Nghiên Cứu Giải Pháp Cải Thiện Sinh Kế Cho Hộ Nông Dân Tại Xã Xuân Sơn

Nghiên cứu các giải pháp cải thiện sinh kế cho hộ nông dân tại xã Xuân Sơn, vùng đệm vườn quốc gia Xuân Sơn, mang lại hiệu quả bền vững.

• Tác giả: Tòng Văn Toản
• Người hướng dẫn: Th. Đỗ Hoàng Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Giải Pháp Chủ Yếu Nhằm Cải Thiện Sinh Kế Cho Các Hộ Nông Dân Tại Xã Xuân Sơn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC VIẾT TẮT ĐỀ TÀI
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa về mặt thực tiễn
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.5. Cấu trúc của khóa luận
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm vùng đệm và vai trò của vùng đệm trong việc bảo tồn tài nguyên rừng tại các VQG
• 2.2. Khái niệm sinh kế, tài sản sinh kế và sinh kế bền vững
• 2.3. Khái niệm hộ, hộ nông dân và kinh tế nông hộ
• 2.4. Những chủ chương, chính sách có liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội các vùng đệm VQG
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Đánh giá thực trạng điều kiện kinh tế - xã hội tại xã nghiên cứu
• 3.2.2. Đánh giá thực trạng các hoạt động tạo sinh kế của các hộ nghiên cứu
• 3.2.3. Thực trạng quản lý, sử dụng các tài sản sinh kế của hộ
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp chung
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá thực trạng điều kiện cơ bản địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Thực trạng về điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Vị trí địa lý
• 4.1.3. Thực trạng về điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.4. Điều kiện về hạ tầng cơ sở
• 4.1.5. Những vấn đề tồn tại chính trong phát triển kinh tế - xã hội
• 4.2. Đánh giá thực trạng các hoạt động tạo sinh kế của các hộ nghiên cứu
• 4.2.1. Các thông tin cơ bản về các hộ nghiên cứu
• 4.2.2. Hiện trạng các hoạt động tạo sinh kế của các hộ nghiên cứu
• 4.2.3. Hiện trạng khai thác và sử dụng lâm sản ngoài gỗ
• 4.2.4. Thực trạng quản lý, sử dụng các yếu tố nguồn lực của hộ
• 4.2.5. Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất đai
• 4.2.6. Đánh giá thực trạng sử dụng lao động của các hộ
• 4.2.7. Đánh giá thực trạng vay và sử dụng vốn sản xuất
• 4.2.8. Đánh giá thực trạng kinh nghiệm sản xuất
• 4.2.9. Đánh giá khả năng tiếp cận thông tin phục vụ sản xuất
• 4.2.10. Đánh giá điều kiện thị trường
• 4.2.11. Đánh giá các điều kiện vốn xã hội
• 4.2.12. Những vấn đề tồn tại trong phát triển kinh tế hộ ở vùng đệm – Nguyên nhân của nó
• 5. CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM CẢI THIỆN SINH KẾ CHO CÁC HỘ NÔNG DÂN XÃ XUÂN SƠN THUỘC VÙNG ĐỆM VQG XUÂN SƠN
• 5.1. Xây dựng chiến lược cải thiện sinh kế cho các hộ dân vùng đệm
• 5.2. Các giải pháp chủ yếu cải thiện sinh kế cho các hộ nông dân vùng đệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Cải Thiện Sinh Kế Nông Dân Xuân Sơn

Xã Xuân Sơn, vùng đệm của Vườn Quốc gia Xuân Sơn, đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện đời sống cho người dân. Việc bảo tồn tài nguyên rừng đi đôi với phát triển kinh tế là bài toán khó. Các giải pháp cần tập trung vào việc đa dạng hóa sinh kế, nâng cao năng lực sản xuất và tạo ra các nguồn thu nhập bền vững. Nghiên cứu này sẽ đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp phù hợp, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Vai Trò Của Vùng Đệm Trong Bảo Tồn Tài Nguyên Rừng

Vùng đệm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Vườn Quốc gia Xuân Sơn. Theo công văn số 1568/LN – KL của bộ lâm nghiệp, vùng đệm là vùng nằm ở rìa khu bảo tồn, bao quanh toàn bộ các phần khu bảo tồn. Vùng đệm không thuộc khu bảo tồn và không chị sự quản lý của Ban quản lý khu bảo tồn. Vùng đệm giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ các hoạt động kinh tế - xã hội bên ngoài đến khu vực bảo tồn. Việc quản lý và phát triển vùng đệm cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo lợi ích cho cả người dân và môi trường. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức và cộng đồng địa phương.

1.2. Khái Niệm Sinh Kế Bền Vững Cho Hộ Nông Dân

Sinh kế bền vững là khả năng của người dân duy trì và cải thiện đời sống của mình trong dài hạn, đồng thời bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Tiêu chí sinh kế bền vững gồm: An toàn lƣơng thực, cải thiện điều kiện môi trƣờng tự nhiên, cải thiện điều kiện môi trƣờng xã hội, cải thiện điều kiện vật chất, đƣợc bảo vệ, tránh rủi ro và các cú sốc. Để đạt được sinh kế bền vững, cần có sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm vốn tự nhiên, vốn nhân lực, vốn xã hội, vốn tài chính và vốn vật chất. Các giải pháp cải thiện sinh kế cần tập trung vào việc tăng cường các loại vốn này cho người dân.

II. Thách Thức Của Hộ Nông Dân Xuân Sơn Cần Giải Pháp Sinh Kế

Hộ nông dân tại xã Xuân Sơn đang đối mặt với nhiều khó khăn, bao gồm thiếu đất canh tác, thu nhập thấp, và phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Việc khai thác rừng trái phép và xâm lấn đất rừng vẫn còn diễn ra, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sinh kế bền vững. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết các vấn đề này, bao gồm hỗ trợ kỹ thuật, vốn, và thị trường cho người dân, đồng thời tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng.

2.1. Thực Trạng Khai Thác Và Sử Dụng Lâm Sản Ngoài Gỗ

Hiện trạng khai thác và sử dụng lâm sản ngoài gỗ (LSNG) tại xã Xuân Sơn chưa bền vững. Người dân khai thác LSNG chủ yếu để phục vụ nhu cầu sinh hoạt và bán ra thị trường. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức và không có quy hoạch đã dẫn đến suy giảm nguồn LSNG. Cần có các giải pháp quản lý và khai thác LSNG một cách bền vững, bao gồm quy hoạch vùng khai thác, hướng dẫn kỹ thuật khai thác, và hỗ trợ người dân chế biến và tiêu thụ LSNG.

2.2. Đánh Giá Thực Trạng Quản Lý Sử Dụng Đất Đai

Việc quản lý và sử dụng đất đai tại xã Xuân Sơn còn nhiều bất cập. Tình trạng tranh chấp đất đai, sử dụng đất sai mục đích vẫn còn diễn ra. Diện tích đất canh tác bình quân đầu người thấp, gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp. Cần có các giải pháp tăng cường quản lý đất đai, giải quyết tranh chấp đất đai, và hỗ trợ người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

2.3. Đánh Giá Thực Trạng Vay Và Sử Dụng Vốn Sản Xuất

Khả năng tiếp cận vốn của người dân xã Xuân Sơn còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình không có đủ tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng. Lãi suất vay vốn còn cao, gây khó khăn cho người dân trong việc đầu tư sản xuất. Cần có các giải pháp tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho người dân, bao gồm thành lập các quỹ tín dụng vi mô, giảm lãi suất vay vốn, và hỗ trợ người dân xây dựng phương án sản xuất kinh doanh hiệu quả.

III. Giải Pháp Nông Nghiệp Hiệu Quả Cải Thiện Sinh Kế Nông Dân

Áp dụng các giải pháp nông nghiệp hiệu quả là một trong những hướng đi quan trọng để cải thiện sinh kế cho hộ nông dân tại xã Xuân Sơn. Cần tập trung vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, và xây dựng các mô hình sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

3.1. Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Vào Sản Xuất Nông Nghiệp

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần tập trung vào việc chuyển giao các giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất cao, chất lượng tốt, và khả năng chống chịu sâu bệnh. Đồng thời, cần hướng dẫn người dân áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, như tưới tiết kiệm nước, bón phân cân đối, và phòng trừ sâu bệnh tổng hợp.

3.2. Liên Kết Sản Xuất Và Tiêu Thụ Nông Sản

Việc liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản giúp người dân ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm. Cần khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết với người dân để xây dựng các chuỗi giá trị nông sản. Đồng thời, cần hỗ trợ người dân xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, và tiếp cận thị trường.

3.3. Đa Dạng Hóa Cây Trồng Và Vật Nuôi

Đa dạng hóa cây trồng và vật nuôi giúp người dân giảm thiểu rủi ro do biến động thị trường và thời tiết. Cần khuyến khích người dân trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao, như cây dược liệu, cây ăn quả đặc sản. Đồng thời, cần phát triển các mô hình chăn nuôi phù hợp với điều kiện địa phương, như chăn nuôi gà thả vườn, lợn bản.

IV. Phát Triển Du Lịch Nông Thôn Hướng Đi Mới Cho Sinh Kế Bền Vững

Phát triển du lịch nông thôn là một hướng đi tiềm năng để tạo ra các nguồn thu nhập mới cho người dân tại xã Xuân Sơn. Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và văn hóa truyền thống, xã có thể phát triển các loại hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, và du lịch trải nghiệm. Cần có các giải pháp quy hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng, và đào tạo nguồn nhân lực để phát triển du lịch một cách bền vững.

4.1. Xây Dựng Sản Phẩm Du Lịch Đặc Trưng

Để thu hút du khách, cần xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Có thể tổ chức các tour du lịch khám phá Vườn Quốc gia Xuân Sơn, tham quan các làng nghề truyền thống, và trải nghiệm cuộc sống của người dân bản địa. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Du Lịch

Chất lượng dịch vụ du lịch là yếu tố quan trọng để tạo ấn tượng tốt với du khách. Cần đào tạo nguồn nhân lực du lịch có kỹ năng chuyên môn và thái độ phục vụ tốt. Đồng thời, cần nâng cấp cơ sở vật chất, như nhà nghỉ, nhà hàng, và các điểm tham quan.

4.3. Quảng Bá Du Lịch Xuân Sơn

Để thu hút du khách, cần quảng bá du lịch Xuân Sơn trên các phương tiện truyền thông, như báo chí, truyền hình, và internet. Có thể tham gia các hội chợ du lịch, tổ chức các sự kiện văn hóa, và xây dựng trang web du lịch để giới thiệu về Xuân Sơn.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Sinh Kế Nâng Cao Đời Sống Nông Dân Xuân Sơn

Các chính sách hỗ trợ sinh kế đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống cho hộ nông dân tại xã Xuân Sơn. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, thị trường, và bảo hiểm sản xuất. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo nghề, nâng cao trình độ dân trí, và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội.

5.1. Đào Tạo Nghề Cho Nông Dân

Đào tạo nghề cho nông dân là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực sản xuất và tạo việc làm. Cần tổ chức các lớp đào tạo nghề ngắn hạn về các lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản, và du lịch. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các thông tin về thị trường lao động.

5.2. Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người dân sản xuất và tiêu thụ nông sản. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hợp tác xã nông nghiệp để được hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, và thị trường. Đồng thời, cần tăng cường năng lực quản lý và điều hành cho các hợp tác xã.

5.3. Giải Pháp Tài Chính Cho Nông Dân

Cần có các giải pháp tài chính để hỗ trợ người dân đầu tư sản xuất và phát triển kinh tế. Có thể thành lập các quỹ tín dụng vi mô, giảm lãi suất vay vốn, và hỗ trợ người dân xây dựng phương án sản xuất kinh doanh hiệu quả. Đồng thời, cần khuyến khích người dân tham gia bảo hiểm sản xuất để giảm thiểu rủi ro do thiên tai và dịch bệnh.

VI. Kết Luận Hướng Tới Sinh Kế Bền Vững Cho Nông Dân Xuân Sơn

Việc cải thiện sinh kế cho hộ nông dân tại xã Xuân Sơn là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức, và cộng đồng địa phương. Cần có các giải pháp đồng bộ về nông nghiệp, du lịch, chính sách, và tài chính để tạo ra các nguồn thu nhập bền vững cho người dân, đồng thời bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Hướng tới một tương lai tươi sáng hơn cho nông dân xã Xuân Sơn.

6.1. Tăng Cường Năng Lực Sản Xuất Nông Nghiệp

Tăng cường năng lực sản xuất nông nghiệp thông qua việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, liên kết sản xuất và tiêu thụ, và đa dạng hóa cây trồng vật nuôi. Điều này giúp người dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, và ổn định đầu ra.

6.2. Phát Triển Du Lịch Nông Thôn Bền Vững

Phát triển du lịch nông thôn một cách bền vững, khai thác các tiềm năng về cảnh quan thiên nhiên và văn hóa truyền thống. Điều này tạo ra các nguồn thu nhập mới cho người dân và góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa địa phương.

6.3. Bảo Vệ Môi Trường Nông Thôn

Bảo vệ môi trường nông thôn thông qua việc sử dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường, quản lý chất thải, và bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã Xuân Sơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam hiện có 164 khu rừng đặc dụng, giữ vai trò quan trọng trong việc lưu giữ nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học. Tuy nhiên, công tác quản lý tại các vườn quốc gia (VQG) và khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) đang đối mặt với mâu thuẫn giữa yêu cầu bảo tồn nguyên trạng tài nguyên rừng và nhu cầu sử dụng tài nguyên phục vụ đời sống của cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng đệm. Khi các khu rừng đặc dụng được thành lập, người dân bản địa vốn có tập quán sống dựa vào rừng bị hạn chế hoặc mất đi các nguồn sinh kế truyền thống như canh tác nương rẫy, khai thác lâm sản. Việc thiếu đất canh tác kết hợp với khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn sinh kế mới thay thế đã dẫn đến tình trạng xâm lấn đất rừng và khai thác trái phép tài nguyên thiên nhiên. Ngược lại, sự suy giảm tài nguyên rừng tác động trực tiếp đến an ninh lương thực và làm gia tăng mức độ rủi ro kinh tế cho các nông hộ.

Xuất phát từ thực tế nêu trên, tác giả Tòng Văn Toản đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên với đề tài: "Nghiên cứu các giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện sinh kế cho các hộ nông dân tại xã Xuân Sơn – xã vùng đệm của Vườn quốc gia Xuân Sơn".

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá thực trạng sinh kế của các hộ nông dân tại xã Xuân Sơn, phân tích các yếu tố tác động, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm cải thiện sinh kế cho người dân địa phương. Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác định bao gồm:

1. Đánh giá những điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương có ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế của các hộ nông dân tại xã Xuân Sơn thuộc vùng đệm VQG Xuân Sơn.
2. Đánh giá thực trạng các hoạt động tạo sinh kế của các hộ nông dân tại địa bàn nghiên cứu.
3. Phân tích các vấn đề tồn tại trong hoạt động tạo sinh kế của nông hộ và làm rõ nguyên nhân của các tồn tại đó.
4. Phân tích các tiềm năng phục vụ việc cải thiện và đa dạng hóa hoạt động sinh kế của người dân.
5. Đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện sinh kế cho các hộ nông dân tại xã Xuân Sơn.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các hộ nông dân vùng đệm VQG Xuân Sơn, các hoạt động tạo sinh kế, môi trường sinh kế và hệ thống các nguồn lực sinh kế của nông hộ. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung tại 4 xóm: xóm Lạng, xóm Lấp, xóm Cỏi và xóm Dù thuộc xã Xuân Sơn, huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài diễn ra từ ngày 23/02/2014 đến ngày 25/05/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận về vùng đệm theo các văn bản quản lý nhà nước như Công văn số 1568/LN-KL (ngày 13/9/1993) của Bộ Lâm nghiệp, Quyết định số 08/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định về quy chế quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất, Nghị định số 117/2010/NĐ-CP về tổ chức quản lý hệ thống rừng đặc dụng, và Quyết định số 24/2012/QĐ-TTg quy định chính sách hỗ trợ phát triển cộng đồng vùng đệm mức 40 triệu đồng/thôn, bản/năm. Khung phân tích sinh kế bền vững được tiếp cận theo hướng dẫn của Cục Hợp tác Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID, 2001) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 2001), tập trung vào 5 nguồn vốn sinh kế: vốn tự nhiên (đất đai, rừng, nước), vốn nhân lực (lao động, sức khỏe, kỹ năng), vốn vật chất (tư liệu sản xuất, hạ tầng), vốn tài chính (tiền mặt, tiết kiệm, khả năng tiếp cận tín dụng) và vốn xã hội (mạng lưới gia đình, cộng đồng, đoàn thể).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa tiếp cận định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa số liệu thống kê kinh tế - xã hội, báo cáo quản lý đất đai từ UBND xã Xuân Sơn và Ban quản lý VQG Xuân Sơn.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát điều tra bảng hỏi bán cấu trúc kết hợp câu hỏi đóng và mở đối với 60 hộ nông dân được lựa chọn ngẫu nhiên phân bổ đều tại 4 thôn/bản (15 hộ/thôn tại xóm Lạng, xóm Lấp, xóm Cỏi, xóm Dù); thực hiện phỏng vấn nhanh bán cấu trúc đối với 4 cán bộ xã và 4 trưởng thôn; áp dụng các công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) và phương pháp quan sát thực địa.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Excel để thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình), phân tích tương quan, phương pháp lịch sử so sánh đối chiếu và phân tích định tính SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức).
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Bao gồm nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất GO, chi phí trung gian IC, giá trị gia tăng VA, thu nhập hỗn hợp/lợi nhuận Pr và các tỷ suất GO/IC, VA/IC, Pr/IC, Pr/LĐ, Pr/DT); nhóm chỉ tiêu sử dụng lao động (cơ cấu lao động, tỷ lệ lao động thuê mướn, trang bị thiết bị); và nhóm chỉ tiêu sử dụng đất đai (cơ cấu diện tích các loại đất, hệ số sử dụng đất, năng suất cây trồng).

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của vấn đề giải quyết mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn rừng đặc dụng và cải thiện kinh tế nông hộ tại các xã vùng đệm. Xác định mục tiêu tổng thể và 5 mục tiêu cụ thể, làm rõ ý nghĩa học thuật, giá trị thực tiễn và các đóng góp mới của đề tài về mặt nhận diện đặc thù sinh kế người dân bản địa tại khu vực VQG Xuân Sơn.

Phần II: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hệ thống hóa các khái niệm về vùng đệm, sinh kế, hộ nông dân và kinh tế nông hộ. Tổng kết kinh nghiệm quốc tế về quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng (kinh nghiệm bảo vệ rừng gắn với tri thức bản địa của người Dai tại Vân Nam - Trung Quốc; cơ chế đồng quản lý tại Indonesia, khu bảo tồn Nerfu ở Zambia và VQG Sagarmatha ở Nepal). Điểm luận các nghiên cứu trong nước của Cao Thị Lý (2008), Trần Đức Thanh (2006), Võ Quý (1997), Nguyễn Bá Thụ (2001) và các mô hình tài trợ của GEF/SGP, DED tại các vùng đệm, điển hình là VQG Cát Tiên. Tác giả chỉ ra các tồn tại phổ biến: diện tích đất canh tác ít, năng suất cây trồng thấp, chăn nuôi nhỏ lẻ và khả năng tích lũy vốn của hộ còn hạn chế.

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại 4 xóm thuộc xã Xuân Sơn từ đầu năm 2014 đến giữa năm 2015. Thiết lập hệ thống nội dung khảo sát 3 trọng tâm: điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội; thực trạng các hoạt động sinh kế; thực trạng quản lý và sử dụng 5 nguồn vốn sinh kế. Mô tả quy trình chọn mẫu điều tra 60 hộ gia đình và 8 cán bộ cơ sở, cùng phương pháp phân tích số liệu trên Excel và khung chỉ tiêu kinh tế nông hộ.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương tập trung phản ánh các số liệu thực tế qua quá trình khảo sát tại địa bàn:

1. Điều kiện tự nhiên và hạ tầng cơ sở: VQG Xuân Sơn có diện tích vùng lõi là 15.048 ha và vùng đệm là 18.369 ha. Xã Xuân Sơn có tổng diện tích tự nhiên là 6.560,05 ha; trong đó đất lâm nghiệp chiếm phần lớn với 5.403,69 ha, đất nông nghiệp là 5.594,53 ha, đất phi nông nghiệp 59,57 ha và đất chưa sử dụng còn 897,91 ha (chiếm 13,69%). Xã có khí hậu mát mẻ, lượng mưa trung bình năm đạt từ 1.800 mm đến 2.000 mm, nhiệt độ trung bình từ 18 đến 25°C. Toàn bộ 100% hộ dân sử dụng điện lưới quốc gia qua 7 trạm biến áp với 15 km đường dây. Xã có 1 trạm y tế, 4 điểm trường phục vụ 3 cấp học, 1 chợ hoạt động theo phiên (thứ Hai, thứ Năm, Chủ nhật) và 5 cụm loa phát thanh.

2. Dân số, lao động và phân loại hộ: Xã Xuân Sơn có 281 hộ với 1.140 nhân khẩu phân bố tại 4 khu hành chính: Lạng, Dù, Lấp, Cỏi. Về cơ cấu dân tộc, người Dao chiếm 50,3%, người Mường chiếm 49,3%, người Nùng chiếm 0,4%. Lao động nông nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với 742 người (96,6% tổng số 768 lao động). Khảo sát 60 hộ điều tra ghi nhận: nhóm hộ khá giả chiếm 16,7% (10 hộ), nhóm hộ trung bình chiếm 41,7% (25 hộ), nhóm hộ nghèo chiếm 30% (18 hộ) theo tự đánh giá của người dân.

3. Hiện trạng hoạt động sinh kế và thu nhập: Sản xuất lúa nước là hoạt động quan trọng nhất với diện tích toàn xã là 82 ha, năng suất bình quân 46 tạ/ha, sản lượng 377 tấn, trong đó giống lúa lai chiếm 70% diện tích; diện tích ngô đạt 25,6 ha (năng suất 42 tạ/ha), sắn 11 ha, lạc 5,5 ha. Tổng đàn vật nuôi của xã có 347 con trâu, 349 con bò, 71 con dê, đàn lợn và gia cầm duy trì theo hình thức nhỏ lẻ, chăn thả rông. Cơ cấu thu nhập của hộ gồm 5 nguồn chính: trồng lúa nước, hoa màu (ngô, sắn), chăn nuôi, lương/trợ cấp và khai thác lâm sản. Mức thu nhập bình quân giữa các nhóm hộ có sự chênh lệch lớn: thu nhập của nhóm hộ khá giả cao gấp khoảng 7 lần so với nhóm hộ nghèo, và nhóm hộ trung bình cao gấp khoảng 3 lần nhóm hộ nghèo.

4. Khai thác lâm sản ngoài gỗ (LSNG): Tác giả lập ma trận thống kê trên 33 loại LSNG đang được người dân thu hái. Các sản phẩm có mức độ sử dụng nhiều và thiết yếu gồm: măng, củi, tre, nứa. Nhóm cây dược liệu và rau rừng gồm lông cu li, cốt toái bổ, ba kích, sa nhân, hoàng đằng, khôi tía, đùm đũa tím, thổ phục linh, ngót rừng, bò khai. Việc khai thác mang tính tự nhiên phục vụ đời sống gia đình là chủ yếu, hoạt động thương mại hóa còn hạn chế do vị trí khai thác nằm sâu trong rừng đặc dụng.

5. Nguồn lực sinh kế của nông hộ:

   • Vốn đất đai: Diện tích đất lúa nước bình quân hộ đạt 13.424,7 m² đối với lúa 1 vụ và 17.015,7 m² đối với lúa 2 vụ. Đất vườn nhà bình quân đạt 28.400 m². Các giống lúa phổ biến là Khang Dân, Bao Thai và lúa lai; năng suất đạt 1,8 - 2,0 tạ/sào.
   • Vốn lao động: Tổng số 60 hộ khảo sát có 260 nhân khẩu và 168 lao động. Khảo sát ghi nhận không có lao động nào đi làm thuê ngoài địa phương (chỉ số bằng 0 cả trong và ngoài tỉnh).
   • Vốn tài chính: Khả năng tích lũy thấp. Tiếp cận tín dụng chủ yếu từ Ngân hàng Chính sách xã hội (17 hộ vay, mức bình quân 50,5 triệu đồng/hộ), Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT (6 hộ vay, bình quân 110 triệu đồng/hộ), Hội Phụ nữ (3 hộ vay, bình quân 25 triệu đồng/hộ), Hội Cựu chiến binh (1 hộ vay, 5 triệu đồng/hộ). Không có hộ vay qua kênh tư thương hay tín dụng đen.
   • Khả năng tiếp cận thông tin: 100% hộ tiếp cận thông tin sản xuất qua vô tuyến, hệ thống khuyến nông - lâm, các tổ chức đoàn thể địa phương và học hỏi lẫn nhau. Tỷ lệ tiếp cận qua báo in, sách kỹ thuật và đài radio là 0%.

Phần V: Các giải pháp, kiến nghị

Xác định định hướng chiến lược cải thiện sinh kế gắn với bảo vệ rừng VQG Xuân Sơn; đưa ra các nhóm giải pháp về phát triển nông - lâm nghiệp, đẩy mạnh thâm canh, cải tạo vườn tạp, phát triển chăn nuôi đại gia súc tập trung thay thế chăn thả rông; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn vay và tăng cường đào tạo khuyến nông gắn với các quy định quản lý vùng đệm.

---

Kết quả và đóng góp của đề tài

Dữ liệu định lượng tổng hợp từ nghiên cứu

Nhóm chỉ tiêu	Số liệu ghi nhận tại địa bàn
Quy mô dân cư xã Xuân Sơn	281 hộ; 1.140 nhân khẩu; 768 lao động (lao động nông nghiệp chiếm 96,6%).
Cơ cấu thành phần dân tộc	Dân tộc Dao: 50,3%; Dân tộc Mường: 49,3%; Dân tộc Nùng: 0,4%.
Hiện trạng nhà ở (60 hộ điều tra)	Nhà sàn gỗ truyền thống: 31,7%; Nhà tranh tre: 30,0%; Nhà gỗ 1 sàn nền đất: 16,7%; Nhà cấp 4 lợp ngói: 13,3%; Nhà kiên cố: 6,7%; Loại khác: 1,7%.
Trang bị tài sản phục vụ sinh hoạt và sản xuất	60/60 hộ có ti vi màu; 81 xe máy/60 hộ; 30/60 hộ có tủ lạnh; 28 bếp ga; 23 máy cày; 22 máy bơm nước; 1 máy kéo; 2 ô tô vận tải; 110 điện thoại liên lạc/60 hộ.
Quy mô đàn vật nuôi (60 hộ khảo sát)	141 con trâu; 141 con bò; 126 con lợn thịt; 71 con lợn nái; 280 con gà; 65 con vịt.
Tình hình vay vốn sản xuất (60 hộ)	17 hộ vay Ngân hàng Chính sách xã hội (50,5 triệu đ/hộ); 6 hộ vay Ngân hàng NN&PTNT (110 triệu đ/hộ); 3 hộ vay Hội Phụ nữ (25 triệu đ/hộ); 1 hộ vay Hội Cựu chiến binh (5 triệu đ/hộ).
Lao động đi làm thuê ngoài địa phương	0 lao động (cả thời hạn dưới 6 tháng và trên 6 tháng).

Giải pháp và kiến nghị do tác giả đề xuất

• Phát triển trồng trọt và kinh tế vườn hộ: Chuyển đổi diện tích vườn tạp sang trồng cây ăn quả, cây dược liệu bản địa và rau đặc sản phù hợp điều kiện tiểu khí hậu; đưa các giống lúa có năng suất cao vào thâm canh trên diện tích lúa nước hiện có; đầu tư nâng cấp hệ thống mương thủy lợi giải quyết tình trạng thiếu nước tưới trong mùa khô.
• Tổ chức lại chăn nuôi: Chuyển đổi phương thức chăn nuôi gia súc lớn (trâu, bò) từ thả rông trong rừng sang nuôi nhốt hoặc bán chăn thả có kiểm soát; tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch; tăng cường công tác thú y và phòng chống dịch bệnh.
• Quản lý tài nguyên rừng và phát triển lâm nghiệp: Phối hợp chặt chẽ giữa Ban quản lý VQG và chính quyền địa phương trong việc thực hiện giao khoán bảo vệ rừng; phát triển các mô hình trồng rừng bản địa kết hợp khai thác bền vững các loại lâm sản ngoài gỗ (măng, mây, nứa, dược liệu); kiểm soát việc thu hái tự nhiên xâm lấn vùng lõi.
• Tín dụng và đào tạo khuyến nông: Quản lý chặt chẽ việc sử dụng vốn vay đúng mục đích phát triển sản xuất, hạn chế dùng vốn vay mua sắm tư liệu sinh hoạt; đổi mới hình thức tập huấn khuyến nông theo hướng "cầm tay chỉ việc", kết hợp tri thức bản địa với tiến bộ kỹ thuật.

Đóng góp mới của đề tài

1. Làm rõ những nét đặc thù về sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số (Dao, Mường) tại vùng đệm VQG Xuân Sơn so với các vùng nông thôn miền núi thông thường khác, đặc biệt là sự thiếu hụt đất sản xuất lâm nghiệp do diện tích nằm trong quy hoạch rừng đặc dụng.
2. Phân tích cụ thể mức độ mâu thuẫn giữa quy định bảo tồn nguyên trạng của VQG Xuân Sơn với tập quán thu hái lâm sản ngoài gỗ truyền thống của người dân.
3. Xác định danh mục 33 loài lâm sản ngoài gỗ và phân nhóm mức độ khai thác thực tế, làm cơ sở thực chứng để xây dựng các mô hình phát triển sinh kế tại chỗ gắn với giảm áp lực lên tài nguyên rừng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:

  • Quy mô khảo sát giới hạn trong 60 hộ gia đình tại 4 xóm thuộc một xã vùng đệm (xã Xuân Sơn), chưa mở rộng điều tra toàn diện các xã khác trong vùng đệm của VQG như Kiệt Sơn, Lai Đồng, Minh Đài, Đồng Sơn, Tân Sơn, Kim Thượng, Xuân Đài.
  • Các số liệu thu nhập và chi phí sinh hoạt của hộ chủ yếu thu thập qua phương pháp hồi cố (trí nhớ của người dân), chưa có sổ nhật ký theo dõi chi tiết từng ngày nên có thể có sai số nhất định.
  • Các vấn đề về phong tục tập quán sâu xa, cơ chế phối hợp liên ngành cấp vĩ mô và đánh giá chuỗi giá trị thị trường của từng sản phẩm lâm sản ngoài gỗ chỉ được đề cập khái quát, chưa đi sâu phân tích định lượng chi tiết.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát liên xã trên toàn bộ địa bàn vùng đệm của VQG Xuân Sơn nhằm có cái nhìn so sánh tổng thể giữa các xã có điều kiện tự nhiên và dân tộc khác nhau.
  • Nghiên cứu sâu về chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ cho các loại cây dược liệu, rau đặc sản và lâm sản ngoài gỗ có thể gây trồng dưới tán rừng.
  • Khảo sát tiềm năng và đánh giá tính khả thi của các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng (homestay) gắn với bản sắc văn hóa của người Dao và người Mường tại các bản Lạng, Dù, Cỏi, Lấp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Phát triển nông thôn và Quản lý môi trường.
  • Cán bộ quản lý tại Ban quản lý VQG Xuân Sơn và các ban quản lý rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên có điều kiện tương đồng trong việc xây dựng phương án đồng quản lý và giao khoán bảo vệ rừng.
  • Chính quyền địa phương xã Xuân Sơn và huyện Tân Sơn (tỉnh Phú Thọ) trong công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bình xét hộ nghèo và triển khai chính sách hỗ trợ phát triển vùng đệm theo Quyết định số 24/2012/QĐ-TTg.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Bộ công cụ bảng hỏi điều tra kinh tế nông hộ và hướng dẫn phỏng vấn sâu cán bộ địa phương.
  • Bảng tổng hợp ma trận 33 loài lâm sản ngoài gỗ phân loại theo mức độ cần thiết và tần suất sử dụng của người dân bản địa.
  • Phương pháp phân tích, đánh giá 5 nguồn vốn sinh kế (DFID) áp dụng cho cộng đồng người dân tộc thiểu số sinh sống phụ thuộc vào tài nguyên rừng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu dân tộc và đặc điểm lực lượng lao động tại xã Xuân Sơn trong nghiên cứu được ghi nhận như thế nào?
Toàn xã có 281 hộ với 1.140 nhân khẩu; trong đó dân tộc Dao chiếm 50,3%, dân tộc Mường chiếm 49,3%, và dân tộc Nùng chiếm 0,4%. Lực lượng lao động có 768 người, với 742 người làm việc trong ngành nông nghiệp (chiếm 96,6%) và 26 người làm phi nông nghiệp (chiếm 3,4%). Đặc biệt, trong 60 hộ khảo sát với 168 lao động, tỷ lệ lao động đi làm thuê ngoài địa phương (cả ngắn hạn và dài hạn) được ghi nhận là 0%.

2. Tình trạng cơ sở vật chất, nhà ở và trang bị máy móc của các hộ điều tra ra sao?
Về nhà ở, có 31,7% số hộ ở nhà sàn gỗ truyền thống, 30% ở nhà tranh tre, 16,7% ở nhà gỗ 1 sàn nền đất, 13,3% ở nhà cấp 4 lợp ngói và 6,7% ở nhà kiên cố. Về tiện nghi và máy móc sản xuất, 100% hộ có ti vi màu (60/60), có 81 xe máy/60 hộ, 30 tủ lạnh, 28 bếp ga, 23 máy cày, 22 máy bơm nước, 1 máy kéo và 2 ô tô vận tải.

3. Hoạt động khai thác lâm sản ngoài gỗ (LSNG) tại địa phương có đặc điểm gì?
Nghiên cứu đã ghi nhận trên 33 loại LSNG được người dân khai thác. Các sản phẩm sử dụng nhiều nhất gồm măng, củi, tre nứa. Các cây thuốc và rau rừng thông dụng gồm lông cu li, ba kích, cốt toái bổ, hoàng đằng, khôi tía, sa nhân, bò khai, ngót rừng. Hoạt động khai thác chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt tại chỗ của gia đình; việc thu hái thương mại bán ra thị trường còn hạn chế do nguồn tài nguyên nằm sâu trong ranh giới VQG.

4. Người dân vùng đệm tiếp cận nguồn vốn tín dụng từ những kênh nào và hạn mức bao nhiêu?
Các hộ nông dân tiếp cận vốn vay chủ yếu qua hai tổ chức tín dụng nhà nước: Ngân hàng Chính sách xã hội (17 hộ vay với mức bình quân 50,5 triệu đồng/hộ) và Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT (6 hộ vay với mức bình quân 110 triệu đồng/hộ). Ngoài ra, có 3 hộ vay qua Hội Phụ nữ (25 triệu đồng/hộ) và 1 hộ vay qua Hội Cựu chiến binh (5 triệu đồng/hộ). Khảo sát không ghi nhận tình trạng vay từ tư thương, người cho vay nặng lãi hay người thân.

5. Các kênh thông tin phục vụ sản xuất nông nghiệp được người dân tiếp cận như thế nào?
100% hộ dân khảo sát tiếp cận thông tin về giống mới, thời vụ, kỹ thuật sản xuất và dịch bệnh qua 4 kênh chính: truyền hình (vô tuyến), hệ thống khuyến nông - khuyến lâm, các tổ chức đoàn thể địa phương và việc học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau giữa các nông dân. Các kênh thông tin truyền thống như đài phát thanh (radio), báo in và sách kỹ thuật có tỷ lệ tiếp cận là 0%.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Tòng Văn Toản đã phản ánh bức tranh thực trạng sinh kế của các nông hộ tại xã Xuân Sơn – vùng đệm VQG Xuân Sơn với nguồn thu nhập chính phụ thuộc vào sản xuất lúa nước, chăn nuôi nhỏ lẻ và khai thác tự nhiên các loài lâm sản ngoài gỗ. Nghiên cứu chỉ ra những mâu thuẫn nội tại giữa việc thực thi quy chế bảo tồn nghiêm ngặt của VQG thành lập năm 2002 với sự thiếu hụt đất sản xuất và nguồn sinh kế thay thế của cộng đồng người Dao, người Mường tại địa phương. Hệ thống số liệu điều tra thực địa 60 hộ nông dân cung cấp luận cứ thực tiễn để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tổ chức lại phương thức chăn nuôi gia súc, phát triển cây dược liệu bản địa và kiểm soát hiệu quả nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cho công tác đào tạo chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp cũng như thực tiễn quản lý vùng đệm tại các khu rừng đặc dụng ở Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần II: Cơ sở lý luận và thực tiễn Phần III: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần V: Các giải pháp, kiến nghị 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm vùng đệm và vai trò của vùng đệm trong việc bảo tồn tài nguyên rừng tại các VQG Theo công văn số 1568/LN – KL của bộ lâm nghiệp (nay là Bộ NN&PTNT) Ngày 13/9/1993, vùng đệm là một vùng “nằm ở rìa khu bảo tồn, bao quanh toàn bộ các phần khu bảo tồn. Vùng đệm không thuộc khu bảo tồn và không chị sự quản lý của Ban quản lý khu bảo tồn”. Tại Hội thảo “Vùng đệm các khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam” tháng 5/2001 tại Vinh – Nghệ An có tác giả đã đƣa ra định nghĩa vùng đệm của khu bảo tồn Việt Nam nhƣ sau: “Vùng đệm là những vùng được xác định ranh giới rõ ràng, có hoặc không có rừng nằm ngoài ranh giới của khu bảo tồn và được quản lý để nâng cao việc bảo tồn của khu bảo tồn và của chính vùng đệm đồng thời mang lại lợi ích cho nhân dân sống xung quanh khu bảo tồn.

Điều này có thể thực hiện được bằng cách áp dụng các hoạt động phát triển cụ thể, đặc biệt góp phần vào việc nâng cao đời sống KT – XH của các cư dân sống trong vùng đệm” [12]. Định nghĩa trên đã nói chức năng của vùng đệm là: Góp phần vào việc bảo vệ khu bảo tồn mà nó bao quanh, nâng cao các giá trị bảo tồn của chính bản thân vùng đêm, và tạo điều kiện mang lại cho những ngƣời sinh sống trong vùng đệm những lợi ích từ vùng đệm và từ khu bảo tồn. Tại điều 8 – Quyết định số 08/2001/QĐ – TTg ngày 11/1/2001 của Thủ tƣớng Chính phủ về việc ban hành quy chế quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất và rừng tự nhiên quy định ghi rõ: “Vùng đệm là vùng rừng, đất hoặc vùng đất có mặt nước nằm sát ranh giới với các VQG và khu BTTN, có tác dụng ngăn chặn hoặc giảm nhẹ sự xâm phạm khu rừng đặc dụng. Mọi hoạt động trong vùng đệm phải nhằm mục đích hỗ trợ cho công tác bảo tồn, quản lý và bảo vệ các khu rừng đặc dụng, hạn chế di dân từ ngoài vào vùng đệm, cấm săn bán, bẫy bắt các loài động vật và chặt phá các loài thực vật hoang dã là đối tượng bảo vệ.

Diện 6 tích của vùng đệm không tính vào diện tích của vùng đặc dụng, dự án đầu tư xây dựng và phát triển vùng đệm được phê duyệt cùng với dự án đầu tư của khu rừng đặc dụng. Chủ đầu tư dự án vùng đệm có trắc nhiệm phối hợp với UBND các cấp và các cơ quan đơn vị, các tổ chức KT – XH trên địa bàn của vùng đệm, đặc biệt Nông – Lâm – Ngư nghiệp, định canh định cư trên cơ sở có sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức thực hiện để ổn định và nâng cao đời sống của người dân”. Nhƣ vậy, vùng đệm phải đƣợc xác định trên cơ sở theo ranh giới của các xã năm ngay bên ngoài khu bảo tồn, những lâm trƣờng quốc doanh tiếp giáp với khu bảo tồn nên đƣa vào trong vùng đệm vì những hoạt động của lâm trƣờng này có ảnh hƣởng đến công tác công tác bảo tồn của cả vùng đệm và khu bảo tồn. Trong những trƣờng hợp nhƣ thế, ranh giới vùng đệm không nhất thiết cách đều một khoảng và chạy song song với ranh giới các khu bảo tồn.