Luận án tiến sĩ y học nghiên cứu giá trị cắt lớp vi tính ngực liều thấp trong chẩn đoán các nốt mờ phổi

Luận án tiến sĩ y tế nghiên cứu y học nghiên cứu giá trị cắt lớp vi tính ngực liều thấp trong chẩn đoán các nốt mờ phổi, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Thị Ngọc Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Trọng Khoan
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Điện quang và y học hạt nhân
• Đề tài: Giá trị cắt lớp vi tính ngực liều thấp trong chẩn đoán nốt phổi
• Loại tài liệu: luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ NỐT PHỔI
• 1.2. Nguyên nhân nốt phổi
• 1.3. Phân loại típ mô bệnh học u phổi
• 1.4. Các yếu tố nguy cơ ung thư phổi
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Các đặc điểm chung
• 3.2. Đặc điểm hình ảnh và phân loại các nốt phổi nguy cơ ác tính cao theo Lung-RADS 2019 trên cắt lớp vi tính ngực liều thấp
• 3.3. Giá trị của CLVT ngực liều thấp trong chẩn đoán các nốt phổi nguy cơ ác tính cao
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Các đặc điểm chung
• 4.2. Đặc điểm hình ảnh và phân loại các nốt phổi nguy cơ ác tính cao theo Lung-RADS 2019 trên cắt lớp vi tính ngực liều thấp
• 4.3. Giá trị của CLVT ngực liều thấp trong chẩn đoán các nốt phổi nguy cơ ác tính cao
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về giá trị CT ngực liều thấp trong chẩn đoán nốt phổi

Chẩn đoán nốt phổi là một trong những thách thức lớn trong y học hiện đại. Việc phát hiện sớm nốt phổi có thể giúp nâng cao tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân ung thư phổi. Cắt lớp vi tính (CT) ngực liều thấp đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc phát hiện và đánh giá nốt phổi. Nghiên cứu cho thấy rằng CT ngực liều thấp có thể phát hiện nốt phổi với độ nhạy cao, đồng thời giảm thiểu liều xạ cho bệnh nhân.

1.1. Khái niệm và phân loại nốt phổi

Nốt phổi được định nghĩa là tổn thương dạng nốt khu trú trong nhu mô phổi, có kích thước ≤ 30mm. Phân loại nốt phổi bao gồm nốt đặc, nốt hỗn hợp và nốt kính mờ. Tỷ lệ ác tính của nốt phổi thay đổi từ 5 đến 69% tùy thuộc vào kích thước và phương pháp chẩn đoán.

1.2. Tình hình nghiên cứu về CT ngực liều thấp

Nghiên cứu trên thế giới cho thấy CT ngực liều thấp có thể phát hiện nốt phổi với độ nhạy cao hơn so với X quang thông thường. Các nghiên cứu lớn đã chỉ ra rằng việc sử dụng CT ngực liều thấp giúp giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi lên đến 20,3%.

II. Vấn đề và thách thức trong chẩn đoán nốt phổi

Mặc dù CT ngực liều thấp mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc chẩn đoán nốt phổi. Một trong những vấn đề chính là việc phân loại nốt phổi và xác định nốt nào cần sinh thiết. Việc thiếu sự đồng nhất trong quy trình chẩn đoán cũng gây khó khăn cho bác sĩ.

2.1. Khó khăn trong việc phân loại nốt phổi

Phân loại nốt phổi theo các tiêu chí như Lung-RADS 2019 là cần thiết nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Các yếu tố như kích thước, hình dạng và đặc điểm hình ảnh có thể gây nhầm lẫn trong chẩn đoán.

2.2. Thiếu sự đồng nhất trong quy trình chẩn đoán

Việc áp dụng các tiêu chuẩn khác nhau trong chẩn đoán nốt phổi giữa các cơ sở y tế có thể dẫn đến sự không nhất quán trong kết quả. Điều này cần được khắc phục để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

III. Phương pháp chẩn đoán nốt phổi bằng CT ngực liều thấp

CT ngực liều thấp là phương pháp không xâm lấn, cho phép bác sĩ quan sát rõ ràng các nốt phổi mà không cần phải thực hiện sinh thiết ngay lập tức. Phương pháp này đã được chứng minh là hiệu quả trong việc phát hiện sớm các nốt phổi có nguy cơ ác tính.

3.1. Quy trình thực hiện CT ngực liều thấp

Quy trình thực hiện CT ngực liều thấp bao gồm việc chuẩn bị bệnh nhân, thiết lập máy móc và thực hiện chụp. Liều xạ được giảm thiểu nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh.

3.2. Đánh giá hình ảnh và phân tích kết quả

Sau khi thực hiện CT, hình ảnh sẽ được phân tích để xác định kích thước, hình dạng và đặc điểm của nốt phổi. Các chỉ số như Hounsfield unit (HU) cũng được sử dụng để đánh giá tính chất của nốt.

IV. Ứng dụng thực tiễn của CT ngực liều thấp trong chẩn đoán nốt phổi

CT ngực liều thấp không chỉ giúp phát hiện nốt phổi mà còn hỗ trợ trong việc theo dõi tiến triển của bệnh. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng CT ngực liều thấp có thể cải thiện khả năng phát hiện sớm ung thư phổi, từ đó nâng cao tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân.

4.1. Kết quả nghiên cứu về giá trị chẩn đoán

Nghiên cứu cho thấy CT ngực liều thấp có độ nhạy cao trong việc phát hiện nốt phổi ác tính. Tỷ lệ phát hiện nốt ác tính tăng lên đáng kể khi sử dụng phương pháp này.

4.2. Theo dõi và quản lý nốt phổi

CT ngực liều thấp cũng được sử dụng để theo dõi các nốt phổi đã phát hiện, giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và chính xác.

V. Kết luận và tương lai của CT ngực liều thấp trong chẩn đoán nốt phổi

CT ngực liều thấp đã chứng minh được giá trị của mình trong việc chẩn đoán nốt phổi. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ còn phát triển hơn nữa với sự tiến bộ của công nghệ hình ảnh và các nghiên cứu mới.

5.1. Tiềm năng phát triển của CT ngực liều thấp

Với sự phát triển của công nghệ, CT ngực liều thấp có thể trở thành tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán nốt phổi. Các nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao độ chính xác.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện các tiêu chí phân loại nốt phổi và phát triển các công cụ hỗ trợ chẩn đoán, nhằm nâng cao hiệu quả của CT ngực liều thấp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ y học với đề tài "Nghiên cứu giá trị cắt lớp vi tính ngực liều thấp trong chẩn đoán các nốt mờ phổi" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Hoàng Thị Ngọc Hà, thuộc chuyên ngành Điện quang và Y học hạt nhân (mã số: 9 72 01 11) tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lê Trọng Khoan và GS. Jongmin Lee (Trường Đại học Quốc gia Kyungpook, Hàn Quốc), bảo vệ năm 2022.

Theo số liệu từ Globocan 2020, ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh lý ác tính với tỷ lệ 18% (khoảng 1,79 triệu ca tử vong) và đứng thứ hai về tỷ lệ mắc mới với 2,2 triệu ca, chiếm 11,4% tổng số ca ung thư trên toàn cầu. Tiên lượng sống sau 5 năm của bệnh nhân ung thư phổi phụ thuộc trực tiếp vào giai đoạn phát hiện bệnh: tỷ lệ này chỉ đạt 15–18% ở các giai đoạn muộn, nhưng có thể tăng lên mức 70–80% nếu tổn thương được phát hiện và phẫu thuật ở giai đoạn sớm. Nốt phổi được định nghĩa là tổn thương dạng nốt khu trú trong nhu mô phổi có kích thước ≤ 30 mm, giới hạn rõ và không kèm theo tổn thương nhu mô phổi xung quanh; tỷ lệ ác tính của nốt phổi dao động từ 5% đến 69% tùy theo mẫu nghiên cứu và phương tiện chẩn đoán.

Mặc dù cắt lớp vi tính (CLVT) ngực liều thấp đã được chứng minh giúp giảm 20,3% tỷ lệ tử vong do ung thư phổi so với chụp X quang thường quy trong thử nghiệm NLST của Hoa Kỳ, đồng thời giảm trên 50% liều tia xạ cho người bệnh, việc tầm soát và ứng dụng một hệ thống phân loại nốt phổi thống nhất tại Việt Nam vẫn chưa được triển khai rộng rãi trên phạm vi toàn quốc. Luận án được xây dựng nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn này với hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Phân loại nốt phổi theo Lung-RADS 2019 và mô tả đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính ngực liều thấp các nốt phổi nguy cơ ác tính cao.
2. Khảo sát giá trị của cắt lớp vi tính ngực liều thấp trong chẩn đoán các nốt phổi nguy cơ ác tính cao.

Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân có nốt mờ nhu mô phổi được khảo sát bằng kỹ thuật CLVT ngực liều thấp, thu thập số liệu tại Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế và Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng, đối chiếu kết quả hình ảnh với chẩn đoán mô bệnh học sau sinh thiết xuyên thành ngực dưới hướng dẫn CLVT hoặc phẫu thuật nội soi lồng ngực (VATS).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các nghiên cứu tầm soát và phân loại nốt phổi trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, việc ứng dụng CLVT ngực liều thấp bắt đầu từ đầu thập niên 1990 với các chương trình tiêu biểu:

• Dự án ELCAP (Early Lung Cancer Action Project, Hoa Kỳ, 1992–1998): Công bố tỷ lệ phát hiện nốt phổi không vôi hóa của CLVT ngực liều thấp so với X quang là 95% so với 7%, phát hiện ung thư phổi giai đoạn I đạt 2,3% (so với 0,4% của X quang).
• Chương trình ALCA (Anti-Lung Cancer Association, Nhật Bản, 1993–1998): Ghi nhận 78% ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn I và tỷ lệ sống sau 5 năm của nhóm bệnh nhân này đạt 85%.
• Thử nghiệm NLST (National Lung Screening Trial, Hoa Kỳ, 2002–2009): Khẳng định CLVT ngực liều thấp giảm 20,3% tỷ lệ tử vong do ung thư phổi so với X quang trên nhóm đối tượng nguy cơ cao (55–74 tuổi, tiền sử hút thuốc lá ≥ 30 gói-năm).
• Thử nghiệm NELSON (Hà Lan - Bỉ): Đánh giá trên 15.792 đối tượng tham gia, kết quả cho thấy tỷ lệ tử vong do ung thư phổi giảm 26% ở nam giới và 61% ở phụ nữ có nguy cơ cao sau 10 năm theo dõi.
• Các thử nghiệm khác: DANTE, DEPISCAN, DLCST, ITALUNG, MILD, UKLS, cùng các chương trình sàng lọc tại Đông Á như TALENT, JECS, CHANCES, K-LUCAS, RuraCSP, CanSPUC.

Về mặt phân loại và quản lý nốt phổi, luận án điểm lại các hướng dẫn quốc tế gồm Fleischner 2017, JSCTS 2013 (Nhật Bản), BTS 2015 (Anh), NCCN 2018 và hệ thống phân loại Lung-RADS phiên bản 1.1 năm 2019 của Hiệp hội Điện quang Hoa Kỳ (ACR). Đồng thời, tác giả đề cập đến các mô hình tính toán xác suất ác tính như mô hình Brock (PLCO2012) và phần mềm Lung Nodule.

Hệ thống / Thử nghiệm	Quốc gia / Tổ chức	Tiêu chí trọng tâm & Điểm cắt can thiệp
NLST (2011)	Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI)	Tầm soát đối tượng 55–74 tuổi, hút thuốc ≥ 30 gói-năm; giảm 20,3% tử vong
NELSON (2010s)	Hà Lan - Bỉ	Đo thể tích và thời gian nhân đôi thể tích (VDT); giảm 26% tử vong ở nam
Lung-RADS 2019	Hiệp hội Điện quang Hoa Kỳ (ACR)	Phân nhóm 0, 1, 2, 3, 4A, 4B, 4X, 4S; nhóm 4B/4X can thiệp chẩn đoán sâu
Fleischner 2017	Hiệp hội Fleischner (quốc tế)	Điểm cắt thay đổi từ theo dõi sang can thiệp đối với nốt đơn độc là > 8 mm
JSCTS 2013	Hội tầm soát ung thư bằng CLVT Nhật Bản	Can thiệp tức thì với nốt đặc/hỗn hợp ≥ 10 mm, nốt kính mờ ≥ 15 mm

Tại Việt Nam, các nghiên cứu giai đoạn 2000–2014 của Nguyễn Công Minh (2011) và Đỗ Kim Quế (2010) chủ yếu tập trung vào vai trò phẫu thuật nội soi lồng ngực để chẩn đoán và điều trị nốt phổi đơn độc. Đến năm 2020, nghiên cứu của Nguyễn Tiến Dũng công bố kết quả sàng lọc ung thư phổi bằng CLVT ngực liều thấp trên 389 bệnh nhân > 60 tuổi có tiền sử hút thuốc lá > 20 gói-năm (tỷ lệ phát hiện ung thư phổi là 1,8% ở lần chụp đầu và 2,3% sau theo dõi). Vị trí của luận án là nghiên cứu chuyên sâu về giá trị chẩn đoán của CLVT ngực liều thấp kết hợp áp dụng hệ thống phân loại Lung-RADS 2019 tại miền Trung Việt Nam, thiết lập mối tương quan giữa đặc điểm chẩn đoán hình ảnh và kết quả mô bệnh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và tiêu chuẩn hình ảnh học

Luận án dựa trên cơ sở phân loại mô bệnh học u phổi của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2015) và hướng dẫn phân loại Lung-RADS 2019 của ACR. Các tiêu chí hình ảnh học trên CLVT được phân tích độc lập và phối hợp:

• Đậm độ nốt phổi: Phân chia thành nốt đặc (solid), nốt kính mờ thuần nhất (pure ground-glass nodule / non-solid) và nốt bán đặc/hỗn hợp (part-solid / mixed).
• Kích thước và phương pháp đo: Đo kích thước trên hình ảnh 2D bằng cách lấy trung bình trục dài nhất và trục ngắn vuông góc trên cùng một mặt phẳng (axial, coronal hoặc sagittal), làm tròn đến một chữ số thập phân theo Lung-RADS 2019. Đo thể tích bằng phần mềm hỗ trợ máy tính LungCAD.
• Thời gian nhân đôi thể tích (VDT): Tổn thương ác tính có VDT dao động từ 30 đến 400 ngày (nốt đặc trung bình 149 ngày, nốt hỗn hợp 457 ngày, nốt kính mờ 813 ngày theo Chiles 2014); nốt ổn định trên 2 năm (730 ngày) được xếp vào nhóm lành tính.
• Tính chất vôi hóa: Cấu trúc có tỷ trọng > 200 HU. Phân loại theo Lillington thành vôi hóa lành tính (toàn bộ, dạng lá đồng tâm > 10% bề mặt, dạng bắp rang trong u mô thừa chiếm 5–50%) và vôi hóa ác tính (vôi hóa lệch tâm, vôi hóa lấm tấm rải rác).
• Thành phần mỡ: Tỷ trọng từ -40 HU đến -120 HU trên lát cắt mỏng, tiêu chuẩn gợi ý u mô thừa (hamartoma).
• Hình thái và đường bờ: Phân loại theo Siegelman thành 4 nhóm (tròn đều, đa thùy, bờ không đều, bờ tua gai/tia mặt trời). Bờ tua gai có giá trị dự báo ác tính từ 88–94% theo Swensen.
• Dấu hiệu cây phế quản khí: Phân loại theo Tsuboi (Type I: phế quản bị cắt cụt; Type II: phế quản bị tắc hẹp; Type III: phế quản bị đè ép; Type IV: phế quản bị xâm lấn). Các type I, II, IV gợi ý khả năng ác tính cao.
• Sự tạo hang và ngấm thuốc: Hang thành mỏng < 4 mm thường lành tính (95%), hang thành dày > 16 mm nham nhở gợi ý ác tính (84–95%). Ngấm thuốc sau tiêm cản quang: tăng < 15 HU gợi ý lành tính, tăng ≥ 20 HU gợi ý ác tính (ngấm thuốc mạnh).

Nguyên lý tối ưu hóa liều xạ

Luận án tuân thủ nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable). Quy trình CLVT liều thường quy phát ra liều hiệu dụng khoảng 7 mSv; trong khi đó, CLVT ngực liều thấp duy trì liều hiệu dụng từ 0,5 đến 1,6 mSv (theo NCCN 2018 khuyến cáo ≤ 1,5 mSv, tối đa ≤ 3 mSv với người có BMI ≤ 30 kg/m²). Việc giảm liều thực hiện thông qua giảm dòng bóng (mAs), giảm điện thế đỉnh (kV), sử dụng các thuật toán tái tạo lặp lại (Iterative Reconstruction - IR) kết hợp các phần mềm tự động điều chỉnh liều như CARE kV và CARE Dose 4D, giúp giảm từ 40–60% liều bức xạ so với thuật toán chiếu ngược có lọc (FBP) mà vẫn bảo đảm độ phân giải chẩn đoán.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp tiến cứu có theo dõi.
• Phương tiện thực hiện: Máy chụp cắt lớp vi tính đa dãy đầu thu (16 dãy), thực hiện chụp lát mỏng (0,5–1 mm), tái tạo đa bình diện (MPR) và phân tích định lượng.
• Phương pháp đối chứng: Tiêu chuẩn vàng là kết quả mô bệnh học thu được từ kỹ thuật sinh thiết xuyên thành ngực dưới hướng dẫn CLVT (sử dụng súng sinh thiết tự động và kim dẫn đường), sinh thiết nội soi phế quản, hoặc phẫu thuật nội soi lồng ngực (VATS).
• Xử lý số liệu: Phân tích độ nhạy (Se), độ đặc hiệu (Sp), giá trị dự báo dương tính (PPV), giá trị dự báo âm tính (NPV), độ chính xác (Acc); xây dựng đường cong ROC xác định điểm cắt kích thước; phân tích hồi quy logistic đa biến nhằm xác định các yếu tố hình ảnh độc lập dự báo nguy cơ ác tính.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Chương này trình bày toàn diện 5 nội dung chính:

1. Tổng quan về nốt phổi: Định nghĩa tổn thương dạng nốt ≤ 30 mm, phân loại nguyên nhân theo bảng bệnh học (u lành tính như u mô thừa, u sụn; u hạt nhiễm trùng như lao, nấm; dị dạng mạch máu; tổn thương ác tính nguyên phát và thứ phát). Trình bày phân loại mô bệnh học ung thư phổi theo WHO 2015 (ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy, ung thư thần kinh nội tiết tế bào nhỏ, ung thư biểu mô tế bào lớn, ung thư biểu mô tuyến vảy). Phân tích các yếu tố nguy cơ chính gồm tuổi tác (> 50–60 tuổi), tiền sử hút thuốc lá tính theo gói-năm (≥ 20–30 gói-năm), tiếp xúc bức xạ radon, bụi amiang và tiền sử bệnh lý xơ sẹo, lao phổi.
2. Các phương pháp chẩn đoán nốt phổi: Đánh giá ưu và nhược điểm của các phương pháp không xâm nhập (X quang ngực thường quy, CLVT ngực liều chuẩn và liều thấp, CHT lồng ngực, xét nghiệm tế bào đờm, dấu ấn ung thư CEA, Cyfra 21-1, ghi hình PET và PET/CT với ngưỡng SUVmax ≥ 2,5, ứng dụng Radiomics trích xuất đặc trưng hình ảnh) và phương pháp xâm nhập (nội soi phế quản định vị, soi phế quản siêu nhỏ, sinh thiết xuyên thành ngực dưới hướng dẫn CLVT, phẫu thuật VATS).
3. Phân loại nốt phổi: Trình bày chi tiết bảng phân loại Lung-RADS 2019 của ACR từ nhóm 0 đến nhóm 4 (4A, 4B, 4X, 4S); so sánh với các bảng phân loại Fleischner 2017, JSCTS 2013 và mô hình dự báo xác suất ác tính Brock (PLCO2012).
4. Liều chiếu xạ và kỹ thuật chụp CLVT ngực liều thấp: Phân tích cơ chế bức xạ ion hóa, tiêu chuẩn liều hiệu dụng (Effective Dose = DLP × k, với k = 0,014), các giải pháp công nghệ giảm liều (FBP, Iterative Reconstruction, CARE kV, CARE Dose 4D).
5. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước: Tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn quốc tế (NLST, NELSON, ELCAP, ALCA) và các công trình nghiên cứu can thiệp, phẫu thuật nốt phổi tại Việt Nam.

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu, thu thập dữ liệu và phân tích hình ảnh:

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân được phát hiện nốt mờ nhu mô phổi, đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn (nốt phổi kích thước ≤ 30 mm trên CLVT) và tiêu chuẩn loại trừ (hồ sơ không đầy đủ, nốt tổn thương do chấn thương cấp tính hoặc không có kết quả mô bệnh học đối chứng).
• Quy trình kỹ thuật CLVT liều thấp: Thực hiện trên máy CLVT 16 dãy đầu thu; các thông số kỹ thuật được tối ưu hóa nhằm giảm liều chiếu xạ xuống mức ≤ 1,5 mSv mà vẫn đảm bảo độ sắc nét cấu trúc nhu mô phổi. Quy trình chụp bao gồm khảo sát không tiêm thuốc cản quang trên toàn bộ trường phổi và khảo sát sau tiêm cản quang đối với các trường hợp nốt nghi ngờ cần đánh giá động học ngấm thuốc.
• Quy trình sinh thiết và giải phẫu bệnh: Thực hiện sinh thiết xuyên thành ngực dưới định vị CLVT bằng kim đồng trục và súng sinh thiết tự động, bệnh phẩm được cố định và nhuộm mô bệnh học theo phân loại WHO 2015.
• Phân loại Lung-RADS 2019: Đánh giá độc lập từng nốt phổi dựa trên kích thước, đậm độ, tốc độ phát triển và các đặc điểm hình thái kèm theo để xếp vào các phân nhóm tương ứng.

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 3 trình bày các kết quả định lượng từ mẫu nghiên cứu qua hệ thống bảng và biểu đồ:

• Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu: Phân bố về nhóm tuổi, giới tính, tiền sử hút thuốc lá (số gói-năm), tiền sử bệnh lý bản thân/gia đình, triệu chứng lâm sàng và lý do vào viện.
• Đặc điểm hình ảnh trên CLVT ngực liều thấp:
  • Kích thước và đậm độ: Tỷ lệ phân bố nốt đặc, nốt bán đặc và nốt kính mờ; sự phân bố kích thước trung bình của nốt lành tính so với nốt ác tính.
  • Hình thái và cấu trúc bên trong: Kiểu vôi hóa (dạng bắp rang, đồng tâm, lệch tâm, lấm tấm), sự hiện diện của mô mỡ (-40 đến -120 HU), hình dạng nốt (tròn, đa thùy, bờ tua gai), dấu hiệu cây phế quản khí theo phân loại Tsuboi, hình ảnh tạo hang và độ dày thành hang.
  • Dấu hiệu kèm theo: Co kéo rãnh liên thùy/màng phổi, ngấm thuốc cản quang không đồng nhất, hoại tử trung tâm, phì đại hạch trung thất và tổn thương thứ phát ngoài phổi (như tuyến thượng thận).
• Phân loại nốt phổi theo Lung-RADS 2019: Tỷ lệ phân bố bệnh nhân vào các nhóm Lung-RADS 1, 2, 3, 4A, 4B, 4X.
• Giá trị chẩn đoán của CLVT liều thấp và Lung-RADS 2019:
  • Độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự báo dương tính, giá trị dự báo âm tính của từng dấu hiệu hình ảnh đơn lẻ (bờ tua gai, phế quản cắt cụt, ngấm thuốc ≥ 20 HU, vôi hóa lệch tâm).
  • Giá trị chẩn đoán khi kết hợp kích thước với 1 hoặc 2 đặc điểm hình ảnh nghi ngờ.
  • Diện tích dưới đường cong ROC (AUC) xác định giá trị dự báo nguy cơ ác tính của nốt phổi và giá trị của phân nhóm Lung-RADS 4B, 4X.
  • Mô hình hồi quy logistic đa biến xác định các yếu tố độc lập có ý nghĩa dự báo bản chất ác tính của nốt phổi.
  • Tương quan giữa kết quả phân loại Lung-RADS với chẩn đoán mô bệnh học sau sinh thiết/phẫu thuật (tỷ lệ ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy, hamartoma, u hạt lao...).

Chương 4: BÀN LUẬN

Chương 4 phân tích, so sánh các phát hiện của nghiên cứu với các công trình y văn trong nước và quốc tế:

• Bàn luận về mối liên quan giữa các yếu tố dịch tễ (tuổi, thuốc lá) với nguy cơ ung thư phổi trong mẫu nghiên cứu.
• Phân tích ý nghĩa chẩn đoán của từng đặc trưng hình thái trên CLVT liều thấp: giá trị đặc hiệu của bờ tua gai, hình ảnh phế quản cắt cụt (Tsuboi type I/II), tính chất ngấm thuốc và hoại tử trung tâm.
• Đánh giá tính chính xác và độ an toàn của kỹ thuật chụp CLVT liều thấp: mức độ giảm liều chiếu xạ thực tế so với liều thường quy mà không làm suy giảm chất lượng hình ảnh chẩn đoán.
• Bàn luận về tính khả thi, độ nhạy và độ đặc hiệu của bảng phân loại Lung-RADS 2019 trong việc định hướng chỉ định can thiệp sinh thiết (đặc biệt ở nhóm 4B và 4X), giúp hạn chế sinh thiết không cần thiết cho các nốt lành tính (nhóm 1–3).
• Đánh giá vai trò của sinh thiết phổi qua thành ngực dưới hướng dẫn CLVT trong việc xác định bản chất mô học của các nốt phổi nhỏ.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã nêu ra các đóng góp cụ thể về mặt khoa học và thực tiễn lâm sàng:

1. Về mặt lý luận và khoa học:

   • Cung cấp dữ liệu thực chứng về đặc điểm hình ảnh học của các nốt phổi trên CLVT liều thấp ở bệnh nhân Việt Nam.
   • Xác lập giá trị chẩn đoán (độ nhạy, độ đặc hiệu, diện tích dưới đường cong ROC) của hệ thống phân loại Lung-RADS phiên bản 1.1 năm 2019 kết hợp các dấu hiệu hình ảnh chuyên sâu (bờ tua gai, dấu hiệu phế quản, tính chất ngấm thuốc, vôi hóa lệch tâm).
   • Xây dựng mô hình hồi quy logistic đa biến tích hợp các biến số hình ảnh nhằm ước tính xác suất ác tính của nốt phổi, nâng cao độ chính xác so với việc chỉ dựa vào kích thước tổn thương đơn thuần.

2. Về mặt thực tiễn y tế:

   • Chứng minh tính an toàn và hiệu quả của kỹ thuật chụp CLVT ngực liều thấp (giảm liều chiếu xạ > 50% so với liều thường quy, dao động từ 0,5–1,6 mSv), bảo đảm chất lượng hình ảnh chẩn đoán phục vụ sàng lọc và theo dõi định kỳ.
   • Chuẩn hóa quy trình phân loại và xử trí nốt phổi theo Lung-RADS 2019, giúp các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và lâm sàng đưa ra quyết định theo dõi hay can thiệp sinh thiết/phẫu thuật một cách chính xác, hạn chế can thiệp xâm lấn đối với các nốt lành tính và tránh bỏ sót tổn thương ung thư giai đoạn sớm.
   • Khẳng định tính chính xác và độ an toàn của kỹ thuật sinh thiết xuyên thành ngực dưới hướng dẫn CLVT đối với các nốt phổi nguy cơ cao (nhóm Lung-RADS 4B, 4X).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Mẫu nghiên cứu được thu thập tại hai cơ sở y tế chuyên khoa (Bệnh viện Trường ĐHYD Huế và Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng), tập trung vào nhóm bệnh nhân có chỉ định can thiệp mô bệnh học, chưa đại diện cho toàn bộ quần thể dân số sàng lọc ngoài cộng đồng.
  • Nghiên cứu sử dụng hệ thống máy CLVT 16 dãy đầu thu; việc áp dụng trên các dòng máy đa dãy cao hơn (64, 128 dãy hoặc công nghệ Dual Source) cần tiếp tục được khảo sát thêm để tối ưu hóa liều xạ và thời gian chụp.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng triển khai mô hình sàng lọc bằng CLVT ngực liều thấp đa trung tâm trên các nhóm đối tượng nguy cơ cao tại cộng đồng.
  • Tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích định lượng Radiomics vào quy trình phân loại tự động nốt phổi theo Lung-RADS.
  • Theo dõi dọc dài hạn (trên 2 năm) sự thay đổi thể tích và VDT của các nốt phổi thuộc nhóm Lung-RADS 2, 3 để hoàn thiện chiến lược quản lý nốt phổi không can thiệp phẫu thuật.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh: Nắm vững quy trình kỹ thuật chụp CLVT ngực liều thấp, nguyên lý tối ưu hóa liều bức xạ (CARE kV, CARE Dose 4D, IR), kỹ thuật đo kích thước 2D/3D và áp dụng chuẩn xác bảng phân loại Lung-RADS 2019 trong thực hành đọc phim hàng ngày.
• Bác sĩ Hô hấp, Ung bướu và Phẫu thuật Lồng ngực: Sử dụng bảng phân loại Lung-RADS 2019 và mô hình dự báo nguy cơ ác tính để thống nhất chỉ định theo dõi định kỳ, chụp PET/CT, sinh thiết xuyên thành ngực hoặc phẫu thuật nội soi VATS cho từng nhóm nốt phổi.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Điện quang, Ung bướu: Tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa chẩn đoán hình ảnh không xâm nhập và đối chứng giải phẫu bệnh, cách thức xử lý thống kê đường cong ROC và hồi quy đa biến.

Câu hỏi thường gặp

1. Kích thước chuẩn của nốt phổi được định nghĩa trong luận án là bao nhiêu? Nốt phổi được định nghĩa là tổn thương dạng nốt khu trú trong nhu mô phổi có đường kính lớn nhất ≤ 30 mm, giới hạn rõ và không kèm theo tổn thương nhu mô phổi xung quanh. Các tổn thương có kích thước > 30 mm được quy ước là khối mờ và có nguy cơ ác tính cao.

2. Liều chiếu xạ của CLVT ngực liều thấp khác biệt như thế nào so với CLVT thường quy? Quy trình CLVT ngực liều thường quy có liều hiệu dụng trung bình khoảng 7 mSv. Chụp CLVT ngực liều thấp giảm được trên 50% liều xạ (thực tế dao động từ 0,5 đến 1,6 mSv, khuyến cáo theo NCCN 2018 là ≤ 1,5 mSv và tối đa ≤ 3 mSv với người có BMI ≤ 30 kg/m²), tương đương liều hấp thụ thấp nhưng vẫn duy trì đầy đủ chất lượng hình ảnh để phát hiện và đánh giá chi tiết nốt phổi.

3. Tiêu chuẩn vôi hóa lành tính và ác tính trên CLVT được xác định như thế nào? Một cấu trúc được xác định có vôi hóa khi tỷ trọng đo được > 200 HU. Vôi hóa gợi ý lành tính gồm: vôi hóa toàn bộ nốt, vôi hóa dạng lá đồng tâm (> 10% bề mặt) và vôi hóa kiểu bắp rang (điển hình của u mô thừa, gặp trong 5–50%). Vôi hóa gợi ý ác tính gồm: vôi hóa lệch tâm hoặc vôi hóa lấm tấm rải rác ngoại vi của khối u.

4. Phân nhóm Lung-RADS 4 trong bảng phân loại 2019 bao gồm những phân nhóm nhỏ nào và định hướng xử trí ra sao? Nhóm Lung-RADS 4 gồm:

• 4A (Nghi ngờ, nguy cơ ác tính 5–15%): Chụp CLVT ngực liều thấp sau 3 tháng; cân nhắc PET/CT nếu phần đặc ≥ 8 mm.
• 4B (Rất nghi ngờ, nguy cơ ác tính > 15%): Chụp CLVT ngực có/không tiêm thuốc cản quang, PET/CT và/hoặc can thiệp mô bệnh học (sinh thiết/phẫu thuật).
• 4X (Rất nghi ngờ, nguy cơ ác tính > 15%): Tổn thương thuộc nhóm 3 hoặc 4 kèm theo các dấu hiệu hình ảnh nghi ngờ ác tính cao bổ sung (bờ tua gai, phế quản cắt cụt...); chỉ định chụp PET/CT nếu phần đặc ≥ 8 mm hoặc theo dõi sau 1 tháng nếu là nốt mới xuất hiện.

5. Thời gian nhân đôi thể tích (VDT) có ý nghĩa như thế nào trong phân biệt nốt lành tính và ác tính? Thời gian nhân đôi thể tích (thời gian để nốt tăng gấp đôi thể tích, tương đương tăng 26% đường kính) của nốt ác tính thường dao động từ 30 đến 400 ngày (nốt đặc trung bình 149 ngày, nốt hỗn hợp 457 ngày, nốt kính mờ 813 ngày). Nếu nốt tăng kích thước quá nhanh (VDT < 30 ngày) thường hướng đến nguyên nhân nhiễm trùng; nếu nốt ổn định kích thước sau 2 năm (730 ngày) thì được coi là tổn thương lành tính.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Thị Ngọc Hà đã làm rõ giá trị chẩn đoán của cắt lớp vi tính ngực liều thấp đối với các nốt mờ nhu mô phổi, chứng minh kỹ thuật này bảo đảm chất lượng hình ảnh tương đương chụp thường quy nhưng giảm đáng kể liều tia xạ cho bệnh nhân. Công trình đã chuẩn hóa việc áp dụng hệ thống phân loại Lung-RADS 2019 và phân tích các đặc trưng hình ảnh có giá trị dự báo ác tính cao, thiết lập mối tương quan chặt chẽ với kết quả mô bệnh học. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng phục vụ công tác sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư phổi và tối ưu hóa chiến lược can thiệp sinh thiết tại các cơ sở y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ NỐT PHỔI 1. Khái niệm Nốt phổi (NP) được định nghĩa là các tổn thương dạng nốt khu trú trong nhu mô phổi có đường kính ≤ 30mm, bao gồm cả nốt phổi đặc, nốt hỗn hợp hay hình ảnh kính mờ. Theo y văn trước đây, kích thước NMP thay đổi từ 1 đến 6 cm nhưng quy ước ngày nay cho đường kính NMP là ≤ 30 mm; các tổn thương có kích thước >30 mm được gọi là khối mờ và phải được xem là ác tính cho đến khi được xác định rõ ràng [15], [67], [70], [73], [80], [97].

Tần suất Nốt phổi đơn độc được phát hiện trong 0,09-0,2% các trường hợp chụp X quang ngực thẳng [148]. Tỷ lệ ác tính của các NMP thay đổi từ 5 đến 69% theo các kết quả nghiên cứu khác nhau [95], [156]. Yếu tố trọng tâm tạo nên sự khác biệt này là mẫu nghiên cứu và phương tiện kỹ thuật hình ảnh được sử dụng. Kỹ thuật chụp CLVT ngực có thể phát hiện nốt phổi nhạy hơn gấp 3-4 lần phim X quang thường quy và trong số đó, trên phần lớn là nốt lành tính [156].

Tuy nhiên, trong các mẫu nghiên cứu không chọn lọc, kết quả cho thấy tỷ lệ các nốt phổi ác tính gặp trong khoảng 20-40% trường hợp [50], [61], [83], [96], [118], [156]. Theo số liệu Globocan năm 2020, ung thư phổi là ung thư phổ biến nhất đối với nam và đứng thứ 2 đối với cả hai giới, ước tính có 2,2 triệu trường hợp mắc mới ung thư phổi, chiếm 11,4% trong tổng số ung thư và 1,79 triệu trường hợp tử vong do ung thư phổi chiếm 18% trong tổng số ung thư xảy ra trên toàn thế giới [147]. Nguyễn Tiến Dũng (2020) sàng lọc ung thư phổi trên mẫu 389 bệnh nhân > 60 tuổi có hút thuốc lá > 20 gói năm có tỷ lệ mắc ung thư phổi sau chụp CLVT ngực liều thấp sàng lọc là 1,8% và sau phối hợp theo dõi là 2,3% [3] 3 1. Nguyên nhân nốt phổi Bảng 1.

Nguyên nhân của nốt phổi [23], [53], [104], [156]. Loại nguyên Bệnh thực thể nhân - Ung thư biểu mô phế quản phổi nguyên phát (ung thư biểu mô tuyến, ung thư tuyến thể lepidic, ung thư biểu mô tế bào vảy, ung thư thần kinh nội tiết típ tế bào nhỏ, ung thư biểu mô tế bào lớn) U ác tính - Lymphoma, carcinoid, sarcoma phổi nguyên phát, plasmacytoma - Di căn phổi (Đại tràng, vú, thận, đầu cổ, tế bào mầm, tuyến giáp, u hắc tố, sarcoma,.) U lành tính U mô thừa, u sụn lành tính, u xơ, u mỡ, u cơ trơn - U hạt (Lao, nấm), u hạt Wegener, nhiễm trùng cơ hội Nhiễm trùng - Viêm phổi tròn, áp xe, viêm phổi khu trú tổ chức hóa hoặc viêm - Xơ sẹo, nốt hoại tử trong viêm khớp dạng thấp Phình động mạch phổi, giãn tĩnh mạch phổi, dị dạng động tĩnh Mạch máu mạch phổi, nhồi máu phổi, tụ máu, u máu. Bẩm sinh Bất sản phế quản, u nang phế quản, phổi biệt lập Khác Hạch bạch huyết phổi, xẹp phổi tròn, nút nhầy, sẹo xơ…. Nguyên nhân của NMP là rất đa dạng, có thể lành tính hay ác tính.

Trước một tổn thương dạng nốt mờ trên X quang phổi, việc đầu tiên là phải khẳng định nốt tổn thương có nguồn gốc từ nhu mô phổi, không phải là một nốt màng phổi, trung thất hay thành ngực. Nguyên nhân ác tính hay gặp nhất của NMP là ung thư biểu mô phế quản phổi nguyên phát, trong đó ung thư biểu mô tuyến là loại hay gặp nhất còn ung thư biểu mô tế bào nhỏ hiếm hơn. Trong các NMP lành tính, 80% là các u hạt nhiễm khuẩn (granuloma), 10% là u mô thừa (teratoma) và 10% còn lại là do các nguyên nhân khác [62], [66], [104], [106], [133], [157]. Phân loại típ mô bệnh học u phổi Bảng 1.

Phân loại mô bệnh học U phổi theo WHO 2015 [129] Típ mô bệnh học Típ mô bệnh học A. U BIỂU MÔ IX. UTBM khác và dưới nhóm I. UTBM dạng tuyến nước bọt II.

UTBM tế bào vảy XI. UTBM thần kinh nội tiết XII. Tổn thương tiền xâm lấn C. U NGUỒN GỐC BẠCH MẠCH VI.

Ung thư biểu mô tế bào lớn D. U LẠC CHỖ NGUỒN GỐC KHÁC VII. UTBM tuyến vảy E. DI CĂN PHỔI VIII.

UTBM dạng sarcoma Ghi chú: Bảng phân loại đầy đủ ở phụ lục 3 1. Các yếu tố nguy cơ ung thư phổi Các yếu tố nguy cơ của ung thư phổi phải kể đến đầu tiên là hút thuốc lá, đặc biệt là bệnh nhân nam giới > 50 tuổi và hút thuốc lá ≥ 30 gói năm. Ngoài ra còn các yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi khác như phơi nhiễm asbestos, bức xạ radon, hút thuốc lá thụ động, hay có tiền sử u nguyên phát ngoài phổi [23], [43], [63], [79], [91], [92],… Hút thuốc lá là nguyên nhân của trên 80% ung thư biểu mô phổi, thường là dạng vảy hoặc loại tế bào nhỏ. Vai trò sinh ung thư của thuốc lá đã được nhiều công trình khẳng định, nguy cơ ung thư phổi tăng lên ở người hút thuốc lá nhiều, hút từ tuổi trẻ, thời gian hút kéo dài và không bỏ thuốc.

Tỷ lệ tử vong do ung thư phổi ở người nghiện thuốc lá cao hơn 10-15 lần người không nghiện thuốc lá [1], [146]. Ngoài thuốc lá là yếu tố nguy cơ chính, các yếu tố từ môi trường như chất thải công nghiệp (naphtathy lamin, Hydrocarbon đa vòng thơm, hắc ín bay hơi); các chất bụi như Amiant, Berylli hoặc các chất như Niken, Crom, thạch tín…cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Y văn thế giới cũng đã xác nhận, bức xạ ion hóa có thể gây ung thư ở hầu như tất cả các cơ quan trong đó có ung thư phổi [1], [104]. 5 Tuổi bệnh nhân và kích thước nốt phổi cũng được nhiều khuyến cáo đề cập đến như là các yếu tố nguy cơ chính.

David Ost khuyến cáo các yếu tố nguy cơ cao ung thư phổi bao gồm: - Các nốt phổi kích thước ≥23mm hoặc nốt có bờ tua gai, không đều; - Các nốt phổi ở trên bệnh nhân có một trong các đặc điểm: Tuổi > 60 và/ hoặc hút thuốc lá ≥1 gói/ ngày; không bỏ thuốc lá; cá nhân có tiền sử ung thư; phơi nhiễm bụi phổi [104]. Theo Mạng lưới Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Comprehensive Cancer Network - NCCN) 2018, nhóm nguy cơ cao UTP bao gồm: - Những đối tượng từ 55-74 tuổi với tiền sử hút thuốc lá ≥30 gói-năm; hiện tại chưa bỏ hoặc đã bỏ <15 năm hoặc - Những đối tượng ≥50 tuổi với tiền sử hút thuốc lá ≥20 gói-năm, kèm theo ≥ 1 yếu tố nguy cơ UTP khác. Nhóm nguy cơ cao là đối tượng được NCCN khuyến cáo sàng lọc UTP bằng chụp CLVT ngực liều thấp [145]. Nam giới lớn tuổi 55-74 tuổi và hút thuốc lá ≥30 gói-năm cũng đã được Hội lồng ngực Mỹ khuyến cáo từ năm 2011, sau khi có kết quả của NLST [18].

Nhóm nguy cơ cao mắc ung thư phổi theo Fleischner 2017 (với độ ác tính dự báo > 65%) bao gồm bệnh nhân lớn tuổi, hút thuốc lá nạng, có tiền sử ung thư và kích thước nốt lớn [70], [107]. Các tổn thương cũ, chấn thương xơ sẹo ở phổi, dày dính màng phổi, tổn thương lao, đặc biệt là viêm phế quản mạn tính, di truyền cũng góp phần tăng nguy cơ ung thư phổi [1]. Đặc điểm hình ảnh nốt phổi trên cắt lớp vi tính ngực 1. Đậm độ của nốt phổi - Dựa theo tỷ trọng trên CLVT, NMP được chia làm 3 nhóm chính bao gồm nốt đặc (solid nodule), nốt kính mờ đồng nhất (ground glass density nodule, non solid nodule), nốt hỗn hợp (part solid nodule, mixed nodule).

Nốt đặc chiếm tỷ lệ gặp cao nhất [23], [63], [128]. - Mặc dù tổn thương nốt đặc là thường gặp hơn nhưng khả năng ác tính thấp hơn nốt hỗn hợp và nốt kính mờ. Nguyên nhân viêm nhiễm ở phổi, đặc biệt là lao 6 và nấm thường tạo ra các nốt đặc, diễn tiến có thể vôi hóa và gợi ý tổn thương lành tính. Nốt hỗn hợp thường là sự phát triển trên một nốt kính mờ, một tổn thương nốt kính mờ sau một thời gian sẽ tăng kích thước và mật độ tế bào tạo nên phần đặc biểu hiện của tổn thương ác tính tiến triển nhanh; hoặc tổn tương dạng kính mờ xung quanh nốt đặc có thể là một sự lan tràn của tế bào ác tính [120], [156].

Nốt kính mờ C. Nốt hỗn hợp Hình 1. Đậm độ của nốt phổi [85] 1. Kích thước: - Kích thước nốt phổi là một đặc điểm quan trọng vì khả năng ác tính tỷ lệ thuận với kích thước của nốt.

Các tổn thương >30 mm được gọi là khối mờ và có tỷ lệ ác tính lên tới 93-97%. Nốt càng nhỏ càng có khả năng lành tính: 80% các nốt phổi lành tính có đường kính <20 mm. Tuy nhiên, chỉ với kích thước nhỏ không thể loại trừ được UTP, bởi vì 15% nốt phổi ác tính có đường kính <10 mm và gần 42% nốt ác tính <20 mm [23], [63], [145], [148], [156]. - Các nốt phổi càng nhỏ thì càng nhiều khả năng lành tính, đơn vị tính milimet (mm).

Nhiều tác giả đã sử dụng đặc điểm về kích thước nốt phổi như là một tiêu chí độc lập để đánh giá về tính chất lành tính – ác tính [65], [85], [148]. - Theo khuyến cáo của Fleischner 2017, đo kích thước nốt phổi có thể đo kích thước 3 chiều trên 2D hoặc đo thể tích khối trên 3D. Đo trên 2D thì kích thước nốt sẽ được tính trung bình của trục dài (kích thước lớn nhất) và trục ngắn vuông góc trên cùng một mặt phẳng, bất kỳ đó là axial, coronal hay sagital. Hướng dẫn này mới so với các khuyến cáo trước đây, chỉ đo trên mặt phẳng axial.

Kích thước này sẽ được làm tròn thành số nguyên. Trong trường hợp nốt bán đặc thì phần đặc của nốt phổi cũng phải được đo riêng theo nguyên tắc trung bình kích thước nêu trên 7 [21]. Lung-RADS 2019 cũng hướng dẫn cách đo tương tự nhưng làm tròn đến một chữ số thập phân [15]. Nốt kính mờ Nốt hỗn hợp Nốt đặc Hình 1.

Cách đo kích thước nốt phổi [21]. Theo hướng dẫn của Fleischner 2017 và Lung-RADS 2019 - Sử dụng chương trình LungCAD để đo thể tích khối của tổn thương, đơn vị tính milimet khối (mm3). Nếu một nốt phổi là ác tính thì tiến triển tự nhiên của nó chắc chắn sẽ tăng kích thước trên các hình theo dõi [24], [137], [152].