Giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng tmcp niêm yết tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Lê Hữu Hoàng Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Hạn Chế Rủi Ro Thanh Khoản Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THANH KHOẢN VÀ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tính thanh khoản trong Ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm tính thanh khoản
• 1.2. Cung và cầu và trạng thái thanh khoản trong NHTM
• 1.3. Yếu tố thời gian của thanh khoản
• 1.4. Rủi ro thanh khoản trong Ngân hàng thương mại
• 1.4.1. Khái niệm rủi ro thanh khoản
• 1.4.2. Nguyên nhân rủi ro thanh khoản
• 1.4.2.1. Những nguyên nhân khách quan
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NHTMCP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu hệ thống các NHTMCP niêm yết tại Việt Nam
• 2.2. Giới thiệu chung về các NHTMCP niêm yết
• 2.3. Những thuận lợi của các NHTMCP niêm yết trên TTCK
• 2.4. Những thách thức, rủi ro
• 2.5. Thực trạng rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam qua các giai đoạn
• 2.5.1. Rủi ro thanh khoản trong giai đoạn 2007-2009
• 2.5.2. Rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết giai đoạn 2010 - 2013
• 2.6. Đánh giá chung tình hình rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết
• 2.6.1. Những mặt tích cực
• 2.6.2. Những tồn tại, hạn chế
• 2.6.3. Nguyên nhân của những tồn tại
• 2.7. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.1. Định hướng phát triển Ngân hàng nhà nước Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng phát triển của các tổ chức tín dụng đến năm 2020
• 3.2. Các giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết tại Việt Nam
• 3.2.1. Đẩy mạnh công tác huy động vốn và đa dạng hóa nguồn vốn huy động
• 3.2.2. Tăng cường công tác dự báo các điều kiện kinh tế vĩ mô
• 3.2.3. Chủ động trong việc quản lý rủi ro thanh khoản
• 3.2.4. Xây dựng chiến lược, chính sách quản trị thanh khoản phù hợp
• 3.2.5. Nâng cao năng lực tài chính
• 3.2.6. Kiến nghị nhằm nâng cao công tác quản lý rủi ro thanh khoản
• 3.2.6.1. Kiến nghị với Chính phủ và các bộ, ngành liên quan
• 3.2.6.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro thanh khoản

Rủi ro thanh khoản là một trong những vấn đề quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam. Rủi ro thanh khoản xuất hiện khi ngân hàng không thể đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán đúng hạn, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho hoạt động tài chính của ngân hàng. Theo Duttweiler (2008), rủi ro thanh khoản là nguy cơ không thể thực hiện các nghĩa vụ thanh toán, kéo theo những hệ lụy không mong muốn. Nguyên nhân của rủi ro thanh khoản có thể đến từ nhiều yếu tố như chu kỳ kinh doanh, biến động lãi suất và chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Việc quản lý rủi ro thanh khoản là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và an toàn cho hệ thống ngân hàng. Các ngân hàng cần có các biện pháp đánh giá và quản lý rủi ro thanh khoản một cách hiệu quả để giảm thiểu những tác động tiêu cực đến hoạt động của mình.

1.1. Khái niệm và nguyên nhân rủi ro thanh khoản

Khái niệm rủi ro thanh khoản được hiểu là tình trạng mà ngân hàng không có đủ vốn khả dụng để đáp ứng nhu cầu thanh toán. Nguyên nhân của rủi ro thanh khoản có thể đến từ các yếu tố khách quan như chu kỳ kinh doanh, khi nhu cầu vốn tăng cao vào cuối năm, hoặc từ biến động lãi suất, khi khách hàng rút tiền gửi để tìm kiếm lãi suất cao hơn. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương cũng có thể ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản khi thay đổi các điều kiện vay mượn. Do đó, việc nhận diện và phân tích các nguyên nhân này là rất quan trọng trong việc xây dựng các giải pháp quản lý hiệu quả.

II. Thực trạng rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết

Thực trạng rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết tại Việt Nam cho thấy nhiều ngân hàng đang phải đối mặt với những thách thức lớn. Trong giai đoạn 2007-2013, nhiều ngân hàng đã gặp phải tình trạng rủi ro thanh khoản nghiêm trọng, đặc biệt là trong các giai đoạn khủng hoảng kinh tế. Các ngân hàng thường xuyên phải huy động vốn với chi phí cao để bù đắp cho tình trạng thiếu hụt thanh khoản. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn làm giảm uy tín của ngân hàng trên thị trường. Việc đánh giá thực trạng rủi ro thanh khoản là cần thiết để nhận diện những tồn tại và hạn chế trong quản lý thanh khoản của các ngân hàng, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Đánh giá tình hình rủi ro thanh khoản

Đánh giá tình hình rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết cho thấy sự biến động lớn trong khả năng thanh toán của các ngân hàng. Nhiều ngân hàng đã không thể duy trì mức thanh khoản ổn định, dẫn đến việc phải tăng lãi suất huy động để thu hút vốn. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khi chi phí vốn cao làm giảm khả năng cạnh tranh của ngân hàng. Các chỉ số tài chính như tỷ lệ nợ xấu và hệ số CAR cũng cho thấy sự bất ổn trong hoạt động của các ngân hàng. Việc phân tích các chỉ số này giúp nhận diện rõ hơn về tình hình rủi ro thanh khoản và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

III. Giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản

Để hạn chế rủi ro thanh khoản, các NHTMCP cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, ngân hàng cần đẩy mạnh công tác huy động vốn và đa dạng hóa nguồn vốn huy động. Việc này không chỉ giúp tăng cường khả năng thanh toán mà còn giảm thiểu rủi ro khi có biến động trên thị trường. Thứ hai, ngân hàng cần chủ động trong việc quản lý rủi ro thanh khoản thông qua việc xây dựng các chiến lược và chính sách quản trị thanh khoản phù hợp. Cuối cùng, việc nâng cao năng lực tài chính và cải thiện các chỉ số thanh khoản cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định trong hoạt động của ngân hàng.

3.1. Các biện pháp cụ thể

Các biện pháp cụ thể để hạn chế rủi ro thanh khoản bao gồm việc tăng cường công tác dự báo các điều kiện kinh tế vĩ mô, từ đó có kế hoạch huy động vốn hợp lý. Ngân hàng cũng cần xây dựng các chính sách quản lý thanh khoản chặt chẽ, đảm bảo có đủ nguồn lực để đáp ứng nhu cầu thanh toán. Ngoài ra, việc kiến nghị với Chính phủ và các bộ ngành liên quan để có các chính sách hỗ trợ cũng là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Những giải pháp này không chỉ giúp các ngân hàng duy trì hoạt động ổn định mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2013, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) niêm yết tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về thanh khoản, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu và sự thay đổi chính sách tiền tệ trong nước. Thanh khoản là yếu tố cốt lõi quyết định sự an toàn và ổn định hoạt động của ngân hàng, trong khi rủi ro thanh khoản (RRTK) là biểu hiện của sự bất ổn tài chính, có thể dẫn đến mất khả năng thanh toán và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống ngân hàng cũng như nền kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ khái niệm thanh khoản và rủi ro thanh khoản, đánh giá thực trạng RRTK tại các NHTMCP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp hạn chế rủi ro này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 8 ngân hàng lớn như Vietcombank, Vietinbank, ACB, Sacombank, Eximbank, MB, SHB và Navibank trong giai đoạn 2007-2013. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản, góp phần ổn định hệ thống ngân hàng và hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại. Trước hết, khái niệm thanh khoản được hiểu là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt nhanh chóng với chi phí thấp, đồng thời khả năng ngân hàng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn. Rủi ro thanh khoản là nguy cơ ngân hàng không thể thực hiện các nghĩa vụ thanh toán đúng hạn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín và hoạt động kinh doanh. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tính thanh khoản: Khả năng tiếp cận nguồn vốn hoặc tài sản có thể chuyển đổi thành tiền mặt để đáp ứng nhu cầu thanh toán.
• Rủi ro thanh khoản: Nguy cơ không đủ vốn khả dụng để đáp ứng nhu cầu thanh khoản, dẫn đến mất khả năng thanh toán.
• Quản trị rủi ro thanh khoản: Quá trình nhận dạng, phân tích, đo lường, kiểm soát và tài trợ rủi ro nhằm giảm thiểu tổn thất.
• Các chỉ số thanh khoản: Bao gồm hệ số CAR (tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu), chỉ số H3 (trạng thái tiền mặt), H4 (năng lực cho vay), H5 (dư nợ/tiền gửi khách hàng), H6 (chứng khoán thanh khoản), H7 (tiền gửi và cho vay TCTD), H8 (tiền mặt và tiền gửi so với tiền gửi khách hàng).

Ngoài ra, nghiên cứu tham khảo các mô hình đo lường rủi ro thanh khoản như phương pháp tiếp cận nguồn vốn và sử dụng vốn, phương pháp cấu trúc vốn và phương pháp thang đáo hạn để đánh giá trạng thái thanh khoản của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với thống kê mô tả, phân tích so sánh và tổng hợp. Nguồn dữ liệu chính là các báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và số liệu thống kê của 8 NHTMCP niêm yết trong giai đoạn 2007-2013. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các ngân hàng được niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn này, với các số liệu cụ thể như tổng tài sản, vốn điều lệ, tỷ lệ nợ xấu, các chỉ số thanh khoản. Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả để tổng hợp các chỉ số tài chính và thanh khoản.
• So sánh các chỉ số qua các năm và giữa các ngân hàng để đánh giá thực trạng.
• Phân tích nguyên nhân và tác động của các biến động kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ đến rủi ro thanh khoản.
• Đánh giá các biện pháp quản trị rủi ro thanh khoản hiện hành và đề xuất giải pháp phù hợp.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2007-2013, giai đoạn có nhiều biến động về kinh tế và chính sách tiền tệ, ảnh hưởng trực tiếp đến thanh khoản của các ngân hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng tổng tài sản và vốn điều lệ: Tổng tài sản của các NHTMCP niêm yết tăng trưởng ổn định, ví dụ Vietcombank tăng 13,15% năm 2013 so với năm trước, Vietinbank tăng 14,5% năm 2013. Vốn điều lệ cũng được tăng cường theo lộ trình, với nhiều ngân hàng vượt mức quy định của Chính phủ, góp phần nâng cao năng lực tài chính và khả năng chống đỡ rủi ro.

2. Biến động thanh khoản trong giai đoạn 2007-2009: Các ngân hàng trải qua khủng hoảng thanh khoản nghiêm trọng do chính sách thắt chặt tiền tệ, lãi suất liên ngân hàng tăng kỷ lục lên tới 43%/năm, tỷ lệ dự trữ bắt buộc tăng. Lãi suất huy động và cho vay cũng tăng mạnh, gây áp lực lớn lên thanh khoản. Ví dụ, lãi suất huy động cuối tháng 6/2008 lên tới 18-20%.

3. Chỉ số thanh khoản và chất lượng tín dụng: Chỉ số trạng thái tiền mặt (H3) của các ngân hàng như Sacombank, ACB và Eximbank cao hơn mức trung bình, thể hiện khả năng thanh khoản tức thời tốt hơn. Tỷ lệ nợ xấu trung bình tăng từ 0,97% năm 2007 lên 2,23% năm 2008, phản ánh rủi ro tín dụng và thanh khoản tăng cao. Một số ngân hàng như SHB có chỉ số tiền mặt thấp dưới 1%, cho thấy rủi ro thanh khoản lớn.

4. Ảnh hưởng của chính sách tiền tệ và thị trường: Các biện pháp của Ngân hàng Nhà nước như tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, phát hành tín phiếu, điều chỉnh lãi suất cơ bản đã tác động mạnh đến thanh khoản của các ngân hàng. Tuy nhiên, các chính sách kịp thời đã giúp ổn định dần thị trường từ cuối năm 2008.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro thanh khoản trong giai đoạn nghiên cứu là sự mất cân đối về kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ, biến động lãi suất và chính sách tiền tệ thắt chặt nhằm kiểm soát lạm phát. So với các nghiên cứu trước, kết quả cho thấy mức độ rủi ro thanh khoản tại các NHTMCP niêm yết có xu hướng gia tăng trong giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu, đồng thời phản ánh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản. Việc duy trì hệ số CAR trên 8% và tăng vốn điều lệ đã giúp các ngân hàng có tấm đệm tài chính tốt hơn để ứng phó với các cú sốc thanh khoản. Các chỉ số thanh khoản như H3, H4, H5 cung cấp cái nhìn toàn diện về trạng thái thanh khoản và khả năng đáp ứng nghĩa vụ tài chính của ngân hàng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ lãi suất liên ngân hàng, bảng so sánh chỉ số thanh khoản và tỷ lệ nợ xấu qua các năm để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh công tác huy động vốn và đa dạng hóa nguồn vốn huy động: Các ngân hàng cần tăng cường thu hút vốn từ nhiều kênh khác nhau, bao gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và các nguồn vốn trung, dài hạn nhằm giảm áp lực thanh khoản ngắn hạn. Mục tiêu là duy trì tỷ lệ nguồn vốn ổn định trong vòng 1-2 năm tới, do ban lãnh đạo ngân hàng thực hiện.

2. Tăng cường công tác dự báo các điều kiện kinh tế vĩ mô: Ngân hàng cần xây dựng hệ thống dự báo chính xác về biến động lãi suất, tỷ giá và các yếu tố kinh tế vĩ mô để chủ động điều chỉnh chiến lược quản lý thanh khoản. Việc này nên được thực hiện thường xuyên hàng quý bởi bộ phận phân tích kinh tế.

3. Xây dựng chiến lược, chính sách quản trị thanh khoản phù hợp: Thiết lập các quy trình quản lý rủi ro thanh khoản chặt chẽ, áp dụng các phương pháp đo lường hiện đại như thang đáo hạn và phân tích cấu trúc vốn để đánh giá và kiểm soát rủi ro. Mục tiêu là giảm thiểu rủi ro thanh khoản xuống dưới mức trung bình ngành trong 1 năm tới, do phòng quản lý rủi ro thực hiện.

4. Nâng cao năng lực tài chính và quản trị rủi ro: Tăng vốn điều lệ, cải thiện chất lượng tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu và nâng cao năng lực nhân sự quản trị rủi ro thanh khoản. Các chương trình đào tạo và tuyển dụng nhân sự chuyên môn cao cần được triển khai trong vòng 2 năm tới, do ban nhân sự và đào tạo phối hợp thực hiện.

5. Kiến nghị với các cơ quan quản lý: Đề xuất Ngân hàng Nhà nước và các bộ ngành liên quan hoàn thiện khung pháp lý về quản lý rủi ro thanh khoản, tăng cường giám sát và hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng trong các tình huống khẩn cấp. Đây là nhiệm vụ dài hạn cần phối hợp liên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý các ngân hàng thương mại cổ phần: Giúp hiểu rõ về rủi ro thanh khoản, các chỉ số đánh giá và giải pháp quản trị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và ổn định tài chính.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng và tài chính: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy định và giám sát hoạt động quản lý rủi ro thanh khoản trong hệ thống ngân hàng.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo hữu ích về lý thuyết, thực trạng và phương pháp nghiên cứu rủi ro thanh khoản tại Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và chuyên gia phân tích thị trường chứng khoán: Giúp đánh giá mức độ an toàn và rủi ro của các ngân hàng niêm yết, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro thanh khoản là gì và tại sao nó quan trọng với ngân hàng?
   Rủi ro thanh khoản là nguy cơ ngân hàng không thể đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn, ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh. Ví dụ, trong khủng hoảng 2007-2008, nhiều ngân hàng phải vay nóng với lãi suất cao để bù đắp thiếu hụt thanh khoản.

2. Các chỉ số nào thường dùng để đánh giá thanh khoản của ngân hàng?
   Các chỉ số phổ biến gồm hệ số CAR, chỉ số H3 (trạng thái tiền mặt), H4 (năng lực cho vay), H5 (dư nợ/tiền gửi khách hàng). Ví dụ, chỉ số H3 cao cho thấy khả năng thanh khoản tức thời tốt.

3. Nguyên nhân chính gây ra rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng Việt Nam?
   Bao gồm mất cân đối kỳ hạn tài sản và nguồn vốn, biến động lãi suất, chính sách tiền tệ thắt chặt và chất lượng tín dụng kém. Ví dụ, lãi suất liên ngân hàng năm 2008 tăng lên tới 43%/năm đã gây áp lực lớn.

4. Các giải pháp hiệu quả để hạn chế rủi ro thanh khoản là gì?
   Đa dạng hóa nguồn vốn huy động, dự báo kinh tế vĩ mô, xây dựng chính sách quản trị thanh khoản phù hợp và nâng cao năng lực tài chính. Ví dụ, tăng vốn điều lệ giúp ngân hàng có tấm đệm tài chính tốt hơn.

5. Tác động của rủi ro thanh khoản đến nền kinh tế như thế nào?
   RRTK có thể dẫn đến mất khả năng thanh toán của ngân hàng, gây hoảng loạn rút tiền, ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Ví dụ, khủng hoảng thanh khoản tại Northern Rock (Anh) năm 2007 đã khiến ngân hàng này bị quốc hữu hóa.

Kết luận

• Thanh khoản và rủi ro thanh khoản là yếu tố then chốt quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam.
• Giai đoạn 2007-2013 chứng kiến nhiều biến động lớn về thanh khoản do tác động của chính sách tiền tệ và khủng hoảng tài chính toàn cầu.
• Các chỉ số thanh khoản và tỷ lệ nợ xấu phản ánh rõ thực trạng rủi ro thanh khoản và chất lượng tín dụng của các ngân hàng.
• Việc áp dụng các phương pháp quản trị rủi ro thanh khoản hiện đại và tăng cường năng lực tài chính là cần thiết để hạn chế rủi ro.
• Các ngân hàng, cơ quan quản lý và nhà đầu tư cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường tài chính ổn định, minh bạch và an toàn.

Next steps: Triển khai các giải pháp quản trị thanh khoản, nâng cao năng lực dự báo và hoàn thiện khung pháp lý trong 1-3 năm tới.

Các ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng ngay các khuyến nghị trong luận văn để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản, góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THANH KHOẢN VÀ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tính thanh khoản trong Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm tính thanh khoản Tính thanh khoản là một khái niệm đã xuất hiện từ rất lâu trong tài chính, và bao gồm nhiều phương diện. Dưới góc độ tài sản, thanh khoản là khả năng chuyển hoá thành tiền của tài sản và ngược lại, một tài sản được xem là thanh khoản cao khi chi phí thành tiền thấp và có khả năng chuyển hoá ra tiền nhanh.

Dưới góc độ thị trường, thanh khoản là khả năng của thị trường trong việc tạo cơ sở cho hoạt động vay mượn tại các thị trường vốn và tiền tệ. Dưới góc độ ngân hàng, thanh khoản là khả năng tiếp cận các khoản tài sản hoặc nguồn vốn có thể dùng để chi trả với chi phí hợp lý ngay khi nhu cầu vốn phát sinh. Nhu cầu vốn phát sinh ở đây có thể là các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động giao dịch như chi trả tiền gửi, cho vay, thanh toán và các hoạt động giao dịch tài chính khác. Thanh khoản không đồng nhất với khả năng thanh toán.

Có khả năng thanh toán nghĩa là có khả năng bù đắp cho các khoản thua lỗ (Duttweiler, 2008). Những khoản thua lỗ này có thể phát sinh vì nhiều lý do khác nhau như chi phí quá cao so với doanh thu (rủi ro kinh doanh), các khoản vay có thể không được hoàn trả vì khách hàng không có khả năng hoàn trả (rủi ro tín dụng) hay các vị thế mua bán không ổn định (rủi ro thị trường). Khi nào vẫn còn đủ vốn để trang trải cho các khoản thua lỗ thì vẫn còn khả năng thanh toán. Trong khi đó, tính thanh khoản chỉ liên quan đến tiền mặt.

Nếu không chi trả được các khoản thanh toán đến hạn dưới dạng tiền mặt sẽ thiếu khả năng thanh khoản. Khả năng thanh toán là biểu hiện của tình trạng đủ vốn, còn thanh khoản đòi hỏi phải có thêm tiền sẵn sàng để chi trả cho các khoản thanh toán. Nhưng để có khả năng thanh khoản trước hết phải có khả năng thanh toán. Nói cách khác, khả năng thanh toán là điều kiện cần nhưng không phải là điều kiện đủ để có khả năng thanh khoản, cho nên vẫn có thể rơi vào tình trạng vừa có khả năng thanh toán vừa thiếu thanh khoản.

Tính thanh khoản trong Ngân hàng thương mại Tính thanh khoản trong ngân hàng có thể hiểu là một thuật ngữ đại diện cho khả năng thực hiện tất cả các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn của một ngân hàng, trong đó, thanh khoản ngắn hạn là khả năng ngân hàng có thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán vào thời điểm và ngay khi chúng phát sinh (thanh khoản theo tình huống cụ thể), thanh khoản dài hạn là khả năng vay đủ vốn dài hạn với lãi suất hợp lý nhằm hỗ trợ cho việc tăng tài sản (thanh khoản theo cấu trúc). Trái ngược với nó là “thiếu khả năng thanh khoản”, nghĩa là ngân hàng không thể thực hiện được các nghĩa vụ thanh toán. Có thể nói, thanh khoản đại diện cho yếu tố định tính về sức mạnh tài chính của một ngân hàng (Duttweiler, 2008). Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không phải lúc nào thanh khoản trong các ngân hàng thương mại cũng luôn dồi dào.

Ngay cả những tài sản có tính thanh khoản cao, tức là có thể được chuyển thành tiền mặt thông qua việc bán hoặc tham gia vào một giao dịch phái sinh, thì khi điều kiện của các công cụ tài chính và thị trường thay đổi, mức độ thanh khoản của các tài sản này cũng thay đổi theo. Trong ngân hàng, các nguồn vốn được xem là ổn định như tiền gửi của dân cư, về bản chất vẫn có cấu trúc ngắn hạn và thông thường khối lượng của những nguồn vốn này không đủ để tài trợ cho tất cả tài sản trên bảng cân đối. Càng dùng các khoản nợ ngắn hạn tài trợ cho tài sản dài hạn, thì độ lệch thanh khoản càng lớn và càng dễ xảy ra tình trạng “thiếu khả năng thanh khoản”. Vào những giai đoạn thanh khoản có phần khó khăn, ngân hàng sẽ buộc phải huy động các nguồn vốn có thể để bù đắp mặc dù sẽ phải chịu chi phí cao và ảnh hưởng tới lợi nhuận.

Bởi nếu không thể trả được các khoản phải thanh toán khi đến hạn, ngân hàng sẽ bị xem như không có khả năng thanh toán và dẫn đến sụp đổ. Như vậy, có thể thấy đặc tính của thanh khoản trong ngân hàng là có mặt ở mọi lúc nhưng mức độ không phải lúc nào cũng như nhau. Cung và cầu và trạng thái thanh khoản trong NHTM: Cung thanh khoản chính là khả năng cung ứng tiền của một NHTM nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán của khách hàng, bao gồm việc giữ tài sản và khả năng 123doc 6 huy động mới. Nguồn cung cấp thanh khoản cho ngân hàng bao gồm: Các khoản tiền gửi sẽ nhận được Thu nhập từ việc cung cấp các dịch vụ Các khoản tín dụng sẽ thu về Bán các tài sản đang kinh doanh và sử dụng Vay mượn từ thị trường tiền tệ Cầu về thanh khoản là nhu cầu thanh toán của khách hàng của ngân hàng mà ngân hàng có nghĩa vụ đáp ứng.

Cầu thanh khoản bao gồm yêu cầu chi trả và vay hợp pháp của các khách hàng. Trong lĩnh vực ngân hàng, những hoạt động sau đây tạo ra nhu cầu về thanh khoản: Khách hàng rút các khoản tiền gửi Đề nghị vay vốn hợp pháp của khách hàng Trả lãi cho các khoản tiền gửi và vay Thanh toán cho các khoản phải trả khác Chi phí cho quá trình tạo ra sản phẩm và dịch vụ ngân hàng Thanh toán cổ tức cho các cổ đông Trong cầu thanh khoản có hai bộ phận quan trọng đối với ngân hàng đó là: nhu cầu rút tiền và nhu cầu vay tiền của khách hàng. Trong đó nhu cầu rút tiền gắn liền với tiền huy động được, còn nhu cầu vay tiền của khách hàng gắn liền với việc tạo ra các sản phẩm mới. Ở bất kỳ thời điểm nào, các nguồn cung và nhu cầu thanh khoản đến cùng một lúc và tạo thành trang thái thanh khoản ròng.

Khi trạng thái thanh khoản ròng dương (+) tức là ngân hàng đang trong trạng thái thặng dư thanh khoản. Khi trạng thái thanh khoản ròng âm (-) tức là ngân hàng đang trong trạng thái thâm hụt thanh khoản. Yếu tố thời gian của thanh khoản Xét về thời gian, nhu cầu thanh khoản của một ngân hàng bao gồm cả trong ngắn hạn và dài hạn. Nhu cầu thanh khoản ngắn hạn mang tính tức thời hoặc gần như thế.

Các 123doc 7 khoản tiền gửi giao dịch hoặc tiền gửi có kỳ hạn đến hạn, các công cụ huy động thuộc thị trường tiền tệ.nằm trong phạm vi nhu cầu thanh khoản ngắn hạn. Để đáp ứng nhu cầu thanh khoản thuộc loại này, đòi hỏi ngân hàng phải duy trì ở mức độ khá lớn các loại tài sản có tính thanh khoản cao (tiền mặt tại quỹ, tiền gửi tại NHTW và các định chế tài chính khác, chứng khoán chính phủ. Nhu cầu thanh khoản dài hạn do các nhân tố mang tính chất thời vụ, chu kỳ và xu hướng tạo ra. Chẳng hạn nhu cầu rút tiền hay vay mượn của cá nhân thường đặc biệt tăng cao vào các ngày cận kề với các dịp lễ hội trong trong năm để trang trải chi tiêu, mua sắm.

Để đáp ứng loại nhu cầu thanh khoản này, đòi hỏi ngân hàng cần phải dự phòng trước khả năng cung cấp vốn từ nhiều nguồn khác nhau và ở mức độ cao hơn so với nhu cầu thanh khoản ngắn ngắn hạn. Ví dụ như đặt kế hoạch thu hút các khoản tiền gửi mới, thỏa thuận vay dài hạn từ công chúng hoặc từ quỹ dự trữ của các ngân hàng khác. Rủi ro thanh khoản trong Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm rủi ro thanh khoản Có nhiều quan điểm khác nhau về RRTK.

Theo tác giả cuốn sách Managing Liquity in Banks: A top down approach, Duttweiler (2008) thì: Rủi ro thanh khoản là nguy cơ không thể thực hiện các nghĩa vụ thanh toán, theo đó việc không thể thực hiện này sẽ kéo theo những hậu quả không mong muốn. Theo tác giả cuốn sách Quản trị NHTM, Trần Huy Hoàng (2011) thì: “Đây là loại rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả, không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền, hoặc không có khả năng vay mượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán”. Như vậy, có nhiều ý kiến khác nhau về rủi ro thanh khoản, nhưng có thể tổng hợp lại và nhìn từ góc độ NHTM, có thể hiểu: Rủi ro thanh khoản là rủi ro phát sinh từ trạng thái mà NHTM không có được đủ vốn khả dụng – cung thanh khoản vào thời điểm mà NHTM cần để đáp ứng cầu thanh khoản, trạng thái này tác động xấu tới uy tín, thu nhập và khả năng thanh toán cuối cùng của NHTM. Nguyên nhân rủi ro thanh khoản 1.

Những nguyên nhân khách quan - Chu kỳ kinh doanh: Chu kỳ kinh doanh là một tác nhân quan trọng. Theo thời vụ ở những tháng cuối năm phát sinh nhu cầu nguồn tiền lớn để các doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động kinh doanh, quyết toán công nợ cho những doanh nghiệp khác, chi trả lương thưởng cho cán bộ nhân viên, thực hiện cam kết giải ngân cho các đối tác, giải quyết hàng tồn kho, nhập khẩu hàng hóa.tạo nên một chu kỳ căng thẳng nguồn vốn vào những tháng cuối năm. Điều này làm cho dòng tiền quay trở lại ngân hàng không cao mặc dù lãi suất có thể tiếp tục tăng nóng. - Biến động lãi suất: Khi lãi suất trên thị trường tài chính thay đổi, khách hàng gửi tiền có xu hướng rút tiền gửi của họ ở NHTM có lãi suất thấp và tìm kiếm NHTM khác có lãi suất huy động cao hơn.

Trong khi đó, những khách hàng có nhu cầu tín dụng sẽ tìm cách trì hoãn việc hoàn trả các khoản nợ đã đáo hạn hoặc rút hết số dư hạn mức tín dụng với mức lãi suất đã thỏa thuận với NHTM có lãi suất thấp, tìm cách trả trước hạn hoặc trì hoãn việc rút vốn vay với mức lãi suất đã thỏa thuận với NHTM có lãi suất cao. Như vậy, biến động lãi suất đồng thời ảnh hưởng đến cả tiền gửi và tiền vay tức dòng tiền vào, dòng tiền ra và sau đó là đến thanh khoản của NHTM.