Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp luật về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân quận Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân quận Kiến An, thành phố Hải Phòng Chương 3: Quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân quận Kiến An, thành phố Hải Phòng. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN QUẬN 1. Khái quát chung về Viện kiểm sát nhân dân 1. Vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân VKSND là một trong những thiết chế quan trọng trong bộ máy nhà nƣớc ở nƣớc ta.
Vị trí và vai trò của VKSND đã đƣợc quy định rõ ràng trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan, với chức năng chủ yếu là thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tƣ pháp, đảm bảo pháp luật đƣợc thi hành đúng đắn, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, giữ vững an ninh trật tự xã hội. VKSND là cơ quan có nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tƣ pháp của nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam [40]. Quyền công tố, theo Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức VKSND, là quyền nhân danh Nhà nƣớc thực hiện trách nhiệm truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những hành vi vi phạm pháp luật hình sự. VKSND đồng thời có trách nhiệm giám sát việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động tƣ pháp, nhằm đảm bảo rằng 6 tất cả các quyết định của các cơ quan tƣ pháp đều hợp pháp và đúng đắn.
Khoản 1 Điều 4 Luật Tổ chức VKSND năm 2014 quy định: “Kiểm sát hoạt động tƣ pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tƣ pháp, đƣợc thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thƣơng mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tƣ pháp; các hoạt động tƣ pháp khác theo quy định của pháp luật”. VKSND có vị trí độc lập tƣơng đối với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nƣớc. Điều này nhằm bảo đảm tính khách quan và minh bạch trong quá trình thực thi quyền lực nhà nƣớc, cũng nhƣ bảo vệ quyền con ngƣời và quyền công dân. VKSND có mối quan hệ mật thiết nhƣng đồng thời cũng mang tính độc lập với các cơ quan tƣ pháp và hành pháp khác.
Trong mối quan hệ với TAND, VKSND có quyền tham gia vào quá trình xét xử vụ án hình sự, dân sự và hành chính để đảm bảo việc tuân thủ pháp luật trong toàn bộ quá trình tố tụng. VKSND không chỉ tham gia vào việc thực hành quyền công tố tại TAND mà còn có trách nhiệm giám sát việc xét xử nhằm đảm bảo các quyết định của tòa án không vi phạm pháp luật. Với cơ quan điều tra, VKSND có quyền kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra tội phạm, từ việc khởi tố đến kết thúc điều tra. Vai trò này của VKSND nhằm ngăn chặn những hành vi xâm phạm quyền con ngƣời, quyền công dân trong quá trình điều tra và truy tố.
Nhƣ vậy, VKSND có vị trí đặc biệt quan trọng trong bộ máy nhà nƣớc, đảm bảo pháp luật đƣợc thực thi một cách nghiêm túc và đúng đắn, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và lợi ích công cộng. Tuy nhiên, để đáp ứng 7 yêu cầu ngày càng cao của xã hội và đối mặt với các thách thức mới, VKSND cần tiếp tục hoàn thiện cả về tổ chức và nghiệp vụ, không ngừng cải tiến để trở thành một trụ cột vững chắc trong hệ thống pháp luật Việt Nam. VKSND có vai trò quan trọng trong bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nƣớc và nhân dân. Thông qua công tác kiểm sát, VKSND giúp ngăn chặn các hành vi xâm phạm pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của ngƣời dân và bảo đảm sự công bằng, minh bạch trong hoạt động tƣ pháp.
Sự hiện diện của VKSND còn giúp củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật và cơ quan tƣ pháp của nhà nƣớc. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xã hội đang ngày càng phát triển, các mối quan hệ xã hội trở nên phức tạp hơn, yêu cầu tính công bằng và minh bạch trong quá trình thực thi pháp luật ngày càng cao. Bên cạnh đó, VKSND cũng có một số vai trò khác trong xây dựng pháp luật và hợp tác quốc tế. Một trong những chức năng chính của VKSND là thực hiện quyền công tố, tức là đại diện cho nhà nƣớc trong việc truy tố các cá nhân hoặc tổ chức bị nghi ngờ vi phạm pháp luật.
VKSND là cơ quan duy nhất tham gia vào toàn bộ các giai đoạn (khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án) theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, do đó, VKSND có thẩm quyền tham gia vào tất cả các lĩnh vực (tố tụng tƣ pháp hình sự, dân sự, hành chính, thi hành án,…) trong hoạt động tƣ pháp [33]. VKSND có quyền quyết định việc truy tố các bị can, tham gia vào quá trình điều tra, và có thể yêu cầu điều tra bổ sung nếu có sai phạm hoặc chƣa đủ chứng cứ. VKSND giữ vai trò trong việc giám sát quy trình tố tụng hình sự từ giai đoạn khởi tố, điều tra, xét xử đến thi hành án, bảo đảm tính công bằng và khách quan của quá trình xét xử. VKSND có trách nhiệm giám sát toàn bộ hoạt động tƣ pháp, bao gồm việc tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra, xét xử, thi hành án, và các hoạt 8 động khác của cơ quan tƣ pháp.
Điều này giúp ngăn chặn các hành vi sai trái hoặc vi phạm quyền lợi của công dân trong quá trình tƣ pháp. Thông qua việc giám sát và bảo đảm việc thực thi đúng đắn các quy định pháp luật, VKSND có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con ngƣời [22], đặc biệt là quyền đƣợc xét xử công bằng và quyền đƣợc bảo vệ khi bị tố cáo. VKSND có trách nhiệm bảo vệ lợi ích của nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Điều này bao gồm việc tham gia giải quyết các vụ án dân sự, kinh tế, lao động và hành chính, nhằm bảo đảm các quyết định của cơ quan tƣ pháp tuân thủ đúng pháp luật, không gây thiệt hại cho lợi ích công cộng và quyền lợi hợp pháp của cá nhân.
VKSND có vai trò trong việc phòng, chống tham nhũng thông qua ba phƣơng diện: Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tƣ pháp ngay từ khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đến việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đối với các vụ án tham nhũng, chức vụ; điều tra các tội phạm về tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tƣ pháp thuộc thẩm quyền theo quy định của pháp luật; qua thực hiện chức năng, nhiệm vụ, VKSND chủ động phối hợp với các cơ quan để tham mƣu cho các cấp ủy lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan tiến hành tố tụng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng; kiến nghị với cấp có thẩm quyền đề ra các biện pháp khắc phục thiếu sót trong quản lý kinh tế, xã hội, phòng ngừa tội phạm tham nhũng [31].Việc này góp phần vào việc xây dựng một hệ thống quản lý minh bạch, công bằng. VKSND có vai trò trong việc tham gia xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, thông qua việc đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến tố tụng hình sự, dân sự và các lĩnh vực khác liên quan đến hoạt động tƣ pháp. Những đề xuất này xuất phát từ thực tiễn hoạt động kiểm sát, giúp pháp luật ngày càng hoàn thiện và phù hợp với thực tế. VKSND còn tham gia vào việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp lý, đặc biệt trong các vấn đề nhƣ 9 phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, hỗ trợ tƣ pháp và dẫn độ tội phạm.
Điều này giúp nâng cao hiệu quả trong việc chống lại các loại tội phạm phức tạp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc hội nhập và phát triển hệ thống tƣ pháp quốc gia. Nhƣ vậy, vai trò của VKSND là vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ quyền con ngƣời, bảo đảm pháp chế, và duy trì sự công bằng trong xã hội. VKSND không chỉ thực hiện quyền công tố, mà còn có trách nhiệm kiểm sát các hoạt động tƣ pháp, bảo vệ lợi ích của nhà nƣớc và xã hội, tham gia xây dựng pháp luật và hợp tác quốc tế. Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân VKSND là một trong những cơ quan quan trọng của hệ thống tƣ pháp Việt Nam, đƣợc quy định trong Hiến pháp và pháp luật, đóng vai trò đặc biệt trong việc đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, và Nhà nƣớc.
Để thực hiện vị trí, vai trò của mình, VKSND thực hiện quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tƣ pháp. Ngoài ra, VKSND cũng thực hiện một số hoạt động khác. Thực hành quyền công tố Một trong những chức năng quan trọng nhất của VKSND là thực hành quyền công tố, tức là đại diện cho Nhà nƣớc truy tố những cá nhân hoặc tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Chức năng này bắt đầu từ giai đoạn điều tra, khi VKSND tham gia giám sát hoạt động điều tra của cơ quan công an, nhằm đảm bảo việc thu thập chứng cứ diễn ra công bằng và hợp pháp.
Trong quá trình này, VKSND có quyền quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Sau khi vụ án đƣợc đƣa ra xét xử, kiểm sát viên của VKSND giữ vai trò công tố viên, trình bày các bằng chứng, luận tội trƣớc tòa án và yêu cầu hình phạt tƣơng ứng cho bị cáo. Đây là khâu quan trọng nhằm 10 bảo vệ trật tự pháp luật và đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều bị xử lý theo đúng quy định. Kiểm sát hoạt động tư pháp Chức năng kiểm sát hoạt động tƣ pháp là một nhiệm vụ quan trọng khác của VKSND, nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, và thi hành án [23].