Chương 1: Tổng quan nghiên cứu luận án Chương 2: Một số vấn đề lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách Nhà nước nhằm thúc đẩy xuất khẩu cà phê Chương 3: Phân tích thực trạng các chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy xuất khẩu cà phê vùng Tây Nguyên Chương 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước nhằm thúc đẩy xuất khẩu cà phê vùng Tây Nguyên 14 CHƯƠNG 2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU CÀ PHÊ 2. KHÁI QUÁT VỀ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU NÔNG SẢN 2. Khái niệm, quan điểm và nội dung thúc đẩy xuất khẩu nông sản 2.
Khái niệm và lợi ích xuất khẩu hàng hóa Theo Điều 28, Luật Thương mại 2005, xuất khẩu hàng hóa là “việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật ”. [70] Theo lý luận thương mại quốc tế, xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài, trong cách tính toán cán cân thanh toán quốc tế theo IMF (International Monetary Fund) là việc bán hàng hóa cho nước ngoài. Trong tính toán tổng cầu, xuất khẩu được coi là nhu cầu từ bên ngoài. Mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào xuất khẩu được đo bằng tỷ lệ giữa giá trị nhập khẩu và tổng thu nhập quốc dân.
[60] Đối với những nền kinh tế mà cầu nội địa yếu, thì xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Chính vì thế, nhiều nước đang phát triển theo đuổi chiến lược công nghiệp hóa hướng vào xuất khẩu. Tuy nhiên, vì xuất khẩu phụ thuộc vào yếu tố nước ngoài, nên để đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững, IMF thường khuyến nghị các nước phải dựa nhiều hơn nữa vào cầu nội địa. Trên cơ sở các định nghĩa trên tổng quát lại, xuất khẩu: là việc bán hàng ra nước ngoài nhằm phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Song việc bán ở đây có những nét riêng, phức tạp hơn bán hàng ở trong nước như giao dịch với những người có quốc tịch khác nhau, thị trường rộng lớn và khó kiểm soát, bán hàng qua trung gian chiếm tỷ trọng lớn, đồng tiền thanh toán là ngoại tệ, hàng hoá phải chuyển qua biên giới, của khẩu của các quốc gia, phải tuân theo tập quán và thông lệ quốc tế cũng như địa phương. XK là một hoạt động cơ bản của ngoại thương, là một vấn đề hết sức quan trọng của kinh doanh quốc tế, là sự phát triển tất yếu của sản xuất và lưu thông nhằm tạo ra hiệu quả kinh tế cao nhất trong mỗi nền kinh tế. Hoạt động XK diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả các lĩnh vực, các ngành của nền kinh tế, từ vật phẩm tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, từ các chi tiết linh kiện nhỏ cho đến các loại máy móc khổng lồ. không chỉ là hàng hoá hữu hình mà cả hàng hoá vô hình với tỷ trọng ngày càng lớn thông qua hoạt động XK có thể làm gia tăng ngoại tệ, tăng thu ngân sách, thúc đẩy kinh tế phát triển, tạo công ăn việc làm, nâng cao đời sống của người dân.[60] Xuất khẩu là một hoạt động kinh tế đối ngoại cơ bản thông qua đó gắn kết thị trường đơn lẻ của các nước lại với nhau, tăng cường thông thương buôn bán, là 15 phương tiện thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển.
Sự phát triển của XK là một trong những động lực chính để thúc đẩy phát triển kinh tế của các quốc gia trong thời kỳ hội nhập đặc biệt là các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, do đó nó có vị trí và vai trò rất quan trọng. Phân định thúc đẩy xuất khẩu với phát triển xuất khẩu, mở rộng xuất khẩu và thay thế nhập khẩu Phát triển xuất khẩu, mở rộng xuất khẩu thường được dùng thay thế thúc đẩy xuất khẩu, tuy nhiên, nó có sự khác biệt, cụ thể: Thúc đẩy xuất khẩu là một cách thức để thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm tuỳ vào từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế thế giới và của khoa học công nghệ, cũng như các giai đoạn khác nhau của sản phẩm được xuất khẩu mà việc thúc đẩy xuất khẩu được sử dụng bằng các cách khác nhau. Nó không có một phương thức, hay một biện pháp cố định nào được sử dụng liên tục để thúc đẩy xuất khẩu cho một sản phẩm. Vì vậy thời kỳ nào sẽ được sử dụng bằng những phương pháp khác nhau.
Tuy nhiên có thể khái quát lại như sau: Khái niệm thúc đẩy XK là tổng hợp các biện pháp, cách thức được sử dụng để đẩy mạnh hoạt động XK hàng hoá nhằm gia tăng sản lượng XK, tăng mạnh kim ngạch XK, đa dạng hóa các mặt hàng XK và mở rộng thị trường XK hàng hoá dựa trên các điều kiện vốn có của quốc gia và tận dụng các cơ hội của ngành hàng thế giới. Thúc đẩy xuất khẩu nhằm vào tăng trưởng về chất XK tuy nhiên lượng đổi chất đổi khi thay đổi chất lượng XK không loại trừ sẽ mở rộng về quy mô. Phát triển XK: là quá trình biến đổi XK về mọi mặt từ mặt lượng đến mặt chất, bao gồm sự gia tăng về quy mô sản lượng và doanh thu XK cũng như sự biến đổi về chất lượng sản phẩm, cơ cấu XK theo hướng tối ưu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả XK trong một thời kỳ nhất định. Phát triển XK hàm chứa ba nội dung sau: - Sự gia tăng về quy mô: Có thể hiểu đó là việc gia tăng kim ngạch, sản lượng XK, nâng cao tốc độ tăng trưởng XK.
Đây chính là sự mở rộng phát triển XK theo chiều rộng hay cũng có thể coi là việc mở rộng quy mô. Tuy nhiên, sự mở rộng quy mô XK không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu cho ngành hàng mà mở rộng quy mô cần phải phù hợp với tiềm lực và phát huy được lợi thế của ngành hàng. - Sự thay đổi chất lượng XK: Đây không chỉ đơn giản là việc nâng cao chất lượng của sản phẩm XK, mà nó còn thể hiện ở các khía cạnh khác như : sự thay đổi, chuyển dịch cơ cấu mặt hàng XK, thị trường XK, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực thương mại cho XK cùng các hoạt động XTTM cho hàng hóa đó, đầu tư và các hoạt động hỗ trợ cho việc XK để nâng cao sức cạnh tranh. 16 - Tính tối ưu và hiệu quả trong phát triển XK: Đó là việc nâng cao khả năng sử dụng các nguồn lực trong hoạt động XK nhằm đạt tới những mục tiêu xác định.
Trong đó phải đáp ứng hài hòa các mục tiêu kinh tế- xã hội- môi trường nhằm hướng phát triển đến sự bền vững. Mở rộng XK : mở rộng XK là việc quốc gia đó đưa được sản phẩm của nước mình thâm nhập thị trường quốc tế, mở rộng được phạm vi địa lý của thị trường và kết quả là tăng được kim ngạch XK từ sản phẩm đó. Hoạt động mở rộng thị trường XK của một quốc gia là sự kết hợp giữa mở rộng thị trường XK của tất cả các doanh nghiệp và các hoạt động hỗ trợ của các cơ quan nhà nước trong quốc gia đó. Các doanh nghiệp trực tiếp thực hiện hoạt động mở rộng thị trường XK đối với các mặt hàng mà doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, từ đó góp phần tạo nên thị trường XK rộng lớn cho quốc gia đối với từng sản phẩm, ngành hàng cụ thể.
Nếu quốc gia nào làm tốt hoạt động mở rộng thị trường XK thì sự hiện diện của hàng hoá quốc gia đó trên thị trường quốc tế ngày càng được mở rộng và thương hiệu sản phẩm ngày càng được nhiều người tiêu dùng nước ngoài biết đến.Mặc dù có sự khác nhau giữa thúc đẩy và phát triển nhưng giữa chúng lại có mối liên hệ tất yếu với nhau: thúc đẩy là điều kiện của phát triển và ngược lại, phát triển lại là điều kiện tạo ra những sự mở rộng mới, thường là với tốc độ và quy mô lớn hơn. Đó là mối quan hệ có tính quy luật của sự phát triển. Thúc đẩy có thể đứng độc lập hoặc đứng trước “phát triển”, “tăng trưởng” (biến chúng thành phó từ). Dù đứng thế nào thì nghĩa của “thúc đẩy” vẫn là “tác động thêm vào để sự vật diễn ra nhanh hơn, mạnh hơn cả về quy mô và tốc độ” trong trường hợp này là làm tăng XK cà phê cả lượng và giá trị kim ngạch xuất khẩu xét theo quy mô và tốc độ tăng trưởng 2.
Quan điểm và nội dung thúc đẩy xuất khẩu Trong luận án này, quan điểm và nội dung thúc đẩy xuất khẩu được hiểu qua các khía cạnh sau: - Thúc đẩy XK làm gia tăng quy mô XK: quy mô XK thể hiện mức độ phát triển của doanh nghiệp theo chiều rộng và sự đa dạng hóa XK bao gồm sự đa dạng hóa mặt hàng XK và sự đa dạng hóa thị trường XK, cụ thể: tăng cường sự hiện diện của mặt hàng tại thị trường mới bằng các sản phẩm mới để thu hút thêm khách hàng tăng doanh thu. Tuy nhiên để đảm bảo thành công cho công tác phát triển thị trường lúc này cần phải nghiên cứu thị trường, xác định điều kiện thị trường, đặc điểm khách hàng và nhu cầu khách hàng tại địa bàn mới để đưa ra các chiến lược tiếp cận thị trường phù hợp; Bên cạch đó, việc đa dạng hóa thị trường, khuyến khích các nhóm khách hàng mới tiêu thụ sản phẩm cần phải hiểu được rõ nhu cầu của khách hàng, điểm mạnh điểm yếu của đối thủ cạnh tranh để có những hoạt động hợp lý trong việc cạnh trạnh trên thị trường; đa dạng hoá theo yêu cầu của khách hàng. 17 - Thúc đẩy XK làm thay đổi trình độ và năng lực XK: thể hiện ở sự gia tăng về tốc độ phát triển, tốc độ tăng trưởng kim ngạch, sự chuyển dịch về cơ cấu mặt hàng, cơ cấu thị trường XK, sự khai thác sâu hơn thị trường hiện tại nhằm tăng thêm thị phần trên thị trường. Tạo sự thay đổi trong chất lượng của hoạt động xuất khẩu bằng việc nâng cao chất lượng sản phẩm, thay đổi phương thức xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm xuất khẩu, nâng cao năng lực sử dụng nguồn lực nhằm tạo ra sự phát triển ổn định và thu được giá trị gia tăng lớn hơn bên cạnh đó đảm bảo thực hiện hài hoà việc bảo vệ môi trường và an sinh xã hội.