Luận văn thạc sĩ chính sách thuế xuất nhập khẩu việt nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế luận văn thạc sĩ kinh tế

Khám phá luận văn thạc sĩ về chính sách thuế xuất nhập khẩu Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và tác động đến kinh tế.

• Tác giả: Phạm Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hồng Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Chính sách thuế xuất nhập khẩu Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU
• 1.1. Khái nhiệm về thuế xuất nhập khẩu
• 1.2. Vai trò của thuế XNK
• 1.3. Hiệp ước chung về thuế quan
• 1.3.1. Lịch sử hình thành
• 1.3.2. Mục đích – nguyên tắc
• 1.3.3. Nội dung cơ bản
• 1.4. Xu hướng tất yếu trong quá trình hội nhập kinh tế hiện nay
• 1.4.1. Hội nhập kinh tế quốc tế là một tất yếu khách quan
• 1.4.2. Hội nhập kinh tế phải gắn liền với cắt giảm thuế XNK
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng
• 1.6. Mô hình liên hiệp thuế quan tạo mậu dịch
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH THUẾ XNK VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của thuế XNK Việt Nam
• 2.2. Các chính sách của Việt Nam về hội nhập kinh tế quốc tế liên quan đến thuế XNK
• 2.3. Thực trạng việc áp dụng chính sách thuế XNK tại Việt Nam với yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế
• 2.3.1. Các thành tựu chính sách thuế XNK Việt Nam đạt được
• 2.3.2. Về mặt chính sách
• 2.3.3. Về cơ chế tổ chức thực hiện
• 2.3.4. Những tồn tại của chính sách thuế XNK Việt Nam
• 2.3.4.1. Chính sách thuế XNK
• 2.3.4.2. Về nhân sự
• 2.3.4.3. Về cơ sở hạ tầng thông tin
• 2.4. Cắt giảm thuế XNK và vấn đề thu NSNN
• 2.4.1. Áp dụng mô hình liên hiệp thuế quan tạo mậu dịch tại Việt Nam đối với mặt hàng thép xây dựng
• 2.4.2. Cắt giảm thuế XNK ảnh hưởng đến nguồn thu NSNN
• 2.4.3. Tỷ lệ bảo hộ thật sự tại Việt Nam đối với mặt hàng xe ô tô
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH THUẾ XNK VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Định hướng xây dựng chính sách thuế quan phải hướng đến minh bạch, thân thiện, hiệu quả, thích nghi
• 3.2. Về nhân sự
• 3.3. Về cơ sở hạ tầng thông tin
• 3.4. Kiến nghị khác
• 3.5. Xây dựng biểu thuế quan
• 3.5.1. Xây dựng biểu thuế theo định hướng bảo hộ chính đáng sản xuất trong nước, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa
• 3.5.2. Xây dựng biểu thuế theo định hướng tính đến hiệu quả của việc thu thuế
• 3.5.3. Xây dựng biểu thuế theo định hướng điều tiết hàng hóa xuất nhập khẩu
• 3.5.4. Xây dựng biểu thuế theo định hướng là công cụ chống phân biệt đối xử trong quan hệ thương mại và tạo áp lực nhượng bộ trong đàm phán thương mại của các đối tác
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lý luận cơ bản về thuế xuất nhập khẩu

Chính sách thuế xuất nhập khẩu (XNK) đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết hoạt động thương mại quốc tế. Thuế XNK không chỉ là nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ bảo hộ sản xuất trong nước. Theo các nhà kinh tế học, thuế XNK có thể được phân loại thành thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu. Mỗi loại thuế này đều có tác động riêng đến nền kinh tế. Việc áp dụng chính sách thuế hợp lý sẽ giúp tăng cường sức cạnh tranh cho hàng hóa nội địa và bảo vệ thị trường trong nước. Hơn nữa, chính sách thuế cũng cần phải được điều chỉnh để phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, như WTO hay AFTA.

1.1. Khái niệm về thuế xuất nhập khẩu

Thuế XNK là khoản tiền mà các doanh nghiệp phải nộp cho nhà nước khi thực hiện hoạt động xuất khẩu hoặc nhập khẩu hàng hóa. Theo định nghĩa, thuế xuất khẩu là thuế đánh vào hàng hóa khi rời khỏi biên giới quốc gia, trong khi thuế nhập khẩu là thuế đánh vào hàng hóa khi vào thị trường trong nước. Việc hiểu rõ về thuế XNK là cần thiết để các doanh nghiệp có thể tuân thủ đúng quy định và tối ưu hóa chi phí trong hoạt động kinh doanh của mình.

1.2. Vai trò của thuế xuất nhập khẩu

Thuế XNK có nhiều vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Đầu tiên, nó giúp điều tiết hoạt động xuất nhập khẩu, ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa và sức cạnh tranh của sản phẩm. Thứ hai, thuế XNK còn có tác dụng bảo hộ thị trường nội địa, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước phát triển. Cuối cùng, thuế XNK cũng là nguồn thu ngân sách nhà nước, đặc biệt quan trọng đối với các nước đang phát triển như Việt Nam. Việc quản lý và điều chỉnh chính sách thuế một cách hợp lý sẽ giúp tối ưu hóa nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

II. Thực trạng sử dụng chính sách thuế xuất nhập khẩu Việt Nam

Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc áp dụng chính sách thuế XNK trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Lịch sử hình thành và phát triển của thuế XNK tại Việt Nam cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ từ những năm đầu hội nhập. Các chính sách thuế đã được điều chỉnh để phù hợp với các cam kết quốc tế, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho hoạt động thương mại. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện chính sách thuế này, đặc biệt là trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước và bảo vệ sản xuất trong nước.

2.1. Các thành tựu chính sách thuế xuất nhập khẩu

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng và thực hiện chính sách thuế XNK. Các chính sách này đã giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc cắt giảm thuế suất theo lộ trình cam kết với WTO đã tạo điều kiện cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cần có những biện pháp đồng bộ để đảm bảo rằng việc cắt giảm thuế không làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước.

2.2. Những tồn tại của chính sách thuế xuất nhập khẩu

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, chính sách thuế XNK của Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu minh bạch trong quy trình thu thuế và quản lý thuế. Điều này dẫn đến tình trạng thất thu ngân sách và tạo ra sự không công bằng trong cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Hơn nữa, việc áp dụng các chính sách thuế chưa đồng bộ và thiếu sự hỗ trợ từ cơ sở hạ tầng thông tin cũng là một trong những nguyên nhân gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

III. Chính sách thuế xuất nhập khẩu Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chính sách thuế XNK của Việt Nam cần được xây dựng theo hướng minh bạch, hiệu quả và thân thiện với doanh nghiệp. Định hướng này không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam mà còn đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước. Việc xây dựng biểu thuế quan cần phải dựa trên các nguyên tắc bảo hộ hợp lý cho sản xuất trong nước, đồng thời tạo điều kiện cho hàng hóa nhập khẩu có chất lượng tốt hơn. Các chính sách này cần được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế và các cam kết quốc tế.

3.1. Định hướng xây dựng chính sách thuế quan

Định hướng xây dựng chính sách thuế quan cần phải hướng đến sự minh bạch và hiệu quả. Điều này có nghĩa là các quy định về thuế cần phải rõ ràng, dễ hiểu và dễ thực hiện. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo rằng các chính sách thuế được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp tăng cường sự tuân thủ của doanh nghiệp mà còn tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

3.2. Kiến nghị khác

Ngoài việc xây dựng chính sách thuế quan, cần có những kiến nghị khác nhằm cải thiện chính sách thuế XNK. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về nghĩa vụ thuế cho doanh nghiệp và người dân. Đồng thời, cần cải cách quy trình thu thuế để giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Việc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thu ngân sách nhà nước và bảo vệ sản xuất trong nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, chính sách thuế xuất nhập khẩu (XNK) đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết thương mại, bảo vệ sản xuất trong nước và đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN). Từ năm 2004 đến 2008, Việt Nam đã thực hiện lộ trình cắt giảm thuế XNK theo cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), với mức thuế bình quân giảm từ 17,4% xuống còn khoảng 13,4%. Kim ngạch nhập khẩu tăng trung bình 29% mỗi năm trong giai đoạn này, tạo ra những tác động đa chiều đến nền kinh tế quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hoàn thiện chính sách thuế XNK Việt Nam theo hướng đảm bảo nguồn thu NSNN ổn định, bảo hộ có chọn lọc các ngành sản xuất trong nước, đồng thời thích nghi với các cam kết quốc tế và thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào phân tích số liệu từ 2004 đến 2008, đồng thời đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2010-2020 dựa trên các nguyên tắc và cam kết quốc tế.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách thuế XNK phù hợp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam, đồng thời giảm thiểu các rủi ro và thách thức trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính – ngân hàng liên quan đến thuế XNK và hội nhập kinh tế quốc tế, bao gồm:

• Lý thuyết thuế XNK: Thuế XNK được định nghĩa là khoản thuế đánh vào hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu qua cửa khẩu quốc gia, có vai trò điều tiết thương mại, bảo hộ sản xuất trong nước, tăng thu NSNN và là công cụ mậu dịch minh bạch.

• Mô hình liên hiệp thuế quan tạo mậu dịch: Phân tích tác động của thuế XNK đối với các quốc gia nhỏ, trong đó thuế suất ảnh hưởng đến giá cả, sản lượng tiêu thụ, thặng dư người tiêu dùng và nhà sản xuất, cũng như nguồn thu NSNN.

• Đường cong Laffer thuế XNK: Mô hình cho thấy mức thuế XNK tối ưu để chính phủ thu được nguồn thu lớn nhất, không phải là mức thuế cao nhất, do thuế quá cao có thể dẫn đến trốn thuế và giảm nhập khẩu.

• Tỷ lệ bảo hộ thật sự (ERP): Đo lường mức độ bảo hộ thực tế của chính sách thuế XNK đối với các ngành sản xuất trong nước, phản ánh sự chênh lệch giữa thuế danh nghĩa và thuế đánh trên nguyên liệu đầu vào.

Các khái niệm chính bao gồm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, và các cam kết quốc tế về thuế XNK.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng dựa trên số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo của Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan và các tổ chức quốc tế trong giai đoạn 2004-2008. Cỡ mẫu bao gồm toàn bộ số liệu thu thuế XNK và kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn này.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích mô hình liên hiệp thuế quan để đánh giá tác động của thuế XNK đến các chủ thể kinh tế và NSNN.

• Phân tích đường cong Laffer để xác định mức thuế XNK tối ưu.

• Tính toán tỷ lệ bảo hộ thật sự (ERP) đối với các ngành trọng điểm như ô tô và thép xây dựng.

• So sánh số liệu thu thuế và kim ngạch nhập khẩu qua các năm để đánh giá ảnh hưởng của việc cắt giảm thuế XNK.

Timeline nghiên cứu được thực hiện theo các bước: thu thập số liệu (2009), phân tích dữ liệu (2009), xây dựng mô hình và kịch bản (2009), đề xuất giải pháp (2009).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thuế XNK đóng góp lớn vào NSNN: Tỷ lệ thu thuế XNK trong tổng thu NSNN từ năm 2004 đến 2008 dao động từ 23,12% đến 31,45%, thể hiện vai trò quan trọng của thuế XNK trong nguồn thu ngân sách.

2. Ảnh hưởng của cắt giảm thuế XNK đến NSNN không giảm như dự đoán: Mặc dù mức thuế suất trung bình giảm từ 17,4% xuống 13,4% theo cam kết WTO, kim ngạch nhập khẩu tăng trung bình 29% mỗi năm đã bù đắp phần giảm thuế suất, dẫn đến tổng số thu thuế nhập khẩu vẫn tăng. Ví dụ, năm 2007 kim ngạch nhập khẩu đạt 62,68 tỷ USD, tăng lên 80,86 tỷ USD năm 2008.

3. Tỷ lệ bảo hộ thật sự ngành ô tô rất cao: ERP ngành ô tô năm 2008 đạt 652%, cho thấy mức bảo hộ thuế XNK quá lớn, dẫn đến hiệu ứng ngược như sản xuất lắp ráp đơn giản, thiếu đầu tư phát triển nội địa hóa.

4. Mô hình liên hiệp thuế quan với mặt hàng thép xây dựng: Áp dụng thuế suất 6,5% giúp Chính phủ thu được 3.859 tỷ đồng thuế NSNN, thặng dư người sản xuất tăng 2.240 tỷ đồng, nhưng thặng dư người tiêu dùng giảm 6.167 tỷ đồng, gây tổn thất xã hội 68 tỷ đồng. Nếu bãi bỏ thuế, lợi ích xã hội tăng lên do người tiêu dùng hưởng lợi.

Thảo luận kết quả

Việc cắt giảm thuế XNK theo lộ trình WTO đã tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kim ngạch nhập khẩu, qua đó bù đắp phần giảm thuế suất, giúp NSNN không bị giảm sút nghiêm trọng trong ngắn hạn. Điều này phù hợp với kinh nghiệm của Trung Quốc sau khi gia nhập WTO, khi mức thuế suất giảm nhưng số thu thuế nhập khẩu tăng gấp 5 lần trong vòng 5 năm.

Tuy nhiên, tỷ lệ bảo hộ thật sự quá cao ở một số ngành như ô tô cho thấy chính sách thuế XNK chưa thực sự thúc đẩy phát triển sản xuất nội địa mà còn tạo ra tâm lý ỷ lại, thiếu đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều này cũng phản ánh sự mâu thuẫn trong mục tiêu chính sách thuế XNK khi vừa bảo hộ sản xuất trong nước, vừa phải thực hiện cam kết hội nhập.

Mô hình liên hiệp thuế quan minh họa rõ ràng tác động của thuế XNK đến các chủ thể kinh tế và xã hội, đồng thời cho thấy việc bãi bỏ thuế XNK có thể tăng lợi ích xã hội tổng thể, mặc dù gây xáo trộn lợi ích cục bộ. Do đó, việc xây dựng chính sách thuế XNK cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa bảo hộ và hội nhập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường cong Laffer thể hiện mối quan hệ giữa mức thuế suất và nguồn thu NSNN, bảng số liệu thu thuế XNK qua các năm, và biểu đồ ERP ngành ô tô để minh họa mức độ bảo hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa và minh bạch biểu thuế XNK: Rà soát, cập nhật danh mục biểu thuế nhập khẩu theo chuẩn HS của Tổ chức Hải quan Thế giới, giảm số lượng mức thuế suất, loại bỏ sự phân biệt thuế theo mục đích sử dụng để hạn chế gian lận và tăng tính công bằng. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan; thời gian: 2010-2012.

2. Đa dạng hóa phương pháp tính thuế XNK: Áp dụng kết hợp thuế suất tương đối, thuế tuyệt đối và thuế hỗn hợp phù hợp với từng nhóm hàng hóa, đặc biệt áp dụng thuế hỗn hợp cho các mặt hàng có hạn ngạch như muối, đường, thuốc lá. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính; thời gian: 2010-2013.

3. Thực hiện chính sách tự vệ qua thuế nhập khẩu bổ sung: Xây dựng cơ chế pháp lý đồng bộ để áp dụng thuế nhập khẩu bổ sung nhằm bảo vệ sản xuất trong nước trước các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tăng cường phối hợp giữa Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan trong giám sát và điều tra. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Tài chính; thời gian: 2010-2015.

4. Thu hẹp phạm vi miễn giảm thuế XNK: Hạn chế miễn thuế chỉ cho các mặt hàng chuyên dùng phục vụ an ninh quốc phòng và giáo dục đào tạo chưa sản xuất được trong nước, nhằm giảm kẽ hở trốn thuế và thất thu NSNN. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Tài chính; thời gian: 2010-2012.

5. Cải thiện công tác quản lý và chế tài thuế XNK: Tăng cường biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với hành vi trốn thuế, gian lận thuế, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ hải quan, cải thiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Chủ thể thực hiện: Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính; thời gian: 2010-2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan hoạch định chính sách nhà nước: Giúp xây dựng và điều chỉnh chính sách thuế XNK phù hợp với cam kết quốc tế và thực tiễn kinh tế trong nước, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và bảo vệ sản xuất nội địa.

2. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ tác động của chính sách thuế XNK đến hoạt động kinh doanh, từ đó xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp, tận dụng ưu đãi thuế và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về chính sách thuế XNK, hội nhập kinh tế quốc tế và tác động đến phát triển kinh tế.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo bổ ích để hiểu rõ về chính sách thuế XNK, mô hình kinh tế liên quan và thực trạng hội nhập kinh tế Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách thuế XNK có vai trò gì trong hội nhập kinh tế quốc tế?
   Thuế XNK là công cụ điều tiết thương mại, bảo hộ sản xuất trong nước, tăng thu NSNN và là công cụ mậu dịch minh bạch giúp các quốc gia thực hiện cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.

2. Việc cắt giảm thuế XNK có làm giảm nguồn thu ngân sách không?
   Theo số liệu nghiên cứu, mặc dù thuế suất giảm, nhưng kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh đã bù đắp phần giảm thuế suất, giúp tổng số thu thuế nhập khẩu vẫn tăng hoặc ổn định trong ngắn hạn.

3. Tỷ lệ bảo hộ thật sự (ERP) là gì và tại sao ngành ô tô có ERP cao?
   ERP đo lường mức độ bảo hộ thực tế của thuế XNK đối với ngành sản xuất trong nước. Ngành ô tô có ERP cao do thuế nhập khẩu linh kiện và sản phẩm cuối cùng cao, tạo ra bảo hộ lớn nhưng cũng gây tâm lý ỷ lại, thiếu đổi mới.

4. Làm thế nào để chính sách thuế XNK vừa bảo hộ sản xuất trong nước vừa thúc đẩy hội nhập?
   Cần xây dựng biểu thuế minh bạch, đơn giản, đa dạng phương pháp tính thuế, áp dụng chính sách tự vệ linh hoạt và thu hẹp miễn giảm thuế không hợp lý để cân bằng lợi ích các bên.

5. Các biện pháp chế tài hiện nay có đủ mạnh để ngăn chặn trốn thuế không?
   Hiện nay các biện pháp chế tài còn nhiều hạn chế, mức phạt chưa đủ sức răn đe, cần tăng cường năng lực quản lý, áp dụng công nghệ thông tin và nâng cao chế tài pháp lý để đảm bảo tuân thủ.

Kết luận

• Chính sách thuế XNK Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đóng góp quan trọng vào nguồn thu NSNN và bảo hộ sản xuất trong nước.
• Việc cắt giảm thuế XNK theo cam kết WTO không làm giảm thu NSNN trong ngắn hạn nhờ tăng trưởng kim ngạch nhập khẩu.
• Tỷ lệ bảo hộ thật sự cao ở một số ngành như ô tô cho thấy cần điều chỉnh chính sách để thúc đẩy phát triển nội địa hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Cần đơn giản hóa biểu thuế, đa dạng hóa phương pháp tính thuế, áp dụng chính sách tự vệ và thu hẹp miễn giảm thuế để phù hợp với xu hướng hội nhập.
• Các biện pháp quản lý, chế tài và nâng cao năng lực cán bộ hải quan cần được tăng cường để đảm bảo hiệu quả thực thi chính sách thuế XNK.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2010-2020, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động chính sách để điều chỉnh kịp thời.

Call to action: Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng chính sách thuế XNK hiệu quả, góp phần thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển bền vững nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương ITO và công nhận hiệp định GATT. Kể từ đó, Hiệp định GATT đã được đổi mới và tu chỉnh nhiều lần cho phù hợp với hoàn cảnh thương mại quốc tế trở nên ngày càng đa dạng và phức tạp.2/ Mục đích – nguyên tắc Mục đích của GATT thông qua các cuộc đàm phán để mở đường cho mậu dịch tự do, giảm thiểu những hạn chế, ràng buộc có tính chất bất công và bất hợp lý, làm thiệt hại đến quyền lợi của các quốc gia. Những nguyên tắc cơ bản hoạt động của GATT là: + Khuyến khích và phát triển quan hệ thương mại đa phương giữa các quốc gia trên nguyên tắc bình đẳng và không phân biệt đối xử. + Sự giảm bớt thuế XNK phải được thực hiện thông qua đàm phán.

+ Loại bỏ các quota nhập khẩu. + Loại bỏ những điều quy định giới hạn khác có tính chất ưu đãi nước này và không ưu đãi nước khác, đồng thời cho phép hướng đến một nền thương mại quốc tế có tính chất tự do.3/ Nội dung cơ bản GATT bao gồm 38 điều khoản, tập trung chủ yếu vào 4 phần dưới đây: Phần 1: Các quy chế về chế độ tối huệ quốc ( Most Favoured Nation) và các nhượng bộ thuế XNK. Phần 2: Các nguyên tắc, quy chế và tiêu chuẩn pháp lý để điều chỉnh hệ thống chính sách thương mại. Phần 3: Các thủ tục liên quan đến hoạt động của GATT, Phần 4: Các điều kiện tham gia của các nước đang phát triển và GATT.

9 123doc - 10 - Ngoài ra còn có phần phụ chương bao gồm các nhận xét, thuyết minh và các điều kiện bổ sung phù hợp với các điều khoản của hiệp định, được coi là bộ phận của văn kiện, cơ sở của hiệp định. Xu hướng tất yếu trong quá trình hội nhập kinh tế hiện nay 1.1/ Hội nhập kinh tế quốc tế là một tất yếu khách quan Không thể có một quốc gia nào trên thế giới tồn tại độc lập, phát triển có hiệu quả mà không có mối quan hệ nào với các quốc gia khác trên thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế. Mỗi quốc gia luôn chứa đựng trong mình một tiềm năng kinh tế nhất định, nhưng không phải đã đầy đủ và hoàn thiện. Có quốc gia có lợi thế so sánh về mặt này nhưng lại yếu mặt khác.

Nếu không hội nhập thì điểm mạnh của mỗi quốc gia sẽ không được phát huy một cách hiệu quả nhất và đồng thời không khắc phục, bổ khuyết được những điểm yếu, hạn chế.2/ Hội nhập kinh tế phải gắn liền với cắt giảm thuế XNK Cần phân biệt hội nhập kinh tế quốc tế với quan hệ kinh tế quốc tế. Quan hệ kinh tế quốc tế là mối quan hệ kinh tế lẫn nhau giữa hai hoặc nhiều nước, là tổng thể các mối quan hệ đối ngoại của các nước. Biểu hiện cụ thể của quan hệ kinh tế quốc tế là việc trao đổi buôn bán giữa các nước nhằm khai thác lợi ích của thương mại quốc tế. Tuy nhiên, trong mối quan hệ này, mỗi nước là một thị trường riêng biệt và thị trường này được bảo vệ bởi công cụ thuế XNK do nhà nước qui định.

Nhà nước sẵn sàng can thiệp và can thiệp sâu vào hoạt động kinh tế thông qua chính sách thuế XNK để bảo vệ nền sản xuất nội địa khi cần thiết. Vì vậy, những lợi ích của thương mại quốc tế có khi chưa được khai thác một cách triệt để. Trong điều kiện hiện nay, các nước ngày càng thấy được tầm quan trọng và lợi ích của thương mại quốc tế thì quan hệ kinh tế quốc tế đã được nâng lên một tầm cao mới, đó là hội nhập kinh tế quốc tế. Hội nhập kinh tế cũng là những quan hệ kinh tế mà kết quả là tạo ra các thị trường thương mại tự do mang tính khu vực (như AFTA, APEC, NAFTA.) và thế giới (WTO).

Cơ sở của hội nhập kinh tế dựa trên sự tự nguyện cam kết cắt giảm, xoá bỏ hàng rào thuế XNK vốn ngăn cản tự do thương mại. Bất kỳ một nước nào muốn tham 10 123doc - 11 - gia vào các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế đều phải trải qua giai đoạn đàm phán để cắt giảm thuế XNK với các nước thành viên. Do đó, ta có thể nói rằng, nếu hội nhập kinh tế quốc tế là một tất yếu khách quan thì việc cắt giảm, xóa bỏ các hàng rào thuế XNK cũng là một quá trình tất yếu trong xu hướng hội nhập của mỗi nước. Và hiện nay, các nước đều xây dựng cho mình một lộ trình cắt giảm thuế XNK phù hợp với những nguyên tắc và cam kết của các tổ chức kinh tế quốc tế./ Các nhân tố ảnh hưởng Căn cứ theo hướng dẫn tại Thông tư số 79/2009/TT-BTC ngày 20/04/2009 của Bộ Tài chính hướng dẫn phương pháp tính thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu: Căn cứ số lượng từng mặt hàng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu ghi trong Tờ khai hải quan, trị giá tính thuế và thuế suất từng mặt hàng để xác định số tiền thuế phải nộp theo công thức sau: Số lượng đơn vị Số tiền thuế Trị giá tính Thuế từng mặt hàng thực xuất khẩu, thuế tính suất của = tế xuất khẩu, nhập x x thuế nhập trên một đơn từng mặt khẩu ghi trong Tờ khẩu phải nộp vị hàng hóa hàng khai hải XNK Nguồn thu thuế xuất nhập khẩu được ảnh hưởng bởi 05 nhân tố sau: - Theo công thức trên, 03 nhân tố là số lượng đơn vị nhập khẩu, thuế suất nhập khẩu và giá nhập khẩu; giả sử trong điều kiện giá tính thuế của hàng hóa nhập khẩu không thay đổi thì 02 nhân tố ảnh hưởng còn lại đó là lượng hàng nhập khẩu và thuế suất của mặt hàng nhập khẩu.

- Ngoài 03 nhân tố nêu trên, Chính phủ Việt Nam còn áp dụng thêm 02 chính sách thuế đánh trên hàng hoá khâu nhập khẩu là thuế tiêu thụ đặt biệt và thuế giá trị gia tăng nhằm tránh việc giảm số thu NSNN quá nhanh khi cắt giảm thuế theo lộ trình. 11 123doc - 12 - - Bên cạnh đó, mức độ ý thức và tuân thủ chấp hành tốt pháp luật của các doanh nghiệp cũng là 01 trong các nhân tố hạn chế việc thất thu ngân sách nhà nước. Trong trường hợp thực hiện các cam kết cắt giảm thuế XNK đối với hàng hóa nhập khẩu (thuế XNK chỉ là 01 trong 05 nhân tố ảnh hưởng đến thuế NSNN). Việc cắt giảm thuế suất XNK theo lộ trình cam kết chắc chắc số thu thuế từ NSNN sẽ giảm, tuy nhiên khi cắt giảm thuế XNK sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho khối lượng hàng hóa nhập khẩu tăng cao dẫn đến kim ngạch nhập khẩu tăng cao ( kim ngạch tăng ở đây 01 phần do chính sách thuế XNK thuận lợi nhưng phần lớn số kim ngạch tăng là do kinh tế của Việt Nam phát triển), như vậy trong trường hợp số lượng hàng hóa nhập khẩu cao hơn mức thuế suất giảm trung bình theo lộ trình cam kết thì NSNN không giảm theo như nhiều nhận định mà có chiều hướng tăng./ Mô hình liên hiệp thuế quan tạo mậu dịch Theo các lý thuyết về tự do thương mại, có thể phân tích tác động của các quốc gia nhỏ khi gia nhập tổ chức thương mại thế giới theo mô hình liên hiệp thuế quan tạo mậu dịch và là quốc gia nhỏ nên việc nhập khẩu hàng hóa không làm ảnh hưởng giá thế giới.

Có thể xem tác động của thuế XNK thông qua mô hình cơ bản sau đây ( Xem hình 1.1 – Tác động của thuế XNK. Giá Sx E J H S1+T G B A S1 C M N Dx Q1 Q2 Q3 Q4 Số lượng 12 123doc - 13 - Lúc đầu, Chính phủ đánh thuế vào hàng hóa nhập khẩu, biểu đồ S1+T là đường cung hàng nhập khẩu khi có thuế, S1 là đường cung co giãn hoàn toàn trong tình trạng mậu dịch tự do. Với mức giá có thuế nhập khẩu, sản lượng hàng hóa tiêu thụ sẽ là Q3, trong đó sản phẩm trong nước là Q2, nhập khẩu ( Q3-Q2), nhà nước sẽ thu được khoản thuế tương ứng hình chữ nhật MNHJ. Khi cắt giảm thuế theo cam kết, nhà nước mất đi khoản thu này.

Lúc này, do giá hàng hóa nhập khẩu giảm làm số sản phẩm tiêu thụ tăng lên Q4, trong đó Q1 là sản xuất trong nước, còn (Q4-Q1) là nhập khẩu từ nước ngoài. Lợi ích người tiêu dùng ở nước nhập khẩu nhờ liên hiệp thuế quan tự do thương mại là AGHB, trong đó AGJC biểu thị cho việc giảm lợi tức hoặc thặng dư nhà sản xuất, trong khi MNHJ biểu thị cho phần thuế mất đi. Hai tam giác CJM và BHN là lợi ích tĩnh, trong đó: CJM là phần sản phẩm phúc lợi từ việc tạo lập mậu dịch, kết quả của việc di chuyển sản xuất từ các nhà sản xuất kém hiệu quả nước nhập khẩu sang các nhà sản xuất hiệu quả hơn ở quốc gia xuất khẩu; BHN là phần lợi ích tiêu dùng từ việc tạo lập mậu dịch và kết quả việc gia tăng tiêu thụ (Q4-Q3) ở quốc gia nhập khẩu. Việc đánh thuế XNK sẽ tạo nguồn lợi cho chính phủ, nhà sản xuất trong nước cũng thu được lợi ích do được bảo hộ, giảm thuế, áp lực cạnh tranh từ bên ngoài, tuy nhiên người tiêu dùng sẽ bị thiệt hại do phải mua hàng nhập khẩu với giá cao trên thị trường trong nước; đồng thời xã hội bị thiệt hại một phần do một số nguồn lực bị sử dụng lãng phí (mất không) và một phần nữa do có một khối lượng hàng hóa nhập khẩu với giá cao không sử dụng được.

Nếu bãi bỏ thuế XNK thì những khoản lợi ích bị giảm xuống, chuyển từ nhà sản xuất, chính phủ và phần mất trắng của xã hội sẽ rơi vào tay của người tiêu dùng. Theo cách xem xét này, lợi ích của xã hội tăng lên mặc dù lợi ích của các chủ thể có sự tăng giảm khác nhau. Đây cũng là nguyên nhân để các nước muốn tiến hành đàm phán và đi đến thống nhất cắt giảm thuế XNK, tăng cường buôn bán và đẩy mạnh tự do hóa thương mại. Do đó, có thể thấy việc tham gia vào xu hướng tự do hóa thương mại làm thay đổi cơ bản lợi ích cục bộ của các chủ 13 123doc - 14 - thể nghĩa là có thể gây ra những xáo trộn nhất định song lại mang lại lợi ích to lớn về lâu dài.2 – Đường cong Laffer.

Nguồn thu thuế nhập khẩu Max Min 0% 50% 25% Theo hình 1.2, theo phân tích cân bằng cục bộ về tác động của thuế XNK đối với một nước nhỏ, diện tích hình chữ nhật MNJH đo lường nguồn thu của chính phủ từ thuế XNK.