CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN TẢI THÀNH PHỐ VÀ VẬN TẢI CÔNG NGHỆ 1.1 Cơ sở lý luận về vận tải hàng hóa bằng ô tô 1. Vận tải và các khái niệm liên quan a. Khái niệm Vận tải là một hoạt động kinh tế có mục đích của con người nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển vị trí của đối tượng vận chuyển; đối tượng vận chuyển bao gồm con người (hành khách) và vật phẩm (hàng hóa). Sự di chuyển của con người và vật phẩm trong không gian rất đa dạng, phong phú và không phải mọi di chuyển đều là vận tải.
Vận tải chỉ bao gồm những di chuyển do con người tạo ra nhằm mục đích kinh tế (lợi nhuận) để đáp ứng yêu cầu về sự di chuyển đó mà thôi. Tất cả của cải vật chất chủ yếu cần thiết cho sự tồn tại và phát triển xã hội loài người, của cải vật chất của xã hội được tạo ra ở 4 ngành sản xuất vật chất cơ bản: - Công nghiệp khai khoáng - Công nghiệp chế biến - Công nghiệp - Vận tải. Đối với một ngành sản xuất vật chất như công nghiệp, nông nghiệp. trong quá trình sản xuất đều có sự kết hợp của 3 yếu tố, đó là công cụ lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Vận tải cũng là một ngành sản xuất vật chất vì trong quá trình sản xuất của ngành vận tải cũng có sự kết hợp của 3 yếu tố trên. Ngoài ra, trong quá trình sản xuất của ngành vận tải cũng đã tiêu thụ một lượng vật chất nhất định như: vật liệu, nhiên liệu, hao mòn phương tiện vận tải. Hơn nữa, đối tượng lao động (hàng hoá, hành khách vận chuyển) trong quá trình sản xuất vận tải cũng trải qua sự thay đổi nhất định. Như vậy có thể khái niệm về vận tải như sau: “Vận tải là quá trình thay đổi (di chuyển) vị trí của hàng hoá, hành khách trong không gian và thời gian để nhằm thoả mãn nhu cầu nào đó của con người”.
Vận chuyển là nhu cầu thiết yếu của sự phát triển kinh tế nhằm mục đích thay đổi vị trí của hàng hóa và con người từ nơi này đến nơi khác bằng các phương tiện vận chuyển. Vận chuyển trong logistics là sự di chuyển hàng hóa từ vị trí này đến vị trí khác 1 bằng sức người hay phương tiện vận chuyển nhằm thực hiện các mục đích thương mại như mua – bán, lưu kho, dự trữ trong quá trình sản xuất – kinh doanh. Hàng hóa là sản phẩm của nền kinh tế quốc dân được đưa ra trao đổi và mua bán trên thị trường. Hàng hóa trong vận tải là tất cả các loại nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm tiếp nhận sự di chuyển từ nơi này đến nơi khác.
Hàng hóa trong vận tải rất đa dạng về giá trị, tính chất, kích thước, trọng lượng và về cả ý nghĩa của chúng đối với nền kinh tế. Vận chuyển hàng hóa được hiểu là việc giao nhận hàng hóa di chuyển từ nơi này đến nơi khác. Thông thường vận chuyển hàng hóa gắn với các dịch vụ vận chuyển hàng hóa và có sự ký kết hợp đồng vận chuyển giữa người gửi hàng và người nhận hàng. Vận tải hàng hóa bằng ô tô là hoạt động vận tải xảy ra hằng ngày, dùng ô tô để di chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác, nhằm thực hiện một mục đích nhất định.
Đối tượng tham gia. Công ty kinh doanh vận tải: cung cấp nền tảng kết nối 3 thành phần của chuỗi vận tải, quản lý được các phương tiện vận hành. Công ty kinh doanh vận tải có thể vừa là chủ hàng hoặc là chủ xe. Người vận tải, hay người chuyên chở (carrier): Vận chuyển hàng từ điểm giao hàng đến điểm nhận hàng theo hợp đồng vận chuyển.
Người vận chuyển phải đảm bảo về chất lượng dịch vụ, tính chuyên nghiệp cao, có trách nhiệm tư vấn cho người gửi phương án và lộ trình vận chuyển tối ưu tiết kiệm chi phí. Chủ phương tiện: Cá nhân hoặc doanh nghiệp sở hữu phương tiện vận tải đáp ứng được yêu cầu vận chuyển. Chủ hàng (người có nhu cầu chuyển hàng): Cá nhân hoặc doanh nghiệp có nhu cầu vận chuyển hàng hóa từ vị trí này đến vị trí khác trong một khoảng thời gian nhất định. Lái xe: Người có đầy đủ điều kiện để điều khiển phương tiện.
Lái xe đôi khi chính là chủ xe. Phân loại loại hình vận tải, đặc điểm của vận tải a. Phân loại loại hình vận tải Có nhiều cách phân loại vận tải có thể phân loại theo các tiêu thức sau đây: - Căn cứ vào phương thức thực hiện quá trình vận tải: - Vận tải đường biển - Vận tải thuỷ nội địa 2 - Vận tải hàng không - Vận tải đường bộ - Vận tải đường sắt - Vận tải đường ống Vận tải trong thành phố (Metro, Trolaybus, Buýt.) Vận tải đặc biệt - Căn cứ vào đối tượng vận chuyển: + Vận tải hành khách + Vận tải hàng hoá - Căn cứ vào cách tổ chức quá trình vận tải: + Vận tải đơn phương thức: hàng hoá hay hành khách được vận chuyển từ nơi đi đến nơi đến bằng một phương thức vận tải duy nhất + Vận tải đa phương thức: việc vận chuyển được thực hiện bằng ít nhất là 2 phương thức vận tải, nhưng chỉ sử dụng một chứng từ duy nhất và chỉ một người chịu trách nhiệm trong quá trình vận chuyển đó. + Vận tải đứt đoạn: là việc vận chuyển được thực hiện bằng 2 hay nhiều phương thức vận tải, nhưng phải sử dụng 2 hay nhiều chứng từ vận tải và 2 hay nhiều người chịu trách nhiệm trong quá trình vận chuyển đó.
- Căn cứ vào tính chất của vận tải: + Vận tải nội bộ: là việc vận chuyển trong nội bộ xí nghiệp, nhà máy, công ty. nhằm di chuyển nguyên, vật liệu, thành phẩm, bán thành phẩm, con người phục vụ cho quá trình sản xuất của công ty, xí nghiệp bằng phương tiện của công ty, xí nghiệp đó mà không trực tiếp thu tiền cước vận tải. Vận tải nội bộ là thực hiện một khâu của quá trình công nghệ để sản xuất sản phẩm vật chất nào đó. Khối lượng hàng hoá của vận tải nội bộ không tập hợp vào khối lượng chung của ngành vận tải + Vận tải công cộng: là việc kinh doanh vận tải hàng hoá hay hành khách cho mọi đối tượng trong xã hội để thu tiền cước vận tải.
- Phân loại theo các tiêu thức khác như phân loại vận tải theo cự ly vận chuyển, theo khối lượng vận tải, theo phạm vi vận tải. Đặc điểm Vận tải hàng bằng đường bộ là hình thức vận tải hàng hóa phổ biến và thông dụng nhất trong các loại hình vận tải. Loại hình vận tải này có những ưu điểm nổi bật là sự tiện lợi, tính cơ động và khả năng thích nghi cao với các điều kiện địa hình, có hiệu quả kinh tế cao trên các cự li ngắn và trung bình. Ô tô trở thành phương tiện vận tải phối hợp được với hoạt động của các loại phương tiện vận tải khác như: đường sắt, đường thuỷ, đường hàng không.
Vận tải ô tô có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết khí hậu, những nơi điều kiện đường sá khó khăn thậm chí cả những nơi không có đường ví dụ như đường rừng núi, những lâm trường khai thác gỗ; tuy vậy không phải với bất cứ loại ô tô nào cũng có thể hoạt động trong những điều kiện khó khăn như vậy được. Vận tải ô tô có thể vượt qua được một số loại địa hình khó khăn như độ dốc khá cao, các tuyến đường có bán kính quay vòng nhỏ,… Vận tải ô tô có thể đi đến mọi nơi mọi chỗ của nền kinh tế. Phương tiện vận tải ô tô rất đa dạng và nhiều chủng loại khác nhau, đáp ứng cho việc vận chuyển hàng hóa đa dạng với hiệu quả cao. Vận chuyển bằng đường bộ luôn chủ động về thời gian, đa dạng trong vận chuyển các loại hàng hoá.
Tuy nhiên hình thức vận tải này bị hạn chế bởi khối lượng và kích thước hàng hóa, nhưng lại khá linh hoạt với những hàng hoá có khối lượng vận chuyển không quá lớn và nhỏ; trên đường vận chuyển có nguy cơ gặp sự cố do đường bộ có nhiều phương tiện lưu thông. Về chi phí các doanh nghiệp vận tải bằng đường bộ có chi phí cố định thấp do các doanh nghiệp không sở hữu hệ thống đường sá, tuy vậy chi phí biến đổi lại cao do các chi phí về nhiên liệu, và các chi phí phát sinh khác trên đường đi như: lệ phí đường sá, chi phí sửa chữa, bảo trì, bảo dưỡng thường xuyên, chi phí trông coi hàng hoá, giao nhận hàng. Nhờ tính cơ động cao nên ô tô vận chuyển trực tiếp từ kho người gửi đến kho người nhận, không phải qua các hình thức vận tải khác. Ô tô có thể hoạt động bất kỳ lúc nào trên các loại đường, thậm chí ở cả những nơi chưa có đường sá.3 Vai trò của vận tải Vận tải giữ vai trò quan trọng và có tác dụng lớn đối với nền kinh tế quốc dân của mỗi nước.
Hệ thống vận tải được ví như mạch máu trong cơ thể con người, nó phản ánh trình độ phát triển của một nước. Vận tải phục vụ tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: sản xuất, lưu thông, tiêu dùng, quốc phòng. Trong sản xuất vận chuyển nguyên, 4 nhiên, vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, lao động để phục vụ cho quá trình sản xuất, vận tải là yếu tố quan trọng của quá trình lưu thông. Vận tải có một chức năng đặc biệt trong xã hội là vận chuyển hàng hoá và hành khách từ địa điểm này đến địa điểm khác.
Không có vận tải thì bất cứ một quá trình sản xuất nào của xã hội cũng không thể thực hiện được. Vận tải rất cần thiết đối với tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, từ vận chuyển nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu cho quá trình sản xuất đến vận chuyển sản phẩm do quá trình sản xuất tạo ra… Vận tải cũng đáp ứng được nhu cầu đi lại của nhân dân. Vận tải là mạch máu của nền kinh tế quốc dân, nối liền các ngành, các đơn vị sản xuất với nhau nối liền khu vực sản xuất với khu vực tiêu dùng, nối liền thành thị với nông thôn, miền ngược với miền xuôi làm cho nền kinh tế thành một khối thống nhất. Lực lượng sản xuất và trình độ chuyên môn hoá ngày càng phát triển đời sống nhân dân không ngừng nâng cao đòi hỏi vận tải phải phát triển nhanh chóng mới đáp ứng được nhu cầu vận tải tăng lên không ngừng của nền kinh tế quốc dân.