Giáo trình ngôn ngữ lập trình fortran 90 phần 1

Giáo trình ngôn ngữ lập trình Fortran 90 phần 1 cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao, giúp người học nắm vững ngôn ngữ lập trình này.

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Tự nhiên
• Đề tài: Giáo trình Fortran 90: Hướng dẫn cơ bản
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời giới thiệu
• 1. Những yếu tố cơ bản của ngôn ngữ FORTRAN
• 1.1. Chạy một chương trình FORTRAN
• 1.2. Cấu trúc chung của một chương trình FORTRAN
• 1.3. Cấu trúc câu lệnh
• 1.3.1. ý nghĩa của dấu cách (Blank)
• 1.3.2. Lời chú thích
• 1.3.3. Dòng nối tiếp
• 1.4. Phép toán trên các kiểu dữ liệu
• 1.5. Qui tắc kiểu ẩn
• 1.6. Phong cách lập trình
• 1.7. Biểu thức số
• 1.7.1. Phép chia với số nguyên
• 1.7.2. Biểu thức hỗn hợp
• 1.8. Gán hằng, gán biểu thức
• 1.9. Lệnh vào ra đơn giản
• 1.9.1. Đọc dữ liệu từ file TEXT
• 1.9.2. Lệnh kết xuất dữ liệu
• 1.9.3. Kết xuất ra máy in
• 1.10. Sử dụng hàm trong fortran
• 1.11. Bài tập chương 1
• 2. Các câu lệnh cơ bản của Fortran
• 2.1. Lệnh chu trình (DO Loops)
• 2.2. Lệnh rẽ nhánh với IF
• 2.3. Lệnh nhảy vô điều kiện GOTO
• 2.4. Lệnh IF số học
• 2.5. Kết hợp DO và IF
• 2.6. Rẽ nhánh với cấu trúc SELECT CASE
• 2.7. Thao tác với hằng và biến ký tự (CHARACTER)
• 2.8. Bài tập chương 2
• 3. Các cấu trúc mở rộng
• 3.1. Chu trình DO tổng quát và chu trình DO lồng nhau
• 3.2. Cấu trúc IF tổng quát và cấu trúc IF lồng nhau
• 3.3. Chu trình ngầm
• 3.4. Định dạng dữ liệu bằng lệnh FORMAT
• 3.5. Chu trình lặp không xác định
• 3.5.1. Cấu trúc kết hợp IF và GOTO
• 3.5.2. Cấu trúc DO và EXIT
• 3.5.3. Cấu trúc DO WHILE…END DO
• 3.6. Một số ví dụ về chu trình lặp không xác định
• 3.7. Bài tập chương 3
• 4. Chương trình con (SUBROUTINE và FUNCTION) và modul
• 4.1. Thư viện các hàm trong
• 4.2. Các chương trình con trong
• 4.2.1. Thủ tục trong (Internal SUBROUTINE)
• 4.3. Một số ví dụ về chương trình con trong
• 4.4. Biến toàn cục và biến địa phương
• 4.5. Định nghĩa hàm bằng câu lệnh đơn
• 4.6. Chương trình con ngoài
• 4.6.1. Khai báo khối giao diện (INTERFACE BLOCK)
• 4.7. Các thuộc tính của đối số
• 4.7.1. Thuộc tính INTENT
• 4.7.2. Thuộc tính OPTIONAL
• 4.7.3. Thuộc tính SAVE
• 4.8. Bài tập chương 4
• 5. Mảng trong FORTRAN
• 5.1. Khái niệm về mảng trong FORTRAN
• 5.2. Lưu trữ mảng trong bộ nhớ và truy cập đến các phần tử mảng
• 5.2.1. Sử dụng lệnh DATA để khởi tạo mảng
• 5.2.2. Biểu thức mảng
• 5.2.3. Cấu trúc WHERE
• 5.3. Kiểu con trỏ
• 5.3.1. Trạng thái con trỏ
• 5.3.2. Cấp phát và giải phóng biến con trỏ
• 5.4. Hàm trả về nhiều giá trị
• 5.5. Bài tập chương 5
• 6. Biến ký tự và xử lý biến ký tự
• 6.1. Khai báo biến ký tự
• 6.2. Phép toán ghép xâu ký tự
• 6.3. Tạo định dạng FORMAT bằng xâu ký tự
• 6.4. Bài tập chương 6
• 7. File
• 7.1. Phân loại file
• 7.1.1. File có định dạng (Formatted Files)
• 7.1.2. File không định dạng (Unformatted Files)
• 7.1.3. File dạng nhị phân (Binary Files)
• 7.1.4. File truy cập tuần tự (Sequential-Access Files)
• 7.1.5. File truy cập trực tiếp (Direct-Access Files)
• 7.2. Tổ chức dữ liệu trong file
• 7.2.1. File truy cập tuần tự có định dạng
• 7.2.2. File truy cập trực tiếp có định dạng
• 7.2.3. File truy cập tuần tự không định dạng
• 7.2.4. File truy cập trực tiếp không định dạng
• 7.2.5. File truy cập tuần tự dạng nhị phân
• 7.2.6. File truy cập trực tiếp dạng nhị phân
• 7.3. Lệnh mở (OPEN) và đóng (CLOSE) file
• 7.3.1. Lệnh mở file
• 7.3.2. Lệnh đóng file
• 7.4. Các lệnh vào ra dữ liệu với file
• 7.4.1. Lệnh đọc dữ liệu từ file (READ)
• 7.4.2. Lệnh ghi dữ liệu ra file (WRITE)
• 7.4.3. Vào ra dữ liệu với NAMELIST
• 7.5. Một số ví dụ thao tác với file
• 7.6. Bài tập chương 7
• 8. Một số kiến thức mở rộng
• 8.1. Khai báo dùng chung bộ nhớ
• 8.2. Chương trình con BLOCK DATA
• 8.3. Điều khiển con trỏ file
• 8.4. Cấu trúc dữ liệu do người dùng định nghĩa
• 8.5. Bài tập chương 8
• 9. Một số bài toán thông dụng
• 9.1. Tính trung bình số học của một chuỗi số liệu
• 9.2. Tính độ lệch chuẩn của một chuỗi số liệu
• 9.3. Sắp xếp chuỗi theo thứ tự tăng dần và xác định giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của chuỗi
• 9.4. Xác định các phân vị của chuỗi
• 9.5. Tính các mômen phân bố
• 9.6. Tính một số đặc trưng thống kê khác
• 9.7. Tính mômen tương quan và hệ số tương quan
• 9.8. Một số bài toán về ma trận
• 9.8.1. Tích hai ma trận
• 9.8.2. Định thức của ma trận
• 9.8.3. Phần phụ đại số
• 9.8.4. Ma trận nghịch đảo
• 9.8.5. Giải hệ phương trình đại số tuyến tính
• 9.9. Tương quan và hồi qui tuyến tính
• 9.9.1. Xây dựng phương trình hồi qui tuyến tính
• 9.9.2. Tính hệ số tương quan riêng
• 9.9.3. Tính hệ số tương quan bội
• 9.10. Phương pháp số
• 9.10.1. Tìm nghiệm phương trình
• 9.10.2. Tính tích phân xác định
• 9.10.3. Giải phương trình truyền nhiệt
• 9.10.4. Xây dựng cơ sở dữ liệu
• 9.11. Bài tập chương 9
• Tài liệu tham khảo
• Trình tự các câu lệnh trong một đơn vị chương trình Fortran
• Tóm tắt các câu lệnh của Fortran
• Một số hàm và thủ thục của Fortran

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giáo trình Fortran 90 Hướng dẫn cơ bản

Giáo trình Fortran 90 là một tài liệu quan trọng cho những ai muốn tìm hiểu về ngôn ngữ lập trình Fortran. Ngôn ngữ này đã được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực khoa học và kỹ thuật. Với những tính năng mạnh mẽ và khả năng xử lý số liệu lớn, Fortran 90 trở thành lựa chọn hàng đầu cho các nhà nghiên cứu và kỹ sư. Tài liệu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về ngôn ngữ lập trình này, từ những khái niệm cơ bản đến các ứng dụng thực tiễn.

1.1. Tại sao nên học Fortran 90

Fortran 90 không chỉ là một ngôn ngữ lập trình, mà còn là một công cụ mạnh mẽ giúp giải quyết các bài toán khoa học phức tạp. Việc học Fortran 90 sẽ giúp người học nắm vững các khái niệm lập trình cơ bản và nâng cao, từ đó áp dụng vào thực tiễn.

1.2. Lịch sử phát triển của Fortran

Fortran, viết tắt của FORmula TRANslation, được phát triển vào những năm 1950. Phiên bản Fortran 90 đã được giới thiệu với nhiều cải tiến, giúp ngôn ngữ này trở nên linh hoạt và mạnh mẽ hơn.

II. Những thách thức khi học Fortran 90 Giải pháp hiệu quả

Học Fortran 90 có thể gặp phải một số thách thức, đặc biệt là đối với những người mới bắt đầu. Các vấn đề như cú pháp phức tạp, cách sử dụng biến và cấu trúc điều khiển có thể gây khó khăn. Tuy nhiên, với những phương pháp học tập đúng đắn, người học có thể vượt qua những trở ngại này.

2.1. Cú pháp Fortran 90 Những điều cần biết

Cú pháp của Fortran 90 có nhiều điểm khác biệt so với các ngôn ngữ lập trình hiện đại khác. Việc nắm vững cú pháp này là rất quan trọng để viết chương trình hiệu quả.

2.2. Các cấu trúc điều khiển trong Fortran 90

Fortran 90 cung cấp nhiều cấu trúc điều khiển như IF, DO, và SELECT CASE. Hiểu rõ cách sử dụng các cấu trúc này sẽ giúp người học viết chương trình một cách logic và hiệu quả.

III. Phương pháp lập trình hiệu quả trong Fortran 90

Để lập trình hiệu quả trong Fortran 90, người học cần nắm vững các phương pháp lập trình cơ bản. Việc sử dụng các hàm, subroutine và module sẽ giúp tổ chức mã nguồn một cách khoa học và dễ bảo trì.

3.1. Sử dụng hàm và subroutine trong Fortran 90

Hàm và subroutine là hai khái niệm quan trọng trong lập trình Fortran. Chúng giúp chia nhỏ chương trình thành các phần dễ quản lý và tái sử dụng.

3.2. Tổ chức mã nguồn với module

Module trong Fortran 90 cho phép người lập trình tổ chức mã nguồn một cách hiệu quả. Việc sử dụng module giúp tăng tính tái sử dụng và bảo trì mã nguồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Fortran 90 trong nghiên cứu

Fortran 90 được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu, từ vật lý, hóa học đến kỹ thuật. Các ứng dụng này cho thấy sức mạnh và tính linh hoạt của ngôn ngữ lập trình này trong việc giải quyết các bài toán phức tạp.

4.1. Ví dụ ứng dụng trong mô phỏng khoa học

Fortran 90 thường được sử dụng trong các mô phỏng khoa học, như mô phỏng khí động học và nhiệt động học. Những ứng dụng này yêu cầu tính toán chính xác và hiệu suất cao.

4.2. Ứng dụng trong phân tích dữ liệu

Fortran 90 cũng được sử dụng để phân tích dữ liệu lớn trong các nghiên cứu khoa học. Khả năng xử lý số liệu lớn giúp ngôn ngữ này trở thành lựa chọn hàng đầu cho các nhà nghiên cứu.

V. Kết luận Tương lai của Fortran 90 trong lập trình

Fortran 90 vẫn giữ một vị trí quan trọng trong cộng đồng lập trình viên, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học và kỹ thuật. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, Fortran 90 sẽ tiếp tục được cải tiến và phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.

5.1. Tương lai của Fortran trong ngành công nghiệp

Ngành công nghiệp đang ngày càng cần đến các ngôn ngữ lập trình mạnh mẽ như Fortran để giải quyết các bài toán phức tạp. Sự phát triển của Fortran sẽ tiếp tục diễn ra trong tương lai.

5.2. Cơ hội nghề nghiệp với Fortran 90

Việc thành thạo Fortran 90 mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp trong các lĩnh vực nghiên cứu và phát triển. Các nhà tuyển dụng luôn tìm kiếm những ứng viên có kỹ năng lập trình Fortran.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc Quèc gia Hµ Néi Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn −−−−−W X−−−−− Phan V¨n T©n Ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran 90 Hµ Néi − 2005 Môc lôc Lêi giíi thiÖu. Nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n cña ng«n ng÷ FORTRAN .1 Ch¹y mét ch−¬ng tr×nh FORTRAN.2 CÊu tróc chung cña mét ch−¬ng tr×nh FORTRAN .3 CÊu tróc c©u lÖnh .1 ý nghÜa cña dÊu c¸ch (Blank) .2 Lêi chó thÝch .3 Dßng nèi tiÕp .3 PhÐp to¸n trªn c¸c kiÓu d÷ liÖu .7 Qui t¾c kiÓu Èn .8 Phong c¸ch lËp tr×nh .9 BiÓu thøc sè .1 PhÐp chia víi sè nguyªn .2 BiÓu thøc hçn hîp. G¸n h»ng, g¸n biÓu thøc .11 LÖnh vµo ra ®¬n gi¶n .2 §äc d÷ liÖu tõ file TEXT.3 LÖnh kÕt xuÊt d÷ liÖu .4 KÕt xuÊt ra m¸y in.12 Sö dông hµm trong fortran.37 Bµi tËp ch−¬ng 1. C¸c c©u lÖnh c¬ b¶n cña Fortran .1 LÖnh chu tr×nh (DO Loops) .2 LÖnh rÏ nh¸nh víi IF .5 LÖnh nh¶y v« ®iÒu kiÖn GOTO .6 LÖnh IF sè häc.3 KÕt hîp DO vµ IF .4 RÏ nh¸nh víi cÊu tróc SELECT CASE .5 Thao t¸c víi h»ng vµ biÕn ký tù (CHARACTER).58 Bµi tËp ch−¬ng 2.

C¸c cÊu tróc më réng.1 Chu tr×nh DO tæng qu¸t vµ chu tr×nh DO lång nhau .2 CÊu tróc IF tæng qu¸t vµ cÊu tróc IF lång nhau .3 Chu tr×nh ngÇm.4 §Þnh d¹ng d÷ liÖu b»ng lÖnh FORMAT .5 Chu tr×nh lÆp kh«ng x¸c ®Þnh.1 CÊu tróc kÕt hîp IF vµ GOTO.2 CÊu tróc DO vµ EXIT .3 CÊu tróc DO WHILE…END DO.5 Mét sè vÝ dô vÒ chu tr×nh lÆp kh«ng x¸c ®Þnh .75 Bµi tËp ch−¬ng 3. Ch−¬ng tr×nh con (SUBROUTINE vµ FUNCTION) vµ modul .2 Th− viÖn c¸c hµm trong .3 C¸c ch−¬ng tr×nh con trong.2 Thñ tôc trong (Internal SUBROUTINE).5 Mét sè vÝ dô vÒ ch−¬ng tr×nh con trong.6 BiÕn toµn côc vµ biÕn ®Þa ph−¬ng.7 §Þnh nghÜa hµm b»ng c©u lÖnh ®¬n .8 Ch−¬ng tr×nh con ngoµi.2 Khai b¸o khèi giao diÖn (INTERFACE BLOCK) .9 C¸c thuéc tÝnh cña ®èi sè .1 Thuéc tÝnh INTENT .2 Thuéc tÝnh OPTIONAL .3 Thuéc tÝnh SAVE .99 Bµi tËp ch−¬ng 4.1 Kh¸i niÖm vÒ m¶ng trong FORTRAN .3 L−u tr÷ m¶ng trong bé nhí vµ truy cËp ®Õn c¸c phÇn tö m¶ng .1 Sö dông lÖnh DATA ®Ó khëi t¹o m¶ng .2 BiÓu thøc m¶ng.3 CÊu tróc WHERE.5 KiÓu con trá .1 Tr¹ng th¸i con trá .2 CÊp ph¸t vµ gi¶i phãng biÕn con trá .6 Hµm tr¶ vÒ nhiÒu gi¸ trÞ .115 Bµi tËp ch−¬ng 5.1 Khai b¸o biÕn ký tù .4 PhÐp to¸n gép x©u ký tù .5 T¹o ®Þnh d¹ng FORMAT b»ng x©u ký tù.128 Bµi tËp ch−¬ng 6.2 Ph©n lo¹i file .1 File cã ®Þnh d¹ng (Formatted Files) .2 File kh«ng ®Þnh d¹ng (Unformatted Files).3 File d¹ng nhÞ ph©n (Binary Files).4 File truy cËp tuÇn tù (Sequential-Access Files) .5 File truy cËp trùc tiÕp (Direct-Access Files) .3 Tæ chøc d÷ liÖu trong file .1 File truy cËp tuÇn tù cã ®Þnh d¹ng .2 File truy cËp trùc tiÕp cã ®Þnh d¹ng.3 File truy cËp tuÇn tù kh«ng ®Þnh d¹ng.4 File truy cËp trùc tiÕp kh«ng ®Þnh d¹ng.5 File truy cËp tuÇn tù d¹ng nhÞ ph©n .6 File truy cËp trùc tiÕp d¹ng nhÞ ph©n.4 LÖnh më (OPEN) vµ ®ãng (CLOSE) file.1 LÖnh më file .2 LÖnh ®ãng file .5 C¸c lÖnh vµo ra d÷ liÖu víi file .1 LÖnh ®äc d÷ liÖu tõ file (READ).2 LÖnh ghi d÷ liÖu ra file (WRITE) .3 Vµo ra d÷ liÖu víi NAMELIST.4 Mét sè vÝ dô thao t¸c víi file .151 Bµi tËp ch−¬ng 7. Mét sè kiÕn thøc më réng.1 Khai b¸o dïng chung bé nhí .2 Ch−¬ng tr×nh con BLOCK DATA .5 §iÒu khiÓn con trá file.6 CÊu tróc d÷ liÖu do ng−êi dïng ®Þnh nghÜa .163 Bµi tËp ch−¬ng 8. Mét sè bµi to¸n th«ng dông .1 TÝnh trung b×nh sè häc cña mét chuçi sè liÖu.2 TÝnh ®é lÖch chuÈn cña mét chuçi sè liÖu.3 S¾p xÕp chuçi theo thø tù t¨ng dÇn vµ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ lín nhÊt, nhá nhÊt cña chuçi .4 X¸c ®Þnh c¸c ph©n vÞ cña chuçi .5 TÝnh c¸c m«men ph©n bè.6 TÝnh mét sè ®Æc tr−ng thèng kª kh¸c .7 TÝnh m«men t−¬ng quan vµ hÖ sè t−¬ng quan .2 Mét sè bµi to¸n vÒ ma trËn.

TÝch hai ma trËn. §Þnh thøc cña ma trËn. PhÇn phô ®¹i sè. Ma trËn nghÞch ®¶o.

Gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh ®¹i sè tuyÕn tÝnh .3 T−¬ng quan vµ håi qui tuyÕn tÝnh. X©y dùng ph−¬ng tr×nh håi qui tuyÕn tÝnh. TÝnh hÖ sè t−¬ng quan riªng. TÝnh hÖ sè t−¬ng quan béi .4 Ph−¬ng ph¸p sè.

T×m nghiÖm ph−¬ng tr×nh. TÝnh tÝch ph©n x¸c ®Þnh. Gi¶i ph−¬ng tr×nh truyÒn nhiÖt. X©y dùng c¬ së d÷ liÖu .210 Bµi tËp ch−¬ng 9.216 Tµi liÖu tham kh¶o.

Tr×nh tù c¸c c©u lÖnh trong mét ®¬n vÞ ch−¬ng tr×nh Fortran. Tãm t¾t c¸c c©u lÖnh cña Fortran. Mét sè hµm vµ thñ thôc cña Fortran .221 6 Lêi giíi thiÖu Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña C«ng nghÖ Th«ng tin vµ §iÖn tö ViÔn th«ng, nhiÒu ch−¬ng tr×nh, phÇn mÒm m¸y tÝnh ®· ra ®êi vµ ®−îc øng dông réng r·i, gãp phÇn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi. Trong sè ®ã, c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh còng ngµy cµng ®−îc ph¸t triÓn vµ phæ biÕn.

Ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran còng kh«ng ph¶i lµ mét ngo¹i lÖ. Tõ nh÷ng phiªn b¶n ®Çu tiªn víi nhiÒu h¹n chÕ cho ®Õn nay Fortran lu«n lµ mét trong nh÷ng ng«n ng÷ th«ng dông rÊt ®−îc −a chuéng trong lËp tr×nh gi¶i c¸c bµi to¸n khoa häc kü thuËt. Víi nhiÒu thÕ m¹nh v−ît tréi so víi c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh kh¸c, Fortran th−êng ®−îc øng dông ®Ó gi¶i c¸c bµi to¸n lín, ®ßi hái ph¶i xö lý tÝnh to¸n nhiÒu, nhÊt lµ tÝnh to¸n song song. Tr−íc nh÷ng n¨m chÝn m−¬i cña thÕ kû hai m−¬i, khi mµ thÕ hÖ m¸y PC h·y cßn míi l¹ ë ViÖt Nam, hÇu nh− c¸c bµi to¸n øng dông ®Òu ®−îc ch¹y trªn c¸c m¸y tÝnh lín (MINSK−32, EC−1022, EC−1035, IBM−360,…) víi c¸c ch−¬ng tr×nh th−êng ®−îc lËp b»ng ng«n ng÷ Fortran.

Song, khi c¸c m¸y PC ngµy cµng phæ biÕn h¬n, víi nhiÒu phÇn mÒm tiÖn dông ®i kÌm, thªm vµo ®ã lµ sù ®ßi hái vÒ cÊu h×nh m¸y tÝnh cña Fortran, ng«n ng÷ Fortran hÇu nh− ®· bÞ l·ng quªn trong mét thêi gian kh¸ dµi. NhiÒu ng−êi ®· ph¶i thay ®æi thãi quen sö dông Fortran, tù thÝch øng b»ng c¸ch chuyÓn sang tiÕp cËn víi c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh kh¸c hoÆc chuyÓn h−íng nghiªn cøu. Sù thiÕu th«ng tin cËp nhËt ®· lµm nhiÒu ng−êi t−ëng r»ng Fortran lµ mét ng«n ng÷ “cæ” råi, kh«ng ai dïng n÷a. Nh−ng kh«ng ph¶i nh− vËy.

Tr−íc sù ®ßi hái ph¶i gi¶i quyÕt nh÷ng bµi to¸n lín (chóng t«i muèn nhÊn m¹nh líp c¸c bµi to¸n khoa häc kü thuËt), ch¹y ë chÕ ®é thêi gian thùc (Real−time), Fortran ®· ngµy cµng ®−îc ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn víi nhiÒu ®Æc ®iÓm míi. §iÒu ®ã ®· cuèn hót nhiÒu ng−êi quay vÒ víi Fortran. Mét lý do kh¸c cã t¸c ®éng kh«ng nhá, khiÕn ng−êi ta tiÕp tôc lùa chän ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran lµ qu¸ tr×nh quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ. Khi lµm viÖc víi c¸c ®èi t¸c n−íc ngoµi, trong nhiÒu lÜnh vùc hÇu hÕt c¸c ch−¬ng tr×nh ®−îc viÕt b»ng ng«n ng÷ Fortran, nÕu kh«ng biÕt vÒ nã, ®ång nghÜa víi viÖc ®«i bªn kh«ng cïng “tiÕng nãi”; vµ do ®ã cã thÓ dÉn ®Õn sù bÊt lîi, kÐm hiÖu qu¶ khi lµm viÖc víi nhau.

NhËn thøc ®−îc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò nµy, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran ®· ®−îc ®−a vµo ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o cña mét sè khoa trong tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. MÆt kh¸c, ®èi víi nhiÒu nhµ khoa häc, hiÖn nay ng«n ng÷ Fortran ®· trë thµnh mét trong nh÷ng c«ng cô lµm viÖc kh«ng thÓ thiÕu, vµ tÊt nhiªn trong sè ®ã cã chóng t«i. Bëi vËy, quyÓn s¸ch nµy ra ®êi víi kú väng cña chóng t«i lµ cung cÊp cho b¹n ®äc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt vÒ ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran 90. Qua ®ã b¹n ®äc cã thÓ øng dông nã mét c¸ch hiÖu qu¶ trong c¸c lÜnh vùc chuyªn m«n cña m×nh.

QuyÓn s¸ch cã thÓ ®−îc dïng lµm gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y ë bËc ®¹i häc vµ sau ®¹i häc cho ngµnh KhÝ t−îng Thñy v¨n vµ H¶i d−¬ng häc, tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ 7 Néi. Tuy nhiªn chóng t«i còng mong muèn nã sÏ gióp cho sinh viªn c¸c bËc ®µo t¹o thuéc c¸c ngµnh khoa häc kh¸c, nh− VËt lý häc, Hãa häc, To¸n häc trong tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn cã thªm mét tµi liÖu tham kh¶o bæ Ých trong qu¸ tr×nh häc tËp t¹i tr−êng. QuyÓn s¸ch còng cã thÓ lµm tµi liÖu tham kh¶o cho c¸c c¸n bé, kü s−, c¸c nhµ nghiªn cøu thuéc nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau. Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n quyÓn s¸ch, mét sè ®ång nghiÖp ®· ®Ò xuÊt chóng t«i ®−a thªm vµo phÇn ®å häa cña Fortran.

Mét sè kh¸c l¹i ®Ò nghÞ g¾n phÇn giao diÖn gi÷a nh÷ng kÕt qu¶ tÝnh to¸n kÕt xuÊt víi mét sè phÇn mÒm ®å häa kh¸c, nh− GrADS, NCAR Graphics,… Chóng t«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n vµ ghi nhËn nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp quÝ b¸u ®ã. NhËn thÊy r»ng phÇn ®å häa cña Fortran chØ ®−îc tÝch hîp trong mét sè phiªn b¶n ch¹y trªn m«i tr−êng Microsoft Windows; cßn ®Ó g¾n kÕt c¸c file kÕt xuÊt cña Fortran víi c¸c phÇn mÒm ®å häa kh¸c Ýt nhÊt cÇn ph¶i cã mét sè kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ c¸c phÇn mÒm nµy. V× khu«n khæ quyÓn s¸ch cã h¹n, chóng t«i sÏ cè g¾ng tr×nh bµy nh÷ng néi dung trªn trong mét Ên phÈm kh¸c trong t−¬ng lai. MÆc dï ®· cè g¾ng chuyÓn t¶i néi dung quyÓn s¸ch sao cho cã thÓ ®¸p øng ®−îc nhiÒu ®èi t−îng, tõ nh÷ng ng−êi míi lµm quen cho ®Õn nh÷ng ng−êi ®· tõng cã qu¸ tr×nh lµm viÖc nhÊt ®Þnh víi ng«n ng÷ Fortran, víi bè côc tõ dÔ ®Õn khã, tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, song do cßn nhiÒu h¹n chÕ vÒ kinh nghiÖm vµ kiÕn thøc, quyÓn s¸ch còng kh«ng tr¸nh khái nh÷ng khiÕm khuyÕt.

Chóng t«i rÊt mong nhËn ®−îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña tÊt c¶ c¸c b¹n ®äc. §Ó hoµn thµnh quyÓn s¸ch nµy, chóng t«i nhËn ®−îc sù hç trî c¶ vÒ tinh thÇn vµ vËt chÊt tõ phÝa tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, ®Æc biÖt tõ c¸c ®ång nghiÖp thuéc Khoa KhÝ t−îng Thñy v¨n vµ H¶i d−¬ng häc cña tr−êng, n¬i chóng t«i g¾n bã trong c«ng t¸c gi¶ng d¹y vµ ho¹t ®éng khoa häc hµng chôc n¨m nay. Nh©n ®©y chóng t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh vµ lêi c¸m ¬n s©u s¾c. Hµ Néi, 2−2005 T¸c gi¶ 8 Më ®Çu TËp hîp c¸c qui t¾c ®Æc biÖt ®Ó m· ho¸ nh÷ng kiÕn thøc cho m¸y tÝnh hiÓu ®−îc gäi lµ ng«n ng÷ lËp tr×nh.

Cã rÊt nhiÒu ng«n ng÷ nh− vËy, vÝ dô FORTRAN, BASIC, Pascal, C,. FORTRAN lµ tªn cÊu t¹o tõ FORmula TRANslation (diÔn dÞch c«ng thøc, hay cßn gäi lµ c«ng thøc dÞch), lµ mét trong nh÷ng ng«n ng÷ lËp tr×nh bËc cao ®Çu tiªn.