Tài liệu: Đô thị hóa gắn với phát triển bền vững trên địa bàn quận ngô

Chuyên khảo đô thị hóa gắn với phát triển bền vững trên địa bàn quận ngô quyền thà phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Ngô Thị Khánh Ninh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Kim Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Và Quản Lý Đô Thị
• Đề tài: Đô Thị Hóa Gắn Với Phát Triển Bền Vững Trên Địa Bàn Quận Ngô Quyền, Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Thực Tập Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của đô thị hóa bền vững

Đô thị hóa bền vững là quá trình phát triển đô thị kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và xã hội. Hiện nay, tốc độ đô thị hóa ở Việt Nam diễn ra rất mạnh mẽ, với nền kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào các khu đô thị, chiếm 80-90% GDP cả nước. Tuy nhiên, quá trình này cũng gây ra nhiều vấn đề tiêu cực như ô nhiễm môi trường, quá tải dân số, thiếu nhà ở và việc làm. Bởi vậy, việc kết hợp phát triển bền vững với đô thị hóa là yếu tố then chốt để giảm tải những tác động tiêu cực và phát triển đô thị một cách hài hòa, bảo đảm chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.1. Định nghĩa đô thị hóa gắn với phát triển bền vững

Đô thị hóa bền vững là sự phát triển đô thị mà vừa đáp ứng nhu cầu kinh tế-xã hội của người dân hiện tại, vừa bảo vệ tài nguyên môi trường cho các thế hệ tương lai. Đây là một quá trình cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội, nhằm tạo ra những đô thị xanh, sạch, thông minh và nhân văn.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn của phát triển bền vững

Ý nghĩa của phát triển bền vững trong đô thị hóa nằm ở khả năng giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, tạo cơ hội việc làm bền vững, cải thiện chất lượng cuộc sống và xây dựng các cộng đồng đô thị lành mạnh. Điều này giúp đảm bảo sự phát triển dài hạn của các thành phố.

II. Thực trạng đô thị hóa tại quận Ngô Quyền Hải Phòng

Quận Ngô Quyền, Hải Phòng là một khu vực đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng. Dân số quận gia tăng đáng kể, cơ cấu kinh tế chuyển biến từ nông-lâm-ngư nghiệp sang dịch vụ-công nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với những thách thức như áp lực lên cơ sở hạ tầng, thiếu hụt về nhà ở, ô nhiễm không khí và nước. Các chỉ tiêu phát triển bền vững cho giai đoạn 2013-2020 được xác định để hướng dẫn sự phát triển đô thị theo hướng lành mạnh hơn.

2.1. Tình hình phát triển kinh tế xã hội

Quận Ngô Quyền ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định qua các năm, với cơ cấu lao động chuyển dịch từ khu vực thứ nhất sang khu vực thứ hai và thứ ba. Cơ cấu kinh tế quận ngày càng đa dạng hóa, với đầu tư công nghiệp và dịch vụ tăng đáng kể, tạo nhiều cơ hội việc làm mới cho người lao động.

2.2. Những thách thức từ quá trình đô thị hóa

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại quận Ngô Quyền gây ra áp lực lên cơ sở hạ tầng với dân số gia tăng. Những vấn đề chính bao gồm: ô nhiễm môi trường, thiếu hụt dịch vụ công cộng, áp lực lên giao thông và nhu cầu phát triển nhà ở dân cư cao. Quản lý đô thị cần đẩy mạnh các biện pháp bền vững để giải quyết những thách thức này.

III. Các chiến lược phát triển bền vững cho đô thị hóa

Để triển khai phát triển bền vững trong quá trình đô thị hóa, cần xây dựng các chiến lược tổng thể. Các chiến lược này bao gồm: tối ưu hóa cơ sở hạ tầng xanh, phát triển giao thông công cộng, quản lý tài nguyên nước bền vững, và tăng cường bảo vệ môi trường. Đặc biệt, cần thiết lập các bộ chỉ tiêu để giám sát và đánh giá mức độ bền vững của các dự án phát triển đô thị. Các chính sách quản lý cũng cần tập trung vào kinh tế xã hội để đảm bảo lợi ích cho toàn bộ cộng đồng dân cư.

3.1. Phát triển cơ sở hạ tầng xanh và thông minh

Cơ sở hạ tầng xanh là nền tảng của đô thị bền vững. Cần đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng hiệu quả, công viên xanh, hệ thống xử lý nước thải và năng lượng tái tạo. Các công trình hạ tầng thông minh sẽ giúp giảm lãng phí tài nguyên và tăng chất lượng cuộc sống đô thị.

3.2. Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là ưu tiên hàng đầu trong phát triển bền vững. Cần kiểm soát ô nhiễm không khí, nước và đất thông qua các tiêu chuẩn TCVN. Quản lý chất thải rắn, phát triển không gian xanh công cộng, và thực hiện giáo dục môi trường cho cộng đồng sẽ tạo nên một đô thị sạch, xanh.

IV. Khuyến nghị và giải pháp cho quận Ngô Quyền

Để đô thị hóa gắn với phát triển bền vững tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng, cần thực hiện một số giải pháp thiết thực. Thứ nhất, hoàn thiện khung chính sách quản lý đô thị dựa trên các bộ chỉ tiêu giám sát bền vững giai đoạn 2013-2020. Thứ hai, tăng cường hợp tác giữa các sở, ngành và UBND quận trong lập kế hoạch phát triển đô thị. Thứ ba, đầu tư nguồn lực vào kinh tế và quản lý đô thị hiệu quả, nhất là trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng. Cuối cùng, nâng cao nhận thức cộng đồng về phát triển bền vững thông qua các chương trình giáo dục.

4.1. Lập kế hoạch phát triển đô thị dài hạn

Cần xây dựng kế hoạch phát triển đô thị rõ ràng, dài hạn gắn với các mục tiêu phát triển bền vững. Kinh tế và quản lý đô thị cần được đặt trên nền tảng dữ liệu khoa học, kết hợp cơ sở lý luận vững chắc với thực tiễn địa phương. Phải có cơ chế giám sát định kỳ các bộ chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả.

4.2. Tăng cường năng lực quản lý và nhân sự

Phòng Quản lý đô thị và UBND quận cần tăng cường đội ngũ cán bộ có chuyên môn sâu về kinh tế xã hội và phát triển bền vững. Cần tổ chức thực tập và đào tạo định kỳ cho nhân viên quản lý về các tiêu chuẩn mới, chính sách quốc gia và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ HÓA GẮN VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐÔ THỊ HÓA 1. Khái niệm, nội dung về đô thị, đô thị hóa 1.

Khái niệm Trên góc độ quản lý kinh tế - xã hội, Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tầng thích hợp, là trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên ngành có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, một tỉnh, một huyện hoặc một vùng trong tỉnh hoặc trong huyện. Trong toàn xã hội những khu vực không phải đô thị được coi là nông thôn. Đô thị với những đặc trưng cơ bản khác nông thôn là: mật độ dân cư đông đúc, kinh tế phát triển hơn so với các khu vực xung quanh nó, các ngành nghề kinh tế chú yếu là thương mại, công nghiệp, dịch vụ. Về mặt ranh giới hành chính, đô thị là những thành phố, thị xã, thị trấn.

Cần so sánh đô thị với nông thôn để thấy rõ đặc điểm đô thị, từ đó phân loại được các vùng đô thị cũng như có định hướng phát triển cho các khu vực chuẩn bị phát triển lên đô thị. Mỗi quốc gia trên thế giới có quy định riêng tùy theo yêu cầu và khả năng quản lý của mình. Song phần nhiều đều thống nhất lấy hai tiêu chuẩn cơ bản để phân biệt đô thị với các vùng khác:  Quy mô dân số: trên 2000 người sống tập trung, mật độ trên 3000 người/km2. Đây là những chỉ tiêu phản ảnh mức độ tập trung dân cư của một đô thị được xác định trên cở sở dân số nội thị và diện thích xây dựng trong giới hạn của nội thị đô thị.

 Cơ cấu lao động: trên 60% lao đông là lao động phi nông nghiệp. Như vậy, đô thị là các thành phố, thị xã, thị trấn có số dân từ 2000 người trở lên trong đó trên 60% số dân phi nông nghiệp. Lao động phi nông nghiệp bao gồm: - Lao động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. - Lao động xây dựng cơ bản.

- Lao động giao thông vận tải, bưu điện, tín dụng, ngân hàng. - Lao động thương nghiệp, dịch vụ, du lịch. - Lao động trong các cơ quan hành chính, văn hóa, giáo dục, y tế, phục vụ nghiên cứu khoa học kỹ thuật. - Các lao động khác không phải sản xuất nông nghiệp.

Sinh viên: Ngô Thị Khánh NinhLớp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 5 Bảng 1. Quy định về quy mô dân số và cơ cấu lao động của một số nước Quy mô dân số Cơ cấu lao động phi nông ( người) nghiệp (%) Ba Lan 1000 >66,6 Việt Nam 2000 >60 Có sự khác nhau như vậy là do sự khác nhau về trình độ phát triển lực lượng sản xuất mà trong đó đặc biệt là cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng khoa học – kỹ thuật, sự phân công lao động mới, sự xuất hiện các hình thức cư trú mới đô thị.  Cơ sở hạ tầng đô thị: Cơ sở hạ tầng đô thị gồm hạ tầng kỹ thuật (giao thông, thông tin – liên lạc, cấp – thoát nước, cấp năng lượng, xử lý rác thải, vệ sinh môi trường) và hạ tầng xã hội ( nhà ở, các công trình thương nghiệp, dịch vụ công cộng, ăn uống, nghỉ dưỡng, văn hóa, ý tế, giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, thể dục thể thao, công viên, cây xanh, các công trình phục vụ lợi ích công cộng khác). Theo “ Quy chuẩn xây dựng Việt Nam, Quy hoạch xây dựng của Bộ Xây Dựng 2008”: Đô thị là điểm dân cư tập trung, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của một vùng lãnh thổ, có cơ sở hạ tầng thích hợp và quy mô dân số thành thị tối thiểu là 4000 người ( đối với miền núi tối thiểu là 2800 người) với tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu 65%.

Đô thị gồm các loại thành phố, thị xã, thị trấn. Đô thị bao gồm các khu chức năng đô thị. Khu đô thị là khu vực xây dựng một hay nhiều khu chức năng của đô thị, được giới hạn bởi ranh giới tự nhiên, ranh giới nhân tạo hoặc các đường kính đô thị. Khu vực đô thị gồm các đơn vị ở, các công trình dịch vụ cho bản thân khu đô thị đó, có thể có các công trình dịch vụ chung của toàn đô thị hoặc cấp vùng.

Việt nam quy định đô thị là những thành phố, thị xã, thị trấn, thị tứ với tiêu chuẩn về quy mô dân số cao hơn, nhưng cơ cấu lao động phi nông nghiệp thấp hơn. Điều đó xuất phát từ đặc điểm của nước ta là một nước đông dân, đất không rộng, đi từ một nước nông nghiệp lên CNXH… Và cũng thể hiện sự nhận thức đầy đủ hơn về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong điều kiện cụ thể nước ta. Sinh viên: Ngô Thị Khánh NinhLớp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 6 1. Các đặc trưng của đô thị Đô thị là các trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của vùng và của cả nước, có vai trò chủ đạo trong phát triển kinh tế.

Đô thị có các đặc trưng như:  Các vấn đề xã hội luôn luôn tiềm ẩn: Tệ nạn xã hội, thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường….  Các thách thức về kinh tế luôn được đặt ra: Cung cấp dịch vụ, đất đai, nhà ở, đảm bảo công ăn việc làm, giao thông…  Cơ sở hạn tầng hoàn chính hoặc đã được quy hoạch và hoàn chỉnh từng phần, mật độ các công trình cao là những đặc trưng cơ bản của đô thị. Cơ sở hạ tầng, mật độ dân số cao và quy mô dân số là những yếu tố tạo ra những lợi thế, hiệu quả kinh tế về tính tập trung của đô thị.  Cơ cấu lao động, sự phân công lao động theo hướng chuyên môn hóa cao là tiền đề cơ bản của việc nâng cao năng suất lao động, là cơ sở đời sống kinh tế - xã hội của đô thị.

 Cấu trúc xã hội: Xã hội công nghiệp khác làng, xã, người dân đô thị gắn với cuộc sống thương mại, công nghiệp. Khái niệm Trên quan điểm một vùng, đô thị hóa là quá trình hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị. Trên quan điểm kinh tế quốc dân, đô thị hóa là quá trình biến đổi về phân bố các lực lượng sản xuất trong nền kinh tế quốc dân, dân cư những vùng không phải đô thị được bố trí thành đô thị đồng thời phát triển các đô thị hiện có theo chiều sâu. Đô thị hóa là sự quá độ từ hình thức sống nông thôn lên hình thức sống đô thị của nhóm dân cư.

Khi kết thúc thời kỳ quá độ thì các điều kiện tác động đến đô thị cùng thay đổi và xã hội sẽ phát triển trong các điều kiện mới mà đặc biệt là thay đổi cơ cấu dân cư. Đô thị hóa là kết quả của sự biến đổi tổng hợp nhiều yếu tố và biểu hiện dưới nhiều hính thức khác nhau, vì vậy có thể nêu khái niệm dưới nhiều góc độ. Đô thị hóa mang tính xã hội và lịch sử, là sự phát triển về quy mô, số lượng, nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực và hình thành hệ thống các đô thị. Đô thị hóa gắn liền với sự biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội của đô thị và nông thôn trên cơ sở phát triển công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, dịch vụ… do vậy đô thị hóa gắn liền với chế độ kinh tế xã hội.

Sự phát triển công nghiệp là tiền đề cơ bản của đô thị hóa hay nói cách khác cơ sở phát triển của đô thị hóa chính là công nghiệp hóa. Trên thế giới, đô thị hóa bắt đầu từ cách mạng thủ công nghiệp. Tiếp đến là cách mạng công nghiệp đã thay thế lao động thủ công bằng lao động máy móc với năng suất lao động cao hơn và sự thay đổi về cơ cấu lao động xã hội trên cở sở phân Sinh viên: Ngô Thị Khánh NinhLớp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 7 công lao động xã hội. Đồng thời cách mạng công nghiệp đã tập trung hóa lực lượng sản xuất ở mức độ cao dẫn đến việc hình thành đô thị mới, mở rộng quy mô đô thị cũ.

Ngày nay, khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển với những cỗ máy ngày càng thông minh thì đô thị hóa có tiền đề vững chắc hơn và tốc độ đô thị hóa đã và sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Tóm lại đô thị hóa là quá trình phức tạp có thể định nghĩa ở nhiều góc độ khác nhau. Một cách tổng quát: Đô thị hóa là quá trình biến đổi về phân bố các lực lượng sản xuất trong nền kinh tế quốc dân, bố trí dân cư, hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị đồng thời phát triển đô thị hiện có theo chiều sâu trên cơ sở hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng quy mô dân số. Ở các nước phát triển, đô thị hóa đặc trưng cho sự phát triển các nhân tố chiều sâu mà cụ thể là điều tiết và khai tác tối đa lợi ích, hạn chế bất lợi của quá trình đô thị hóa.

Đô thị hóa nâng cao điều kiện sống và làm việc, nâng cao dân chủ và công bằng xã họi, rút ngắn khoảng cách thành thị và nông thôn. Ở các nước đang phát triển, đô thị hóa đặc trưng cho sự bùng nổ về dân số và sự phát triển công nghiệp. Sự gia tăng dân số không dựa trên cơ sở phát triển kinh tế, mâu thuẩn giữa thành thị và nông thôn trở nên sâu sắc hơn do sự mất cân đối về trình đô phát triển,. Hai hình thái biểu hiện của đô thị hóa  Đô thị hóa theo chiều rộng Hình thái này hay nói các khác là việc mở rộng quy mô diện tích các đô thị hiện có trên cở sở hình thành các khu đô thị mới, các quận, phường mới, là sự mở dường của quan hệ sản xuất cho lực lượng sản xuất phát triển.

Đây là hình thức phổ biến mới các đô thị của Việt Nam trong điều kiện kinh tế còn nhiều hạn chế. Với hình thức này dân số và diện tích đô thị tăng nhanh chóng. Sự hình thành các đô thị mới để phát triển đồng đều các khu vực, các đô thị mới được xây dựng trên cơ sở xây dựng các khu công nghiệp và các vùng kinh tế là xu hướng tất yếu của sự phát triển.