Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Cải Tạo Và Phục Hồi Môi Trường Sau Khai Thác Mỏ Khe Sim Lộ Trí Đèo Nai

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai, đảm bảo phát triển bền vững.

• Tác giả: Đặng Thị Thịnh
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Danh Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi trường trong phát triển bền vững
• Đề tài: Xây dựng các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác khu mỏ Khe Sim – Lộ Trí – Đèo Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học môi trường
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC KÝ HIỆU, VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.3.1. Phạm vi nghiên cứu
• 0.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa của đề tài
• 0.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.5. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHAI THÁC THAN, CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG VÀ HIỆN TRẠNG CẢI TẠO PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Khái niệm về khoáng sản, khai thác than, cải tạo, phục hồi môi trường
• 1.2. Cơ sở pháp lý và thực tiễn
• 1.3. HIỆN TRẠNG KHAI THÁC THAN
• 1.4. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN
• 1.4.1. Hiện trạng môi trường không khí
• 1.4.2. Hiện trạng nước thải
• 1.4.3. Hiện trạng chất thải rắn
• 1.5. HIỆN TRẠNG CẢI TẠO PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG
• 1.5.1. Các biện pháp cải tạo, phục hồi môi trường mỏ được áp dụng tại các nước trên thế giới
• 1.5.2. Hiện trạng cải tạo phục hồi môi trường ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.2. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. MỤC TIÊU CỦA DỰ ÁN
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP LUẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Phương pháp luận
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI KHU MỎ
• 3.1.1. Vị trí của khu mỏ
• 3.1.2. Tóm tắt điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội
• 3.2. HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN KHU MỎ
• 3.2.1. Trữ lượng, công suất và tuổi thọ mỏ
• 3.2.2. Hiện trạng khai thác mỏ
• 3.3. HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
• 3.3.1. Ô nhiễm không khí
• 3.3.2. Chất thải nguy hại
• 3.3.3. Chất thải rắn sinh hoạt
• 3.3.4. Sự cố môi trường
• 3.3.5. Ảnh hưởng đến môi trường do hoạt động khai thác
• 3.4. CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU Ô NHIỄM VÀ TÁI TẠO CẢNH QUAN ĐÃ THỰC HIỆN
• 3.5. MỤC TIÊU CỦA CÔNG TÁC CẢI TẠO, PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG SAU KHI KHAI THÁC MỎ
• 3.6. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP CẢI TẠO, PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG
• 3.6.1. Giảm thiểu môi trường không khí
• 3.6.2. Giải pháp quy hoạch đường giao thông
• 3.6.3. Giải pháp xử lý nước thải
• 3.6.4. Giải pháp san lấp, cải tạo moong khai thác, ổn định bãi thải
• 3.6.5. Các giải pháp khác
• 3.6.6. Các giải pháp quản lý
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về khu mỏ Khe Sim Lộ Trí Đèo Nai

Khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai nằm tại vùng Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, là một trong những khu vực khai thác than quan trọng của Việt Nam. Hoạt động khai thác tại đây đã diễn ra từ lâu, để lại nhiều hệ lụy về môi trường. Việc cải tạo môi trường sau khai thác mỏ là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm khôi phục lại các hệ sinh thái bị ảnh hưởng. Theo nghiên cứu, khu vực này đã trải qua nhiều giai đoạn khai thác khác nhau, từ thời kỳ thực dân Pháp đến hiện tại, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Các giải pháp phục hồi môi trường cần được xây dựng dựa trên đánh giá hiện trạng và các công nghệ tiên tiến nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

1.1. Tác động của khai thác mỏ đến môi trường

Hoạt động khai thác mỏ tại Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Ô nhiễm không khí, nước và đất là những vấn đề chính. Theo số liệu khảo sát, nồng độ bụi trong không khí tại khu vực khai thác thường xuyên vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Hệ thống nước thải từ các hoạt động khai thác cũng chứa nhiều chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước. Việc bảo vệ môi trường và tái tạo môi trường là cần thiết để giảm thiểu những tác động này. Các biện pháp như xử lý nước thải, trồng cây xanh và cải tạo cảnh quan cần được thực hiện đồng bộ để phục hồi lại môi trường tự nhiên.

II. Các giải pháp cải tạo môi trường

Để khắc phục tình trạng ô nhiễm và phục hồi môi trường sau khai thác, cần áp dụng các giải pháp cải tạo môi trường hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là quy hoạch lại khu vực khai thác, đảm bảo rằng các hoạt động khai thác không làm tổn hại đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Việc sử dụng công nghệ hiện đại trong khai thác và xử lý chất thải cũng là một yếu tố quan trọng. Các biện pháp như xây dựng hệ thống xử lý nước thải, cải tạo bãi thải và trồng cây xanh sẽ giúp phục hồi lại hệ sinh thái. Đặc biệt, việc quản lý môi trường cần được thực hiện một cách chặt chẽ để đảm bảo rằng các hoạt động khai thác không gây ra ô nhiễm mới.

2.1. Quy hoạch và quản lý khu vực khai thác

Quy hoạch khu vực khai thác là một trong những giải pháp quan trọng để đảm bảo rằng các hoạt động khai thác diễn ra một cách bền vững. Cần thiết lập các khu vực bảo vệ môi trường xung quanh khu mỏ, hạn chế tác động của khai thác đến các khu vực lân cận. Việc đánh giá môi trường định kỳ cũng rất cần thiết để theo dõi tình trạng ô nhiễm và hiệu quả của các biện pháp cải tạo. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ với các công ty khai thác để thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường một cách hiệu quả nhất.

III. Đánh giá hiệu quả và ứng dụng thực tiễn

Việc thực hiện các giải pháp cải tạo môi trường tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai không chỉ giúp phục hồi lại môi trường mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành khai thác than. Các giải pháp này cần được đánh giá thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả. Theo các chuyên gia, việc áp dụng công nghệ mới trong khai thác và xử lý chất thải sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường. Hơn nữa, việc phục hồi môi trường không chỉ mang lại lợi ích cho hệ sinh thái mà còn cho cộng đồng địa phương, tạo ra một môi trường sống trong lành hơn.

3.1. Tác động tích cực đến cộng đồng

Các giải pháp cải tạo môi trường không chỉ mang lại lợi ích cho hệ sinh thái mà còn có tác động tích cực đến cộng đồng địa phương. Khi môi trường được phục hồi, chất lượng cuộc sống của người dân cũng được cải thiện. Việc tạo ra các khu vực xanh, không khí trong lành sẽ giúp nâng cao sức khỏe cộng đồng. Hơn nữa, việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường cũng tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khai thác than tại Việt Nam, đặc biệt ở khu vực Cẩm Phả - Quảng Ninh, đã diễn ra hơn 160 năm và để lại nhiều tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái. Trong giai đoạn 2005-2012, sản lượng than khai thác lộ thiên chiếm khoảng 54-64% tổng sản lượng than toàn ngành, với khối lượng đất đá bóc lên tới hàng trăm triệu mét khối mỗi năm. Hoạt động khai thác than lộ thiên và hầm lò đã gây ra ô nhiễm không khí, nước thải, tiếng ồn và biến đổi địa hình nghiêm trọng. Ví dụ, hàm lượng bụi tại các khu vực khai thác than vùng Cẩm Phả vượt quy chuẩn quốc gia từ 4 đến hơn 20 lần, trong khi độ ồn cũng vượt mức cho phép từ 1 đến 1,1 lần. Nước thải khai thác than có pH dao động từ 2,2 đến 7,2, hàm lượng sắt và các chất ô nhiễm khác vượt giới hạn cho phép, gây ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

Luận văn tập trung nghiên cứu xây dựng các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai, vùng Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, trong giai đoạn 2011-2013. Mục tiêu chính là đánh giá hiện trạng môi trường, khảo sát các công nghệ cải tạo phù hợp và đề xuất các phương án nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực, đảm bảo sự ổn định bãi thải, cải thiện chất lượng không khí, nước và cảnh quan, đồng thời tạo điều kiện phát triển bền vững ngành than. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ khu vực khai thác than lộ thiên và hầm lò của Công ty TNHH MTV Khe Sim - Tổng Công ty Đông Bắc, với diện tích sử dụng đất khoảng 990 ha. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ quản lý tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về khai thác khoáng sản, cải tạo và phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác than. Theo Luật Khoáng sản năm 2011, khai thác khoáng sản bao gồm các hoạt động thu hồi khoáng sản từ lòng đất, trong đó khai thác than lộ thiên là hình thức bóc lớp đất đá phủ để lấy than, còn khai thác hầm lò là đào hầm dưới mặt đất để khai thác. Cải tạo, phục hồi môi trường được hiểu là quá trình đưa môi trường đất, nước, không khí và cảnh quan về trạng thái gần với ban đầu hoặc đạt tiêu chuẩn an toàn môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Ô nhiễm bụi và khí thải: Các chất ô nhiễm phát sinh từ hoạt động khoan nổ, vận chuyển, chế biến than.
• Ô nhiễm nước thải: Nước thải có tính axit, chứa kim loại nặng và các chất rắn lơ lửng.
• Cải tạo bãi thải: San gạt, phủ đất mặt và trồng cây để ổn định địa hình và giảm xói mòn.
• Phục hồi cảnh quan: Tái tạo thảm thực vật, tạo vùng đệm xanh và cải thiện vi khí hậu.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiện trạng môi trường, phân tích tác động của khai thác than, áp dụng các công nghệ xử lý nước thải, giảm bụi và khí thải, đồng thời xây dựng các giải pháp cải tạo phù hợp với điều kiện địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ khảo sát thực địa, quan trắc môi trường không khí, nước thải, tiếng ồn tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai trong giai đoạn 2011-2013. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm các điểm quan trắc tại khu vực khai thác, bãi thải, moong khai thác và khu dân cư lân cận. Phương pháp chọn mẫu là chọn điểm đại diện cho các khu vực có hoạt động khai thác than lộ thiên và hầm lò.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê số liệu môi trường để đánh giá mức độ ô nhiễm so với quy chuẩn quốc gia.
• Phân tích so sánh hiện trạng môi trường trước và sau các biện pháp cải tạo.
• Phương pháp khảo sát thực địa để đánh giá địa hình, hiện trạng bãi thải và thảm thực vật.
• Phương pháp tư vấn chuyên gia nhằm hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật và quản lý.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2013, trong đó thu thập số liệu và khảo sát thực địa được thực hiện liên tục nhằm cập nhật thông tin chính xác nhất phục vụ cho việc đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm không khí vượt quy chuẩn nghiêm trọng: Hàm lượng bụi tại các khu vực khai thác than vùng Cẩm Phả vượt quy chuẩn QCVN 05:2009/BTNMT từ 4 đến hơn 20 lần, ví dụ tại bãi thải Nam Đèo Nai bụi vượt 9 lần, khu chế biến mỏ Bắc Quảng Lợi vượt 2,16 lần. Độ ồn tại các khu vực khai thác cũng vượt mức cho phép từ 1 đến 1,1 lần, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và dân cư lân cận.

2. Ô nhiễm nước thải với pH thấp và hàm lượng kim loại vượt ngưỡng: Nước thải khai thác than có pH dao động từ 2,2 đến 7,2, trong đó nhiều điểm có pH dưới 5,5, vượt giới hạn cho phép. Hàm lượng sắt trong nước thải tại mỏ Hà Tu vượt 1,44 lần, mỏ Cọc Sáu vượt 1,22 lần so với QCVN 40:2011/BTNMT. Các chỉ số COD và BOD5 cũng vượt mức cho phép, cho thấy nước thải chứa nhiều chất hữu cơ và kim loại nặng.

3. Bãi thải đất đá chiếm diện tích lớn, gây sạt lở và ô nhiễm cảnh quan: Khối lượng đất đá thải tại vùng Cẩm Phả khoảng 60-70 triệu m3/năm, bãi thải chiếm dụng diện tích lớn, gây trượt lở, bồi lấp sông suối và ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị. Hiện tượng sạt lở bờ mỏ xảy ra tại nhiều vị trí như bờ Nam mỏ Na Dương, bờ Tây vỉa 11 Núi Béo, bờ Nam mỏ Đèo Nai.

4. Hiệu quả các giải pháp xử lý và cải tạo còn hạn chế: Các biện pháp xử lý nước thải bằng phương pháp hóa học, sục khí, đầm lầy nhân tạo đã được áp dụng nhưng hiệu quả xử lý chưa đồng đều, chi phí đầu tư cao. Công tác cải tạo bãi thải chủ yếu là san lấp và trồng cây phủ xanh, chưa có quy hoạch tổng thể và chưa tận dụng được các bãi thải cho mục đích phát triển kinh tế khác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do công nghệ khai thác than lộ thiên và hầm lò còn lạc hậu, chưa đồng bộ các biện pháp kiểm soát bụi, khí thải và xử lý nước thải. So với các nghiên cứu quốc tế, mức độ ô nhiễm bụi và khí thải tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai cao hơn nhiều, do thiếu hệ thống phun sương cao áp và che chắn bụi hiệu quả. Nước thải có tính axit và hàm lượng kim loại vượt ngưỡng do chưa áp dụng triệt để các công nghệ xử lý tiên tiến như mương đá vôi yếm khí hay đầm lầy nhân tạo.

Việc bãi thải chiếm dụng diện tích lớn và gây sạt lở là vấn đề cấp bách cần giải quyết, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn làm giảm quỹ đất có thể sử dụng cho phát triển kinh tế - xã hội. Các biện pháp cải tạo hiện nay chủ yếu mang tính tình thế, chưa có quy hoạch tổng thể và chưa tận dụng được tiềm năng tái sử dụng bãi thải làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng hoặc phát triển du lịch sinh thái.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh hàm lượng bụi, khí thải vượt chuẩn theo từng khu vực, bảng tổng hợp chỉ tiêu nước thải và bản đồ phân bố các điểm ô nhiễm, giúp minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng và hiệu quả các giải pháp đã áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy hoạch tổng thể cải tạo, phục hồi môi trường khu mỏ: Thiết lập kế hoạch chi tiết cho từng khu vực khai thác, bãi thải và moong khai thác, đảm bảo ổn định địa hình, hạn chế sạt lở và tạo điều kiện thuận lợi cho phục hồi thảm thực vật. Thời gian thực hiện trong vòng 3-5 năm, do Công ty TNHH MTV Khe Sim phối hợp với các cơ quan quản lý địa phương.

2. Áp dụng công nghệ xử lý bụi hiện đại: Triển khai hệ thống phun sương cao áp, che chắn kho bãi và băng tải kín để giảm bụi phát tán. Đồng thời, tăng cường làm ẩm đất đá trước khi xúc và vận chuyển. Mục tiêu giảm bụi vượt chuẩn xuống dưới 1,5 lần trong 2 năm tới, do bộ phận kỹ thuật môi trường của công ty thực hiện.

3. Nâng cấp hệ thống xử lý nước thải: Áp dụng công nghệ sục khí kết hợp hóa chất keo tụ PAC, PAM và xây dựng đầm lầy nhân tạo để xử lý nước thải có tính axit và kim loại nặng. Mục tiêu đạt tiêu chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT trong vòng 3 năm, phối hợp với các viện nghiên cứu môi trường và đơn vị thi công.

4. Tái sử dụng bãi thải đất đá: Khuyến khích tận thu than còn sót lại trong đất đá thải, sử dụng đất đá thải làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng, gạch không nung. Đồng thời, phát triển các khu vực bãi thải thành khu sinh thái, du lịch sinh thái hoặc đất canh tác sau cải tạo. Thời gian thực hiện từ 3-7 năm, phối hợp với các doanh nghiệp vật liệu xây dựng và chính quyền địa phương.

5. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường: Thiết lập hệ thống quan trắc môi trường liên tục, cập nhật số liệu và đánh giá hiệu quả các biện pháp cải tạo. Đào tạo nâng cao nhận thức cho cán bộ và công nhân về bảo vệ môi trường trong khai thác than. Thực hiện thường xuyên trong suốt quá trình khai thác và phục hồi, do công ty và cơ quan quản lý môi trường tỉnh Quảng Ninh phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngành than và tài nguyên khoáng sản: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp thực tiễn giúp hoạch định chính sách khai thác bền vững, quản lý môi trường hiệu quả tại các khu mỏ than.

2. Các chuyên gia và kỹ sư môi trường trong ngành khai thác khoáng sản: Tài liệu chi tiết về hiện trạng ô nhiễm, công nghệ xử lý nước thải, bụi và cải tạo cảnh quan giúp nâng cao hiệu quả kỹ thuật và áp dụng công nghệ phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành môi trường và khai thác mỏ: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, đánh giá tác động môi trường và xây dựng giải pháp cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Giúp xây dựng các quy định, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật trong công tác cải tạo, phục hồi môi trường khai thác khoáng sản, đồng thời giám sát thực thi pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ô nhiễm bụi tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai lại vượt quy chuẩn nghiêm trọng?
   Do công nghệ khai thác và vận chuyển than chưa áp dụng đầy đủ các biện pháp kiểm soát bụi như phun sương cao áp, che chắn băng tải kín, làm ẩm đất đá trước xúc. Ngoài ra, khối lượng đất đá bóc lớn cũng tạo ra nhiều bụi phát tán.

2. Các giải pháp xử lý nước thải nào được áp dụng hiệu quả tại khu mỏ?
   Phương pháp sục khí kết hợp trung hòa bằng sữa vôi, sử dụng hóa chất keo tụ PAC, PAM và xây dựng đầm lầy nhân tạo đã được áp dụng, giúp giảm hàm lượng kim loại nặng và cải thiện pH nước thải, tuy nhiên chi phí đầu tư còn cao.

3. Làm thế nào để giảm thiểu sạt lở bãi thải đất đá?
   Cần san gạt tạo độ dốc phù hợp, xây dựng hệ thống thoát nước mặt, phủ đất mặt và trồng cây xanh để ổn định địa hình, đồng thời hạn chế đổ thải không kiểm soát và tăng cường giám sát kỹ thuật.

4. Có thể tái sử dụng bãi thải đất đá như thế nào?
   Đất đá thải có thể tận thu than còn sót lại, sử dụng làm nguyên liệu sản xuất xi măng, gạch không nung hoặc làm nền đường. Ngoài ra, bãi thải cải tạo có thể phát triển thành khu sinh thái hoặc đất canh tác.

5. Tại sao cần xây dựng quy hoạch tổng thể cải tạo, phục hồi môi trường?
   Quy hoạch tổng thể giúp đồng bộ các biện pháp cải tạo, tránh tình trạng xử lý tình thế, đảm bảo ổn định lâu dài về địa hình, môi trường và cảnh quan, đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế xã hội bền vững sau khai thác.

Kết luận

• Hoạt động khai thác than tại khu mỏ Khe Sim - Lộ Trí - Đèo Nai gây ô nhiễm bụi, khí thải, nước thải vượt quy chuẩn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
• Các bãi thải đất đá chiếm diện tích lớn, gây sạt lở và làm giảm quỹ đất sử dụng, cần có giải pháp cải tạo đồng bộ và hiệu quả.
• Công nghệ xử lý nước thải và giảm bụi đã được áp dụng nhưng cần nâng cấp và mở rộng để đạt hiệu quả cao hơn.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường toàn diện, bao gồm quy hoạch tổng thể, áp dụng công nghệ hiện đại và tái sử dụng bãi thải.
• Các bước tiếp theo là triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất, giám sát hiệu quả và điều chỉnh phù hợp nhằm phát triển ngành than bền vững và bảo vệ môi trường khu vực.

Quý độc giả và các đơn vị liên quan được khuyến khích áp dụng các kết quả nghiên cứu và giải pháp trong luận văn để nâng cao hiệu quả công tác cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác than tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn gồm có 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Địa điểm, thời gian, nội dung, phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu 3 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VỀ KHAI THÁC THAN, CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƢỜNG VÀ HIỆN TRẠNG CẢI TẠO PHỤC HỒI MÔI TRƢỜNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 1.1 Khái niệm về khoáng sản, khai thác than, cải tạo, phục hồi môi trƣờng Theo định nghĩa của Luật Khoáng sản năm 2011: Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích đƣợc tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ. Hoạt động khoáng sản bao gồm hoạt động thăm dò khoáng sản, hoạt động khai thác khoáng sản.

Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan. Khai thác than lô ̣ thiên (open pit mining) là tổng hợp tất cả các hoạt động khai thác mỏ than tiến hành nhằm thu hồi khoáng sản từ lòng đất (lòng đất đƣợc hiểu là cả trên mặt đất và dƣới đất). Khai thác mỏ lộ thiên là một hình thức khai thác mỏ mà theo đó cần phải bóc lớp đất đá phủ trên loại khoáng sản cần khai thác. Một hình thức khai thác khác ngƣợc lại là khai thác hầm lò, theo đó không có việc bóc lớp phủ mà ngƣời ta đào các hầm bên dƣới mặt đất để lấy quặng.

Khai thác mỏ là hoạt động khai thác khoáng sản hoặc các vật liệu địa chất từ lòng đất, thƣờng là các thân quặng, mạch hoặc vỉa than. Các vật liệu đƣợc khai thác từ mỏ nhƣ kim loại cơ bản, kim loại quý, sắt, urani, than, kim cƣơng, đá vôi, đá phiến dầu, đá muối và kali cacbonat. Bất kỳ vật liệu nào không phải từ trồng trọt hoặc đƣợc tạo ra trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy đều đƣợc khai thác từ mỏ. Khai thác mỏ ở nghĩa rộng hơn bao gồm việc khai thác các nguồn tài nguyên không tái tạo (nhƣ dầu mỏ, khí thiên nhiên, hoặc thậm chí là nƣớc).

Cải tạo, phục hồi môi trƣờng trong khai thác khoáng sản là hoạt động đƣa môi trƣờng, hệ sinh thái (đất, nƣớc, không khí, cảnh quan thiên nhiên, thảm thực vật.) tại khu vực khai thác khoáng sản và các khu vực bị ảnh hƣởng do hoạt động khai thác khoáng sản về trạng thái môi trƣờng gần với trạng thái môi trƣờng ban đầu hoặc đạt đƣợc các tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn, môi trƣờng và phục vụ các mục đích có lợi cho con ngƣời. Đề án cải tạo, phục hồi môi trƣờng do tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản lập nhằm xác định phƣơng án cải tạo, phục hồi môi trƣờng và tổng số tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trƣờng đối với khai thác khoáng sản trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. * Vai trò của tài nguyên khoáng sản trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội tỉnh Quảng Ninh Ngay từ đầu, khi nhận định về vai trò của tài nguyên khoáng sản, Ph. Ăngghen đã đƣa ra nhận định rằng “chẳng có ai trong chúng ta có mặt khi ông trời sinh ra Trái đất, vì vậy, chẳng có ai biết ông trời đã nhét những thứ gì vào trong lòng Trái đất”.

Và lịch sử cho thấy điều kiện khai thác các nguồn tài nguyên khoáng sản cùng vai trò của tài nguyên khoáng sản trong phát triển xã hội loài ngƣời đang thƣờng xuyên thay đổi. Với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú (đặc biệt là tài nguyên khoáng sản), lịch sử khai thác lâu đời với đội ngũ lao động lành nghề và có truyền thống làm việc trong các ngành công nghiệp qua nhiều thế hệ, ngành công nghiệp của khu vực có nhiều điều kiện phát triển thuận lợi. Cơ sở pháp lý và thực tiễn Để triển khai thực hiện Luật Khoáng sản, Luật Bảo vệ môi trƣờng và các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Trung ƣơng ban hành, HĐND, UBND Tỉnh đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật thi hành: - Trƣớc khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 có hiệu lực (ngày 01/01/2009): HĐND Tỉnh Khoá X kỳ họp thứ 8 đã ban hành Nghị quyết số 117/2003/NQ-HĐ ngày 29/7/2003 “Về một số chủ trƣơng, giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý bảo vệ môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010”, UBND Tỉnh Quảng Ninh đã ban hành các văn bản: Quyết định 3806/2003/QĐ-UB ngày 23/10/2003 về việc phê duyệt Quy hoạch VLXD tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và định hƣớng đến năm 2020; Kế hoạch số 2018/KH-UB ngày 01/12/2003 “về việc 5 triển khai Nghị quyết số 117/2003/NQ-HĐ của Hội đồng nhân dân tỉnh Khoá X kỳ họp thứ 8 về BVMT ở tỉnh Quảng Ninh đến năm 2005 và 2010”, Kế hoạch số 1137/KH-UB ngày 20/5/2005 "Về thực hiện Nghị quyết 41-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trƣờng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010, định hƣớng đến năm 2015”; Quyết định số 3655/2005/QĐ-UBND ngày 26/9/2005 “V/v ban hành quy chế bảo vệ môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh”, Quyết định số 3406/2006/QĐ-UBND ngày 31/10/2006 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Quy định đóng cửa mỏ và hoàn nguyên môi trƣờng các mỏ khoáng sản rắn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Quyết định số 315/QĐ-UBND ngày 26/01/2007 “Về việc phê duyệt kế họach kiểm soát ô nhiễm môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010”, Quyết định số 130/QĐ- UBND ngày 11/01/2008 “Về việc phê duyệt Đề án Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh”; Chỉ thị số 21/2008/CT- UBND ngày 09/12/2008, về việc tăng cƣờng công tác quản lý bảo vệ môi trƣờng đối với hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Từ thời điểm Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 có hiệu lực, HĐND Tỉnh ban hành Nghị quyết số 33/2010/NQ-HĐND ngày 10/12/2010 của HĐND tỉnh “Về những chủ trƣơng, giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý bảo vệ môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2011-2015”; UBND tỉnh đã tập trung ban hành các văn bản chỉ đạo quan trọng nhƣ: Chỉ thị số 21/2008/CT-UBND ngày 09/12/2008 “V/v tăng cƣờng công tác quản lý bảo vệ môi trƣờng đối với hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”; Quyết định số 385/QĐ-UBND ngày 18/02/2009 về việc phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2020; Quyết định 3010/QĐ-UBND ngày 02/10/2009 về việc phê duyệt quy hoạch phát triển, sản xuất VLXD tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020; Quyết định số 3076/2009/QĐ- UBND ngày 08/10/2009 “V/v ban hành Quy chế bảo vệ môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh”.

Quyết định số 3792/QĐ-UBND ngày 15/12/2010 ban bành mức giá tối thiểu làm căn cứ tính thuế tài nguyên trên địa bàn tỉnh, Kế hoạch số 1925/KH-UBND ngày 19/5/2010 của UBND tỉnh “Về bảo vệ môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh năm 2010 và định hƣớng kế hoạch bảo vệ môi trƣờng giai đoạn 2011- 2015”; Quyết định số 1975/QĐ-UBND 6 ngày 23/6/2011 “V/v phê duyệt kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 33/2010/NQ-HĐND ngày 10/12/2010 của Hội đồng nhân dân tỉnh về những chủ trƣơng, giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý bảo vệ môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2011-2015”; Quyết định số 3805/2011/QĐ-UBND ngày 02/12/2011 “V/v Quyết định ban hành Quy chế quản lý CTNH trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”; Quyết định số 2061/QĐ-UBND ngày 08/7/2010 “Về việc thành lập Quỹ Bảo vệ Môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh”. Bên cạnh các văn bản quy phạm pháp luật, tỉnh đã xây dựng Báo cáo hiện trạng môi trƣờng tổng thể tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2006 - 2010 và kế hoạch bảo vệ môi trƣờng hàng năm, phê duyệt Quy hoạch bảo vệ môi trƣờng tổng thể và các vùng trọng điểm tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, Quy hoạch bảo vệ môi trƣờng thị xã Uông Bí tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 định hƣớng đến năm 2020, Quy hoạch bảo vệ môi trƣờng vùng Hạ Long- Cẩm Phả- Yên Hƣng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 định hƣớng đến năm 2020, Quy hoạch quản lý chất thải rắn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và định hƣớng đến 2020,. * Nhận xét, đánh giá việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật - Về việc ban hành các văn bản của các cơ quan trung ƣơng: Luật Khoáng sản sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01/07/2011, tuy nhiên việc ban hành các văn bản hƣớng dẫn thi hành luật còn chậm, một số quy định còn chƣa đồng bộ nhƣ: Chƣa có chế tài xử phạt các hành vi vi phạm chính sách, pháp luật về khoáng sản, chế tài xử phạt các hành vi khai thác khoáng sản trái phép theo Nghị định cũ chƣa nghiêm, không đƣợc truy tố trách nhiệm hình sự, tịch thu tang vật, phƣơng tiện vi phạm, dẫn tới việc tái phạm các hành vi khai thác, vận chuyển, chế biến khoáng sản trái phép… Chƣa có quy định đƣa ra tỷ lệ tổn thất tài nguyên tối thiểu phải đạt để theo dõi, giám sát. Chƣa có văn bản hƣớng dẫn về tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, đấu giá khai thác khoáng sản.

Việc tính thuế tài nguyên theo sản lƣợng khoáng sản khai thác sẽ dẫn đến việc các doanh nghiệp khai thác không tuân thủ theo thiết kế đƣợc phê duyệt, khai thác phần khoáng sản dễ trƣớc, không tận thu tối đa tài nguyên, dẫn đến lãng phí tài nguyên. Theo Nghị định 160/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ giao cho Bộ Công thƣơng hƣớng dẫn, lập và ban hành các thủ tục thiết kế khai thác. Tuy 7 nhiên, Bộ Công thƣơng lại ban hành thiết kế cơ sở và lập dự án đầu tƣ theo hƣớng dẫn Thông tƣ 03/2007/TT-BCT… là một trong những nguyên nhân dân tới một số vi phạm của doanh nghiệp. Từ khi ban hành Quyết định số 71/2008/QĐ-TTg ngày 29/5/2008 của Thủ tƣớng chính phủ, công tác quản lý, ký quỹ và cải tạo, phục hồi môi trƣờng đã dần đi vào ổn định; các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản có trách nhiệm hơn trong công tác BVMT cũng nhƣ cải tạo và phục hồi môi trƣờng.

Song, Quyết định này đã bộc lộ một số những bất cập và vƣớng mắc trong quá trình triển khai. Cụ thể, theo Điều 2 của Quyết định, các tổ chức, cá nhân đƣợc phép khai thác khoáng sản phải lập Dự án cải tạo, phục hồi môi trƣờng và kèm theo đó là việc thẩm định, phê duyệt xác nhận Báo cáo ĐTM, bản cam kết BVMT, đề án BVMT.