Nghiên Cứu Giải Pháp Giảm Nghèo Cho Cộng Đồng Dân Tộc Dao Ở Huyện Sơn Động, Tỉnh Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp giảm nghèo cho cộng đồng dân tộc Dao tại huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang, đề xuất hướng phát triển bền vững.

• Tác giả: Ngô Nhật Minh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Trọng Bình
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp giảm nghèo cho cộng đồng dân tộc Dao trên địa bàn huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Chuẩn mực xác định nghèo đói
• 1.1.2.1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới
• 1.1.2.2. Chuẩn mực xác định nghèo đói ở Việt Nam
• 1.1.3. Chủ trương, quan điểm, mục tiêu của nhà nước về giảm nghèo
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp chuyên gia
• 2.3.4. Phương pháp sử lý số liệu
• 2.3.5. Phương pháp phân tích SWOT
• 2.3.6. Phương pháp phân tích đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội, văn hóa
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội
• 3.2. Thực trạng nghèo của cộng đồng dân tộc Dao trên địa bàn huyện Sơn Động
• 3.2.1. Đặc điểm về người Dao trên địa bàn huyện Sơn Động
• 3.2.2. Thực trạng nghèo của nhóm hộ điều tra
• 3.3. Những nguyên nhân gây ra nghèo của cộng đồng dân tộc người Dao tại huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang
• 3.3.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.3.1.2. Tập quán sinh hoạt và sản xuất
• 3.3.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3.4. Thực trạng giảm nghèo trên địa bàn huyện Sơn Động nói chung và cộng đồng người Dao nói riêng
• 3.5. Một số kết quả đạt được trong công tác giảm nghèo
• 3.6. Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác giảm nghèo cho cộng đồng người Dao
• 3.7. Những bài học kinh nghiệm giảm nghèo rút ra đối với Huyện Sơn Động
• 3.8. Giải pháp giảm nghèo cho cộng đồng người Dao trên địa bàn huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang
• 3.8.1. Thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các chính sách của Đảng và Nhà nước về xoá đói giảm nghèo
• 3.8.2. Nâng cao nhận thức và quyết tâm thoát nghèo của chính người nghèo, hộ nghèo ở cộng đồng người Dao
• 3.8.3. Các giải pháp trực tiếp hỗ trợ hộ nghèo, người nghèo
• 3.8.4. Các giải pháp về tổ chức thực hiện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giải pháp giảm nghèo

Nghiên cứu tập trung vào giải pháp giảm nghèo cho cộng đồng dân tộc Dao tại Huyện Sơn Động, Bắc Giang. Các giải pháp được đề xuất bao gồm hỗ trợ kinh tế, đào tạo nghề, và phát triển nông thôn. Những giải pháp này nhằm cải thiện đời sống và tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là nhóm hộ nghèo. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện các chính sách xã hội và tăng cường giáo dục để đạt được phát triển bền vững.

1.1. Hỗ trợ kinh tế

Hỗ trợ kinh tế là một trong những giải pháp chính được đề xuất. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc cung cấp hỗ trợ tài chính và các nguồn lực sản xuất như giống cây trồng, vật nuôi có thể giúp các hộ nghèo tăng năng suất và thu nhập. Đồng thời, việc hỗ trợ vốn từ các ngân hàng chính sách xã hội cũng được khuyến khích để giúp người dân đầu tư vào các hoạt động kinh tế hiệu quả.

1.2. Đào tạo nghề

Đào tạo nghề được xem là yếu tố then chốt trong việc giảm nghèo. Nghiên cứu đề xuất các chương trình đào tạo nghề phù hợp với điều kiện địa phương, giúp người dân có kỹ năng để tham gia vào các ngành nghề phi nông nghiệp. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn tạo cơ hội việc làm ổn định, góp phần cải thiện đời sống cho cộng đồng.

II. Phát triển nông thôn

Phát triển nông thôn là một trong những trọng tâm của nghiên cứu. Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao năng suất nông nghiệp, và phát triển các mô hình kinh tế hợp tác. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp để tăng hiệu quả kinh tế.

2.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Việc cải thiện cơ sở hạ tầng như đường giao thông, hệ thống thủy lợi, và điện lưới được xem là yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển nông thôn. Nghiên cứu chỉ ra rằng cơ sở hạ tầng tốt sẽ giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với thị trường và các dịch vụ hỗ trợ, từ đó tăng cơ hội phát triển kinh tế.

2.2. Nâng cao năng suất nông nghiệp

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp nâng cao năng suất nông nghiệp như áp dụng giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, và sử dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Điều này giúp tăng sản lượng và thu nhập từ nông nghiệp, góp phần giảm nghèo bền vững.

III. Chính sách xã hội và giáo dục

Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của chính sách xã hội và tăng cường giáo dục trong việc giảm nghèo. Các chính sách hỗ trợ như bảo hiểm y tế, trợ cấp xã hội, và các chương trình giáo dục miễn phí được xem là cần thiết để cải thiện đời sống và nâng cao nhận thức cho người dân.

3.1. Chính sách hỗ trợ xã hội

Các chính sách hỗ trợ xã hội như bảo hiểm y tế, trợ cấp cho người nghèo, và các chương trình an sinh xã hội được đề xuất để giúp người dân vượt qua khó khăn. Nghiên cứu chỉ ra rằng những chính sách này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn tạo điều kiện để người dân tập trung vào phát triển kinh tế.

3.2. Tăng cường giáo dục

Tăng cường giáo dục là yếu tố quan trọng để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân. Nghiên cứu đề xuất các chương trình giáo dục miễn phí, đặc biệt là cho trẻ em và thanh thiếu niên, để tạo cơ hội học tập và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói vẫn là một trong những thách thức lớn nhất toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị. Tại Việt Nam, đặc biệt là các vùng miền núi và đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, gây cản trở sự phát triển bền vững. Huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang, là một trong 62 huyện nghèo nhất cả nước với tỷ lệ hộ nghèo năm 2012 lên tới 48,34%, trong đó dân tộc Dao chiếm tới 85%. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu và đề xuất các giải pháp giảm nghèo hiệu quả, phù hợp với đặc thù địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng nghèo của cộng đồng dân tộc Dao tại huyện Sơn Động, phân tích nguyên nhân dẫn đến nghèo đói và đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 6/2012 đến tháng 6/2013, tập trung vào địa bàn huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang. Ý nghĩa của đề tài không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân về thực trạng nghèo mà còn hỗ trợ các nhà quản lý địa phương xây dựng chính sách phù hợp, góp phần thu hẹp khoảng cách giàu nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về nghèo đói và giảm nghèo, bao gồm:

• Khái niệm nghèo đói: Được định nghĩa là tình trạng không thỏa mãn các nhu cầu cơ bản về vật chất và tinh thần, bao gồm nghèo tuyệt đối (thiếu dinh dưỡng tối thiểu 2.100 calo/người/ngày) và nghèo tương đối (mức sống thấp hơn trung bình cộng đồng tại thời điểm nhất định).

• Lý thuyết giảm nghèo bền vững: Nhấn mạnh sự kết hợp giữa phát triển kinh tế, chính sách xã hội và sự tự lực của người nghèo, nhằm nâng cao mức sống và giảm tỷ lệ nghèo một cách lâu dài.

• Mô hình phân tích SWOT: Được sử dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác giảm nghèo tại địa phương, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.

Các khái niệm chính bao gồm: chuẩn nghèo, nghèo tuyệt đối và tương đối, giảm nghèo bền vững, chính sách tín dụng ưu đãi, phát triển sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp, đào tạo nghề và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Số liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo của UBND huyện Sơn Động, Phòng Nông nghiệp, Chi cục Thống kê, các chương trình giảm nghèo quốc gia như Nghị quyết 30a, Chương trình 135, các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, y tế, giáo dục và đào tạo nghề.

• Số liệu sơ cấp: Thu thập qua khảo sát trực tiếp, phỏng vấn các hộ dân tộc Dao tại huyện Sơn Động, sử dụng bảng hỏi được thiết kế khoa học nhằm đánh giá thực trạng nghèo, nguyên nhân và hiệu quả các chính sách hỗ trợ.

• Chọn mẫu: Mẫu điều tra được lựa chọn đại diện cho cộng đồng dân tộc Dao trên địa bàn huyện, đảm bảo tính khách quan và đại diện cho toàn bộ vùng nghiên cứu.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính, kết hợp phân tích SWOT để đánh giá tổng thể và đề xuất giải pháp.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2012 đến tháng 6/2013, đảm bảo thu thập đầy đủ và chính xác các số liệu phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng nghèo của cộng đồng dân tộc Dao: Tỷ lệ hộ nghèo trong cộng đồng người Dao tại huyện Sơn Động năm 2012 lên tới 85%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ hộ nghèo chung của huyện (48,34%). Thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt khoảng 6-7 triệu đồng/năm, thấp hơn mức trung bình của tỉnh Bắc Giang.

2. Nguyên nhân nghèo đói: Bao gồm nguyên nhân khách quan như điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, địa hình đồi núi phức tạp, khí hậu không thuận lợi; nguyên nhân chủ quan như trình độ học vấn thấp, tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu kỹ năng và kinh nghiệm sản xuất, hạn chế trong tiếp cận nguồn vốn và thị trường.

3. Hiệu quả các chính sách giảm nghèo: Các chương trình như Nghị quyết 30a, Chương trình 135, chính sách tín dụng ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội đã hỗ trợ hơn 32.000 lượt hộ vay vốn với tổng dư nợ trên 277 tỷ đồng, góp phần phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, việc giải ngân vốn còn chậm, công tác quản lý và giám sát chưa hiệu quả, dẫn đến một số dự án chưa phát huy tối đa hiệu quả.

4. Tình hình phát triển hạ tầng và dịch vụ xã hội: Đã có đầu tư xây dựng gần 50 công trình cơ sở hạ tầng như đường giao thông, kênh mương, nhà văn hóa, trường học, trạm y tế. Tuy nhiên, chất lượng công trình còn hạn chế, nhiều tuyến đường chưa được cứng hóa, ảnh hưởng đến việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân nghèo đói của cộng đồng dân tộc Dao tại Sơn Động là sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên khó khăn và hạn chế về nguồn lực con người. So với các nghiên cứu tại các tỉnh miền núi khác như Đắc Lắc hay Hà Tĩnh, tình trạng nghèo đói tại Sơn Động có nhiều điểm tương đồng về nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng. Tuy nhiên, việc triển khai các chính sách giảm nghèo tại Sơn Động còn gặp nhiều khó khăn do năng lực quản lý và sự phối hợp giữa các cấp chính quyền chưa đồng bộ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo theo năm, bảng so sánh thu nhập bình quân đầu người giữa các nhóm dân tộc và bản đồ phân bố các công trình hạ tầng đã đầu tư. Những kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả quản lý dự án, tăng cường đào tạo kỹ năng cho người dân và cải thiện cơ sở hạ tầng để tạo điều kiện phát triển sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và khuyến khích tự lực của người nghèo: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật sản xuất, quản lý tài chính và phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm nâng cao năng lực tự vươn lên của cộng đồng dân tộc Dao. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: UBND huyện phối hợp với các tổ chức xã hội.

2. Đẩy mạnh hỗ trợ tín dụng ưu đãi và cải tiến thủ tục vay vốn: Tăng cường nguồn vốn cho Ngân hàng Chính sách xã hội, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, đồng thời giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn để đảm bảo hiệu quả. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận vốn lên trên 70% trong 3 năm tới; chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, UBND huyện.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống: Ưu tiên đầu tư cứng hóa đường giao thông nông thôn, cải tạo kênh mương thủy lợi, xây dựng nhà văn hóa và trạm y tế đạt chuẩn. Mục tiêu hoàn thành cứng hóa ít nhất 50% đường giao thông nông thôn trong 5 năm; chủ thể: UBND huyện, các sở ngành liên quan.

4. Đẩy mạnh đào tạo nghề và hỗ trợ xuất khẩu lao động: Mở rộng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường, hỗ trợ người dân đi xuất khẩu lao động có hợp đồng để tăng thu nhập. Mục tiêu đào tạo nghề cho ít nhất 1.000 lao động/năm; chủ thể: Trung tâm dạy nghề huyện, Sở Lao động Thương binh và Xã hội.

5. Tăng cường phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong quản lý và giám sát các chương trình giảm nghèo: Thiết lập cơ chế giám sát cộng đồng, nâng cao trách nhiệm của cán bộ cơ sở trong việc triển khai các dự án. Thời gian thực hiện liên tục; chủ thể: UBND huyện, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp giảm nghèo phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số, từ đó xây dựng chính sách hiệu quả.

2. Nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành phát triển nông thôn, chính sách xã hội: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về giảm nghèo, phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu thực địa.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực giảm nghèo: Là tài liệu tham khảo để thiết kế chương trình hỗ trợ, dự án phát triển cộng đồng phù hợp với điều kiện địa phương.

4. Cộng đồng dân tộc thiểu số và các hộ nghèo tại vùng miền núi: Giúp nâng cao nhận thức, tiếp cận các chính sách hỗ trợ và áp dụng các giải pháp phát triển kinh tế hộ gia đình.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo của dân tộc Dao lại cao hơn nhiều so với trung bình huyện?
   Nguyên nhân chính là do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, địa hình đồi núi khó khăn, trình độ học vấn thấp và hạn chế trong tiếp cận nguồn lực sản xuất. Ngoài ra, tập quán sản xuất truyền thống và thiếu kỹ năng cũng góp phần làm tăng tỷ lệ nghèo.

2. Các chính sách giảm nghèo hiện nay đã hỗ trợ người dân như thế nào?
   Chính sách tín dụng ưu đãi đã giúp hơn 32.000 lượt hộ vay vốn với tổng dư nợ trên 277 tỷ đồng, hỗ trợ phát triển sản xuất, chăn nuôi và trồng trọt. Ngoài ra, các chương trình xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nghề và hỗ trợ y tế, giáo dục cũng được triển khai.

3. Những khó khăn lớn nhất trong việc triển khai các chương trình giảm nghèo là gì?
   Bao gồm năng lực quản lý và giám sát còn hạn chế, giải ngân vốn chậm, chất lượng công trình hạ tầng chưa đảm bảo, và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng.

4. Làm thế nào để người nghèo có thể tự vươn lên thoát nghèo?
   Thông qua việc nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng sản xuất, quản lý tài chính, tiếp cận nguồn vốn và thị trường, đồng thời phát huy vai trò chủ thể trong việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ.

5. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng trong bao lâu để thấy hiệu quả?
   Các giải pháp như đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng và phát triển hạ tầng cần được thực hiện liên tục trong vòng 3-5 năm để tạo ra sự chuyển biến rõ rệt về đời sống và thu nhập của người dân.

Kết luận

• Tỷ lệ hộ nghèo của cộng đồng dân tộc Dao tại huyện Sơn Động năm 2012 là 85%, cao hơn nhiều so với mức trung bình của huyện và tỉnh.
• Nguyên nhân nghèo đói là sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên khó khăn và hạn chế về nguồn lực con người, kỹ năng sản xuất và tiếp cận chính sách.
• Các chương trình giảm nghèo quốc gia và địa phương đã có những đóng góp tích cực nhưng còn nhiều hạn chế về quản lý, giải ngân và chất lượng đầu tư.
• Đề xuất các giải pháp tập trung vào nâng cao nhận thức, hỗ trợ tín dụng, phát triển hạ tầng, đào tạo nghề và tăng cường phối hợp quản lý.
• Tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả các chính sách giảm nghèo để điều chỉnh phù hợp, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020 và xa hơn.

Luận văn kêu gọi các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng dân tộc Dao cùng chung tay thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao đời sống, phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững tại huyện Sơn Động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học 1. Một số khái niệm *Khái niệm về nghèo đói Khái niệm về đói nghèo được nêu ra tại Hội nghị bàn về XĐGN ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do Escap tổ chức tại Băng Cốc tháng 9 năm 1993 như sau “Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con ngời đã được xã hội thừa nhận, tùy theo trình độ phát triển kinh tế – xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương”[8]. Theo khái niệm này, không có chuẩn nghèo chung cho mọi quốc gia, chuẩn nghèo cao hay thấp phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của mỗi nước và thay đổi theo thời gian và không gian. Một khái niệm khác được đưa ra tại báo cáo chung của các nhà tài trợ hội nghị tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam tháng 12/2003 như sau: “Nghèo là tình trạng bị thiếu ở nhiều phương diện: thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những đột biến bất lợi, ít được tham gia quá trình ra quyết định…”.

Khái niệm này cho thấy người nghèo không chỉ thiếu thốn về vật chất mà còn thiếu thốn cả về đời sống văn hóa tinh thần, vị thế trong xã hội thấp. Tuy nhiên tiêu chí và chuẩn mực đánh giá phân loại sự nghèo còn phụ thuộc vào từng vùng, từng điều kiện lịch sử nhất định. Để phân biệt một cách chi tiết hơn, người ta còn phân chia nghèo thành hai loại là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. Sự phân chia này giúp cho mỗi quốc gia đề ra những giải pháp XĐGN phù hợp.

Trên thực tế thì sự cố gắng của mỗi quốc gia cũng chỉ xóa được nghèo tuyệt đối, còn nghèo tương đối thì luôn tồn tại hiện diện ở bất kể quốc gia nào, trình độ phát triển kinh tế nào. n 5 + Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng của một số bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống. Nó là tình trạng con người không có ăn, không đủ lượng dinh dưỡng tối thiểu, cần thiết. Theo quy định của Ngân hàng Thế giới (WB), nhu cầu dinh dưỡng đối với các nước Đông Nam Á phải đạt số lượng là 2.100 calo/người/ngày.

+ Nghèo tương đối: Là tình trạng của một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng ở một thời kỳ nhất định. Nghèo tương đối phát triển theo không gian và thời gian nhất định, tùy thuộc vào mức sống chung của xã hội. Như vậy, nghèo tương đối gắn liền với sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cư so với mức sống trung bình của địa phương ở một thời kỳ nhất định. Ở Việt Nam đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đa ra các khái niệm khác nhau về nghèo đói nhưng các ý kiến tập trung nhất là: + Nghèo: Là tình trạng của một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thỏa mãn một phần các nhu cầu tối thiểu cơ bản của con người và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện.[1] Cách phân chia nghèo tương đối và nghèo tuyệt đối ở Việt Nam cũng tương tự như cách phân chia hiện nay của một số nước đang sử dụng.

Từ những đánh giá trên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng việc xóa dần nghèo tuyệt đối là công việc có thể làm, còn nghèo tương đối là hiện tượng thường có trong xã hội và vấn đề cần quan tâm là hạn chế phân hóa giàu nghèo. Vì nghèo tuyệt đối là mức thu nhập tối thiểu cụ thể do mỗi quốc gia xác định phù hợp với từng giai đoạn phát triển nhất định, nên khi kinh tế phát triển đến mức độ nhất định, thu nhập bình quân người sẽ vượt mức tối thiểu, sẽ xóa nghèo tuyệt đối. Còn nghèo tương đối được xác định trong mối tương quan xã hội về tình trạng thu nhập giữa các nhóm người, dù kinh tế có phát triển thế nào chăng nữa cũng vẫn tồn tại nhóm người có thu nhập thấp nhất trong mỗi quốc gia, do đó không thể xóa được nghèo tương đối. n 6 * Khái niệm về giảm nghèo: Giảm nghèo là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo.

Điều này được thể hiện ở tỷ lệ phần trăm và số lượng người nghèo giảm xuống. Hay giảm nghèo là quá trình chuyển bộ phận dân cư nghèo lên mức sống cao hơn. Sự thống nhất giữa hai mục tiêu này: Nếu giảm nghèo đạt được mục tiêu thì đồng thời cũng xóa đói luôn. Do vậy thực chất giảm nghèo và xóa đói là đồng nghĩa.

Chuẩn mực xác định nghèo đói 1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới Phương pháp xác định đường đói nghèo theo chuẩn nghèo quốc tế do Tổng cục thống kê, Ngân hàng thế giới xác định và được thực hiện trong các cuộc khảo sát mức sống dân cư ở Việt Nam (năm 1992 – 1993 và năm 1997 – 1998). Đường đói nghèo thứ 2 ở mức cao hơn gọi là đường đói nghèo chung (bao gồm cả mặt hàng lương thực, thực phẩm và phi lương thực, thực phẩm). Đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm được xác định theo chuẩn mà hầu hết các nước đang phát triển cũng như Tổ chức Y tế Thế giới và các cơ quan khác đã xây dựng mức kcal tối thiểu cần thiết cho mỗi thể trạng con người, là chuẩn về nhu cầu 2.100 kcal/người/ngày.

Những người có mức chi tiêu dưới mức chi cần thiết để đạt được lượng kcal này gọi là nghèo về lương thực, thực phẩm. Đường đói nghèo chung tính thêm các chi phí cho các mặt hàng phi lương thực, thực phẩm. Tính cả chi phí này với đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm ta có đường đói nghèo chung (chuẩn nghèo) Để tiện cho việc điều tra khảo sát, tính toán và đánh giá người ta chuyển từ nhu cầu chi tiêu sang mức thu nhập. Những người có thu nhập thấp hơn chuẩn nghèo được xếp vào nhóm người nghèo, còn những ai có thu nhập thấp hơn mức chi tiêu cho lương thực, thực phẩm (đường nghèo cho lương thực phẩm) thì được xếp vào nghèo về lương thực thực phẩm.

Một điều đáng lưu ý là khi xác định người nghèo phải gắn với thu nhập bình quân của hộ gia đình, tuy vậy tỷ lệ hộ nghèo không đồng nghĩa với tỷ lệ người nghèo. n 7 Thông thường trong một quốc gia, tỷ lệ người nghèo bao giờ cũng cao hơn tỷ lệ hộ nghèo, vì quy mô hộ gia đình của nhóm hộ nghèo thường lớn hơn hộ không nghèo. Chuẩn nghèo là một khái niệm động, nó biến động theo không gian và thời gian. Về không gian nó biến đổi theo trình độ phát triển kinh tế xã hội của từng vùng hay từng quốc gia.

Ví dụ như ở Việt Nam, chuẩn nghèo thay đổi theo vùng sinh thái khác nhau, đó là vùng đô thị, vùng nông thôn đồng bằng và nông thôn miền núi[1]. Về thời gian, chuẩn nghèo đói cũng có sự biến động. Nó biến động theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và nhu cầu của con người theo từng giai đoạn lịch sử, vì kinh tế xã hội phát triển thì đời sống con người cũng được cải thiện tốt hơn, tất nhiên không phải tất cả các nhóm dân cư đều có tốc độ cải thiện giống nhau, thông thường thì nhóm không nghèo có tốc độ tăng mức thu nhập, mức sống cao hơn nhóm nghèo[1]. Theo quan niệm trên, Ngân hàng thế giới đưa ra kiến nghị thang nghèo đói như sau:[9] + Đối với các nước nghèo: Các cá nhân bị coi là nghèo khi mà có thu nhập dưới 0,5 usd/ngày.

+ Đối với các nước đang phát triển là 1 usd/ ngày. + Các nước thuộc châu Mỹ La Tinh và caribe là 2 usd/ngày. + Các nước Đông Âu là 4 usd/ngày. + Các nước công nghiệp phát triển là 14,4 usd/ngày.

Vì vậy, các quốc gia đều tự đưa ra chuẩn riêng của mình, thông thường nó thấp hơn thang nghèo đói mà Ngân hàng đưa ra. Ví dụ: Mỹ đưa ra chuẩn nghèo là mức thu nhập dưới 16.000 kcal đối với một hộ gia đình chuẩn (gia đình 4 người) trong một năm, tương đương với 11,1 usd/ngày/người. Trung Quốc đưa ra chuẩn nghèo 960 nhân dân tệ một năm/1 người tương đương với 0,33 usd/ngày/người. Chuẩn mực xác định nghèo đói ở Việt Nam Căn cứ vào quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế, nguồn lực tài chính và mức sống thực tế của người dân ở từng vùng, Bộ Lao động Thương binh và n 8 Xã hội Việt Nam đưa ra chuẩn nghèo đói nhằm lập danh sách hộ nghèo từ cấp thôn, xã và danh sách xã nghèo từ các huyện trở lên.1: Chuẩn nghèo đói được xác định qua các thời kỳ từ năm 1993 đến 2015 Hộ đói Hộ nghèo Giai đoạn Đơn vị tính (Dưới mức) (Dưới mức) 1.

Giai đoạn 1993 – 1995 Gạo Khu vực nông thôn Kg/người/tháng 8 15 Khu vực thành thị Kg/người/tháng 13 20 2. Giai đoạn 1995 – 1997 Gạo Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Kg/người/tháng 13 15 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Kg/người/tháng 13 20 Vùng thành thị Kg/người/tháng 13 25 3. Giai đoạn 1997 – 2000 Tiền Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Đồng/người/tháng 45.000 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Đồng/người/tháng 45.000 Vùng thành thị Đồng/người/tháng 45. Giai đoạn 2001 – 2005 Tiền Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Đồng/người/tháng - 80.000 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Đồng/người/tháng - 10.000 Vùng thành thị Đồng/người/tháng - 150.

Giai đoạn 2005 – 2010 Tiền Khu vực nông thôn Đồng/người/tháng - 200.000 Khu vực thành thị Đồng/người/tháng - 260. Giai đoạn 2010-2015 Tiền Khu vực nông thôn Đồng/người/tháng - 400.000 Khu vực thành thị Đồng/người/tháng - 500.000 Nguồn: Bộ Lao động thương binh xã hội n 9 1. Chủ trương, quan điểm, mục tiêu của nhà nước về giảm nghèo. Chủ trương, quan điểm của nhà nước Một là, phải coi xoá đói giảm nghèo là nhiệm vụ to lớn của toàn bộ hệ thống chính trị và sự nỗ lực của toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo sát sao của Nhà nước.

Xoá đói giảm nghèo là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, là yếu tố quan trọng bảo đảm sự ổn định, phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đó cũng là nhiệm vụ rất nặng nề của toàn xã hội hiện nay. Ngay từ khi nước nhà mới giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ: Giành được độc lập rồi mà nhân dân vẫn sống trong cảnh nghèo nàn, lạc hậu thì độc lập đó phỏng có ích gì?