thời vụ ngắn hơn 8 ngày. Năng suất tăng do trong điều kiện có che phủ nhiệt độ đất tăng cao hơn từ 2,5 - 3,90C; làm giảm sự bay hơi của nước do đó giữ được độ ẩm cho đất; khi có mưa to lớp nylon phủ ngăn cản sự xói mòn đất và làm giảm tốc độ thấm của nước mưa vào đất; cải thiện kết cấu đất; nâng cao quần thể vi sinh vật đất; cải thiện vi khí hậu.2 Trong nước Sản xuất cây con theo kỹ thuật cổ điển là áp dụng kỹ thuật ghép mắt nâu tức là lớp vỏ ở tược ghép và gốc ghép đã hóa nâu, kỹ thuật này đòi hỏi gốc ghép phải đạt đường kính ≥ 15 mm ứng với thời gian tuổi gốc ghép khoảng 10 tháng.
Tuy vậy, khi ghép mắt nâu thường cho tỷ lệ ghép sống không cao, mắt ghép nảy chồi chậm, tỷ lệ sử dụng thấp. Để khắc phục những nhược điểm này, Viện Nghiên cứu Cao su Việt Nam đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu cải tiến kỹ thuật ghép mắt xanh và ghép non. Theo kỹ thuật này có thể tiến hành ghép khi gốc ghép đạt độ lớn ≥ 6 mm và sử dụng loại mắt ghép xanh và 4 xanh non. Kỹ thuật này cho tỷ lệ ghép sống cao, mắt ghép nảy chồi nhanh và tập trung do đó sẽ làm giảm tỷ lệ hao hụt cây con đồng thời tăng hệ số sử dụng gỗ ghép.Từ năm 1970 - 1973 IRCV có thử nghiệm phương pháp trồng bầu, phương pháp ghép mắt xanh và phổ biến ra sản xuất, song chưa được ứng dụng.
Nghiên cứu tại Viện Nghiên Cứu Cao Su Việt Nam cho thấy trong điều kiện vườn ương được nước tưới chủ động nên áp dụng kỹ thuật ghép non, ghép xanh khi đường kính gốc ghép đạt từ 4,9 - 10 mm. Đối với dạng cây con dưới 15 tháng tuổi có 1 tầng lá trở lên kích thước bầu có thể giảm từ 25 x 50 cm xuống còn 20 x 40 cm [8]. Nghiên cứu tác động của độ lớn gốc ghép đến sinh trưởng và phát triển của chồi ghép trong giai đọan vườn ương cho thấy đường kích gốc ghép có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của chồi ghép trong giai đọan vườn ương. Đối với cây có đường kính < 12 mm thì chồi ghép sinh trưởng kém, những cây có đường kính lớn hơn 12 mm chồi ghép sinh trưởng tốt và không có sự khác nhau đáng kể giữa các kích cở đường kính gốc [9].
Trong trồng mới vườn cao su, yếu tố giống, hay còn gọi là dòng vô tính cao su được nhân giống theo phương pháp ghép mắt trên gốc trồng bằng hạt, là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả lâu dài của vườn cây. Hầu hết các nước trồng cao su đều có bảng khuyến cáo giống cao su trồng thích hợp theo vùng. Ở Việt Nam, cơ cấu giống cao su hiện hành do Tổng Công Ty Cao Su Việt Nam (TCT CS VN) ban hành được áp dụng trong giai đoạn 2002-2005 gồm những giống sinh trưởng khoẻ, năng suất cao và thích hợp với điều kiện môi trường từng vùng. Trong điều kiện thuận lợi, các giống khuyến cáo Bảng I như RRIV 2 và RRIV 4 có thể rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản 6 tháng đến 1 năm và cho năng suất bình quân 1,8T - 2T/ha/năm [10].
Phương pháp trồng tiến bộ: trước đây, tại Việt Nam dạng cây con sử dụng trong trồng mới cao su chủ yếu là cây tum (stump) ghép mắt ngủ hay còn gọi là tum trần. Tuy có một số ưu điểm như giá thành thấp, dễ vận chuyển nhưng kết quả trồng mới phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Phương pháp trồng mới bằng cây trong túi bầu PE được xem là có 5 nhiều ưu điểm như nhanh chóng định hình vườn cây với tỉ lệ cây hữu hiệu cao, ít phụ thuộc vào thời tiết lúc trồng mới và rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản. Phương pháp trồng bầu đang thay thế dần trồng tum trong diện tích trồng mới của TCT CS VN.
Trồng mới bằng bầu ghép 2 tầng lá, tum bầu 3 tầng lá có ưu thế rõ rệt, tỷ lệ sống cao, nhanh định hình vườn cây, cây sinh trưởng nhanh, rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản (KTCB ) từ 6 đến 12 tháng. Các cây con cao cấp nhiều tầng lá như tum bầu 6 tầng lá có tỷ lệ sống cao, cây sinh trưởng mạnh song có những khó khăn khi thi công ở các địa hình bất thuận và gió lớn, nên ít được sản xuất ứng dụng. Tuy nhiên, đối với cao su tiểu điền và các dự án phát triển cao su ở địa phương hiện nay cây tum vẫn chiếm ưu thế trong trồng mới hàng năm. Phủ gốc bằng màng phủ nông nghiệp: sử dụng màng phủ PE cho chè trồng mới và chè kiến thiết cơ bản đã hạn chế được cỏ dại, tiết kiệm được từ 80 - 90% công làm cỏ, hạn chế sự rửa trôi của đất và sự thoát hơi nước dẫn đến tiết kiệm được tưới nước trong mùa khô [11].
Bón phân qua lá thường là lượng phân bón thúc, đáp ứng nhanh nhu cầu dinh dưỡng trong từng giai đoạn tăng trưởng của cây. Phân bón lá có hiệu lực nhanh, tỷ lệ dinh dưỡng hấp thu được nhiều hơn phân bón vào đất. Bón phân lên lá là một tiến bộ kỹ thuật nhưng cũng không thể thay thế hoàn toàn cho việc bón phân cho đất. Phân bón lá thường là hỗn hợp các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng hòa tan trong nước với nồng độ thật loãng hoặc là phân urê ở nồng độ 1.
[12] Hiện nay có nhiều loại phân bón lá trên thị trường do nhiều nhà sản xuất chế tạo, các loại phân này có thành phần giống nhau, gồm có một số loại hoạt chất đa lượng, trung lượng, vi lượng nhằm cung cấp dinh dưỡng qua lá, giúp cho cây trồng sinh trưởng tốt, tăng khả năng quang hợp, tăng khả năng chống chịu với sâu bệnh, tăng năng suất và phẩm chất. Mặc dù đã có một số tiến bộ kỹ thuật được vận dụng vào trong việc xây dựng và chăm sóc vườn cây KTCB nhằm nâng cao hiệu quả vườn cây, rút ngắn thời gian phi sản xuất 6 tuy nhiên các giải pháp này chưa đồng bộ và trong đó còn có thể cải tiến thêm.