CHƯƠNG 1 CƠ CỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, ý nghĩa, mục tiêu của phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm Để đạt được kết quả cao trong hoạt động sản xuất kinh doanh thì các doanh nghiệp phải xác định phương hướng, mục tiêu trong đầu tư, đồng thời phải có biện pháp sử dụng nguồn nhân lực, vật lực, tài lực hợp lý. Trong đó quan trọng nhất là các quyết định về tài chính, các quyết định này được thực hiện ở hiện tại nhưng sẽ ảnh hưởng đến tương lai của doanh nghiệp.
Muốn đưa ra được quyết định tài chính chính xác và hiệu quả thì một công cụ quan trọng đó là phân tích tài chính. Phân tích, hiểu theo nghĩa chung nhất là sự chia nhỏ sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận cấu thành của sự vật hiện tượng đó. Để từ đó bằng các phương pháp liên hệ, so sánh, đối chiếu và tổng hợp lại nhằm rút ra tính quy luật và xu hướng phát triển cả các hiện tượng nghiên cứu. Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị nảy sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính gắn liền với việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp để phục vụ cho yêu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và các nhu cầu chung của xã hội.
Hoạt động tài chính của doanh nghiệp có mối quan hệ chặt chẽ và biện chứng với các hoạt động khác trong doanh nghiệp. Do vậy để nhận thức đúng được bản chất, tính chất và xu hướng phát triển của tài chính doanh nghiệp cần phân chia, phân giải hoạt động tài chính doanh nghiệp thành các bộ phận cấu thành trong mối quan hệ biện chứng giữa các bộ phận và xem xét trong mối quan hệ biện chứng với các hoạt động kinh tế khác của doanh nghiệp hay chính là phân tích tài chính doanh nghiệp. Như vậy có thể nói rằng: Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá Đặng Đức Hưởng - Lớp QTKD3 - Khoá 2014B Page 4 Luận văn Thạc sĩ QTKD Đại học Bách Khoa Hà Nội rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Từ đó giúp các đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp mà đưa ra các quyết định hợp lý, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm.
Trong điều kiện hiện nay, những biến động của thị trường và điều kiện kinh tế chính trị trong nước và quốc tế luôn mang lại những cơ hội, nhưng cũng không ít rủi ro cho doanh nghiệp. Vai trò của phân tích tài chính ngày càng được đề cao trong hoạt động của doanh nghiệp, chính sách tài chính doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn đến các quyết định của các đối tượng quan tâm đến doanh nghiệp cũng như sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Chính điều đó đã thúc đẩy sự hình thành lý luận về phân tích tài chính, điều này hoàn toàn phù hợp với yêu cầu phát triển tất yếu khách quan. Trên cơ sở phân tích tài chính, sẽ biết được tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu, sự vận động của tài sản và nguồn vốn, khả năng tài chính, cũng như an ninh tài chính của doanh nghiệp.
Thông qua các kết quả phân tích tài chính, có thể đưa ra các dự báo về kinh tế, các quyết định về tài chính trong ngắn hạn, trung hạn, dài hạn và từ đó có thể đưa ra các quyết định đầu tư đúng đắn. Thực tế ở một số nước có nền kinh tế thị trường phát triển, phân tích tài chính doanh nghiệp đã được hết sức coi trọng và đã có người chuyên hành nghề phân tích tài chính doanh nghiệp. Họ được tập hợp trong những nghiệp đoàn quốc gia (như hội các nhà phân tích tài chính Pháp – SFAF có trung tâm đào tạo và tạp chí “phân tích tài chính” do hội quản lý), ở Châu Âu những nghiệp đoàn này đã tập hợp thành “Hội hiệp các nhà phân tích tài chính Châu Âu” (FEAF). Hội đã phổ cập hoá các thuật ngữ, các phương pháp phân tích và trình bày các tài liệu phân tích tài chính trên quy mô toàn Châu Âu.
Ở nước ta, cùng với tiến trình đổi mới cơ chế quản lý, phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, các phạm trù và phương tiện tài chính gắn liền với kinh tế thị trường đã và đang dần đần xuất hiện, việc đổi mới và hoàn thiện phân tích tài chính là nhiệm vụ rất bức xúc cần được giải quyết. Điều đó cho thấy phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ ngày càng được coi trọng và chắc chắn sẽ ngày càng được hoàn thiện và phát triển. Đặng Đức Hưởng - Lớp QTKD3 - Khoá 2014B Page 5 Luận văn Thạc sĩ QTKD Đại học Bách Khoa Hà Nội 1. Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Hoạt động tài chính có mối quan hệ trực tiếp với hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp và có ý nghĩa quyết định trong việc hình thành, tồn tại và phát triển của doanh nghiêp.
Do đó, tất cả hoạt động sản xuất kinh doanh đều có ảnh hưởng đến tình hình tài chính doanh nghiêp. Ngược lại tình hình tài chính tốt hay xấu đều có tác động thúc đẩy hoặc Kỳm hãm đối với quá trình sản xuất kinh doanh. Vì thế cần phải thường xuyên, kịp thời đánh giá, kiểm tra tình hình tài chính của doanh nghiệp thông qua công tác phân tích tài chính doanh nghiệp. Mục tiêu của phân tích tài chính doanh nghiệp Có rất nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin kinh tế, tài chính của doanh nghiệp.
Mỗi đối tượng quan tâm theo giác độ và với mục tiêu khác nhau. Vì vậy, phân tích tài chính đối với mỗi đối tượng sẽ đáp ứng các mục tiêu khác nhau. Cụ thể: * Phân tích tài chính đối với nhà quản lý Là người trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp, nhà quản lý hiểu rõ nhất tài chính doanh nghiệp, do đó họ có nhiều thông tin phục vụ cho việc phân tích. Phân tích tài chính doanh nghiệp đối với nhà quản lý nhằm đáp ứng những mục tiêu sau: Tạo ra những chu kỳ đều đặn để đánh giá hoạt động quản lý trong giai đoạn đã qua, việc thực hiện cân bằng tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và rủi ro tài chính trong hoạt động của doanh nghiệp.
Đảm bảo cho các quyết định của Ban giám đốc phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp, như quyết định về đầu tư, tài trợ, phân phối lợi nhuận. Cung cấp thông tin cơ sở cho những dự đoán tài chính. Căn cứ để kiểm tra, kiểm soát hoạt động, quản lý trong doanh nghiệp. * Phân tích tài chính đối với các nhà đầu tư Các nhà đầu tư là những người giao vốn của mình cho doanh nghiệp quản lý sử dụng, được hưởng lợi và cũng chịu rủi ro.
Đó là những cổ đông, các cá nhân hoặc các đơn vị, doanh nghiệp khác. Các đối tượng này quan tâm trực tiếp đến Đặng Đức Hưởng - Lớp QTKD3 - Khoá 2014B Page 6 Luận văn Thạc sĩ QTKD Đại học Bách Khoa Hà Nội những tính toán về giá trị của doanh nghiệp. Thu nhập của các nhà đầu tư là tiền lời được chia và thặng dư giá trị của vốn. Hai yếu tố này phần lớn chịu ảnh hưởng của lợi nhuận thu được của doanh nghiệp.
Do đó, phân tích tình hình tài chính đối với nhà đầu tư là để đánh giá doanh nghiệp và ước đoán giá trị cổ phiếu, dựa vào việc nghiên cứu các báo cáo tài chính, khả năng sinh lời, phân tích rủi ro trong kinh doanh. * Phân tích tình hình tài chính đối với người cho vay Người cho vay là các ngân hàng, các doanh nghiệp khác… cho doanh nghiệp vay vốn để đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh. Khi cho vay, họ phải biết chắc được khả năng hoàn trả tiền vay. Thu nhập của họ là lãi suất tiền cho vay.
Do đó, phân tích hoạt động tài chính đối với người cho vay là xác định khả năng hoàn trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, phân tích đối với những khoản cho vay dài hạn và những khoản cho vay ngắn hạn có những nét khác nhau. Đối với những khoản cho vay ngắn hạn, nhà cung cấp tín dụng ngắn hạn đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngay của doanh nghiệp. Nói khác đi là khả năng ứng phó của doanh nghiệp khi nợ vay đến hạn trả.
Đối với các khoản cho vay dài hạn, nhà cung cấp tín dụng dài hạn phải tin chắc khả năng hoàn trả và khả năng sinh lời của doanh nghiệp mà việc hoàn trả vốn và lãi lại tuỳ thuộc vào khả năng sinh lời. Tuy nhiên, cả người cho vay ngắn hạn hay dài hạn đều quan tâm đến cơ cấu tài chính của doanh nghiệp đi vay. * Phân tích tài chính đối với những người hưởng lương trong doanh nghiệp Người hưởng lương trong doanh nghiệp là người lao động của doanh nghiệp, có nguồn thu nhập chính từ tiền lương được trả. Bên cạnh thu nhập từ tiền lương, một số lao động còn có một phần vốn góp nhất định trong doanh nghiệp.
Vì vậy, ngoài phần thu nhập từ tiền lương được trả họ còn có tiền lời được chia. Cả hai khoản thu nhập này phụ thuộc vào kết quả hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy, phân tích tài chính giúp họ định hướng việc làm ổn định và yên tâm dốc sức vào hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp tuỳ theo công việc được phân công. Đặng Đức Hưởng - Lớp QTKD3 - Khoá 2014B Page 7 Luận văn Thạc sĩ QTKD Đại học Bách Khoa Hà Nội Từ những vấn đề nêu trên, cho thấy: Phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ hữu ích được dùng để xác định giá trị kinh tế, để đánh giá mặt mạnh, mặt yếu của doanh nghiệp, tìm ra nguyên nhân khách quan và chủ quan, giúp cho từng đối tượng lựa chọn và đưa ra được những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm.
Cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Hệ thống báo cáo tài chính Báo cáo tài chính là nh ững báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu và công nợ cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, tình hình lưu chuyển tiền tệ và khả năng sinh lời trong kỳ của doanh nghiệp.