chương 1, tác giả trình bày cơ sở luận về hành vi gian lận thuế bao gồm: các khái niệm về hành vi gian lận, hành vi gian lận thuế TNDN, vai trò và tác động của thuế TNDN, các nguyên nhân tổng quan, các nghiên cứu về gian lận. Dựa trên cơ sở đó tác giả tiếp tục phát triển nghiên cứu cho luận văn. Chương 2 tác giả sẽ trình bày thực trạng, tình hình cụ thể tại Quận 5. 123doc 18 CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HÀNH VI GIAN LẬN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI QUẬN 5 2.1 Khái quát về tình hình thực hiện thuế TNDN trong các doanh nghiệp ở Quận 5 2.1 Vị trí địa lý và thành phần dân cƣ BẢN ĐỒ ĐỊA LÝ QUẬN 5 Quận 5 có diện tích tự nhiên khoảng 4,27 km2, chiếm 0,2% diện tích thành phố, bằng 54% diện tích quận 1; 10% diện tích quận Tân Bình, trong đó: o 77,1% là đất dân dụng.
o 22,9% là đất sử dụng ngoài phạm vi dân dụng. Quận 5 là một trong những quận thuộc khu trung tâm TP.HCM, tập trung nhiều cơ sở kinh doanh, trường học, bệnh viện, là đầu mối giao thông đi các tỉnh 123doc 19 miền Tây Nam Bộ và trung chuyển đi các địa phương khác. Quận 5 tiếp giáp với nhiều quận khác, cụ thể: o Phía Tây Bắc giáp quận 10, 11, ranh giới là đường Hùng Vương và Nguyễn Chí Thanh. o Phía Đông giáp quận 1, ranh giới là đường Nguyễn Văn Cừ.
o Phía Nam giáp quận 8, ranh giới là kênh Tàu Hủ. o Phía Tây giáp quận 6, ranh giới là đường Nguyễn Thị Nhỏ, Ngô Nhân Tịnh và bến xe Chợ Lớn. Dân số quận 5 vào khoảng 210.000 người, tập trung rất nhiều đồng bào người Hoa sinh sống, chiếm khoảng 40% dân số quận. Ngoài ra cư dân ở các vùng lân cận cũng đổ về quận 5 sinh sống và làm ăn, làm cho thành phần dân cư và nền văn hóa đan xen lẫn nhau, tạo nên một quận 5 vô cùng độc đáo.
Đồng bào người Hoa có tập quán buôn bán lâu đời cùng với những ngành nghề truyền thống khác nhau, biến quận 5 trở thành một Trung tâm thương mại sầm uất.2 Khái quát hoạt động sản xuất kinh doanh ở Quận 5 Đặc trưng của quận 5 là diện tích tuy nhỏ nhưng lại tập trung khá nhiều bệnh viện, trường học, cơ sở kinh doanh và Trung tâm thương mại – dịch vụ như An Đông, Thuận Kiều, Parkson, thương xá Đồng Khánh… chợ đầu mối với đủ các loại mặt hàng khác nhau như chợ Bình Tây, Kim Biên… Quận 5 có số hộ kinh doanh cá thể và chợ nhỏ đông, số thuế Công thương nghiệp ngoài quốc doanh rất lớn, khoảng 2.400 cơ sở kinh doanh, chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Quận 5 hiện là trung tâm kinh tế năng động và sầm uất của TP.HCM, luân chuyển hàng hóa giữa các tỉnh miền Tây Nam Bộ với các địa phương khác và các quận trong nội thành thành phố, nhờ vào hệ thống giao thông chằng chịt, bao gồm cả đường thủy và đường bộ, trong đó quan trọng nhất là Đại lộ Đông – Tây và kênh Tàu Hủ. Hàng hóa buôn bán tại quận 5 rất đa dạng, phong phú, bao gồm cả hàng trong nước và xuất khẩu, và có sức chi phối mạnh mẽ đến số lượng và giá cả hàng hóa trên thị trường các tỉnh, thành phố. Có thể xem quận 5 như xưởng sản xuất công 123doc 20 nghiệp, tiểu thủ công nghiệp lớn nhất của thành phố, là đầu mối trung chuyển hàng hóa quan trọng của thành phố, với giá trị tổng sản lượng tăng đều qua các năm do các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương nghiệp ngoài quốc doanh phát triển mạnh, chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị tổng sản lượng, thích nghi nhanh với cơ chế thị trường, có khả năng hút vốn mạnh để phát triển nhiều loại hình sản xuất đa dạng, có quy mô vừa và nhỏ.3 Tình hình thực hiện thuế TNDN tại các doanh nghiệp thƣơng mại ở Quận 5 Trong tình hình nền kinh tế gặp nhiều biến động giai đoạn 2008 – 2012 như hiện nay, việc nguồn thuế giảm dẫn đến việc thu NSNN giảm là một điều khó tránh khỏi.
Chúng ta có thể theo dõi tình hình thu NSNN nói chung cũng như thu thuế TNDN nói riêng trong bảng số liệu dưới đây: 123doc 21 Bảng 2. Thống kê số thu NSNN, thuế CTN ngoài QD, thuế TNDN theo dự toán và theo thực tế giai đoạn 2008 – 2012 ĐVT : tỷ VND 2012 2011 2010 2009 Thực 2008 Thực thu Thực thu Thực thu thu Loại thu Dự thực 2012/ thực 2011/ 2010/ thực Dự thực Dự toán Dự toán thực thu Dự toán 2009/ toán thu 2011 thu 2010 2009 thu toán thu 2008 1.061 Tổng thu NSNN 17 Thực thu/dự 108,2% 104,2% 98,33% 96,21% 102,93% toán CTN ngoài quốc 750 627,62 102,68% 700 611,187 94,17% 703 649 142,95% 707 457 63,07% 866 724 doanh Thực thu/dự 83,68% 87,31% 92,31% 64,6% 83,68% toán Thuế TNDN 192,6 168,2 121,92% 122 137,957 64,46% 248 214 221,95% 270 96 22,18% 458 434 Thực thu/dự 87,3% 113,08% 86,26% 35,62% 94,71% toán % thuế TNDN / 25,68 26,79% 17,42% 22,57% 35,22% 32,91% 38,19% 21,07 52,92% 59,89% CTN ngoài quốc % % doanh % thuế TNDN / 15,65 12,63% 10,8% 11,75% 21,91% 19,22% 25,76% 9,54% 44,45% 40,89% tổng thu NSNN % 123doc 22 Về tổng thu NSNN trong các năm 2008 – 2012, Chi cục thuế Quận 5 luôn đạt cao hơn so với dự toán pháp lệnh, với năm 2008 đạt 108,02%; năm 2009 đạt 100,83%; năm 2010 đạt 103,26%, năm 2011 đạt 104,02 %, năm 2012 đạt 108,21% và có xu hướng tăng dần qua các năm. Tuy nhiên, tổng số thu CTN ngoài QD lại giảm gần ½ vào năm 2009, trong đó có thuế TNDN. Số thu công thương nghiệp năm 2009 đạt 63,07% và thuế TNDN đạt 22,18% so với năm 2008, năm 2011 số thu thuế TNDN giảm 64,46% so với 2010.
Nguyên nhân của sự sụt giảm về số thu này là do: o Nguyên nhân khách quan: Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế nửa cuối năm 2008 tác động lên kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp, doanh thu thương mại – dịch vụ toàn quận bình quân mỗi năm chỉ tăng khoảng 20%, giá trị sản xuất công nghiệp tăng khoảng 15%. Quá trình thi công các công trình cầu đường, cải tạo môi trường nước của thành phố như dự án Đại lộ Đông – Tây, cải tạo và mở rộng các tuyến đường chính như An Dương Vương, Lý Thường Kiệt,.ảnh hưởng lớn đến tình hình kinh doanh trên địa bàn quận. Giải tỏa chợ lề đường như chợ Trần Chánh Chiếu (P.14), công ty Việt Hải Đăng ngưng kinh doanh có doanh thu khoảng 25 tỷ VND, các hộ cá thể chuyển lên chi nhánh doanh nghiệp có trụ sở chính ngoài quận với doanh thu khoảng 12 tỷ VND, giải tỏa một phần khu kinh doanh Soái Kình Lâm, các khu thương mại có doanh thu lớn như Parkson, Windsor, công ty Bia Sài Gòn, công ty Thuốc lá Sài Gòn, công ty dây cáp điện Tân Cường Thành, công ty nhựa Bình Minh, công ty vận chuyển hành khách Phương Trang .do Cục thuế quản lý, dẫn đến quận 5 mất nguồn thu lớn. Năm 2009, Chi cục thuế quận 5 thực hiện các chính sách miễn, giảm, giãn thuế, gia hạn nộp thuế đối với một số mặt hàng và một số doanh nghiệp trong diện hỗ trợ theo Nghị quyết 30 của Chính phủ và Thông tư số 39/2012/TT-BTC của Bộ Tài chính, khiến cho nguồn thu trên địa bàn quận bị suy giảm, trong khi 123doc 23 quận không có nguồn khai thác thu nào khác để bù đắp.
Đồng thời trong năm 2009, một lượng lớn hộ cá thể kinh doanh thực hiện nộp thuế TNCN thay thế thuế TNDN, đó cũng là một nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự suy giảm số thu thuế TNDN. Năm 2011, 2012 tiếp tục thực hiện các chính sách miễn, giảm, giãn thuế, gia hạn nộp thuế đối với một số mặt hàng và một số doanh nghiệp trong diện hỗ trợ theo Nghị quyết 29/2012/QH13 ngày 21/06/2012 của Quốc hội, Nghị quyết 08 của Chính phủ và Thông tư 83/2013/TT-BTC ngày 23/05/2013 của Bộ Tài chính; cũng làm giảm số thu thuế TNDN, Pháp luật về thanh tra - kiểm tra và quy trình kiểm tra tại trụ sở ngươì nộp thuế hiện hành quy định không được kiểm tra đột xuất. Do vậy, việc kiểm tra các CSKD có dấu hiệu bán hàng không xuất hóa đơn, hoặc khai man, trốn thuế không đạt được hiệu quả. Kinh tế năm 2012 rất khó khăn đã tác động không tốt đến kết quả thu, tại Quận 5 các hộ kinh doanh cá thể tập trung tại nhiều chợ đầu mối về hàng hóa tiêu dùng, kim khí điện máy mãi lực ngày càng giảm sút không được hưởng các chính sách giảm, gia hạn nộp thuế như các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nên cũng tác động không tốt đến kết quả thu trong khu vực này.
o Nguyên nhân chủ quan: Tồn tại tình trạng tổng số doanh nghiệp quản lý nhiều, nhưng hoạt động có doanh thu và có số thuế nộp còn thấp. Ứng dụng tin học vào công tác quản lý thuế vẫn còn hạn chế, dữ liệu từ Đội Kê khai – Kế toán thuế và Tin học chưa thật sự phục vụ tốt cho yêu cầu quản lý thuế hiện nay. Công tác đốc thu của các Đội kiểm tra vẫn còn hạn chế và gặp nhiều khó khăn, tình trạng nợ đọng còn lớn, cán bộ quản lý là những người trực tiếp đốc thu thuế nhưng vẫn bị hạn chế quyền hạn trong một số lĩnh vực, đồng thời phải kiêm nhiệm nhiều công việc, dẫn đến việc chậm trễ trong quá trình thu thuế.2 Thực trạng gian lận thuế TNDN trong các doanh nghiệp thƣơng mại ở Quận 5.1 Các hình thức gian lận thuế TNDN Thời gian qua, hành vi gian lận thuế TNDN tại Việt Nam được biểu hiện qua các hình thức sau: Một là, bán hàng nhưng không xuất hóa đơn để che giấu doanh thu tính thuế nhằm làm giảm thuế TNDN phải nộp. Pháp luật quy định tất cả các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc mọi thành phần kinh tế khi bán hàng, dịch vụ phải lập và giao hóa đơn hợp pháp cho khách hàng nhưng một thực tế hiện nay ở Việt Nam là việc bán hàng không giao hóa đơn diễn ra phổ biến, đến mức mọi người thấy đó là chuyện bình thường.
Do sự thiếu hiểu biết của người dân về hóa đơn, một số người nhầm tưởng khi lấy hóa đơn phải chịu thêm tiền thuế GTGT nên họ không yêu cầu bên bán xuất hóa đơn khi mua hàng, từ đó bên bán có cơ hội giấu doanh thu nhằm giảm các khoản đóng góp vào ngân sách để có thêm một khoản tiền.