phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn đƣợc kết cấu theo 3 chƣơng, 9 tiết. Chƣơng 1: Hình thức cung cấp thông tin phục vụ công tác tuyên truyền miệng của Đảng - một số vấn đề lý luận Chƣơng 2: Hình thức cung cấp thông tin phục vụ công tác tuyên truyền miệng của Đảng ở Ban Tuyên giáo Trung ƣơng - thực trạng và những vấn đề đặt ra Chƣơng 3: Quan điểm và giải pháp đổi mới hình thức cung cấp thông tin phục vụ công tác tuyên truyền miệng của Đảng ở Ban Tuyên giáo Trung ƣơng trong thời gian tới 13 Chƣơng 1 HÌNH THỨC CUNG CẤP THÔNG TIN PHỤC VỤ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN MIỆNG CỦA ĐẢNG - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Công tác tuyên truyền miệng của Đảng 1. Một số khái niệm - Khái niệm tuyên truyền Thuật ngữ tuyên truyền đã đƣợc nhiều nhà khoa học đề cập tới, với những cách tiếp cận khác nhau.
Nhiều ý kiến cho rằng, thuật ngữ tuyên truyền xuất hiện vào khoảng trên 400 năm trƣớc đây và dùng để chỉ hoạt động của các nhà truyền giáo ở nhà thờ Thiên chúa giáo, nhằm thuyết phục, lôi kéo những ngƣời khác đi theo đức tin của tôn giáo này. Về cơ bản, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tuyên truyền là quá trình truyền bá lý luận vào thực tiễn cuộc sống bằng cách tác động vào nhận thức, thái độ, hành vi của con ngƣời và xã hội. Từ điển chính trị của Liên Xô định nghĩa: "Tuyên truyền là giải thích, phổ biến một tƣ tƣởng, học thuyết, lý luận chính trị nào đó". Cuốn “Nguyên lý công tác tƣ tƣởng” của tác giả Lƣơng Khắc Hiếu viết, trong Đại Bách khoa toàn thƣ Liên Xô, thuật ngữ tuyên truyền có hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
Với nghĩa rộng, tuyên truyền là sự truyền bá những quan điểm, tƣ tƣởng về chính trị, triết học, khoa học… nhằm biến những quan điểm, tƣ tƣởng ấy thành ý thức xã hội, thành hành động cụ thể của quần chúng. Còn nghĩa hẹp, tuyên truyền là truyền bá những quan điểm lý luận nhằm xây dựng cho quần chúng một thế giới quan nhất định, phù hợp với lợi ích của chủ thể tuyên truyền và kích thích những hoạt động thực tế phù hợp với thế giới quan ấy. Khi bàn về “ngƣời tuyên truyền và cách tuyên truyền” (trong Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát : “Tuyên truyền là đem một việc gì đó, nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân tin, dân làm. Nếu không đạt đƣợc mục đích đó là tuyên truyền thất bại” [29, tr.
14 Theo PGS, TS. Nguyễn Chí Mỳ, tuyên truyền “là phổ biến, giải thích một tƣ tƣởng, một học thuyết, một quan điểm nào đó, nhằm hình thành hoặc củng cố ở đối tƣợng tuyên truyền một thế giới quan, nhân sinh quan, một lý tƣởng, một lối sống thông qua đó mà ảnh hƣởng tới thái độ và hoạt động tích cực của con ngƣời trong thực tiễn xã hội” [30, tr. Trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và việc kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, có thể hiểu: Tuyên truyền là truyền bá, phổ biến, giải thích một vấn đề tư tưởng, lý luận hoặc thực tiễn nào đó để làm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng theo mong muốn của chủ thể tuyên truyền. Tuyên truyền đƣợc chia thành các loại hình: Tuyên truyền chính trị; tuyên truyền kinh tế; tuyên truyền an ninh, quốc phòng; tuyên truyền đối ngoại….
- Khái niệm công tác tuyên truyền: Trong cuốn Nguyên lý công tác tư tưởng định nghĩa:” Công tác tuyên truyền là một hình thái, một bộ phận cấu thành của công tác tƣ tƣởng nhằm truyền bá hệ tƣ tƣởng và đƣờng lối chiến lƣợc, sách lƣợc trong quần chúng, xây dựng cho quần chúng thế giới quan phù hợp với lợi ích của chủ thể hệ tƣ tƣởng, hình thành và củng cố niềm tin, tập hợp và cổ vũ quần chúng hành động theo thế giới quan và niềm tin đó” [39, tr. Còn trong cuốn Công tác tư tưởng – văn hóa ở cấp huyện, thì cho rằng: “Công tác tuyên truyền là hoạt động nhằm truyền bá lý luận, xây dựng nhận thức mới, củng cố niềm tin và cổ vũ hành động”. Nhƣ vậy, công tác tuyên truyền chính là hoạt động có tổ chức của Đảng cầm quyền nhằm tiến hành các hoạt động truyền bá, phổ biến, giáo dục hệ tư tưởng, đường lối, chính sách và các tri thức chính trị, tư tưởng cho quần chúng với mục đích hình thành một nhận thức đúng đắn, một niềm tin vững chắc và cổ vũ tính tích cực của quần chúng trong hoạt động thực tiễn. Công tác tuyên truyền vì thế trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng trong công tác tƣ tƣởng của Đảng Cộng sản Việt Nam 15 Có thể khẳng định, công tác tuyên truyền là một trong ba bộ phận cấu thành, hay ba hình thái của công tác tƣ tƣởng (gồm: công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động).
Các hình thái này tƣơng đƣơng với 3 quá trình cơ bản: quá trình sáng tạo hệ tƣ tƣởng và vận dụng hệ tƣ tƣởng đề ra đƣờng lối, chính sách (sản xuất hệ tƣ tƣởng); quá trình truyền bá hệ tƣ tƣởng và đƣờng lối, chính sách (tái sản xuất hệ tƣ tƣởng); quá trình biến hệ tƣ tƣởng, đƣờng lối, chính sách thành hiện thực. - Khái niệm tuyên truyền miệng Hiện nay, trên các sách báo và trong các công trình nghiên cứu đang có những quan niệm khác nhau về tuyên truyền miệng. Trong cuốn “Cơ sở lý luận công tác tƣ tƣởng của Đảng Cộng sản Việt Nam”, tác giả định nghĩa: “Tuyên truyền miệng là một loại hình tuyên truyền được tiến hành bằng lời nói trực tiếp nhằm mục đích nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin và cổ vũ tính tích cực hành động của đối tượng” [32, tr. Nguyễn Thanh Thơi “Tuyên truyền miệng là phương thức tuyên truyền được tiến hành bằng lời nói trực tiếp giữa người nói và người nghe mà không có sự ngăn cách nào nhằm mục đích nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin và cổ vũ tính tích cực hành động của người nghe”.
Tuy có nhiều cách diễn đạt về tuyên truyền miệng khác nhau, nhƣng đa số các nhà nghiên cứu đều cho rằng: Tuyên truyền miệng là một phương thức tuyên truyền được tiến hành bằng lời nói trực tiếp giữa người nói với người nghe nhằm mục đích nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ, củng cố niềm tin và cổ vũ tính tích cực hành động của người nghe. Nhƣ vậy, có thể thấy tuyên truyền miệng là một hình thức tuyên truyền đặc biệt mà phƣơng thức đƣợc tiến hành chủ yếu bằng lời nói trực tiếp giữa ngƣời nói với ngƣời nghe, thể hiện ở ba phƣơng diện: (1) Hành vi nói và hành vi nghe diễn ra đồng thời; (2) Ngƣời nói và ngƣời nghe quan sát, nhìn thấy nhau; (3) Ngƣời nói và ngƣời nghe tƣơng tác với nhau một cách trực tiếp, qua đó nhằm thay đổi nhận thức, thái độ và hành động theo mục đích của chủ thể đề ra. 16 Trong công tác tƣ tƣởng, tuyên truyền miệng đƣợc hiểu ở nhiều phƣơng diện khác nhau do cách tiếp cận ở các góc độ khác nhau. Có lúc tuyên truyền miệng đƣợc nghiên cứu nhƣ là một bộ phận của công tác tuyên truyền.
Đôi khi tuyên truyền miệng đƣợc nghiên cứu nhƣ là một hình thức tuyên truyền. Trong phạm vi của Luận văn này, xuất phát từ góc độ nghiên cứu, tuyên truyền miệng và gắn liền với nó là hoạt động của đội ngũ báo cáo viên các cấp, tuyên truyền viên cơ sở - lực lƣợng chủ yếu tiến hành công tác tuyên truyền miệng đƣợc tác giả tiếp cận nhƣ là một kênh, một phƣơng tiện của công tác tƣ tƣởng của Đảng. - Công tác tuyên truyền miệng của Đảng: Tuyên truyền miệng là hoạt động mang tính thƣờng xuyên, liên tục trong công tác tuyên truyền của Đảng, là công việc của Đảng, do Đảng trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo. Lực lƣợng thực hiện công tác tuyên truyền miệng là đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên.
Mục đích của công tác tuyên truyền miệng cũng thống nhất với mục đích của công tác tuyên truyền của Đảng, nhƣng đƣợc cụ thể hóa đó là cung cấp thông tin, định hƣớng dƣ luận, cổ vũ, thúc đẩy đối tƣợng tuyên truyền hành động tích cực theo quan điểm, đƣờng lối của Đảng. Do vậy, có thể hiểu: Công tác tuyên truyền miệng của Đảng là hoạt động có tổ chức của Đảng nhằm cung cấp thông tin, trang bị kiến thức, định hướng dư luận, cổ vũ, động viên đối tượng tuyên truyền có nhận thức và hành động đúng đắn theo quan điểm của Đảng. Vai trò công tác tuyên truyền miệng của Đảng Tuyên truyền miệng là một hình thức tuyên truyền, giáo dục trực tiếp, đƣa tiếng nói và tình cảm, chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng đến với mọi đối tƣợng, tác động trực tiếp vào trái tim, khối óc của từng con ngƣời. Hình thức tuyên truyền này còn là sự giao tiếp và đối thoại sinh động giữa ngƣời nói và ngƣời nghe, thực hiện có hiệu quả thông tin hai chiều trong quá trình dân chủ hóa thông tin trong Đảng và trong xã hội; đồng thời, nó còn chuyển tải đƣợc 17 nhiều vấn đề quan trọng mà vì nhiều lý do khác nhau, các phƣơng tiện thông tin đại chúng khác không thực hiện đƣợc.
Do đó, trong thời đại ngày nay, khi công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, số hóa thông tin, mạng xã hội phát triển nhƣ vũ bão, đem đến nhiều tiện ích cũng nhƣ đặt ra nhiều thách thức cho công tác tƣ tƣởng của Đảng nhƣng công tác tuyên truyền miệng vẫn giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng và không thể thay thế. Cùng với các công cụ, phƣơng tiện công tác tƣ tƣởng khác, tuyên truyền miệng góp phần truyền bá sâu rộng trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, đƣờng lối, quan điểm của Đảng, qua đó làm cho hệ tƣ tƣởng, đƣờng lối, chính sách của Đảng chiếm địa vị thống trị trong đời sống tinh thần của xã hội. Tuyên truyền miệng qua giao tiếp trực tiếp giữa đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên với quần chúng nhân dân, nắm bắt đƣợc thực trạng nhận thức, tình hình tƣ tƣởng, thái độ của nhân dân đối với chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách, nắm đƣợc tâm tƣ, nguyện vọng, nhu cầu, lợi ích…. Vì vậy, tuyên truyền miệng ví nhƣ là sợi dây nối liền Đảng với quần chúng, Nhà nƣớc với công dân, Trung ƣơng, địa phƣơng với cơ sở.