CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIAO NHẬN HÀNG HÓA 1.1 Khái quát chung về giao nhận hàng hóa 1. Khái niệm giao nhận Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding service), theo qui tắc mẫu của FIATA vềdịch vụ giao nhận “là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn có liên quan đến dịch vụ trên, bao gồm cả vấn đề liên quan đến Hải quan, tài chính, bảo hiểm, thanh toán quốc tế, thu nhập các chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Giao nhận vận tải là những hoạt động nằm trong khâu lưu thông phân phối, một khâu quan trọng nối liền sản xuất với tiêu thụ, hai mặt chủ yếu của chu trình tái sản xuất xã hội. Giao nhận vận tải thực hiện chức năng đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ, hoàn thành mặt thứ hai của lưu thông phân phối là phân phối vật chất, khi mặt thứ nhất là thủ tục thương mại đã hình thành.
Giao nhận vận tải gắn liền và song hành với quá trình vận tải. Thông qua giao nhận các tác nghiệp vận tải được tiến hành: tập kết hàng hóa, vận chuyển, xếp dỡ, lưu kho, chuyển tải, đóng gói, thủ tục, chứng từ. Với nội hàm rộng như vậy, nên có rất nhiều định nghĩa về dịch vụ giao nhận. Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế (FIATA), dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là “bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hoá cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá”.
Theo luật Thương Mại Việt Nam thì dịch vụ giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục, giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác. Như vậy, về cơ bản, giao nhận hàng hóa là tập hợp những công việc có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (nguời nhận hàng). Các dịch vụ giao nhận hàng hóa XNK a. Dịch vụ thay mặt người gửi hàng (Người xuất khẩu) Các dịch vụ thay mặt người gửi hàng bao gồm tất các các dịch vụ để đảm bảo cho hàng hóa có thể xuất khẩu đến nước nhập khẩu, chủ xuất có thể thuê toàn bộ các dịch vụ này hoặc cũng có thể thuê bất kì một hoặc một số dịch vụ nào đó tùy theo từng hợp đồng mua bán và khả năng của từng chủ xuất.
Các dịch vụ này bao gồm: - Chọn tuyến đường, cung vận tải, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp. - Lưu cước với người chuyên chở đã chọn. Là việc ký booking note với nhà vận tảihoặc forwarder, xác đinh vị trí giao hàng cho người chuyên chở, phương thức giao hàng, hoặc có thể là ký booking note để mượn vỏ container, nhận chì hãng tàu. - Không phải người xuất khẩu nào cũng phải làm điều này, tùy theo từng điều kiện mua bán hàng hóa mà biết quyền vận tải, lưu cước với hãng tàu do bên bán hay bên mua thực hiện.
- Nhận hàng từ chủ hàng và hoàn thành các thủ thủ, chứng từ xuất khẩu cần thiết với lô hàng đó. Như thủ tục hải quan, giấy phép xuất khẩu, giấy chứng nhận chất lượng, kiểm định, kiểm dịch. - Kiểm đếm, cân đo hàng hóa. - Nghiên cứu những điều khoản về thanh toán quốc tế để hướng dẫn, giúp đỡ kháchhàng thực hiện thanh toán hoặc thay mặt khách hàng làm thanh toán.
- Đóng gói, lo liệu việc lưu kho hàng hóa nếu cần thiết. Việc đóng gói hàng hoá (trừ khi việc này do người gửi hàng thực hiện trước khi giao hàng cho người nhận), có tính đến tuyến đường, phương tiện vận tải, bản chất hàng hoá và các luật lệ áp dụng nếu có ở nước xuất khẩu, các nước chuyền tải và nước đến - Mua bảo hiểm cho hàng hóa nếu chủ hàng yêu cầu. - Vận chuyển và giao hàng cho người chuyên chở. Bao giờ người chuyên chở cũng chỉ định một vị trí nhận hàng khi người giao nhận lưu cước, vì vậy sau khi hàng hóa đã sẵn sàng, người giao nhận phải tiến hành giao hàng cho người chuyên chở tại đúng vị trí đó và đảm bảo thời gian cuối cùng người chuyên chở nhận hàng (closing time) - Thực hiện các giao dịch ngoại hối nếu có.
3 - Thanh toán phí và những chi phí khác bao gồm cả tiền cước. Khoản này được tính như là chi trả hộ khách hàng. - Nhận vận đơn, thu xếp việc chuyển tải trên đường nếu cần thiết. Ví dụ như một lô hàng từ Việt Nam gửi sang Mỹ, via qua Singapore thì có thể phải lưu cước hai lần từ Việt Nam sang Sin và từ Sin đi Mỹ; - Giám sát vận tải hàng hóa và ghi nhận tổn thất nếu có để kịp thời thông báo cho chủ hàng xuất và nhập.
- Giúp đỡ người gửi hàng khiếu nại người chuyên chở nếu cần. Dịch vụ thay mặt người nhận hàng (Người nhập khẩu) Người nhập khẩu cần phải thực hiện rất nhiều các dịch vụ nhỏ lẻ, các bước để có thể nhập khẩu một lô hàng, nhận hàng nhập khẩu từ cửa khẩu về kho bãi của mình. Các dịch vụ này chủ nhập có thể tự mình thực hiện hoặc thê người giao nhận thực hiện. Các dịch vụ thay mặt người nhập khẩu có thể bao gồm: - Có thể bắt đầu từ việc chọn hãng vận tải, lưu cước hãng tàu.
Tùy theo từng điều kiện giao nhận hàng hóa đã ký kết giữa chủ xuất và chủ nhập (Điều kiện giao hàng nhóm E và F). - Thay mặt người nhập giám sát việc vận tải hàng hóa. - Nhận và kiểm tra tất cả các chứng từ cần thiết có liên quan đến việc vận chuyển, nhận hàng. - Nhận hàng từ người chuyên chở và thanh toán cước phí nếu có.
- Thu xếp các giấy tờ nhập khẩu như giấy phép, giấy kiểm định…vv - Thực hiện khai báo hải quan, làm thủ tục hải quan, nộp phí, lệ phí hải quan và thuế nhập khẩu nếu có. - Thu xếp việc lưu kho, lưu bãi hoặc chuyển cảng, chuyển khẩu nếu cần. - Giao hàng cho người nhập khẩu; lưu kho, phân phối hàng nếu cần. - Giúp đỡ người nhập khẩu khiếu lại người chuyên chở về tổn thất nếu có.
Một số dịch vụ giao nhận hàng hóa khác. Các dịch vụ đặc biệt: - Người kinh doanh dịch vụ giao nhận còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng như vận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyển quần áo may mặc sẵn từ các container đến thẳng các cửa hàng, hay vận chuyển ra nước ngoài để tham gia hội chợ hàng tiêu dùng, triển 4 lãm… Đặc biệt trong những năm gần đây, người giao nhận thường cung cấp các dịch vụ vận tải đa phương thức (VTĐPT), đóng vai trò MTO (Multimodal Transport Operator) và phát hành chứng từ vận tải. - Tại Việt Nam, doanh nghiệp muốn kinh doanh vận tải đa phương thức được phải có giấy phép kinh doanh Vận tải đa phương thức do Bộ GTVT cấp. Các dịch vụ khác: Ngoài các dịch vụ đã nêu ở trên, tuỳ thuộc vào yêu cầu của mình, người giao nhận cũng có thể làm các dịch vụ khác phát sinh trong các nghiệp vụ quá cảnh và các dịch vụ đặc biệt khác như dịch vụ gom hàng hay tập trung hàng lẻ, liên hệ đến hàng hoá theo dự án cung cấp thiết bị, nhà xưởng…sẵn sàng cho vận hành…Người giao nhận cũng có thể thông báo cho khách hàng của mình về nhu cầu tiêu dùng, các thị trường mới, tình hình cạnh tranh, chiến lược xuất khẩu, các điều khoản thương mại thích hợp đồng ngoại thương và mọi vấn đề liên hệ đến việc kinh doanh của mình.
Người giao nhận và các tổ chức giao nhận a. Khái niệm người giao nhận Người kinh doanh dịch vụ giao nhận gọi chung là người giao nhận (Forwarer, Freight Forwarder, Forwarding Agent). Người giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, Công ty xếp dỡ hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ một người nàokhác. Trước đây người giao nhận chỉ làm đại lý (Agent) thực hiện một số công việc docác nhà xuất khẩu (XNK) ủy thác như xếp dỡ hàng hóa, lưu kho bãi, làm thủ tục giấy tờ, lo liệu vận chuyển nội địa, thủ tục thanh toán tiền hàng.
Doanh nghiệp giao nhận là doanh nghiệp kinh doanh các loại dịch vụ giao nhậnhàng hóa. Bao gồm hai loại: Doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hóa trong nước &doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hóa quốc tế. Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế và những tiến bộ trong khoa học kỹ thuật của ngành vận tải mà dịch vụ Giao nhận ngày càng được mở rộng hơn. Ngày nay người Giao nhận đóng một vai trò quan trọng trong thương mại vận tải quốc tế.
Người Giao nhận không chỉ làm các thủ tục Hải quan, thuê tàu mà còn cung cấp dịch vụ trọn gói về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa. Ở nhiều quốc gia khác nhau, người Giao nhận được gọi theo những tên khác nhau như: Đại lý Hải quan (Customs House Agent), Môi giới Hải quan (Custom 5 broker), Đại lý thanh toán (Clearing Agent), Đại lý gửi hàng và giao nhận (Shipping and Forwarding Agent), Người kinh doanh dịch vụ giao nhận, Người chuyên chở chính; Người gom hàng hoặc cũng có thể chính là bản thân chủ hàng. - Người kinh doanh dịch vụ giao nhận được gọi là Người giao nhận/ forwarder, freight forwarder, forwarding agent. - Người giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dỡ hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay người có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa.
- Người kinh doanh dịch giao nhận có thể là môi giới hải quan, đại lý, đại lý hải quan. Vai trò của người giao nhận Vai trò truyền thống của người giao nhận trong Thương mại quốc tế (người giao nhận với vai trò là đại lý, môi giới).