Điều Hành Chính Sách Tiền Tệ Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam Trong Mục Tiêu Kiểm Soát Lạm Phát

Khám phá vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong điều hành chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát và các giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Duy Định
• Người hướng dẫn: TS. Võ Trí Thành
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Chính Sách Tiền Tệ Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam: Kiểm Soát Lạm Phát và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LẠM PHÁT VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TRONG MỤC TIÊU KIỂM SOÁT LẠM PHÁT
• 1.1. Khái quát về lạm phát và kiểm soát lạm phát
• 1.2. Điều hành CSTT trong mục tiêu kiểm soát lạm phát
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới điều hành CSTT với mục tiêu kiểm soát lạm phát
• 1.3.1. Nhân tố chủ quan
• 1.3.2. Nguyên nhân khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ TRONG MỤC TIÊU KIỂM SOÁT LẠM PHÁT Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới và thực trạng lạm phát ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng điều hành CSTT nhằm mục tiêu kiểm soát lạm phát ở Việt Nam
• 2.2.1. Công cụ lãi suất
• 2.2.2. Công cụ dự trữ bắt buộc
• 2.2.3. Công cụ tái cấp vốn
• 2.2.4. Công cụ thị trường mở và hoán đổi ngoại tệ
• 2.3. Đánh giá thực trạng điều hành CSTT với mục tiêu kiểm soát lạm phát ở Việt Nam
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ NHẰM MỤC TIÊU KIỂM SOÁT LẠM PHÁT Ở VIỆT NAM
• 3.1. Yêu cầu phải kiểm soát lạm phát trong thời gian tới
• 3.2. Mục tiêu điều hành CSTT từ nay đến năm 2015
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ nhằm mục tiêu kiểm soát lạm phát ở Việt Nam
• 3.3.1. Lựa chọn mô hình điều hành CSTT của NHNN phù hợp với tình hình hiện nay và một số năm tiếp theo
• 3.3.2. Nâng cao chất lượng trong việc xây dựng chương trình tiền tệ
• 3.3.3. Đổi mới căn bản công tác phân tích, dự báo
• 3.3.4. Hoàn thiện hệ thống thông tin trong nội bộ ngành
• 3.3.5. Hoàn thiện các công cụ CSTT
• 3.3.6. Các giải pháp bổ trợ khác
• 3.3.6.1. Đối với Chính phủ
• 3.3.6.2. Đối với Quốc hội
• 3.3.6.3. Đối với các Bộ, Ngành có liên quan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Tiền Tệ Việt Nam Lạm Phát Hiện Nay

Bài viết này cung cấp một cái nhìn tổng quan về chính sách tiền tệ của Việt Nam và mối liên hệ của nó với lạm phát. Chúng ta sẽ khám phá các công cụ chính sách tiền tệ mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) sử dụng để kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Lạm phát là một vấn đề kinh tế phức tạp, ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của đời sống kinh tế - xã hội. Việc điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững và bảo vệ sức mua của đồng tiền Việt Nam. Bài viết sẽ trình bày những thách thức hiện tại và đề xuất các giải pháp chính sách tiền tệ phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Lạm Phát Việt Nam

Lạm phát, theo cách hiểu chung, là sự tăng giá chung và kéo dài của hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế. Có nhiều cách phân loại lạm phát, bao gồm: theo mức độ (lạm phát một con số, hai con số, siêu lạm phát); theo nguyên nhân (lạm phát do cầu kéo, lạm phát do chi phí đẩy); và theo phạm vi (lạm phát quốc gia, lạm phát toàn cầu). Việc hiểu rõ bản chất và các loại lạm phát là rất quan trọng để NHNN có thể đưa ra các biện pháp kiểm soát lạm phát phù hợp. Ví dụ, lạm phát do chi phí đẩy có thể đòi hỏi các biện pháp khác với lạm phát do cầu kéo.

1.2. Vai Trò Của Ngân Hàng Nhà Nước Trong Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đóng vai trò trung tâm trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt là thông qua việc điều hành chính sách tiền tệ. NHNN có trách nhiệm kiểm soát cung tiền, lãi suất, và tỷ giá hối đoái để đạt được các mục tiêu như kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. NHNN sử dụng nhiều công cụ chính sách tiền tệ, bao gồm nghiệp vụ thị trường mở (OMO), tái cấp vốn, tái chiết khấu, và dự trữ bắt buộc, để thực hiện các mục tiêu của mình.

II. Thách Thức Lạm Phát Việt Nam Nguyên Nhân và Rủi Ro Tiềm Ẩn

Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công nhất định trong việc kiểm soát lạm phát trong những năm gần đây, lạm phát Việt Nam vẫn là một thách thức lớn. Các yếu tố như giá cả hàng hóa thế giới biến động, cung tiền tăng nhanh, và các yếu tố tâm lý có thể gây ra rủi ro lạm phát. Ngoài ra, việc nợ công tăng cao và áp lực lên tỷ giá hối đoái cũng có thể làm gia tăng nguy cơ lạm phát. Việc đánh giá đúng các nguyên nhân của lạm phát và các rủi ro tiềm ẩn là rất quan trọng để NHNN có thể chủ động ứng phó và duy trì sự ổn định giá trị tiền tệ.

2.1. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Lạm Phát Tại Việt Nam

Nhiều yếu tố tác động đến lạm phát ở Việt Nam. Giá cả hàng hóa thế giới, đặc biệt là giá dầu và lương thực, có ảnh hưởng lớn đến CPI (Chỉ số giá tiêu dùng). Cung tiền tăng quá nhanh cũng có thể gây ra lạm phát. Ngoài ra, các yếu tố như thay đổi chính sách (ví dụ, tăng lương tối thiểu) và các yếu tố tâm lý (ví dụ, kỳ vọng lạm phát) cũng có thể góp phần làm tăng lạm phát. Phân tích kỹ lưỡng các yếu tố này giúp NHNN đưa ra quyết định chính sách phù hợp.

2.2. Rủi Ro Lạm Phát và Tác Động Đến Tăng Trưởng Kinh Tế

Rủi ro lạm phát có thể tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp, và làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ngoài ra, lạm phát có thể làm tăng bất ổn định kinh tế và làm giảm niềm tin của nhà đầu tư. NHNN cần phải kiểm soát lạm phát một cách hiệu quả để bảo vệ tăng trưởng kinh tế bền vững.

2.3. Tác Động của Khủng Hoảng Kinh Tế Thế Giới và Lạm Phát Việt Nam

Theo tài liệu gốc, cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2008 ở Mỹ đã thúc đẩy nhiều chính phủ đưa ra các gói kích thích kinh tế. Hậu quả là lạm phát tăng cao, tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế - xã hội. Ngoài nguyên nhân khách quan như giá cả thế giới biến động, thiên tai, dịch bệnh thì chính sách tiền tệ chưa khoa học, bị động, lúng túng cũng là nguyên nhân góp phần làm chỉ số CPI tăng cao.

III. Giải Pháp Điều Hành Chính Sách Tiền Tệ Kiểm Soát Lạm Phát

Để kiểm soát lạm phát một cách hiệu quả, NHNN cần phải điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt và chủ động. Điều này bao gồm việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ như lãi suất, dự trữ bắt buộc, và nghiệp vụ thị trường mở một cách phù hợp. Ngoài ra, NHNN cũng cần phải phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành khác để thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô đồng bộ, nhằm đạt được mục tiêu ổn định kinh tế và kiểm soát lạm phát.

3.1. Sử Dụng Công Cụ Lãi Suất để Kiềm Chế Lạm Phát

Lãi suất là một trong những công cụ chính sách tiền tệ quan trọng nhất để kiểm soát lạm phát. Khi lạm phát tăng cao, NHNN có thể tăng lãi suất để giảm cung tiền và kiềm chế tổng cầu. Tuy nhiên, việc tăng lãi suất cũng có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế. Do đó, NHNN cần phải cân nhắc kỹ lưỡng tác động của việc tăng lãi suất đến cả lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

3.2. Vai Trò Của Dự Trữ Bắt Buộc và Nghiệp Vụ Thị Trường Mở OMO

Dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở (OMO) là hai công cụ chính sách tiền tệ quan trọng khác. Dự trữ bắt buộc là tỷ lệ tiền gửi mà các ngân hàng thương mại phải giữ tại NHNN. Khi lạm phát tăng cao, NHNN có thể tăng dự trữ bắt buộc để giảm cung tiền. OMO là việc NHNN mua bán trái phiếu chính phủ trên thị trường mở để điều chỉnh cung tiền. Khi lạm phát tăng cao, NHNN có thể bán trái phiếu chính phủ để giảm cung tiền.

3.3. Lựa chọn mô hình điều hành CSTT phù hợp với tình hình hiện nay

Theo tài liệu, một giải pháp quan trọng là lựa chọn mô hình điều hành CSTT của NHNN phù hợp với tình hình hiện nay và một số năm tiếp theo. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng trong việc xây dựng chương trình tiền tệ và đổi mới căn bản công tác phân tích, dự báo. Cuối cùng cần hoàn thiện hệ thống thông tin trong nội bộ ngành. Cụ thể là từ năm 2009, CSTT gắn với điều hành chính sách lạm phát mục tiêu, giúp NHNN chủ động hơn trong kiểm soát lạm phát.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Kiểm Soát Lạm Phát Tại Việt Nam

Việt Nam đã có những kinh nghiệm nhất định trong việc kiểm soát lạm phát trong quá khứ. Việc phân tích những thành công và thất bại trong quá trình điều hành chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát có thể cung cấp những bài học quý giá cho tương lai. Ví dụ, việc kiểm soát lạm phát thành công trong những năm 2000 đã giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng kinh tế cao. Tuy nhiên, việc lạm phát tăng cao vào năm 2008 và 2011 đã cho thấy những thách thức trong việc điều hành chính sách tiền tệ trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động.

4.1. Đánh Giá Thành Tựu và Hạn Chế Trong Kiểm Soát Lạm Phát

Việc kiểm soát lạm phát ở Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng cũng còn nhiều hạn chế. Thành tựu bao gồm việc duy trì lạm phát ở mức một con số trong phần lớn thời gian kể từ năm 2012. Hạn chế bao gồm việc lạm phát vẫn còn biến động và dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Đánh giá khách quan những thành tựu và hạn chế giúp NHNN điều chỉnh chính sách phù hợp.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm từ Các Giai Đoạn Lạm Phát Cao ở Việt Nam

Các giai đoạn lạm phát cao ở Việt Nam (ví dụ, năm 2008 và 2011) đã cho thấy tầm quan trọng của việc điều hành chính sách tiền tệ một cách thận trọng và chủ động. Các bài học kinh nghiệm bao gồm việc cần phải kiểm soát cung tiền một cách chặt chẽ, cần phải phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành khác, và cần phải giao tiếp hiệu quả với công chúng để quản lý kỳ vọng lạm phát.

V. Tương Lai Xu Hướng Chính Sách Tiền Tệ và Kiểm Soát Lạm Phát

Trong tương lai, chính sách tiền tệ của Việt Nam sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức. Sự hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, sự phát triển của thị trường tài chính, và các yếu tố địa chính trị có thể ảnh hưởng đến lạm phát và sự ổn định kinh tế vĩ mô. NHNN cần phải tiếp tục đổi mới chính sách tiền tệ để đáp ứng với những thay đổi này. Điều này bao gồm việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ mới, tăng cường năng lực phân tích và dự báo, và cải thiện hiệu quả giao tiếp với công chúng.

5.1. Dự Báo Xu Hướng Lạm Phát và Định Hướng Chính Sách Tiền Tệ

Việc dự báo chính xác xu hướng lạm phát là rất quan trọng để NHNN có thể đưa ra các quyết định chính sách tiền tệ phù hợp. Các yếu tố như giá cả hàng hóa thế giới, tăng trưởng kinh tế, và cung tiền cần phải được theo dõi chặt chẽ. NHNN cần phải có một đội ngũ chuyên gia có năng lực để phân tích và dự báo lạm phát một cách chính xác.

5.2. Hoàn Thiện Công Cụ Chính Sách Tiền Tệ Hiện Đại để Kiểm Soát Lạm Phát

NHNN cần phải tiếp tục hoàn thiện các công cụ chính sách tiền tệ hiện đại để kiểm soát lạm phát một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc sử dụng các công cụ như lãi suất qua đêm, hành lang lãi suất, và mục tiêu lạm phát. NHNN cũng cần phải tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong việc điều hành chính sách tiền tệ.

VI. Kết Luận Hoàn Thiện Chính Sách Tiền Tệ Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Chính sách tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát ở Việt Nam. Để điều hành chính sách tiền tệ một cách hiệu quả, NHNN cần phải có một tầm nhìn dài hạn, một đội ngũ chuyên gia có năng lực, và một sự phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành khác. Việc tiếp tục đổi mới chính sách tiền tệ và hoàn thiện các công cụ chính sách tiền tệ là rất quan trọng để Việt Nam có thể duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững và bảo vệ sức mua của đồng tiền Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Kiểm Soát Lạm Phát Hiệu Quả

Các giải pháp kiểm soát lạm phát hiệu quả bao gồm việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ như lãi suất, dự trữ bắt buộc, và OMO một cách phù hợp. Ngoài ra, cần phải phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành khác để thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô đồng bộ. Việc quản lý kỳ vọng lạm phát và giao tiếp hiệu quả với công chúng cũng rất quan trọng.

6.2. Đề Xuất Các Kiến Nghị Chính Sách Tiền Tệ

Các kiến nghị chính sách tiền tệ bao gồm việc tiếp tục đổi mới chính sách tiền tệ, hoàn thiện các công cụ chính sách tiền tệ, tăng cường năng lực phân tích và dự báo, và cải thiện hiệu quả giao tiếp với công chúng. NHNN cần phải chủ động ứng phó với những thay đổi trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực để duy trì sự ổn định kinh tế và kiểm soát lạm phát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, việc kiểm soát lạm phát trở thành một nhiệm vụ trọng yếu nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Từ năm 2010 đến nay, Việt Nam đã trải qua nhiều biến động kinh tế, trong đó lạm phát có xu hướng gia tăng do tác động của các yếu tố cầu kéo, chi phí đẩy, yếu tố tiền tệ và tâm lý thị trường. Ví dụ, năm 2010, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 11,75%, gây áp lực lớn lên đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý thuyết về lạm phát, kiểm soát lạm phát và điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) nhằm kiểm soát lạm phát; phân tích thực trạng điều hành CSTT của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) từ năm 2010 đến nay; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát lạm phát. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động điều hành CSTT của NHNN trong giai đoạn từ 2010 đến hiện tại, gắn liền với các biến động kinh tế trong nước và quốc tế. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách tiền tệ linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế Việt Nam, góp phần ổn định giá cả, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai trường phái lý thuyết chính về lạm phát và chính sách tiền tệ. Thứ nhất, trường phái tiền tệ của Milton Friedman cho rằng lạm phát là hiện tượng tiền tệ, chủ yếu do sự gia tăng cung tiền quá mức. Mô hình AD-AS được sử dụng để minh họa quá trình cung tiền tăng làm dịch chuyển tổng cầu sang phải, dẫn đến tăng giá cả kéo dài. Thứ hai, trường phái Keynes nhấn mạnh vai trò của tổng cầu và tổng cung trong việc hình thành lạm phát, với quan điểm rằng cung tiền tăng làm tăng sản lượng trước khi gây ra lạm phát. Ngoài ra, luận văn phân tích các khái niệm chính như lạm phát cầu kéo, lạm phát chi phí đẩy, lạm phát theo tỷ giá hối đoái, cũng như các loại chỉ số giá tiêu dùng (CPI, PPI, RPI) để đo lường lạm phát. Về chính sách tiền tệ, luận văn áp dụng mô hình khuôn khổ CSTT gồm các mục tiêu cuối cùng (ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế), mục tiêu trung gian (tổng tiền, tỷ giá, lãi suất thị trường) và mục tiêu hoạt động (lãi suất ngắn hạn, khối lượng tiền cơ bản). Các công cụ CSTT như dự trữ bắt buộc, tái chiết khấu, hạn mức tín dụng và nghiệp vụ thị trường mở được phân tích về cơ chế tác động đến cung tiền và lạm phát.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng dựa trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê kinh tế vĩ mô của Tổng cục Thống kê Việt Nam, báo cáo của NHNN, các văn bản pháp luật liên quan đến chính sách tiền tệ và các nghiên cứu học thuật trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Phân tích số liệu được thực hiện qua các phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp và so sánh diễn biến lạm phát, tín dụng, lãi suất và tỷ giá từ năm 2010 đến nay. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ dữ liệu kinh tế vĩ mô và chính sách tiền tệ trong giai đoạn nghiên cứu, được lựa chọn nhằm phản ánh chính xác thực trạng điều hành CSTT và kiểm soát lạm phát tại Việt Nam. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2013, gắn liền với các biến động kinh tế toàn cầu và trong nước, đặc biệt là hậu quả của khủng hoảng kinh tế thế giới 2007-2008 và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới đến lạm phát Việt Nam: Sau khủng hoảng 2007-2008, Việt Nam chịu áp lực lạm phát tăng cao do giá dầu thô và nguyên liệu thế giới tăng mạnh. Năm 2010, CPI tăng 11,75%, trong đó yếu tố cầu kéo và chi phí đẩy đóng vai trò chủ đạo. Tăng trưởng tín dụng năm 2009 đạt gần 38%, gấp 7 lần tốc độ tăng GDP, góp phần làm gia tăng áp lực lạm phát.

2. Hiệu quả điều hành CSTT của NHNN: NHNN đã sử dụng linh hoạt các công cụ như nghiệp vụ thị trường mở, dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn và hoán đổi ngoại tệ để điều tiết lượng tiền cung ứng, ổn định lãi suất và tỷ giá. Ví dụ, lãi suất cơ bản được duy trì ổn định ở mức 8%/năm trong 10 tháng đầu năm 2010, sau đó tăng 1% để kiểm soát lạm phát. Tín dụng đối với nền kinh tế tăng 27,65%, trong đó tín dụng nông nghiệp và nông thôn tăng 23,2%.

3. Những hạn chế trong điều hành CSTT: Việc lựa chọn đa mục tiêu (kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, ổn định hệ thống ngân hàng) làm giảm hiệu quả kiểm soát lạm phát. Thị trường tài chính chưa phát triển sâu rộng, cạnh tranh trong khu vực ngân hàng còn hạn chế, làm chậm phản ứng của lãi suất tiền gửi và cho vay đối với thay đổi lãi suất chính sách. Ngoài ra, sự can thiệp của chính phủ vào thị trường tài chính và tín dụng cũng làm giảm tính linh hoạt của CSTT.

4. Ảnh hưởng của các yếu tố khách quan và chủ quan: Yếu tố khách quan như biến động giá thế giới, thiên tai, dịch bệnh và yếu tố chủ quan như mức độ độc lập của NHNN, hệ thống

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ C ơ BẢN VẺ LẠM PHÁT VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TRONG MỤC TIÊU KIỂM SOÁT LẠM PHÁT 1. KHÁI QUÁT VÈ LẠM PHÁT VÀ KIỀM SOÁT LẠM PHÁT 1. Khái nỉệm và phân loại lạm phát Các định nghĩa lạm phát được đưa ra thường tiếp cận từ hai khía cạnh chủ yếu: hoặc từ nguyên nhân hoặc từ những ảnh hưởng của nó. Theo cách tiếp cận thứ nhất, thì “lạm phát là quá nhiều tiền di săn quá ít hàng” hoặc “lạm phát là khi tiền lương danh nghĩa tăng nhanh hơn năng suất lao động”.

Cách định nghĩa này thực chất chỉ là đưa ra các cách giải thích khác nhau về nguyên nhân của lạm phát mà không phải là định nghĩa về lạm phát theo đúng nghĩa của nó. Theo cách tiếp cận thứ hai thì lạm phát là mức giá cả chung tăng lên. Tuy nhiên, sự tăng giá mới chỉ phản ánh hình thức biếu hiện của lạm phát còn bản chất của nó được thể hiện ở tính chất của sự tăng giá là giá tăng cao và kéo dài hay chỉ là tạm thời? Tóm lại, lạm phát là việc giá cả tăng nhanh và kéo dài trong một thời gian. Tuy nhiên, cần phải rất thận trọng với định nghĩa về lạm phát bởi vì không phải bất cứ lúc nào giá cả tăng cũng là lạm phát mà phải là giá cả tăng kéo dài với tốc độ tăng giá có xu hướng tăng kèm theo giá trị tiền tệ giảm sút.

Lạm phát là sự tăng giá hàng hoá ở tất cả mặt hàng và muốn biết được tình trạng tăng giá, người ta phải so sánh giá cả giữa hai thời điểm khác nhau to và ti. Tuy nhiên, trong một nền kinh tế có nhiều loại hàng hoá nên trong khoảng thời gian to - ti , mồi loại hàng hoá có mức tăng giá (P ti - p to) khác nhau. Do vậy để tính được tỷ lệ lạm phát chung cho nền kinh tế, người ta phải lấy chỉ số giá cả bình quân của cả nước làm chuấn. 3 loại chỉ sô giá cả bình 6 quân được S ừ dụng l à giá c ả hàng tiêu dùng giá ca hàng sản xuất bình quân (PPI-Producer price index) và giá cà bán lẻ bình quân (RPI-retaU price index).

Thông thường, thì người ta thường sử dụng hai loại chi số giá cả đầu để tính lạm phát, đặc biệt là CPI. Cuối cùng, lạm phát thướng được đo bằng chi số %, tức là tý lệ lạm phát (%) giữa hai thời điểm t„ và t[ là băng mức tăng giá cả hàng hoá bình quân giữa hai thời điềm, chia cho giá ban đầu và nhân với tỷ lệ %: Tỷ lệ lạm phát (to và t i ) = X 100% Pto Phân loại lạm phát: - Phân loại theo định lượng: có lạm phát một con số (là loại lạm phát nhỏ hơn 10%/năm), lạm phát hai con số, lạm phát phi mã và siêu lạm phát (là loại lạm phát rất cao từ 3 con số). - Phân loại theo định tính: có lạm phát thuần tuý (là trường hợp đặc biệt khi giá cả hàng hoá tiêu dùng và hàng hoá sản xuất đều tăng lên gần như cùng một tỷ lệ trong cùng một đom vị thời gian, lúc này nhu cầu tiền thực tế tăng cùng chiều và khá tương đương với cung ứng tiền thực tế); lạm phát dự đoán trước (lạm phát dự đoán trước là việc người ta nhìn thấy trước về lạm phát và tin rằng nó sẽ xảy ra bởi các nguyên nhân của nó đã lộ diện) và lạm phát bât thường; lạm phát cân bằng và không cân bằng (cân bằng ở đây là cân bằng với thu nhập). - Căn cứ vào mức độ biểu hiện giá cả trên thị trường: có lạm phát ngầm lạm phát công khai.

- Căn cứ vào phạm vi ảnh hưởng về mặt không gian: có lạm phát quốc gia và thế giới. Căn cứ vào tính lịch sử: lạm phát cổ điển (gắn với xung đột chiến tranh) và lạm phát hiện đại (gắn với hoà bình). 7 Nguyên nhân của lạm phát: - T heo trường phái tiền tệ của Milton Friedman thì lạm phát bao giờ và ơ đâu cùng là một hiện tượng tiền tệ Quan điểm của trường phái này cho rằng lạm phát nhanh có thể do sự tăng cao của cung tiền tệ thúc đẩy. Chúng ta có thê sử dụng mô hình AD-AS để giải thích cho quan điểm của trường phái tiền tệ.

Ban đâu, nên kinh tê ở diêm 1, với sản phẩm tại mức tỷ lệ tự nhiên và gia ca tại P l- giao diêm của đường tông cầu AD1 và đường tổng cung AS1 Nêu cung tiền tăng đều đặn dần dần trong suốt cả năm, thì đường tổng cầu di chuyển sang phải đến AD2. Trong một thời gian rất ngắn, nền kinh tế có thể chuyển động đến 1’ và sản phẩm có thể tăng cao hơn mức tự nhiên Y ’ nhưng kết quả giảm thất nghiệp xuống dưới mức tỷ lệ tự nhiên sẽ làm cho lương tang len và đường tông cung sẽ nhanh chóng dịch chuyển vào trong và sự dịch chuyển ấy sẽ dừng khi nào đạt đến AS2, sản lượng quay trở lại mức tự nhiên của đường tổng cung dài hạn. tại thời điểm cân bằng mới thì P2 cao hơn P l. Nếu cung tiền tiếp tục trong những năm tiếp theo, thì nền kinh tế sẽ tiếp 8 tục chuyển động đến mức giá cả cao hơn và khi mà cung tiền còn tăng thì quá trinh này sẽ tiêp tục và lạm phát sẽ xảy ra.

Tóm lại, trường phái tiền tệ cho rằng lạm phát nhanh có thể do sự tăng cao của cung tiền tệ thúc đẩy. - Trường phái Keynes: Cách phân tích của trường phái Keynes cũng cho răng cung tiên tệ tăng kéo dài sẽ có ảnh hưởng giống đối với đường tổng cung và đường tổng cầu mà chúng ta thấy đã phân tích ở hình 1. Đường tông câu sẽ dịch chuyển sang phải và đường tổng cung sẽ di chuyển vào. Chỉ có điều khác biệt là Keynes tin rằng đường tổng cung sẽ di chuyển vào chậm hơn so với cách phân tích của trường phái tiền tệ.

Keynes cho rằng cung ứng tiền danh nghĩa tăng khi giá chưa thay đổi, làm cung tiền thực tế tăng dẫn đến đường LM dịch chuyển khá mạnh qua phải, sản lượng tăng khá nhanh.Tiếp đó tông cầu tăng gây ra lạm phát. Lạm phát sẽ làm cho mức cung tiền thực tế nhỏ lại so với ban đầu. Tức là lúc này đường LM qua trái một ít, sản lượng tụt tuy vẫn cao hơn mức ban đầu. - Lạm phát do chi phí đẩy: Ngay ca khi san lượng chưa đạt đên tiêm năng nhưng vẫn có khả năng xay ra lạm phat va trên thực tê đã xảy ra ở nhiêu nước.

Loại lạm phát này được gọi la lạm phát chi phí đây, vừa lạm phát vừa suy giảm sản lượng, tăng thêm that nghiẹp. Cac cơn shock giá cả của thị trường đâu vào đặc biệt là vật tư thiết bị cơ bản (xăng dầu, điện.) là nguyên nhân chủ yếu khiến cho đường AS dịch chuyên len tren. Tong câu không thay đôi nhưng giá cả đã tăng và sản lượng lại giảm xuống. - Lạm phát do cầu kéo: Lạm phát do câu kéo xảy ra khi tông cầu tăng lên mạnh mẽ tại mức sản lượng đã đạt hoặc vượt quá mức tiềm năng.

Bản chất của lạm phát cầu kéo là chi tiêu quá nhiều tiền để mua một lượng cung hạn chế về hàng hoá có thể sản xuat đuợc trong đieu kiện thị trường lao động đã đạt cân bang. Trong thực tế 9 khi xảy ra lạm phát cầu kéo, thì lượng tiền trong lun thông và khối lượng tín dụng tăng đáng kể và vượt quá khả năng có giới hạn của mức cung hàng hoá. - Lạm phát theo tỷ giá hối đoái Tỷ giá hối đoái liên quan chặt chẽ tới giá cả hàng hoá xuất nhập khẩu. Tỷ giá giữa tiền nội địa và tiền nước ngoài càng lên (tiền trong nước mất giá) thì hàng hoá càng lên giá.

Và đến lượt mình, giá hang hoá kéo tỷ giá lên nhanh hơn, gây ra tình trạng lạm phát. Suy cho cùng, mối quan hệ giữa lạm phát và tỷ giá có thể quy về sự gia tăng của cung ứng tiền. Tuy nhiên, các nha kinh te đeu thoả thuận với nhau răng có yêu tô tâm lý trong khuynh hướng kéo hàng hoá lên theo tỷ giá trong khi lạm phát đã hình thành và khuynh hướng này rất phổ biến trong khu vực xuất nhập khẩu. Hậu quả của lạm phát: - Lạm phát làm thay đối lãi suất nhưng lãi suất là một chỉ số kinh tể vĩ mo cơ bản tác động đên thu nhập, tiêu dùng và đâu tư.

Do vậy, thông qua lãi suât, lạm phát tác động đên nhiều khía cạnh của đời sống kinh tế. Chẳng hạn đối với ngành ngân hàng, để hoạt động vững vàng thì lãi suất thực tế phải ổn định mà lãi suất thực tế = lãi suất danh nghĩa - tỷ lệ lạm phát. Đẻ lãi suất thực tế không đổi, thì lãi suất danh nghĩa phải tăng cùng tỷ lệ lạm phát. Khi hệ thông ngân hàng và tài chính tăng lãi suất danh nghĩa thì nền kinh tế sẽ gặp khó khăn, thât nghiệp gia tăng, nhu cầu đầu tư giảm, tiềm năng sản xuất bị lãng phí.

- Lạm phát làm giảm thu nhập thực tế. - Lạm phát làm cho giá trị của tiền tệ không còn ổn định và không giữ được chức năng thước đo giá trị. Xã hội gặp khó khăn trong việc tính toán tính hiệu quả, điêu chỉnh các hoạt động kinh doanh của mình. - Lạm phát khiên cho việc phân phối thu nhập không bình đẳng.

Một số người năm giữ các hàng hoá có giá cả tăng đột biến sẽ giàu lên, còn những 10 người có hàng hoá mà giá không tăng hoặc tăng ít hoặc những người giữ tiền nghèo đi. San xuat phát triên không đêu, vôn chảy vào những ngành có lợi nhuận cao nếu như lạm phát xảy ra. - Chính phủ sẽ gặp khoản bội chi ngày càng tăng trong khi các khoản thu về ngày càng giảm giá trị. - Kích thích tam ly đâu cơ tích trữ hàng hoá, bât động sản, vàng bạc gây ra tình trạng khan hiếm hàng hoá không bình thường và lãng phí nguồn lực.

Tóm lại, lạm phát cao có ảnh hưởng rất nghiêm trọng tới nền kinh tế. Chính vì vậy, việc kiểm soát lạm phát trở thành mối quan tâm hàng đầu của các nha chức trách nói chung và các nhà hoạch định chính sách nói riêng. Muốn kiem soát lạm phát cân phải áp dụng hàng loạt các biện pháp, chính sách khác nhau, tuy nhiên, ngày nay người ta cho rang CSTT góp phần rất đáng kể vào V iệc kiêm soát. Để có thể đánh giá cụ thể hơn tác động của CSTT tới việc kiểm soát lạm phát như thê nào, chúng ta sẽ tiêp tục nghiên cứu ở phần tiếp theo.