Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại Việt Nam, các doanh nghiệp sản xuất ngày càng ứng dụng tự động hóa để giảm chi phí nhân công, hạn chế sai sót trong quá trình phân loại thủ công và nâng cao năng suất. Hệ thống phân loại sản phẩm là một trong những khâu quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hàng hóa trước khi đưa ra thị trường. Tác giả chỉ ra rằng các mô hình phân loại theo chiều cao, khối lượng hoặc kích thước không phù hợp với những sản phẩm có khối lượng và kích thước nhỏ nhưng khác nhau về màu sắc, từ đó đặt ra nhu cầu về một phương pháp phân loại dựa trên đặc tính màu sắc.
Đồ án tốt nghiệp "Phân loại sản phẩm theo màu sắc sử dụng PLC S7-1200" được thực hiện tại Khoa Điện – Điện tử, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng, hoàn thành tháng 6/2022, thuộc ngành Công nghệ Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa.
Nội dung nghiên cứu được tác giả xác định gồm 6 nội dung cụ thể:
- Nghiên cứu tài liệu về PLC S7-1200, cảm biến TCS3200, board Arduino Uno R3 và cảm biến vật cản hồng ngoại E3F-DS30C1.
- Lựa chọn giải pháp thiết kế và thi công mô hình dựa trên đặc tính màu sắc sản phẩm; kết nối các ngoại vi với PLC và cảm biến TCS3200 với Arduino.
- Thiết kế lưu đồ giải thuật và viết chương trình điều khiển cho PLC và Arduino; thiết kế giao diện điều khiển, giám sát hệ thống.
- Thử nghiệm và điều chỉnh phần mềm, phần cứng để tối ưu mô hình; đánh giá thông số mô hình so với thông số thực tế.
- Viết báo cáo thực hiện.
- Đánh giá kết quả thực hiện.
Giới hạn của đồ án: mô hình phân loại quy mô nhỏ, phân loại theo 3 màu (Xanh, Vàng và Đỏ), tốc độ phân loại chưa được nhanh. Đối tượng nghiên cứu là hệ thống phân loại sản phẩm theo màu sắc ở quy mô mô hình thực nghiệm; phạm vi thời gian thực hiện trong khuôn khổ đồ án tốt nghiệp năm học 2021–2022.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và linh kiện sử dụng
Đồ án sử dụng tổ hợp kiến thức về điều khiển lập trình (PLC), vi điều khiển nhúng, cảm biến quang học và hệ thống điện – khí nén. Các thành phần lý thuyết chính bao gồm:
- PLC S7-1200 (Siemens): Giới thiệu từ năm 2009, thay thế cho dòng S7-200. Tác giả trình bày cấu trúc phần cứng (module nguồn, CPU, bộ nhớ, I/O, truyền thông), cấu trúc bộ nhớ (vùng chương trình ứng dụng, vùng tham số hệ điều hành I/Q/M/T/C, vùng dữ liệu), cơ chế xử lý chương trình theo vòng quét (Scan), và hai dạng cấu trúc lập trình (tuyến tính và có cấu trúc). Phần mềm lập trình sử dụng là TIA Portal V15, hỗ trợ ba ngôn ngữ FBD, LAD và SCL.
- Arduino Uno R3: Bo mạch vi xử lý sử dụng vi điều khiển ATmega328, đóng vai trò trung gian xử lý tín hiệu màu sắc từ cảm biến TCS3200 trước khi chuyển về PLC. Phần mềm lập trình là Arduino IDE.
- Cảm biến màu sắc TCS3200: Hoạt động theo nguyên lý chuyển đổi cường độ ánh sáng phản xạ thành tần số đầu ra (dải 2 Hz–500 kHz). Cảm biến gồm mảng 8×8 photodiode (16 lọc Red, 16 lọc Blue, 16 lọc Green, 16 Clear) và bộ chuyển đổi dòng – tần số. Lựa chọn loại photodiode qua chân S2/S3; tỉ lệ tần số đầu ra qua chân S0/S1.
- Cảm biến vật cản hồng ngoại E3F-DS30C1: Phát hiện sản phẩm trên băng tải, khoảng cách phát hiện 5–30 cm, nguồn 6–36 VDC, ngõ ra NPN cực thu hở.
- Hệ thống điện – khí nén: Bao gồm xi lanh khí nén MAL 16×100, van điện từ 5/2 một đầu cuộn dây, rơ le trung gian 14 chân. Van điện từ điều khiển hành trình pittong để đẩy sản phẩm ra khỏi băng tải.
- Các linh kiện phụ trợ: Động cơ DC giảm tốc 24V (57 vòng/phút không tải, dòng không tải <0,16A), module relay opto 5V, mạch giảm áp LM2596 (giảm từ 24V xuống mức phù hợp cho Arduino và TCS3200, công suất 15W, dòng tối đa 3A), nguồn tổ ong 24VDC, MCB, nút nhấn Start/Stop/Pause và nút dừng khẩn cấp.
Phương pháp nghiên cứu
Đồ án thuộc loại thiết kế kỹ thuật và thi công mô hình thực nghiệm. Phương pháp bao gồm: nghiên cứu tài liệu kỹ thuật về các linh kiện; thiết kế sơ đồ khối hệ thống; tính toán và lựa chọn thiết bị; thiết kế sơ đồ nguyên lý và sơ đồ đấu nối dây; lập trình điều khiển; thử nghiệm và hiệu chỉnh trên mô hình vật lý. Nguồn dữ liệu là tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất (Siemens, Atmel, nhà sản xuất TCS3200) và kết quả đo đạc thực tế trên mô hình.
Thiết kế và triển khai
Kiến trúc hệ thống
Hệ thống được tổ chức theo sơ đồ khối gồm sáu khối chức năng phối hợp:
| Khối |
Chức năng chính |
| Khối xử lý màu sắc |
Arduino Uno R3 + TCS3200: đọc và xử lý tín hiệu màu, gửi về PLC qua relay opto |
| Khối cảm biến vật cản |
E3F-DS30C1: phát hiện sản phẩm trên băng tải, tín hiệu đưa về PLC |
| Khối động cơ, băng tải |
Động cơ DC 24V vận chuyển sản phẩm qua các vị trí cảm biến và xi lanh |
| Khối van điện từ, khí nén |
2 van 5/2 + 2 xi lanh MAL 16×100: đẩy sản phẩm vào ô phân loại tương ứng |
| Khối xử lý trung tâm |
PLC S7-1200 CPU 1214C DC/DC/DC (14DI/10DO, nguồn 24VDC) |
| Khối nguồn |
Nguồn tổ ong 24VDC; mạch giảm áp LM2596 cấp điện cho Arduino và TCS3200 |
Lựa chọn CPU 1214C được tác giả giải thích là để đảm bảo đủ 8 ngõ vào và 4 ngõ ra, với biên độ dư cho việc mở rộng.
Nguyên lý hoạt động
Khi người dùng nhấn START, băng tải khởi động. Sản phẩm được đưa vào băng tải, cảm biến TCS3200 chiếu ánh sáng trắng lên bề mặt sản phẩm và ghi lại ánh sáng phản xạ. Arduino Uno R3 đọc tần số đầu ra của TCS3200 tương ứng từng kênh màu (Red, Green, Blue) và xác định màu sắc sản phẩm. Tín hiệu màu sau xử lý được chuyển sang PLC thông qua module relay opto. Đồng thời, cảm biến vật cản E3F-DS30C1 báo hiệu vị trí sản phẩm trên băng tải. PLC S7-1200 nhận hai nguồn tín hiệu này, xử lý và kích hoạt van điện từ 5/2 tương ứng để điều khiển xi lanh đẩy sản phẩm vào ô phân loại đúng màu.
Lập trình
Phần mềm Arduino IDE được dùng lập trình cho Arduino Uno R3, xử lý tín hiệu tần số từ TCS3200 và xuất tín hiệu nhị phân màu sắc ra relay opto.
TIA Portal V15 được dùng lập trình cho PLC S7-1200 theo phương pháp lập trình có cấu trúc. Đồ án trình bày:
- Lưu đồ giải thuật chương trình chính: khởi động hệ thống theo nút START, kiểm tra màu từ khối cảm biến, điều khiển xi lanh phân loại.
- Lưu đồ giải thuật khối xử lý màu sắc (nhận biết 3 màu: Xanh, Vàng, Đỏ).
- Bảng phân công đầu vào/đầu ra (I/O) của PLC.
- Giản đồ thời gian hoạt động của hệ thống.
- Giao diện điều khiển và giám sát: hiển thị trạng thái xi lanh, số lượng sản phẩm đã phân loại theo từng màu.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng Quan
Chương này trình bày bối cảnh ứng dụng tự động hóa trong sản xuất công nghiệp tại Việt Nam và lý do lựa chọn đề tài phân loại theo màu sắc thay vì các phương pháp theo kích thước hay khối lượng vốn không phù hợp với sản phẩm nhỏ. Tác giả nêu 6 nội dung nghiên cứu cụ thể, xác định giới hạn mô hình (3 màu, quy mô nhỏ) và trình bày bố cục đồ án gồm 4 chương chính.
Chương 2: Cơ Sở Lý Thuyết
Chương này là nền tảng lý luận kỹ thuật của đồ án, bao gồm:
- Tổng quan về nguyên tắc phân loại sản phẩm (theo kích thước, màu sắc, khối lượng) và các lĩnh vực ứng dụng (nông nghiệp, thực phẩm, dược phẩm, linh kiện điện tử).
- Lý thuyết PLC S7-1200: cấu trúc phần cứng, cấu trúc bộ nhớ, xử lý vòng quét, cấu trúc chương trình. Bảng so sánh thông số ba dòng CPU 1211C/1212C/1214C được trình bày chi tiết (bộ nhớ làm việc 25–50 kB, bộ nhớ nạp 1–2 MB, số cổng I/O tích hợp, bộ đếm tốc độ cao, tốc độ thực thi 18 µs/lệnh). Bảng các module hỗ trợ (SM kiểu số và tương tự, SB, CM RS485/RS232).
- Lý thuyết Arduino Uno R3: thông số kỹ thuật đầy đủ (ATmega328, 14 chân digital, 6 chân analog 10-bit, bộ nhớ Flash 32 KB, SRAM 2 KB, EEPROM 1 KB, xung clock 16 MHz, kích thước 68,6×53,4 mm, trọng lượng 25 g).
- Nguyên lý cảm biến TCS3200: cấu tạo mảng photodiode, bảng lựa chọn photodiode qua S2/S3, bảng chọn tỉ lệ tần số qua S0/S1, bảng kết nối với Arduino (S2→pin 8, S3→pin 10, OUT→pin 9).
- Hệ thống điện – khí nén: đặc điểm, cấu trúc (trạm nguồn, khối điều khiển, khối chấp hành), ưu nhược điểm, hai dạng truyền động (thẳng và quay).
- Cảm biến E3F-DS30C1: thông số kỹ thuật, sơ đồ dây (nâu VCC, đen tín hiệu NPN, xanh dương GND).
- Động cơ DC giảm tốc 24V và các linh kiện phụ trợ (nút nhấn, MCB).
Chương 3: Thiết Kế Và Chọn Thiết Bị
Chương này trình bày quá trình thiết kế từ sơ đồ khối đến sơ đồ nguyên lý hoàn chỉnh:
- Giới thiệu mô hình tổng thể và chức năng toàn phần của ba chức năng chính: xử lý màu sắc, phân loại sản phẩm, giao diện điều khiển.
- Thiết kế và tính toán từng khối: khối xử lý màu sắc (lựa chọn TCS3200 trong số TCS34725, TCS230, TCS3200 và Arduino Uno R3 trong số Arduino, ARM, Raspberry), khối cảm biến vật cản (lựa chọn E3F-DS30C1 trong số E3F-DS30C4, E18-D50NK, TCRT5000, E18-D80NK), khối động cơ băng tải (DC 24V), khối van điện từ và khí nén (2 xi lanh MAL 16×100, 2 van 5/2, 3 rơ le trung gian 14 chân), khối xử lý trung tâm (CPU 1214C), khối nguồn (nguồn tổ ong 24VDC + mạch LM2596).
- Sơ đồ kết nối chi tiết: TCS3200 với Arduino, Arduino với PLC qua relay opto, cảm biến E3F-DS30C1 với PLC (kết nối L+ với 1M do ngõ ra NPN kích mức thấp), động cơ DC với PLC, van điện từ 5/2 với PLC.
- Sơ đồ nguyên lý (sơ đồ đấu nối dây) toàn hệ thống.
Chương 4: Lập Trình Phần Mềm Hệ Thống
Chương này là phần triển khai phần mềm và trình bày kết quả:
- Lưu đồ giải thuật chương trình chính: chờ START → kiểm tra màu từ cảm biến → điều khiển xi lanh phân loại tương ứng.
- Lưu đồ giải thuật khối xử lý màu sắc: logic nhận biết và phân biệt 3 màu (Xanh, Vàng, Đỏ).
- Bảng phân công đầu vào/đầu ra của PLC S7-1200.
- Giản đồ thời gian mô tả trình tự hoạt động các tín hiệu.
- Hướng dẫn sử dụng phần mềm Arduino IDE và TIA Portal V15 (từ giao diện bắt đầu, Add new device, chọn cấu hình PLC CPU 1214C, giao diện làm việc, viết chương trình đến giao diện điều khiển).
- Trình bày mô hình thực tế đã thi công và kết quả kiểm thử.
Kết quả và đóng góp
Tác giả hoàn thành việc thiết kế và thi công mô hình thực tế hệ thống phân loại sản phẩm theo màu sắc sử dụng PLC S7-1200 CPU 1214C DC/DC/DC phối hợp với Arduino Uno R3. Hệ thống thực hiện phân loại được 3 màu (Xanh, Vàng, Đỏ) thông qua cảm biến TCS3200, vận chuyển sản phẩm bằng động cơ DC 24V và phân loại bằng 2 xi lanh khí nén MAL 16×100 điều khiển qua 2 van điện từ 5/2.
Giao diện điều khiển được xây dựng trên TIA Portal V15, cho phép bật/tắt hệ thống và hiển thị trạng thái xi lanh cùng số lượng sản phẩm đã phân loại theo từng màu trong quá trình vận hành.
Giải pháp kỹ thuật đề xuất:
- Sử dụng Arduino Uno R3 làm bộ xử lý trung gian tín hiệu màu sắc từ TCS3200, chuyển tín hiệu về PLC qua module relay opto để cách ly điện và chống nhiễu.
- Kết nối cảm biến E3F-DS30C1 (NPN) với PLC bằng cách nối L+ với 1M để tương thích kích mức thấp.
- Sử dụng mạch giảm áp LM2596 (công suất 15W, dòng tối đa 3A) để chuyển từ 24VDC xuống mức phù hợp cho Arduino và TCS3200, tránh dùng thêm nguồn riêng.
Đóng góp so với nghiên cứu trước: Tác giả xác định rằng các mô hình phân loại theo chiều cao, khối lượng hay kích thước có sẵn không phù hợp với sản phẩm nhỏ có đặc trưng màu sắc; đồ án bổ sung thêm mô hình phân loại theo màu sắc dựa trên tích hợp PLC S7-1200 và Arduino với cảm biến TCS3200 như một giải pháp thay thế thiết thực trong đào tạo và nghiên cứu tại khoa.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Tác giả tự nêu các hạn chế sau trong phần giới hạn và kết quả:
- Mô hình chỉ ở quy mô nhỏ, chưa phản ánh điều kiện dây chuyền sản xuất thực tế.
- Hệ thống chỉ phân loại được 3 màu (Xanh, Vàng, Đỏ); chưa mở rộng cho số lượng màu lớn hơn hoặc sản phẩm có màu sắc tương cận.
- Tốc độ phân loại chưa đạt mức nhanh, chưa được định lượng cụ thể về số sản phẩm/phút.
- Trong tính toán và thực hiện không tránh khỏi thiếu sót và hạn chế.
Hướng phát triển được tác giả đề cập: tối ưu phần mềm và phần cứng để nâng cao tốc độ và độ chính xác của hệ thống phân loại, đánh giá hiệu suất hoạt động so với thông số thiết kế.
Dựa trên phạm vi nghiên cứu, hệ thống còn có thể được nghiên cứu mở rộng theo hướng tăng số lượng màu phân loại, tích hợp giao tiếp mạng PROFINET để giám sát từ xa, hoặc thay thế Arduino bằng module xử lý ảnh để nhận diện màu sắc phức tạp hơn.
Giá trị tham khảo
Đồ án phù hợp để tham khảo cho các đối tượng sau:
- Sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa, Kỹ thuật Điện – Điện tử: tài liệu này có thể dùng như nguồn tham khảo thực hành về cách tích hợp PLC S7-1200 với Arduino và cảm biến ngoại vi trong một hệ thống điều khiển hoàn chỉnh.
- Sinh viên làm đồ án tương tự về phân loại sản phẩm: Chương 2 cung cấp tra cứu nhanh thông số kỹ thuật của PLC S7-1200 (ba dòng CPU, bảng module hỗ trợ), Arduino Uno R3 và cảm biến TCS3200. Chương 3 có thể tham khảo phương pháp tính toán lựa chọn thiết bị và sơ đồ kết nối giữa các linh kiện.
- Người học TIA Portal V15: Chương 4 có hình ảnh minh họa từng bước sử dụng TIA Portal từ thêm thiết bị mới, chọn cấu hình đến viết chương trình và thiết kế giao diện điều khiển.
- Người làm đề tài tích hợp Arduino với PLC Siemens: sơ đồ kết nối relay opto làm cầu nối tín hiệu giữa hai hệ thống và giải pháp xử lý tương thích mức tín hiệu là phần có giá trị tham khảo thực tiễn.
Câu hỏi thường gặp
1. Tại sao đồ án sử dụng Arduino Uno R3 kết hợp với PLC S7-1200 thay vì chỉ dùng PLC để xử lý tín hiệu màu sắc?
Cảm biến TCS3200 xuất tín hiệu dưới dạng tần số (2 Hz–500 kHz), không phải tín hiệu số hay tương tự thông thường. Arduino Uno R3 được chọn để đọc và xử lý tần số này, sau đó chuyển đổi thành tín hiệu số tương thích ngõ vào của PLC thông qua module relay opto. Điều này đồng thời giúp cách ly điện và chống nhiễu giữa hai hệ thống.
2. Hệ thống sử dụng loại PLC S7-1200 nào và tại sao?
Tác giả chọn PLC S7-1200 CPU 1214C DC/DC/DC vì yêu cầu thực tế của hệ thống cần 8 ngõ vào và 4 ngõ ra. CPU 1214C có 14DI/10DO, nguồn cấp và ngõ vào/ra đều là DC 24V, đáp ứng dư biên so với yêu cầu tối thiểu và cho phép mở rộng sau này.
3. Cảm biến E3F-DS30C1 được kết nối với PLC như thế nào để tương thích mức tín hiệu?
Do cảm biến E3F-DS30C1 có ngõ ra dạng NPN cực thu hở (khi kích tín hiệu xuống mức 0V), tác giả nối chân L+ với chân 1M trên PLC để đầu vào PLC có thể nhận được kích mức thấp từ cảm biến. Nguồn cung cấp cho cảm biến là 6–36 VDC, khoảng cách phát hiện điều chỉnh được từ 5 đến 30 cm qua biến trở.
4. Hệ thống phân loại 3 màu thực hiện cơ chế đẩy sản phẩm ra khỏi băng tải như thế nào?
Hệ thống sử dụng 2 xi lanh khí nén MAL 16×100 và 2 van điện từ 5/2 một đầu cuộn dây. Khi PLC xác định màu sắc sản phẩm và nhận tín hiệu vị trí từ cảm biến E3F-DS30C1, PLC kích hoạt cuộn dây van điện từ tương ứng, van đảo chiều cấp khí nén đẩy pittong xi lanh ra, đưa sản phẩm vào ô phân loại đúng màu.
5. Mạch giảm áp LM2596 có vai trò gì trong hệ thống và thông số kỹ thuật của nó là gì?
Toàn hệ thống sử dụng nguồn tổ ong 24VDC làm nguồn cấp chính cho PLC và các thiết bị công suất. Tuy nhiên, Arduino Uno R3 và cảm biến TCS3200 yêu cầu mức điện áp thấp hơn. Mạch giảm áp LM2596 được sử dụng để hạ từ 24V xuống mức phù hợp, với thông số công suất 15W và dòng tối đa 3A, có khả năng giảm từ 30V xuống 1,5V.
Kết luận
Đồ án tốt nghiệp của Nguyễn Quốc Nghĩa trình bày quá trình thiết kế, thi công và lập trình mô hình hệ thống phân loại sản phẩm theo màu sắc sử dụng PLC S7-1200 CPU 1214C DC/DC/DC kết hợp với Arduino Uno R3 và cảm biến màu sắc TCS3200, được lập trình trên TIA Portal V15 và Arduino IDE. Hệ thống tích hợp nhiều thành phần phần cứng bao gồm cảm biến hồng ngoại E3F-DS30C1, cơ cấu khí nén (xi lanh MAL 16×100, van điện từ 5/2), băng tải động cơ DC 24V và giao diện giám sát, thực hiện phân loại sản phẩm theo 3 màu Xanh, Vàng và Đỏ ở quy mô mô hình thực nghiệm. Đồ án có giá trị tham khảo cho sinh viên ngành Điều khiển và Tự động hóa trong việc học cách tích hợp PLC Siemens với vi điều khiển Arduino và các cảm biến ngoại vi trong một hệ thống điều khiển hoàn chỉnh.