Hệ thống chính trị một đảng nổi trội: Giá trị tham khảo cho Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích hệ thống chính trị một đảng tại Việt Nam, cung cấp giá trị tham khảo cho nghiên cứu và phát triển chính trị.

• Tác giả: Hoàng Ngọc Phương
• Người hướng dẫn: Nguyễn Viết Thông
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Hệ Thống Chính Trị Một Đảng Nổi Trội - Giá Trị Tham Khảo Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị nói chung
• 1.2. Những công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị Việt Nam
• 1.3. Giá trị những công trình đã nghiên cứu và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI VÀ ĐẢNG CẦM QUYỀN TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI
• 2.1. Những vấn đề chung về hệ thống chính trị và hệ thống chính trị một đảng nổi trội
• 2.2. Những vấn đề chung về đảng chính trị, đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị một đảng nổi trội
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO CỨU MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI ĐIỂN HÌNH
• 3.1. Trường hợp Nhật Bản
• 3.2. Trường hợp Hàn Quốc
• 3.3. Trường hợp Singapore
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI VÀ MỘT SỐ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM
• 4.1. Những nét nổi bật của hệ thống chính trị một đảng nổi trội qua các trường hợp khảo cứu
• 4.2. Một số giá trị tham khảo cho đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hệ Thống Chính Trị Một Đảng Nổi Trội 55 ký tự

Bài viết này giới thiệu tổng quan về hệ thống chính trị một đảng nổi trội và giá trị tham khảo tiềm năng cho Việt Nam. Nghiên cứu này dựa trên luận án tiến sĩ ngành Chính trị học, tập trung vào việc phân tích lý luận và thực tiễn của mô hình này. Sự nổi trội của một đảng trong hệ thống chính trị không đồng nghĩa với độc đảng, mà là sự lãnh đạo lâu dài, ổn định thông qua cơ chế đa đảng. Bài viết khám phá các yếu tố tạo nên sự thành công của mô hình chính trị một đảng ở một số quốc gia châu Á, đồng thời đánh giá những thách thức và cơ hội khi áp dụng kinh nghiệm này vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Mục tiêu là cung cấp cái nhìn khách quan, đa chiều về giá trị tham khảo của mô hình này trong bối cảnh đổi mới chính trị ở Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Hệ thống chính trị một đảng nổi trội là một hệ thống đa đảng, nhưng một đảng duy trì vị thế cầm quyền trong thời gian dài thông qua bầu cử. Điều này khác với hệ thống độc đảng, nơi chỉ có một đảng hợp pháp. Các đặc điểm bao gồm: bầu cử tự do, cạnh tranh chính trị, nhưng một đảng có lợi thế đáng kể về nguồn lực, uy tín hoặc sự ủng hộ của cử tri. Ví dụ điển hình là Đảng Dân chủ Tự do (LDP) ở Nhật Bản trong nhiều thập kỷ. Sự ổn định chính trị và khả năng hoạch định chính sách dài hạn là những ưu điểm thường được nhắc đến.

1.2. Giá trị tham khảo cho Việt Nam trong bối cảnh đổi mới

Trong bối cảnh Việt Nam đang tiến hành công cuộc đổi mới chính trị, việc nghiên cứu và tham khảo kinh nghiệm quốc tế là cần thiết. Đảng Cộng sản Việt Nam đóng vai trò lãnh đạo, nhưng cần đổi mới phương thức lãnh đạo để đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Hệ thống chính trị một đảng nổi trội có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu về cách duy trì sự lãnh đạo của đảng, đồng thời thúc đẩy dân chủ, tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách.

II. Thách Thức và Vấn Đề Của Hệ Thống Chính Trị 58 ký tự

Mặc dù có những ưu điểm, hệ thống chính trị một đảng nổi trội cũng đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là nguy cơ độc quyền quyền lực, thiếu kiểm soát và cân bằng quyền lực. Điều này có thể dẫn đến tham nhũng, lạm quyền và thiếu trách nhiệm giải trình. Sự phụ thuộc quá mức vào một đảng cũng có thể hạn chế sự đa dạng của ý kiến và quan điểm trong xã hội, cản trở sự phát triển của dân chủ thực sự. Do đó, việc nghiên cứu kỹ lưỡng những hạn chế này là rất quan trọng trước khi xem xét áp dụng bất kỳ kinh nghiệm nào vào Việt Nam. Cần có cơ chế giám sát hiệu quả để đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của Đảng cầm quyền.

2.1. Nguy cơ độc quyền quyền lực và tham nhũng

Việc một đảng nắm giữ quyền lực trong thời gian dài có thể tạo ra nguy cơ độc quyền, dẫn đến thiếu kiểm soát và cân bằng quyền lực. Tình trạng này có thể tạo điều kiện cho tham nhũng, lạm quyền và thiếu trách nhiệm giải trình. Kinh nghiệm từ một số quốc gia cho thấy, cần có các biện pháp mạnh mẽ để phòng chống tham nhũng và đảm bảo sự minh bạch trong hoạt động của chính phủ.

2.2. Hạn chế sự đa dạng ý kiến và quan điểm chính trị

Sự thống trị của một đảng có thể hạn chế sự đa dạng của ý kiến và quan điểm chính trị trong xã hội. Điều này có thể cản trở sự phát triển của dân chủ thực sự và làm giảm khả năng phản biện chính sách. Cần tạo điều kiện cho các đảng phái chính trị khác tham gia vào quá trình hoạch định chính sách và đảm bảo quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí.

2.3. Thiếu trách nhiệm giải trình và phản biện xã hội

Khi một đảng cầm quyền quá lâu, có thể dẫn đến sự thiếu trách nhiệm giải trình với người dân. Cần tăng cường vai trò của Quốc hội, các tổ chức xã hội và truyền thông trong việc giám sát hoạt động của chính phủ. Phản biện xã hội cần được khuyến khích và tạo điều kiện để phát huy vai trò trong việc xây dựng chính sách.

III. Kinh Nghiệm Từ Nhật Bản Hàn Quốc Singapore 56 ký tự

Luận án tập trung vào ba trường hợp điển hình: Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore. Ở Nhật Bản, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đã cầm quyền gần như liên tục trong nhiều thập kỷ, tạo ra sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế. Hàn Quốc chứng kiến sự chuyển đổi từ chế độ độc tài sang dân chủ, với sự trỗi dậy của các đảng phái chính trị lớn. Singapore, dưới sự lãnh đạo của Đảng Hành động Nhân dân (PAP), đã đạt được những thành tựu đáng kể về phát triển kinh tế và xã hội. Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia này cung cấp những bài học quý báu về cách duy trì sự lãnh đạo của đảng, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội.

3.1. Nhật Bản Ổn định chính trị và phát triển kinh tế

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đã cầm quyền gần như liên tục ở Nhật Bản trong nhiều thập kỷ, tạo ra sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế. LDP đã xây dựng được mối quan hệ chặt chẽ với giới kinh doanh và nông dân, đảm bảo sự ủng hộ rộng rãi của cử tri. Tuy nhiên, LDP cũng bị chỉ trích vì thiếu minh bạch và tham nhũng.

3.2. Hàn Quốc Chuyển đổi sang dân chủ và cạnh tranh chính trị

Hàn Quốc đã trải qua quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài sang dân chủ, với sự trỗi dậy của các đảng phái chính trị lớn. Quá trình này diễn ra đầy khó khăn và thách thức, nhưng đã tạo ra một hệ thống chính trị cạnh tranh và dân chủ hơn. Tham khảo kinh nghiệm dân chủ hóa của Hàn Quốc có thể giúp Việt Nam định hướng phát triển phù hợp.

3.3. Singapore Phát triển kinh tế và quản trị hiệu quả

Singapore, dưới sự lãnh đạo của Đảng Hành động Nhân dân (PAP), đã đạt được những thành tựu đáng kể về phát triển kinh tế và xã hội. PAP đã xây dựng được một hệ thống quản trị hiệu quả và minh bạch, thu hút đầu tư nước ngoài và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Kinh nghiệm của Singapore về quản trị quốc gia rất đáng để Việt Nam học hỏi.

IV. Giá Trị Tham Khảo Cho Đổi Mới Hệ Thống Chính Trị 59 ký tự

Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore, Việt Nam có thể rút ra một số giá trị tham khảo quan trọng. Thứ nhất, cần xây dựng một hệ thống chính trị ổn định, đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời thúc đẩy dân chủ và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách. Thứ hai, cần xây dựng một hệ thống quản trị hiệu quả và minh bạch, phòng chống tham nhũng và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Thứ ba, cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế phải dựa trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng điều kiện cụ thể của Việt Nam.

4.1. Xây dựng hệ thống chính trị ổn định và dân chủ

Việt Nam cần xây dựng một hệ thống chính trị ổn định, đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời thúc đẩy dân chủ và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách. Cần có các cơ chế để đảm bảo sự phản hồi từ người dân và các tổ chức xã hội đối với chính sách của chính phủ.

4.2. Nâng cao hiệu quả quản trị và phòng chống tham nhũng

Cần xây dựng một hệ thống quản trị hiệu quả và minh bạch, phòng chống tham nhũng và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Cải cách hành chính, tăng cường trách nhiệm giải trình và minh bạch hóa thông tin là những biện pháp quan trọng.

4.3. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực

Việt Nam cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Cần có chính sách khuyến khích học tập suốt đời và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với tri thức mới.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Một Đảng Nổi Trội Ở VN 57 ký tự

Việc ứng dụng mô hình một đảng nổi trội vào Việt Nam cần được xem xét cẩn trọng, dựa trên những đặc điểm lịch sử, văn hóa và chính trị riêng. Đảng Cộng sản Việt Nam cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường dân chủ nội bộ, lắng nghe ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội. Đồng thời, cần xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Quan trọng nhất, việc đổi mới phải nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích của nhân dân, xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

5.1. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường dân chủ nội bộ, lắng nghe ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội. Cần có các cơ chế để đảm bảo sự tham gia của các đảng viên và quần chúng vào quá trình hoạch định chính sách.

5.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường minh bạch

Cần xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của công dân, cũng như trách nhiệm của các cán bộ, công chức.

5.3. Xây dựng xã hội công bằng dân chủ văn minh

Mục tiêu cuối cùng của việc đổi mới là xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, nơi mọi người dân đều có cơ hội phát triển và hưởng thụ cuộc sống tốt đẹp hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ người nghèo, người yếu thế và đảm bảo quyền bình đẳng cho mọi người.

VI. Kết Luận và Tương Lai Hệ Thống Chính Trị Việt Nam 59 ký tự

Nghiên cứu về hệ thống chính trị một đảng nổi trội cung cấp những gợi ý quan trọng cho Việt Nam trong quá trình đổi mới. Tuy nhiên, việc áp dụng kinh nghiệm quốc tế cần được thực hiện một cách sáng tạo và phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Tương lai của hệ thống chính trị Việt Nam phụ thuộc vào khả năng của Đảng Cộng sản trong việc đổi mới, tăng cường dân chủ và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các mô hình chính trị khác nhau để tìm ra con đường phát triển phù hợp nhất cho Việt Nam, đảm bảo an ninh quốc gia và sự ổn định xã hội.

6.1. Tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các mô hình chính trị

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các mô hình chính trị khác nhau để tìm ra con đường phát triển phù hợp nhất cho Việt Nam. Việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế cần được thực hiện một cách có chọn lọc và dựa trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng điều kiện cụ thể của Việt Nam.

6.2. Đảm bảo an ninh quốc gia và ổn định xã hội

Việc đổi mới hệ thống chính trị phải đảm bảo an ninh quốc gia và ổn định xã hội. Cần có các biện pháp để phòng chống các thế lực thù địch lợi dụng quá trình đổi mới để gây rối và phá hoại. Sự đồng thuận xã hội là yếu tố then chốt.

6.3. Xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Việt Nam

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Việt Nam, phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và chính trị của đất nước. Cần tiếp tục hoàn thiện lý luận về chủ nghĩa xã hội và tìm ra những giải pháp sáng tạo để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học (mã số: 9 31 02 01) với đề tài "Hệ thống chính trị một đảng nổi trội - Giá trị tham khảo cho Việt Nam" được nghiên cứu sinh Hoàng Ngọc Phương thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Viết Thông và PGS.TS. Tống Đức Thảo (Hà Nội, 2021).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, được ghi nhận nhất quán trong các văn kiện Đảng và Hiến pháp các năm 1980, 1992, 2013. Trải qua gần 35 năm đổi mới, hệ thống chính trị Việt Nam đạt nhiều thành tựu quan trọng nhưng cũng bộc lộ những bất cập về cơ chế, tổ chức bộ máy, chức năng và mối quan hệ công tác giữa các tổ chức chưa được phân định rành mạch. Nghị quyết Trung ương 6 khóa XII đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc thận trọng, có nguyên tắc, không chủ quan nóng vội. Bối cảnh hội nhập quốc tế tạo ra sức ép nội tại và bên ngoài đòi hỏi hệ thống chính trị phải đủ mạnh và linh hoạt. Về mặt học thuật và thực tiễn, việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cần tuân thủ nguyên tắc biện chứng giữa cái phổ biến và cái đặc thù, cái lịch sử và cái lô-gic. Hệ thống chính trị Việt Nam có những điểm tương đồng nhất định với các quốc gia tồn tại cơ chế đa đảng nhưng có một đảng nổi trội cầm quyền trong thời gian dài như Singapore (Đảng Hành động Nhân dân - PAP), Nhật Bản (Đảng Dân chủ Tự do - LDP), Hàn Quốc (Đảng Dân chủ). Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là làm rõ cơ chế vận hành, điều kiện duy trì tính chính đáng, năng lực phát triển kinh tế và kiểm soát quyền lực của mô hình một đảng nổi trội để rút ra các giá trị tham khảo phù hợp cho tiến trình đổi mới hệ thống chính trị tại Việt Nam.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục đích: Làm rõ lý luận về hệ thống chính trị một đảng nổi trội; khảo sát, đánh giá các mô hình điển hình tại châu Á để đề xuất các giá trị tham khảo cho công cuộc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):
  • Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ một số vấn đề lý luận và đặc trưng của hệ thống chính trị một đảng nổi trội.
  • Thứ hai, khảo sát, đánh giá hiệu quả vận hành của hệ thống chính trị một đảng nổi trội qua mô hình một số quốc gia châu Á điển hình như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore.
  • Thứ ba, gợi mở một số giá trị tham khảo từ các trường hợp khảo cứu cho việc đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống chính trị một đảng nổi trội và giá trị tham khảo cho Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Các quốc gia Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn một đảng nổi trội cầm quyền tại các mô hình nghiên cứu (PAP ở Singapore, LDP ở Nhật Bản, Đảng Dân chủ ở Hàn Quốc).
• Phạm vi nội dung: Giá trị ứng dụng của mô hình hệ thống chính trị một đảng nổi trội phục vụ việc đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo bốn nhóm nội dung chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị và xu hướng chính trị thế giới.

• Các ấn phẩm về mô hình thể chế và bộ máy nhà nước: Hồ Văn Thông (1998) phân tích hệ thống chính trị tư bản phát triển; Dương Xuân Ngọc và Lưu Văn An (2003) nghiên cứu thể chế chính trị thế giới đương đại; Viện Khoa học Pháp lý (2005, bản dịch của Phạm Văn Lợi, Hoàng Thị Ngân) khảo cứu thiết chế chính trị và bộ máy nhà nước; Tô Huy Rứa (2008) chủ biên công trình về mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị một số nước; Lưu Ngọc Trịnh (2012) phân tích kinh tế và chính trị thế giới đến năm 2020.
• Các công trình về bối cảnh quốc tế và toàn cầu hóa: Lê Minh Quân (2006) chỉ ra các xu hướng chính trị chủ yếu như hòa bình, hợp tác, dân chủ hóa và cải cách chính trị; Phạm Thái Việt (2006), Lê Quang Hòa (2008), Nguyễn Hoàng Giáp (2012) làm rõ tác động đa chiều của toàn cầu hóa đối với hệ thống chính trị.
• Nghiên cứu thể chế phát triển: Daron Acemoglu và James Robinson trong tác phẩm Tại sao có quốc gia thất bại đã chứng minh vai trò quyết định của thể chế chính trị và thể chế kinh tế đối với sự thịnh vượng hoặc suy thoái của một quốc gia.

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu về đảng chính trị và đảng cầm quyền.

• Lý thuyết quốc tế về đảng phái: W. Ismayr (2002-2003) nghiên cứu hệ thống chính trị Đông Âu và Tây Âu; Joseph LaPalombara và Myron Weiner (1966) nghiên cứu đảng chính trị và phát triển chính trị; Samuel Beer (1966) khảo sát chính trị Anh; David Easton (1965) phân tích hệ thống đời sống chính trị; David Butler và Donald Stokes (1969), Maurice Duverger (1969) xây dựng lý thuyết hệ thống đảng, văn hóa chính trị và bầu cử.
• Tác giả Việt Nam nghiên cứu đảng phái phương Tây: Lưu Văn Quảng (2006, 2008, 2014) khảo sát hệ thống bầu cử và cơ chế dân chủ nội bộ tại Anh, Mỹ, Pháp; Ngô Huy Đức phân tích phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền trong nhà nước pháp quyền phương Tây và vấn đề tính chính đáng của quyền lực; Ngô Đức Tính (2004), Đặng Đình Tân (2006), Lương Văn Kế (2009), Tạ Ngọc Tấn (2012), Nguyễn Xuân Tế và Đặng Đình Thành phân tích vai trò của đảng cầm quyền đối với nhà nước tư sản và các điều kiện xác lập tính chính đáng qua tuyển chọn nhân sự, cương lĩnh và bầu cử.

Nhóm 3: Các nghiên cứu về hệ thống chính trị một đảng nổi trội.

• Luận án điểm lại phân loại ba nhóm cơ chế một đảng cầm quyền: (1) Chỉ duy nhất một đảng lãnh đạo (Việt Nam, Lào, Cuba); (2) Nhiều đảng nhưng duy nhất một đảng cầm quyền theo hiến định (Trung Quốc, Syria, Iraq); (3) Nhiều đảng nhưng chỉ một đảng nổi trội cầm quyền không hiến định (Singapore, Malaysia, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc).
• Nghiên cứu thể chế Trung Quốc: Tinh Tinh (2002), Đỗ Tiến Sâm (2003, 2013), Doãn Trung Khanh (2012).
• Nghiên cứu mô hình Đông Á và Đông Nam Á: Đề tài KX.10-10 của Tô Huy Rứa; đề tài của Ngô Huy Đức tại Viện Chính trị học; công trình của Hồ Sĩ Quí (2014) về dân chủ, độc tài và phát triển; báo cáo của nhóm CIEM - VIE - VEPR - VCCI (do Đinh Tuấn Minh và Phạm Thế Anh dịch/chủ trì) dựa trên khung phân tích của Fukuyama (2011, 2014), North (1990) và lý thuyết nhà nước một đảng thống lĩnh của Trantidis (2012), Bogaards (2004), Carothers (2002); các công trình nghiên cứu quá trình dân chủ hóa tại Đài Loan của Điền Hồng Mậu (1973, 1989, 1997, 1998, 2008) và Chu Vân Hán (1992, 1997, 2000, 2008); các nghiên cứu về Malaysia và Singapore của Victor Purcell (1954), Milne R.S (1967), E. Osman-Rani (1982), Jon S. Quan, Chan Heng Chee, Seah Chee Meow (1985), Trần Khánh (1995), Diane K. Milne (2002).

Nhóm 4: Các công trình nghiên cứu về đổi mới hệ thống chính trị và phương thức lãnh đạo của Đảng tại Việt Nam.

• Các tác phẩm của Nguyễn Trọng Phúc (2006, 2013), Trần Xuân Trường (2000), Nguyễn Duy Quý (2008), Lê Minh Thông (2008), Phạm Hồng Chương (2004), Nguyễn Đức Bình (1999), Hồ Bá Thâm (2005), Phạm Ngọc Trâm (2011), Lý Vĩnh Long (2012), Lê Quốc Lý (2014), Hoàng Chí Bảo (2006), Lê Quang Hòa (2008), Tô Huy Rứa, Nguyễn Cúc, Trần Khắc Việt (2003), Trần Đình Hoan (2008), Nguyễn Phương Hồng (2005), Nguyễn Văn Huyên (2014), Lê Hữu Nghĩa (2013).
• Về phương thức lãnh đạo và vai trò cầm quyền của Đảng: Đỗ Hoài Nam (Đề tài KX); Phạm Thế Lực phân tích tính chính đáng thông qua tính hợp pháp và tính hợp lý; Phạm Ngọc Quang (2013) luận giải tính tất yếu khách quan và tiêu chí đánh giá năng lực của Đảng cầm quyền; Nguyễn Hữu Đổng phân tích khái niệm "Đảng hóa thân vào Nhà nước"; Hồ Bá Thâm tiếp cận từ lý thuyết hệ thống, chỉ ra nguy cơ tha hóa quyền lực và yêu cầu kiểm soát quyền lực; Phạm Ngọc Quang và Ngô Kim Ngân (Đề tài KX-03-08); Trần Ngọc Đường, Thang Văn Phúc, Đào Trí Úc; Carlyle Thayer nghiên cứu tính chính đáng chính trị của nhà nước một đảng tại Việt Nam trước các thách thức thực tiễn.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Hầu hết các công trình trước đây tiếp cận hệ thống chính trị một đảng nổi trội dưới góc độ mô tả từng quốc gia riêng lẻ hoặc nghiên cứu thể chế thuần túy. Luận án lựa chọn giải quyết ba khoảng trống:

1. Khái quát hóa hệ thống lý luận và xác lập các tiêu chí, đặc trưng của hệ thống chính trị một đảng nổi trội từ các học giả quốc tế.
2. Khảo cứu thực chứng, so sánh trường hợp ba mô hình điển hình tại Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore) nhằm phân tích cơ chế vận hành của đảng nổi trội trong việc kết hợp giữa ổn định chính trị và tăng trưởng kinh tế.
3. Luận giải và rút ra các giá trị tham khảo cụ thể, khả thi để vận dụng vào tiến trình đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung khái niệm:

• Luận án dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về hệ thống chính trị. Văn bản quán triệt nguyên tắc biện chứng, khách quan, toàn diện và lịch sử - cụ thể.
• Khung khái niệm và lý thuyết chuyên ngành:
  • Lý thuyết hệ thống chính trị của David Easton (1953, 1965) với cơ chế "đầu vào" (yêu cầu, sự ủng hộ), quá trình xử lý của thể chế và "đầu ra" (quyết định, chính sách).
  • Lý thuyết cấu trúc - chức năng và văn hóa chính trị của Gabriel Almond về cấp độ thể chế và cấp độ định hướng, nhấn mạnh quyền cưỡng chế hợp pháp của hệ thống chính trị.
  • Lý thuyết về hệ thống đảng bán cạnh tranh, đảng chi phối và tiêu chí xác định đảng nổi trội của Maurice Duverger, Blanksten, Andrew Heywood, Sato Saburo, James S. Coleman (tiêu chuẩn >70% số ghế), Ronald H. McDonald (tiêu chuẩn ≥60% số ghế), Alan Ware (tiêu chuẩn 45-50% số ghế hoặc >50% số phiếu), Giovanni Sartori (tiêu chuẩn ≥50% số ghế trong 3 kỳ bầu cử liên tiếp), T.J. Pempel (tiêu chuẩn vị thế đàm phán chi phối khoảng 35% số ghế trong hệ thống đa đảng), Vũ Hoàng Công, Đặng Đình Tân và Đặng Minh Tuấn.

Phương pháp nghiên cứu thực tế: Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và so sánh chính trị học, bao gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Làm rõ bản chất, nội hàm các khái niệm hệ thống chính trị, đảng cầm quyền, hệ thống chính trị một đảng nổi trội và các đặc trưng cấu thành.
• Phương pháp logic - lịch sử: Phân tích quá trình hình thành, xác lập và biến đổi của hệ thống chính trị một đảng nổi trội tại các quốc gia khảo cứu trong bối cảnh lịch sử cụ thể.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu sự khác biệt giữa hệ thống chính trị một đảng, hệ thống hai đảng luân phiên, hệ thống đa đảng phân mảnh và hệ thống một đảng nổi trội; so sánh giữa ba mô hình Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.
• Phương pháp phân tích tài liệu: Khai thác văn kiện, nghị quyết của Đảng, hệ thống văn bản pháp luật, các công trình học thuật chuyên khảo, báo cáo khoa học của các viện nghiên cứu (CIEM, VEPR, VCCI) và dữ liệu từ các tổ chức quốc tế.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các thời kỳ; các Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương (đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 6 khóa VI tháng 3/1989 và Nghị quyết Trung ương 6 khóa XII).
• Hiến pháp Việt Nam các năm 1980, 1992, 2013.
• Báo cáo thống kê kinh tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF (2018).
• Dữ liệu xếp hạng Chỉ số Phát triển Con người (HDI).
• Dữ liệu xếp hạng Chỉ số Nhận thức Tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (CPI 2019).
• Dữ liệu niên đại thống trị và kiểm soát ghế tổng thống, nghị viện được trích xuất từ nghiên cứu của Templeman (2014) và các học giả chính trị học quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các ấn phẩm nghiên cứu về hệ thống chính trị thế giới, lý thuyết đảng phái và thực tiễn hệ thống chính trị Việt Nam. Tác giả chỉ ra rằng Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI (tháng 3/1989) là mốc lịch sử lần đầu tiên Đảng sử dụng khái niệm "hệ thống chính trị" thay thế cho "hệ thống chuyên chính vô sản", sau đó tiếp tục được hoàn thiện tại Đại hội VII (tháng 6/1991). Chương này phân tích các nghiên cứu về tính chính đáng của quyền lực chính trị (tính hợp pháp và tính hợp lý), hiện tượng "Đảng hóa thân vào Nhà nước", nguy cơ tha hóa quyền lực khi thiếu cơ chế kiểm soát, đồng thời khẳng định việc tiếp tục nghiên cứu mô hình một đảng nổi trội là yêu cầu cấp thiết để cung cấp luận cứ cho công cuộc tinh gọn bộ máy tại Việt Nam.

Chương 2: Lý luận chung về hệ thống chính trị một đảng nổi trội và đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận về hệ thống chính trị và phân loại các mô hình trên thế giới. Tác giả định nghĩa: Hệ thống chính trị là tổ hợp có tính chỉnh thể các thể chế chính trị được xây dựng trên các quyền và chuẩn mực xã hội, phân bố theo một kết cấu chức năng nhất định, vận hành theo những nguyên tắc, cơ chế và quan hệ cụ thể nhằm thực thi quyền lực chính trị. Hệ thống chính trị gồm 3 thành tố: cấu trúc thể chế, chức năng và sự tương tác giữa các cấu trúc.

Tác giả tổng hợp các tiêu chí phân loại mô hình hệ thống chính trị:

1. Phân loại theo hệ tư tưởng: Mô hình xã hội chủ nghĩa và mô hình tư bản chủ nghĩa.
2. Phân loại theo cách thức tổ chức nhà nước (phân quyền): Nhóm tập trung quyền lực (các nước xã hội chủ nghĩa, một số nước Hồi giáo như Iran, UAE, chính quyền quân sự như Bangladesh, Pakistan) và Nhóm phân chia quyền lực lập pháp - hành pháp - tư pháp (hệ thống nghị viện, hệ thống tổng thống, hệ thống hỗn hợp).
3. Phân loại theo số lượng đảng tham gia:

Tiêu chí	Nhóm 1	Nhóm 2	Nhóm 3	Nhóm 4	Nhóm 5
Số đảng	1 đảng	Đa đảng	Đa đảng	Đa đảng	Đa đảng
Đảng cầm quyền	1 đảng duy nhất	1 đảng (hiến định)	1 đảng (không hiến định)	1 đảng (thay nhau)	Đa đảng (liên minh)
Ví dụ điển hình	Việt Nam, Lào, Cuba, CHDCND Triều Tiên	Trung Quốc, Syria, Iraq	Singapore, Malaysia, Indonesia	Mỹ, Anh, New Zealand, Australia	Pháp, Ấn Độ, Nga, CHLB Đức

Về mặt dữ liệu định chế:

• Trên thế giới có 34 nước xây dựng hệ thống chính trị một đảng (chỉ có 5 nước do đảng cộng sản lãnh đạo, 29 nước còn lại do các đảng phi cộng sản nắm quyền sau các phong trào giải phóng dân tộc). Đến trước năm 1991 từng có 75 nước theo mô hình này.
• Có 43 quốc gia theo mô hình hệ thống chính trị một đảng chi phối/thống lĩnh, phân bố tại châu Phi (23 nước), châu Á (11 nước), châu Âu (5 nước) và châu Mỹ (3 nước).
• Theo thống kê của Templeman (2014), trong giai đoạn 1950 - 2012, có 30 quốc gia trên thế giới duy trì hệ thống một đảng nổi trội cầm quyền liên tục ít nhất 20 năm (như Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ, Nam Phi, Botswana, Mexico, Áo, Tây Đức, Bỉ, Israel).
• Chương này cũng tích hợp các dữ liệu phân tích qua Bảng 2.1 (Đảng kiểm soát chức tổng thống), Bảng 2.2 (Đảng đối lập kiểm soát chức tổng thống) và Bảng 2.3 (Sự thống trị theo niên đại).

Chương 3: Khảo cứu một số trường hợp hệ thống chính trị một đảng nổi trội điển hình

Chương 3 đi sâu khảo sát ba trường hợp tiêu biểu tại châu Á:

• Trường hợp Nhật Bản: Phân tích sự thống trị chính trị kéo dài của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) từ năm 1955 (Hệ thống 1955). Luận án làm rõ cơ chế liên minh giữa LDP, giới quan liêu hành chính tinh hoa và giới tài phiệt công nghiệp (mô hình "tam giác sắt"), giúp duy trì sự ổn định chính trị và thúc đẩy kinh tế tái thiết sau chiến tranh.
• Trường hợp Hàn Quốc: Khảo cứu vai trò của Đảng Dân chủ và các đảng cầm quyền chủ đạo trong các giai đoạn phát triển, phân tích mối quan hệ giữa nhà nước kiến tạo phát triển, các tập đoàn kinh tế (chaebol) và quá trình chuyển đổi thể chế chính trị.
• Trường hợp Singapore: Phân tích vai trò cầm quyền liên tục của Đảng Hành động Nhân dân (PAP) từ khi độc lập năm 1965. Luận án chỉ ra các yếu tố tạo nên sự ổn định: sự lãnh đạo tập trung của PAP, việc duy trì các giá trị châu Á, xây dựng bộ máy hành chính công vụ dựa trên chế độ đãi ngộ cao và cơ chế kiểm soát tham nhũng nghiêm ngặt.

Chương 4: Đánh giá hệ thống chính trị một đảng nổi trội và một số giá trị tham khảo cho đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam

Chương 4 tổng kết các đặc trưng nổi bật và đề xuất bài học cho Việt Nam:

• Những nét nổi bật của hệ thống chính trị một đảng nổi trội: Khả năng duy trì ổn định chính trị dài hạn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, xây dựng nền hành chính công vụ tinh gọn, chuyên nghiệp và kiểm soát tham nhũng hiệu quả. Luận điểm này được minh chứng qua các bảng số liệu:
  • Bảng 4.1: Danh sách xếp hạng GDP các quốc gia và vùng lãnh thổ theo thống kê của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (2018) - phản ánh quy mô kinh tế vượt trội của các nền kinh tế có giai đoạn một đảng nổi trội lãnh đạo.
  • Bảng 4.2: Châu Á - 10 quốc gia có chỉ số phát triển con người cao - minh chứng hiệu quả quản trị xã hội và phát triển con người tại Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc.
  • Bảng 4.3: Danh sách các nước xếp hạng theo chỉ số nhận thức tham nhũng năm 2019 (CPI 2019) - thể hiện mức độ liêm chính cao của bộ máy công quyền tại Singapore và Nhật Bản.
• Các giá trị tham khảo cho Việt Nam:
  • Nâng cao năng lực cầm quyền và tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua hiệu quả quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân.
  • Tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, phân định rõ chức năng lãnh đạo chính trị của Đảng và chức năng quản lý, điều hành của Nhà nước.
  • Cải cách chế độ công vụ, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức có phẩm chất, chuyên môn cao và chính sách đãi ngộ thỏa đáng.
  • Thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, ngăn chặn nguy cơ tha hóa quyền lực, bao biện làm thay hoặc lạm quyền trong bộ máy.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học:

1. Hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết, cách tiếp cận và quan điểm của các học giả trong và ngoài nước về hệ thống chính trị, đảng chính trị và cơ chế vận hành của hệ thống chính trị một đảng nổi trội.
2. Xác lập khung tiêu chí nhận diện và làm rõ đặc trưng bản chất của hệ thống chính trị một đảng nổi trội: tồn tại trong môi trường cạnh tranh đa đảng nhưng một đảng duy trì quyền lực hành pháp vượt trội và liên tục trong thời gian dài nhờ tính chính đáng và năng lực quản trị.
3. Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng từ nghiên cứu so sánh ba trường hợp điển hình ở châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore), chứng minh mối quan hệ giữa thể chế đảng nổi trội với sự ổn định chính trị và thành tựu phát triển kinh tế - xã hội.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp:

1. Đưa ra hệ thống luận chứng khoa học giúp Đảng Cộng sản Việt Nam tham khảo kinh nghiệm quốc tế phục vụ công cuộc đổi mới hệ thống chính trị theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 khóa XII.
2. Đề xuất các định hướng thực tiễn nhằm đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, khắc phục tình trạng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo.
3. Gợi mở các giải pháp xây dựng nền hành chính tinh gọn, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhằm phòng, chống suy thoái, tham nhũng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung chủ yếu vào ba trường hợp điển hình tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore) trong các giai đoạn một đảng nổi trội cầm quyền cụ thể. Do phạm vi nghiên cứu hướng đến giá trị ứng dụng cho Việt Nam, luận án chưa đi sâu phân tích toàn diện các mô hình một đảng nổi trội tại khu vực châu Phi, châu Âu hoặc Mỹ Latinh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh đối với các hệ thống chính trị một đảng nổi trội tại các khu vực địa - chính trị khác; khảo sát sâu hơn các cơ chế kỹ thuật lập pháp, các mô hình bầu cử và quy trình hoạch định chính sách công cụ thể của đảng cầm quyền nhằm cung cấp thêm các hàm ý chính sách chi tiết.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên: Làm tài liệu học tập, nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Quan hệ Quốc tế và các ngành Khoa học Xã hội & Nhân văn.
  • Cơ quan hoạch định chính sách và tham mưu chiến lược: Cung cấp luận cứ khoa học cho các ban đảng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc xây dựng đề án sắp xếp, tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị.
  • Chủ thể cầm quyền: Tham khảo kinh nghiệm quản trị công, đổi mới phương thức lãnh đạo và kiểm soát quyền lực từ các quốc gia thành công ở châu Á.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Khung lý luận và tiêu chí phân loại hệ thống chính trị ở Chương 2.
  • Các bài học thực chứng về xây dựng bộ máy hành chính liêm chính, tinh gọn và chế độ công vụ tại Chương 3 và Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo luận án, khái niệm "hệ thống chính trị một đảng nổi trội" được định nghĩa cốt lõi như thế nào? Nội dung cốt lõi của hệ thống chính trị một đảng nổi trội là cơ chế một đảng chính trị nắm giữ quyền lực hành pháp (quyền lực nhà nước) liên tục trong một thời gian dài trong bối cảnh vẫn tồn tại cơ chế đa đảng và có sự cạnh tranh chính trị hợp pháp từ các đảng đối lập.

2. Tiêu chuẩn định lượng để đo lường một đảng nổi trội của Giovanni Sartori và James Coleman khác nhau ra sao? Theo James S. Coleman, một đảng được coi là nổi trội khi chiếm trên 70% số ghế trong Quốc hội. Trong khi đó, Giovanni Sartori xác định đảng nổi trội phải nắm giữ ít nhất 50% số ghế, tạo khoảng cách rất lớn với đảng đứng thứ hai và phải giành được đa số tuyệt đối trong ít nhất ba cuộc bầu cử liên tiếp.

3. Khái niệm "hệ thống chính trị" được Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức sử dụng thay thế khái niệm "chuyên chính vô sản" từ thời điểm nào? Khái niệm "hệ thống chính trị" được Đảng Cộng sản Việt Nam lần đầu tiên sử dụng chính thức tại Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI (tháng 3/1989) để thay thế cho tên gọi "hệ thống chuyên chính vô sản", và sau đó được hoàn thiện tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII (tháng 6/1991).

4. Luận án khảo cứu cụ thể những trường hợp quốc gia nào và các đảng nổi trội tương ứng là gì? Luận án khảo cứu ba trường hợp điển hình tại châu Á: Đảng Dân chủ Tự do (LDP) ở Nhật Bản, Đảng Dân chủ ở Hàn Quốc và Đảng Hành động Nhân dân (PAP) ở Singapore.

Kết luận

Luận án "Hệ thống chính trị một đảng nổi trội - Giá trị tham khảo cho Việt Nam" của tác giả Hoàng Ngọc Phương là công trình nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học được triển khai hệ thống và chặt chẽ. Luận án đã làm rõ cơ sở lý luận về hệ thống chính trị một đảng nổi trội, phân loại các mô hình chính trị trên thế giới và khảo cứu thực chứng ba trường hợp điển hình tại châu Á gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore. Công trình tổng kết những nét đặc trưng về năng lực quản trị, duy trì ổn định và phát triển kinh tế của mô hình đảng nổi trội, từ đó đề xuất các giá trị tham khảo khoa học có ý nghĩa thiết thực cho việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị Việt Nam tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ NÓI CHUNG 1. Những công trình cứu về hệ thống chính trị Nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị trên thế giới có các công trình tiêu biểu sau: Hồ Văn Thông (1998), Hệ thống chính trị ở các nước tư bản phát triển hiện nay, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Dương Xuân Ngọc, Lưu Văn An (2003) (chủ biên), Thể chế chính trị thế giới đương đại, Nxb.

Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Viện Khoa học Pháp lý (2005), Thiết chế chính trị và bộ máy nhà nước một số nước trên thế giới, Người dịch: Phạm Văn Lợi, Hoàng Thị Ngân, Nxb. Tư pháp, Hà Nội; Tô Huy Rứa (2008) (chủ biên), Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị một số nước trên thế giới, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Lưu Ngọc Trịnh (2012) (chủ biên), Kinh tế và chính trị thế giới đến năm 2020, Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội, v.

Công trình của tác giả Tô Huy Rứa (2008) (chủ biên), Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị một số nước trên thế giới, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội đã nghiên cứu, khảo sát và phân tích những hệ thống chính trị cơ bản có tính chất đại diện, điển hình ở một số nước trên thế giới bị ảnh hưởng bởi các tư tưởng dân chủ tự do và một số nước chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tư tưởng xã hội chủ nghĩa; những tác động của tư tưởng chính trị, điều kiện lịch sử, truyền thống văn hóa, tính chất dân chủ, tiến bộ của các hệ thống này. Trên cơ sở đó, công trình cũng đưa ra các đề xuất về việc tham khảo kinh nghiệm tổ chức, hoạt động của hệ thống chính trị các nước đó trong quá trình nghiên cứu tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam. Từ tác động của bối cảnh quốc tế mới, các xu hướng chính trị hình thành và phát triển, chi phối ở những mức độ khác nhau đến diễn biến chính 9 trị của các nước, tác giả Lê Minh Quân đã có công trình nghiên cứu (2006) (chủ biên), Về một số xu hướng chính trị chủ yếu trên thế giới hiện nay, Nxb.

Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Ở cách tiếp cận này, theo tác giả, có một số xu hướng chính trị chủ yếu như hòa bình, hợp tác và phát triển; dân chủ hóa; hình thành trật tự thế giới mới; giải quyết các xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo và khủng bố; tìm kiếm, lựa chọn mô hình phát triển mới; cải cách, đổi mới chính trị ở các nước. Những diễn biến của tình hình quốc tế đã có những tác động tích cực và tiêu cực, làm cho công cuộc đổi mới nói chung và đổi mới hệ thống chính trị nói riêng ở Việt Nam đứng trước những vận hội và thách thức mới. Nghiên cứu những xu hướng của hệ thống chính trị trên thế giới, rút ra những bài học kinh nghiệm, tham khảo và vận dụng các lý thuyết chính trị hiện đại của thế giới cũng là mục đích mà công trình này hướng tới.

Việc nghiên cứu những yếu tố tác động đến tình hình, cục diện chính trị trên thế giới, có các công trình tiêu biểu: Phạm Thái Việt (2006), Toàn cầu hóa: Những biến đổi lớn trong đời sống chính trị quốc tế và văn hóa, Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội; Lê Quang Hòa (2008), “Một số thách thức đổi mới hệ thống chính trị trong quá trình toàn cầu hóa”, Tạp chí Giáo dục Lý luận, số 3 năm 2008, tr.31-36; Nguyễn Hoàng Giáp (2012) (chủ biên), Một số vấn đề chính trị quốc tế trong giai đoạn hiện nay, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, v.