CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE CHUNG VE RỦI RO TÍN DUNG VA HAN CHE RUI RO TiN DUNG TRONG CHO VAY TIEU DUNG CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. Rủi ro tín dung trong cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mai 1. Cho vay tiêu dùng của ngân hang thương mai 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Theo khoản 14 và 16 điều 4 Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12: "Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tô chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả băng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu.
cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi." Có nhiều quan diém khác nhau về cho vay tiêu dùng. Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng đối với người tiêu dùng nhằm tài trợ cho chính sự tiêu ding [5, tr 209] Cho vay tiêu dùng là quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng và một bên là cá nhân người tiêu dùng trong đó ngân hàng chuyển giao tiên cho khách hàng với nguyên tắc người di vay (khách hàng) sẽ hoàn trả ca gốc lan lãi tại một thời điểm xác định trong tương lai [135, tr 187] Một cách chung nhất có thể hiểu: Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng trong đó ngân hàng thỏa thuận để khách hàng là cá nhân hay hộ gia đình sử dụng một khoản tiền với mục đích tiêu dùng, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định. Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng rất hữu ích nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu, mua sắm, sửa chữa nhà cửa.
của các cá nhân, hộ gia đình. Các khoản vay này giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hóa, dịch vụ trước khi họ có khả năng chi tra, tạo cho họ có được một cuộc sông có chat lượng cao hơn. Đặc điểm cho vay tiêu dùng Với đối tượng khách hàng của cho vay tiêu dùng như nêu trên nên nghiệp vụ cho vay tiêu dùng có đặc điểm sau: + Quy mô của từng khoản vay thường nhỏ, nhưng số lượng các khoản vay nhiều do đó số hồ sơ giao dịch thường lớn hơn nhưng doanh số lại thấp. Với số lượng khách hàng đông và phân tán rộng khắp nên dé giao dịch thuận tiện và day nhanh thời gian giải quyết hồ sơ ngân hang cần thiết phải mở nhiều chi nhánh, văn phòng giao dịch và đầu tư công nghệ online.
+ Cho vay tiêu dùng thường có rủi ro cao hơn so với các loại cho vay trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp, vì vậy lãi suất cho vay tiêu dùng cũng thường cao hơn so với lãi suất của các loại cho vay trong lĩnh vực này. Tuy nhiên rủi ro lại phân tán rộng, khi xảy ra rủi ro không ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Nguyên nhân là do các khoản vay tiêu dùng thường có quy mô nhỏ hơn so với các khoản vay cho sản xuất, kinh doanh, số lượng khách hàng đông. Đồng thời với chính sách quản lý rủi ro phù hợp ngân hàng có thể tạo lợi nhuận cao từ cả những nguồn vốn huy động giá cao.
+ Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế. Khi kinh tế chung tăng trưởng ổn định thì nhu cầu tiêu dùng sẽ tăng nhanh, khi kinh tế có suy thoái hay khủng hoảng thì nhu cầu tiêu dùng này sẽ giảm. + Nhu cau vay tiêu dùng của khách hàng hầu như ít co dan với lãi suất. Do trình độ nhận thức của đa số người dân nên thông thường người đi vay quan tâm đến số tiền phải thanh toán hơn là lãi suất mà họ phải chịu, ngoài ra do số tiền vay thường nhỏ nên mức chênh lệch lãi suất không làm cho số tiền lãi phải trả trong 1 tháng chênh lệch đáng kể.
Khách hàng vay thường chú ý đến việc được ngân hàng cho vay bao nhiêu trên số tài sản đảm bảo hay trên mức thu nhập của họ là chính. + Tư cách của khách hàng vay là yếu tố khó xác định song lại rất quan trọng, quyết định sự hoàn trả của khoản vay. Các hình thức cho vay tiêu dùng a. Căn cứ vào mục đích vay - Cho vay tiêu dùng cá nhân cư trú: Là các khoản cho vay nhằm phục vụ nhu cầu mua mới, hoặc sửa chữa nhà ở, căn hộ và trong một số trường hợp bao gồm cả đất đai.
Cho vay tiêu dùng cư trú khác với phần lớn các hình thức cho vay khác ở những điểm sau: Quy mô của một món vay tiêu dùng cư trú thường lớn hơn nhiều so với quy mô của các món vay tiêu dùng thông thường. Các khoản vay tiêu dùng cư trú thường có kỳ hạn dài nhất trong danh mục cho vay của NHTM. Do đó loại cho vay này thường chứa đựng những nguy cơ rủi ro cho vay đáng kể bởi vì nhiều nguyên nhân có thể xảy ra bao gồm cả những thay đổi tiêu cực trong điều kiện kinh tế,lãi suất, sức khỏe người vay trong suốt kỳ hạn của khoản vay. - Cho vay tiêu dùng cá nhân không cư trú: Là các khoản cho vay phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống như mua sắm phương tiện, đồ dùng, du lịch, học hành hoặc giải trí.
Đặc điểm của những khoản cho vay này thường là có quy mô nhỏ, thời gian tài trợ ngăn, do đó mà mức độ rủi ro đối với ngân hàng là thấp hơn những khoản cho vay tiêu dùng cư trú. Với những khoản cho vay này, thì thu nhập trong tương lai của người tiêu dùng lại đóng vai trò quyết định trong việc ngân hàng có cho vay hay không. Bởi nguồn tài chính để trả cho các khoản vay không phải là từ kết quả của việc sử dụng những khoản tiền vay đó mà nguồn trả nợ hoàn toàn phụ thuộc vào thu nhập của người tiêu dùng trong tuong lai. Day là một đặc điểm quan trong mà không chỉ ngân hàng thương mại quan tâm mà hau hết các tổ chức tài chính đều rất quan tâm.
- Cho vay tài trợ nhu cau tiêu dùng khác: Là các khoản cho vay dé tài trợ cho các nhu cầu như du học, chữa bệnh, cưới hỏi, du lịch. Đối với các khoản vay này căn cứ để ra quyết định cho vay hay không chính là thu nhập để trả nợ của người vay, sau đó mới xem xét đến giá trị của tài sản đảm bảo. Căn cứ vào phương thức hoàn trả - Cho vay tiêu dùng trả góp Theo hình thức này thì người đi vay trả nợ cho ngân hàng (gồm cả góc và lãi) theo nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định do ngân hàng quy định (tháng, quý. Hình thức nay áp dung cho các khoản vay có giá tri lớn hoặc với những khách hàng mà thu nhập định kỳ của họ không đủ để thanh toán hết một lần số nợ vay.
Đối với loại cho vay này, ngân hàng cần chú ý đến những vấn đề cơ bản sau: Loại tài sản được tài trợ: thiện chí trả nợ của người vay sẽ tốt hơn khi tài sản hình thành từ tiền vay thoả mãn nhu cầu lâu bền của họ trong tương lai. Với mỗi ngân hàng, họ rất quan tâm đến việc lựa chọn tài sản để tài trợ và thường họ chỉ muốn tài trợ cho những tài sản có thời gian sử dụng dài, có giá trị lớn; với những tài sản nay, người vay có thé hưởng tiện ich của nó trong một khoảng thời gian dài. Số tiền phải trả trước:với hình thức nay, ngân hàng sẽ yêu cầu người di vay phải có vốn tự có trên tổng phương án xin vay, phan còn lại ngân hàng sẽ cho vay, Khi định giá trị tài sản tuỳ theo các yếu tố như: loại tài sản, thị trường tiêu thụ tài sản sau khi đã sử dụng, thực lực tài chính, trình độ và nhân than, lai lịch của người vay. Quy định này của ngân hàng nhằm tránh trường hợp khách hàng dùng tài sản hình thành từ vốn vay làm tài sản thế chấp, khi phải phát mại tài sản không gây nhiều rủi ro cho ngân hàng.
Điều khoản thanh toán: số tiền thanh toán mỗi kì hạn phải phù hợp với khả năng về thu nhập sau khi đã trừ di các khoản chi tiêu khác, giá trị tài sản không được thấp hơn số tiền cho vay chưa được thu hồi. Thời hạn cho vay không nên quá dài nhằm tránh cho việc tài sản tài trợ bị giảm giá trị theo thời gian đi kèm với rủi ro cho vay tăng lên. Vấn đề phân bồ lãi vay theo thời gian:khi sử dụng phương pháp lãi gộp để tính lãi, các ngân hàng thường tiến hành phân bổ phan lãi cho vay đã được tính. Việc phân bổ có thé được thực hiện theo định ki gắn liền với các kì hạn thanh toán hoặc có thể được thực hiện theo quý hoặc theo năm tài chính.
Vấn đề trả nợ trước hạn:khi người đi vay trả nợ trước hạn xảy ra trường hợp nếu tiền trả góp theo phương pháp lãi đơn thì vấn đề rất đơn giản, người đi vay chỉ phải thanh toán toàn bộ sốc còn thiếu và lãi vay của kì hạn hiện tại cho ngân hàng. Tuy nhiên nếu tiền lãi được tính bằng phương pháp lãi gộp thì vấn đề sẽ phức tạp hơn vì theo phương pháp này, lãi được giả định rằng tiền vay sẽ được khách hàng sử dụng cho đến lúc kết thúc hợp đồng. nếu khách hàng trả nợ trước hạn thì thời hạn nợ thực tê sẽ khác thời hạn nợ ban đâu và như vậy sô tiên lãi phải trả cũng có sự thay đổi. Khi đó, người ta sẽ sử dụng phương pháp phân bổ lãi cho vay theo thời gian để tính số lãi thực tế phải thu, dựa trên thời hạn nợ thực tế.
- Cho vay tiêu dùng cá nhân trả một lần Đây là hình thức tài trợ mà theo đó, số tiền vay của khách hàng sẽ được thanh toán một lần khi hợp đồng cho vay đến hạn. Đặc điểm của các khoản cho vay này thường có quy mô nhỏ, thời hạn cho vay ngăn. Ngân hàng áp dụng hình thức này bởi đây là biện pháp sẽ giúp ngân hàng không mắt nhiều thời gian như khi phải tiến hành thu nợ làm nhiều kỳ. Trong thực tế, khoản cho vay tiêu dùng cấp theo hình thức này là rat ít.