mở đầu của tố tụng hình sự, trong đ cơ quan c thẩm quyền xác định có hay không có d u hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố. Điều tra vụ án hình sự à giai đoạn tố tụng hình sự thứ hai mà trong đ cơ quan Điều tra căn cứ vào các quy định của pháp uật tố tụng hình sự và dƣới sự kiểm sát của Viện kiểm sát tiến hành các biện pháp cần thiết nh m thu thập và củng cố các chứng 9 cứ, nghiên cứu các tình tiết của vụ án hình sự, phát hiện nhanh ch ng và đầy đủ tội phạm, cũng nhƣ ngƣời c ỗi trong việc thực hiện tội phạm tội để truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời bảo đảm cho việc bồi thƣờng thiệt hại về vật ch t do tội phạm gây nên và trên cơ sở đ quyết định: Đình chỉ điều tra vụ án hình sự hoặc à; Chuyển toàn bộ các tài iệu của vụ án đ cho Viện kiểm sát kèm theo kết uận điều tra và đề nghị truy tố bị can. Quyết định việc truy tố à giai đoạn thứ ba của hoạt động tố tụng hình sự, mà trong đ Viện kiểm sát căn cứ vào các quy định của pháp uật tố tụng hình sự tiến hành các biện pháp cần thiết nh m đánh giá một cách toàn diện, khách qua các tài iệu của vụ án hình sự (bao gồm cả kết uận điều tra và quyết định đề nghị truy tố) do Cơ quan điều tra chuyển đến và trên cơ sở đ Viện kiểm sát ra quyết định: Truy tố bị can trƣớc Tòa án b ng bản cáo trạng (kết uận về tội trạng); Trả ại hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc à đình chỉ hay tạm đình chỉ vụ án hình sự. Xét xử vụ án hình sự à giai đoạn trung tâm và quan trọng nh t của hoạt động tố tụng hình sự, mà trong đ c p Tòa án c thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp uật tố tụng hình sự tiến hành: 1) áp dụng các biện pháp chuẩn bị cho việc xét xử, 2) Đƣa vụ án hình sự ra xét xử theo thủ tục sơ thẩm để xem xét về thực ch t vụ án, đồng thời trên cơ sở kết quả tranh tụng công khai và dân chủ của hai bên (buộc tội và bào chữa) phán xét về v n đề tính ch t tội phạm (hay không) của hành vi, c tội (hay không) của bị cáo và cuối cùng, tuyên bản án (quyết định) của Tòa án nh m giải quyết v n đề trách nhiệm hình sự một cách công minh và đúng pháp uật, c căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục.
Vai trò và ý nghĩa của việc xét xử là thể hiện “Xét xử à chức năng quan trọng nh t của Tòa án n i riêng và của toàn bộ quá trình tố tụng hình sự n i chung nh m áp dụng các biện pháp cần thiết do uật định để kiểm tra ại tính h p pháp và c căn cứ của toàn bộ các quyết định mà cơ quan Điều tra và Viện kiểm sát đã thông qua trƣớc khi chuyển vụ án hình sự sang Tòa án, nh m oại tr các những hậu quả tiêu cực của các sơ xu t, sai ầm hoặc sự ạm dụng đã bị b ọt trong ba giai đoạn tố tụng hình sự trƣớc đ (khởi tố, điều tra và truy tố), chuẩn bị đƣa vụ án ra xét xử, hoặc trả ại hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc đình chỉ (hay tạm đình chỉ) vụ án của Thẩm 10 phán đƣ c phân công chủ tọa phiên tòa trong giai chuẩn bị xét xử, của Hội đồng xét xử tại phiên tòa; ng việc xét xử thông qua quá trình thẩm tra trực tiếp tại phiên tòa, trên cơ sở kết quả tranh tụng công khai và dân chủ của các bên, Tòa án với tính ch t à cơ quan trọng tài kiểm tra ại và đánh giá một cách toàn diện, khách quan và đầy đủ các chứng cứ, các tình tiết của vụ án hình sự để giải quyết về bản ch t n - phán xét về v n đề tính ch t tội phạm (hay không) của hành vi, c tội (hay không) của bị cáo hoặc b ng việc kiểm tra tính h p pháp và của bản án theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm (nếu bản án hay quyết định đã c hiệu ực pháp uật bị kháng nghị), nh m đạt mục đích trong toàn bộ các giai đoạn tố tụng hình sự à tuyên một bản án (quyết định) c hiệu ực pháp uật một cách công minh và đúng pháp uật, c căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục tránh b ọt tội phạm và kết án oan ngƣời vô tội. Xét xử à một giai đoạn tố tụng hình sự trung tâm và quan trọng để cƣờng pháp chế, bảo vệ các quyền và tự do của công dân trong các giai đoạn xét xử của Tòa án n i riêng và toàn bộ hoạt động tƣ pháp hình sự của Nhà nƣớc n i chung, g p phần c hiệu quả vào cuộc đ u tranh phòng và chống tội phạm trong toàn xã hội, cùng với các giai đoạn tố tụng hình sự khác g p phần c hiệu quả vào cuộc đ u tranh phòng và chống tội phạm trong toàn xã hội [36, tr 140-150]. Trong giai đoạn xét xử đƣ c phân thành xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm. Giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đƣ c bắt đầu t khi Tòa án nhận đƣ c hồ sơ vụ án hình sự (với quyết định truy tố bị can trƣớc Tòa án kèm theo bản cáo trạng) do Viện kiểm sát chuyển sang và kết thúc b ng việc một bản án (quyết định).
Giai đoạn xét xử sơ thẩm đƣ c phân thành hai giai đoạn à chuẩn bị xét xử và xét xử vụ án tại phiên tòa. Giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự à khoảng thời gian theo quy định của pháp uật để tòa án thực hiện các hoạt động tố tụng và các công việc cần thiết khác chuẩn bị cho việc xét xử vụ án tại phiên tòa sơ thẩm đạt ch t ƣ ng và hiệu quả cao. Thời hạn chuẩn bị xét xử tính t ngày tòa án thụ ý vụ án. Trong thời hạn này, Thẩm phán đƣ c phân công chủ tọa phiên tòa c nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ, giải quyết các khiếu nại và yêu cầu của ngƣời tham gia tố tụng và tiến hành những công 11 việc khác cần thiết cho việc mở phiên tòa.
Trong thời hạn chuẩn bị xét xử Thẩm phán phải ra một trong các quyết định trong cần thiết và thời hạn để mở phiên tòa. Thời hạn để Thẩm phán ra một trong các quyết định cần thiết tùy thuộc vào tội phạm mà Viện kiểm sát truy tố. Giai đoạn xét xử tại phiên tòa, trong giai đoạn này Thẩm phán à ngƣời giữ quyền điều khiển trật tự tại phiên tòa, điều khiển việc xét h i, tranh uận tại phiên tòa và kết thúc b ng một bản án hoặc quyết định của Hội đồng xét xử. Xét xử sơ thẩm do Thẩm phán sơ c p, Thẩm phán trung c p, Thẩm phán c p cao thực hiện.
Thẩm phán sơ c p à Thẩm phán àm việc tại tòa án nhân dân c p huyện, thực hiện việc xét xử sơ thẩm những vụ án hình sự thuộc thẩm quyền của tòa án nhân dân c p huyện nơi mình công tác. Thẩm phán trung c p và Thẩm phán cao c p àm việc tại tòa án nhân dân c p tỉnh thực hiện xét xử sơ thẩm những vụ án thuộc thẩm quyền của tòa án c p tỉnh. T các lẽ trên, ta có thể rút ra khái niệm địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự: là tổng thể qu nh c a pháp luật v v trí, vai trò, quy n nghĩ pháp lý c a Th m phán khi tiến hành xét x ơ h m the qu inh a pháp luật tố t ng hình s .2 Nội d ng ịa vị pháp lý của Thẩ h n ng gi i n xét x ơ hẩm vụ án hình s .1 Nhiệm vụ của Thẩm phán khi xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Theo t điển Tiếng Việt: “ hiệm v là công việ d ơ qu n, ơn v hoặc tổ chức giao cho phải làm vì một m í h ng ột thời gian nh nh”. T đ ta có thể hiểu r ng: Nhiệm vụ của Thẩm phán là công việc do Tòa án giao cho và Thẩm phán phải thực hiện vì mục đích bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ l i ích của Nhà nƣớc, của xã hội, bảo vệ tính mạng, sức kh e, danh dự, nhân phẩm của nhân dân.
Trong hoạt động xét xử của Toàn án, Thẩm phán là nhân tố cơ bản, à ngƣời đƣ c bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Tòa án. Kết quả hoạt động của Tòa án là sản phẩm của toàn bộ hoạt động tƣ pháp. Tòa án thực hiện đƣ c chức năng xét xử thông qua những con ngƣời cụ thể. Trong Tòa án có 12 r t nhiều chức danh, nhƣng chỉ Thẩm phán mới đƣ c pháp luật chọn ra để àm ngƣời đại diện cho Tòa án, đứng ra bảo vệ phát luật.
Điều này đòi h i Thẩm phán phải thực sự cẩn trọng trong t các công việc nh nh t iên quan đến việc xét xử. Cụ thể, t việc nghiên cứu hồ sơ vụ án trƣớc khi mở phiên tòa, tiến hành xét xử vụ án,tiến hành hoạt động tố tụng và biểu quyết những v n đề thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử, cũng nhƣ tiến hành hoạt động tố tụng khác thuộc thẩm quyền của Tòa án theo sự phân công của Chánh án Tòa án. Việc sai lầm trong hoạt động xét xử của Thẩm phán sẽ dẫn đến tình trạng oan, sai. Không chỉ ảnh hƣởng đế một cá nhân mà có thể làm giảm lòng tin của quần chúng nhân dân với sự công b ng của xã hội, vào pháp luật của nƣớc ta.
Khác với các công việc khác, để đƣa ra đƣ c một phán quyết đúng đắn, Thẩm phán phải huy động nhiều tố ch t trong một con. Đ à sự am hiểu về pháp luật, sự hiểu biết thực tế, tích ũy kiến thức vể xã hội, tâm sinh lý của con ngƣời và quan trọng hơn hết đ à ƣơng tâm của một ngƣời Thẩm phán.