Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Tại Việt Nam

Khám phá tiềm năng và thách thức trong việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam, thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

• Tác giả: Dinh Thi Anh Minh
• Người hướng dẫn: Associate Professor To Kim Ngoc
• Trường học: Banking Academy
• Chuyên ngành: Finance
• Đề tài: Developing Corporation Bond Market In Vietnam
• Loại tài liệu: Bachelor Thesis
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENT
• PLEDGE
• TABLE OF CONTENTS
• 1. Basic concept of corporate bond market
• 2. Develop the corporate bond market in Vietnam
• 3. Factors affecting the development of the corporate bond market
• 4. Situation of development corporate bond market in Vietnam in the period of 2018-2020
• 5. Overview corporate bond market in Vietnam in the period 2018-2020
• 6. Legal framework for corporate bond in Vietnam
• 7. Current situation of developing corporate bond market in Vietnam 2018-2020
• 8. Solutions to develop the market
• 9. Market trends in the near future

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Việt Nam Khái Niệm

Thị trường tài chính đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, điều phối dòng vốn từ nhà đầu tư đến các tổ chức cần vốn. Thị trường trái phiếu là một bộ phận cấu thành, nơi diễn ra hoạt động mua bán trái phiếu. Trái phiếu, về bản chất, là công cụ nợ, cho phép tổ chức phát hành vay vốn và cam kết trả lãi cũng như gốc cho nhà đầu tư. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) Việt Nam, đặc biệt trong những năm gần đây, đã chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể, trở thành kênh huy động vốn quan trọng bên cạnh tín dụng ngân hàng và thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, thị trường TPDN Việt Nam vẫn còn non trẻ và đối mặt với nhiều thách thức. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về cơ hội và thách thức trên thị trường TPDN Việt Nam. Theo ADB (2018), thị trường trái phiếu Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể trong 10 năm qua và thể hiện sự trưởng thành so với các nước đang phát triển khác.

1.1. Định Nghĩa Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp

Thị trường trái phiếu là một phần của thị trường tài chính, nơi các công cụ nợ được mua bán. Các công cụ nợ bao gồm trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu được chính phủ bảo lãnh, và trái phiếu đô thị. Trái phiếu về bản chất là các công cụ nợ mà tổ chức phát hành cam kết hoàn trả gốc và lãi cho người sở hữu trái phiếu. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam là nơi diễn ra các hoạt động phát hành và giao dịch trái phiếu do các doanh nghiệp phát hành. Thị trường này đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn cho các doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.2. Đặc Điểm Nổi Bật Của Thị Trường Trái Phiếu

Thị trường trái phiếu là nơi mua bán, trao đổi các công cụ nợ trung và dài hạn, bao gồm trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu được chính phủ bảo lãnh và trái phiếu doanh nghiệp. Vốn huy động trong thị trường này thường rẻ hơn so với thị trường chứng khoán. Các công cụ này được đảm bảo thanh toán trước, vì vậy có độ an toàn khá cao, đặc biệt là trái phiếu chính phủ. Quy mô của thị trường trái phiếu thường rất lớn. Thị trường trái phiếu thường lớn hơn nhiều lần so với thị trường chứng khoán. Theo tài liệu, thị trường trái phiếu doanh nghiệp lớn gấp đôi thị trường chứng khoán.

II. Rủi Ro Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Nhận Diện và Cách Giảm Thiểu

Mặc dù mang lại nhiều cơ hội, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Rủi ro tín dụng, thanh khoản, lãi suất, và tái đầu tư là những rủi ro phổ biến mà nhà đầu tư cần lưu ý. Việc thiếu minh bạch thông tin và đánh giá trái phiếu độc lập cũng làm tăng thêm mức độ rủi ro. Để giảm thiểu rủi ro, nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục, tìm hiểu kỹ về doanh nghiệp phát hành trái phiếu, và tham khảo ý kiến của các chuyên gia tài chính. Các trái phiếu bất động sản thường có rủi ro cao hơn so với trái phiếu ngân hàng. Do đó, phát triển thị trường trái phiếu ngân hàng thương mại có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho thị trường trái phiếu Việt Nam.

2.1. Các Loại Rủi Ro Phổ Biến Khi Đầu Tư Trái Phiếu

Có nhiều loại rủi ro liên quan đến đầu tư trái phiếu, bao gồm: Rủi ro tín dụng (khả năng doanh nghiệp không trả được nợ), rủi ro thanh khoản (khó khăn trong việc bán trái phiếu trước khi đáo hạn), rủi ro lãi suất (giá trái phiếu giảm khi lãi suất tăng), và rủi ro tái đầu tư (khó khăn trong việc tìm kiếm cơ hội đầu tư tương đương khi trái phiếu đáo hạn). Ngoài ra, việc thiếu mức độ tín nhiệm trái phiếu và đánh giá trái phiếu độc lập cũng làm tăng thêm mức độ rủi ro.

2.2. Giải Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Đầu Tư Trái Phiếu

Để giảm thiểu rủi ro khi đầu tư trái phiếu, nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục đầu tư bằng cách mua nhiều loại trái phiếu khác nhau. Cần tìm hiểu kỹ về doanh nghiệp phát hành trái phiếu, bao gồm tình hình tài chính, lịch sử hoạt động và uy tín của doanh nghiệp. Tham khảo ý kiến của các chuyên gia tài chính trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường và các thông tin liên quan đến trái phiếu mình đang nắm giữ.

III. Hướng Dẫn Phân Tích Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Bí Quyết Thành Công

Phân tích thị trường trái phiếu doanh nghiệp là bước quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Nhà đầu tư cần phân tích các yếu tố vĩ mô, ngành, và vi mô. Phân tích báo cáo tài chính, dòng tiền, và khả năng trả nợ của doanh nghiệp là cần thiết. Sử dụng các công cụ phân tích như đánh giá trái phiếu, chỉ số tài chính, và mô hình định giá trái phiếu để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp. Phân tích mức độ tín nhiệm trái phiếu là rất quan trọng, đặc biệt đối với các trái phiếu không có tài sản đảm bảo.

3.1. Các Yếu Tố Cần Phân Tích Khi Đầu Tư Trái Phiếu Doanh Nghiệp

Khi phân tích thị trường trái phiếu doanh nghiệp, nhà đầu tư cần xem xét các yếu tố vĩ mô (tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất), yếu tố ngành (tiềm năng phát triển, cạnh tranh), và yếu tố vi mô (tình hình tài chính, năng lực quản trị của doanh nghiệp phát hành). Phân tích báo cáo trái phiếu doanh nghiệp tài chính, dòng tiền, và khả năng trả nợ của doanh nghiệp là cần thiết để đánh giá rủi ro tín dụng.

3.2. Sử Dụng Công Cụ Phân Tích Trái Phiếu Hiệu Quả

Các công cụ phân tích hữu ích bao gồm: đánh giá trái phiếu từ các tổ chức uy tín, chỉ số tài chính (hệ số nợ, khả năng thanh toán lãi vay), và mô hình định giá trái phiếu (chiết khấu dòng tiền, so sánh với các trái phiếu tương đồng). Phân tích lãi suất trái phiếu, thanh khoản trái phiếu, và kỳ hạn trái phiếu cũng rất quan trọng.

IV. Chính Sách Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Góc Nhìn Chuyên Gia

Để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp một cách bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính sách trái phiếu của nhà nước. Hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch thông tin, và tăng cường giám sát thị trường là những yếu tố then chốt. Khuyến khích các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán tham gia thị trường, và tạo điều kiện cho nhà đầu tư cá nhân tiếp cận trái phiếu cũng rất quan trọng. Theo BIS Paper No26 (2006), các kênh tài chính đa dạng cải thiện cấu trúc vốn của công ty, thúc đẩy cạnh tranh và khuyến khích đổi mới.

4.1. Vai Trò Của Chính Sách Trong Phát Triển Thị Trường

Chính sách trái phiếu của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều tiết thị trường. Khung pháp lý cần được hoàn thiện để đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư và tạo môi trường kinh doanh công bằng. Cần tăng cường giám sát thị trường để ngăn chặn các hành vi thao túng giá và bảo vệ nhà đầu tư.

4.2. Giải Pháp Thúc Đẩy Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu

Để thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu, cần khuyến khích các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán tham gia tích cực vào thị trường. Cần tạo điều kiện cho nhà đầu tư cá nhân tiếp cận trái phiếu thông qua các sản phẩm đầu tư đa dạng. Nâng cao trình độ của nhà đầu tư và tăng cường công tác truyền thông về thị trường trái phiếu.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Đầu Tư Trái Phiếu Doanh Nghiệp Bài Học Kinh Nghiệm

Nghiên cứu các trường hợp thành công và thất bại trong đầu tư trái phiếu doanh nghiệp giúp nhà đầu tư rút ra bài học kinh nghiệm. Phân tích các yếu tố dẫn đến thành công hoặc thất bại, từ đó xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp. Thận trọng với các trái phiếu có lãi suất cao bất thường, và luôn tìm hiểu kỹ về doanh nghiệp phát hành trái phiếu trước khi quyết định đầu tư. Theo nghiên cứu của Vuong và Tran (2010), trái phiếu doanh nghiệp xuất hiện từ năm 1992-1994 nhưng chưa phổ biến.

5.1. Phân Tích Case Study Thành Công và Thất Bại

Nghiên cứu các trường hợp đầu tư trái phiếu doanh nghiệp thành công và thất bại giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về rủi ro và cơ hội trên thị trường. Phân tích các yếu tố dẫn đến thành công (lựa chọn doanh nghiệp tốt, quản lý rủi ro hiệu quả) và thất bại (đầu tư vào doanh nghiệp yếu kém, không đánh giá rủi ro đầy đủ).

5.2. Xây Dựng Chiến Lược Đầu Tư Trái Phiếu Phù Hợp

Dựa trên kinh nghiệm thực tế và phân tích thị trường, nhà đầu tư có thể xây dựng chiến lược đầu tư trái phiếu phù hợp với mục tiêu và khẩu vị rủi ro của mình. Chiến lược cần bao gồm: lựa chọn loại trái phiếu, phân bổ vốn, và quản lý rủi ro.

VI. Tương Lai Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Triển Vọng và Cơ Hội

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Nhu cầu vốn dài hạn của các doanh nghiệp ngày càng tăng, và nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến các sản phẩm đầu tư có thu nhập cố định. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch, và phát triển các sản phẩm trái phiếu mới. Cần đặc biệt chú trọng đến việc phát triển thị trường trái phiếu xanh và trái phiếu xã hội để thu hút vốn đầu tư bền vững. Hack & Close (2013) đã nhận xét về sự phát triển nhanh chóng của thị trường trái phiếu Đông Nam Á, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo điều kiện cho thị trường phát triển bền vững.

6.1. Triển Vọng Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu Việt Nam

Thị trường trái phiếu Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển trong tương lai, nhờ vào nhu cầu vốn dài hạn ngày càng tăng của các doanh nghiệp và sự quan tâm của nhà đầu tư. Việc hội nhập kinh tế quốc tế cũng tạo ra cơ hội thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài.

6.2. Cơ Hội Đầu Tư Trái Phiếu Trong Tương Lai

Trong tương lai, nhà đầu tư sẽ có nhiều cơ hội đầu tư vào các loại trái phiếu khác nhau, từ trái phiếu truyền thống đến trái phiếu xanh và trái phiếu xã hội. Cần theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường và tìm kiếm các cơ hội đầu tư phù hợp với mục tiêu và khẩu vị rủi ro của mình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường tài chính đóng vai trò điều hòa và phân bổ nguồn vốn trong nền kinh tế. Tại Việt Nam, hệ thống tài chính truyền thống vốn phụ thuộc lớn vào kênh tín dụng ngân hàng. Việc các ngân hàng thương mại chủ yếu huy động vốn ngắn hạn nhưng phải đáp ứng nhu cầu vay trung và dài hạn đã tạo ra áp lực lệch pha kỳ hạn (maturity mismatch) trong quản trị tài sản nợ - tài sản có (ALM). Trước bối cảnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam siết chặt tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn cũng như nâng hệ số rủi ro đối với các lĩnh vực như bất động sản, việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện cấu trúc thị trường vốn, san sẻ áp lực cung ứng vốn dài hạn với hệ thống ngân hàng thương mại.

Mặc dù quy mô thị trường trái phiếu nội tệ của Việt Nam đã đạt 26,1% GDP vào năm 2020 (theo dữ liệu từ Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB), quy mô này vẫn còn khoảng cách so với các quốc gia trong khu vực ASEAN như Thái Lan (88,66%) hay Philippines (47,66%). Riêng phân khúc TPDN tại Việt Nam đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn 2015–2020 (tăng gần 6 lần, từ 2,14 tỷ USD lên mức tương đương 15,1% GDP và chiếm 10,3% tổng dư nợ tín dụng vào cuối năm 2020, vượt mục tiêu 7% GDP mà Chính phủ đề ra). Tuy nhiên, thị trường bộc lộ nhiều rủi ro mang tính cơ cấu: phần lớn phát hành dưới hình thức riêng lẻ, xuất hiện nhiều trái phiếu "3 không" (không xếp hạng tín nhiệm, không tài sản đảm bảo, không bảo lãnh thanh toán), tập trung chủ yếu vào nhóm doanh nghiệp bất động sản và ngân hàng thương mại, trong khi thanh khoản thị trường thứ cấp còn hạn chế.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Anh Minh (Học viện Ngân hàng, 2021) được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu sau:

1. Lý do cần phát triển thị trường TPDN tại Việt Nam: Phân tích vai trò của TPDN trong việc đa dạng hóa kênh dẫn vốn, giảm thiểu rủi ro kỳ hạn cho hệ thống ngân hàng và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung - dài hạn.
2. Các yếu tố cấu thành cần hoàn thiện: Xác định các tiêu chí định lượng, định tính và các nhân tố vi mô, vĩ mô tác động đến sự an toàn và bền vững của thị trường.
3. Giải pháp phát triển thị trường: Đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp lý, nâng cao chất lượng hàng hóa, đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư và hạ tầng thị trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam, tập trung vào hoạt động phát hành, cơ cấu chủ thể phát hành (đặc biệt là nhóm bất động sản và ngân hàng thương mại), cơ cấu nhà đầu tư và khung khổ vận hành thị trường.
• Phạm vi không gian: Thị trường TPDN Việt Nam trong mối tương quan so sánh với một số thị trường trong khu vực ASEAN (Thái Lan, Singapore, Malaysia, Philippines, Indonesia).
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm giai đoạn 2018–2020, có liên hệ chuỗi dữ liệu phát triển từ giai đoạn 2011–2018 và các định hướng chính sách giai đoạn 2021–2025.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và văn bản pháp lý

Khóa luận vận dụng hệ thống lý thuyết về thị trường nợ và tài trợ vốn trực tiếp trong tài chính doanh nghiệp:

• Lý thuyết về tài trợ nợ trực tiếp: Dẫn chiếu nghiên cứu của Marvin Goodfriend (BIS Paper No.26, 2006) về vai trò của thị trường nợ trực tiếp như một "bánh xe dự phòng" (spare tyre) giúp tăng khả năng chống chịu của hệ thống tài chính trước các cú sốc tín dụng ngắn hạn; mô hình xung đột lợi ích giữa cổ đông và trái chủ của Oldfield (2004); các nghiên cứu thực nghiệm về thị trường trái phiếu Đông Nam Á của Mark Hack & Cathie Close (2013), và nghiên cứu thị trường nợ Việt Nam của Vương Quân Hoàng và các cộng sự (Vuong & Pham, 2009; Vuong & Tran, 2010) về vấn đề quản trị ALM của hệ thống ngân hàng.
• Khung khổ pháp lý tại Việt Nam: Khóa luận phân tích các quy định tại Nghị định số 163/2018/NĐ-CP, Nghị định số 81/2020/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/09/2020), Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021), cùng các văn bản điều hành của Ngân hàng Nhà nước như Thông tư 22/2019/TT-NHNN và Thông tư 08/2020/TT-NHNN.

Tác giả xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá mức độ phát triển thị trường TPDN gồm hai nhóm:

• Tiêu chí định lượng: Quy mô thị trường so với GDP, giá trị phát hành và dư nợ; mức độ đa dạng hóa kỳ hạn và sản phẩm; tần suất phát hành và giao dịch; chi phí giao dịch; mức độ phát triển của hệ thống giao dịch; số lượng thành viên thị trường.
• Tiêu chí định tính: Khả năng quản lý và giám sát thị trường; tính thanh khoản của trái phiếu; mức độ minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin (hệ thống xếp hạng tín nhiệm, đường cong lãi suất chuẩn); mức độ hội nhập quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và bình luận thực tiễn để làm rõ các chuyển dịch về quy mô, cơ cấu và rủi ro trên thị trường.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các cơ quan quản lý và tổ chức nghiên cứu tài chính: Bộ Tài chính (VMOF), Ngân hàng Phát triển Châu Á (AsianBondsOnline - ABO), Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (FiinRatings / FiinPro Platform) và Công ty Chứng khoán SSI.
• Xử lý thông tin: Phân loại và tổng hợp chuỗi số liệu trên phần mềm Microsoft Excel để thiết kế biểu đồ so sánh cơ cấu phát hành, kỳ hạn, lãi suất và cơ cấu nắm giữ của các nhóm nhà đầu tư.

---

Nội dung chính theo từng chương

Basic concept of corporate bond market (Khung lý luận về thị trường trái phiếu doanh nghiệp)

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận căn bản về thị trường trái phiếu và TPDN:

• Đặc trưng thị trường: Thị trường TPDN là kênh dẫn vốn trung và dài hạn thông qua công cụ nợ, vận hành qua hai phân khúc gắn kết chặt chẽ là thị trường sơ cấp (tạo vốn mới cho tổ chức phát hành) và thị trường thứ cấp (tạo thanh khoản cho nhà đầu tư). Thị trường TPDN chủ yếu được tổ chức theo mô hình thỏa thuận phi tập trung (OTC), trong đó các định chế trung gian tài chính giữ vai trò nhà tạo lập thị trường.
• Hệ thống nhân tố tác động:
  • Nhân tố vĩ mô: Sự ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô; tính đồng bộ của hệ thống pháp luật; mô hình tổ chức thị trường; sự phát triển chung của thị trường tài chính; biến động tỷ giá, lạm phát và mặt bằng lãi suất thị trường.
  • Nhân tố vi mô: Hạ tầng công nghệ thông tin; hệ thống đăng ký, lưu ký và thanh toán bù trừ; năng lực của các định chế trung gian tài chính (tư vấn, bảo lãnh, đại lý); sự hiện diện của tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập; tính chuyên nghiệp của cơ sở nhà đầu tư; hiệu quả phối hợp giám sát giữa các cơ quan quản lý nhà nước; chất lượng nội tại của doanh nghiệp phát hành và trình độ nguồn nhân lực tài chính.

Legal framework for corporate bond in Vietnam (Khung khổ pháp lý điều chỉnh thị trường TPDN Việt Nam)

Nội dung chương tập trung mổ xẻ sự hoàn thiện từng bước của hệ thống văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động phát hành TPDN:

• Điều kiện phát hành theo Nghị định 163/2018/NĐ-CP và Nghị định 81/2020/NĐ-CP: Doanh nghiệp phải hoạt động tối thiểu 01 năm, có báo cáo tài chính năm liền kề được kiểm toán chấp thuận toàn phần, đáp ứng tỷ lệ an toàn tài chính, thanh toán đủ gốc và lãi trái phiếu đã phát hành trong 03 năm liên tiếp. Nghị định 81/2020/NĐ-CP bổ sung trần giới hạn dư nợ phát hành TPDN riêng lẻ không vượt quá 05 lần vốn chủ sở hữu và quy định khoảng cách giữa hai đợt phát hành tối thiểu 06 tháng.
• Quy định theo Luật Chứng khoán 2019 và Nghị định 153/2020/NĐ-CP:
  • Chào bán ra công chúng: Nâng mức vốn điều lệ tối thiểu tại thời điểm đăng ký chào bán lên 30 tỷ đồng (so với mức 10 tỷ đồng của Luật Chứng khoán 2006); gắn kết phát hành ra công chúng với nghĩa vụ niêm yết, giao dịch tập trung; áp dụng lộ trình xếp hạng tín nhiệm bắt buộc.
  • Phát hành riêng lẻ: Giới hạn đối tượng mua và giao dịch TPDN phát hành riêng lẻ của công ty đại chúng chỉ bao gồm nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
• Nguyên tắc phát hành: Doanh nghiệp tuân thủ nguyên tắc tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn; công bố rõ mục đích huy động (thực hiện dự án, tăng quy mô vốn hoạt động hoặc cơ cấu lại nợ); quy định quản lý và giải ngân tách biệt đối với trái phiếu xanh (green bonds).

Situation of development corporate bond market in Vietnam in the period of 2018-2020 (Thực trạng phát triển thị trường TPDN Việt Nam giai đoạn 2018–2020)

Chương này đánh giá chi tiết diễn biến hoạt động của thị trường thông qua các số liệu thống kê thực tế:

• Quy mô và phương thức phát hành: Giai đoạn 2011–2018, tổng khối lượng phát hành TPDN đạt 643.524 tỷ đồng (bình quân 80.440 tỷ đồng/năm), trong đó phát hành riêng lẻ chiếm áp đảo với 619.588 tỷ đồng. Năm 2020, tổng giá trị phát hành TPDN ghi nhận kỷ lục 437.689 tỷ đồng, phát hành riêng lẻ chiếm 403.486 tỷ đồng (tương đương 92,9% tổng khối lượng), trong khi chào bán ra công chúng chỉ đạt 34.221 tỷ đồng (chiếm 7,1%). Có 01 đợt phát hành quốc tế quy mô 160 triệu USD của HDBank và một số đợt phát hành quốc tế khác với tổng giá trị 185 triệu USD trong 11 tháng đầu năm 2020.
• Cơ cấu nhóm ngành phát hành: Doanh nghiệp bất động sản và các tổ chức tín dụng là hai nhóm dẫn đầu thị trường. Năm 2020, nhóm bất động sản phát hành 162.000 tỷ đồng (tăng 100% so với 2019, chiếm 38% cơ cấu thị trường); nhóm ngân hàng chiếm 24%–30%; nhóm năng lượng huy động 33.000 tỷ đồng (chiếm 8%); phần còn lại thuộc nhóm sản xuất, du lịch, giải trí và các ngành khác.
• Kỳ hạn và lãi suất: Kỳ hạn phát hành bình quân năm 2020 đạt khoảng 4,5 năm. Nhóm năng lượng có kỳ hạn dài nhất (bình quân 8 năm), nhóm bất động sản có kỳ hạn bình quân 3,8 năm (kéo dài thêm 1 năm so với 2019). Lãi suất coupon bình quân toàn thị trường khoảng 8,4%/năm; trong đó lãi suất trái phiếu ngân hàng ở mức thấp (bình quân 7,04%/năm), còn nhóm bất động sản chịu mức lãi suất cao (bình quân 10,45%/năm, mức cao nhất lên tới 14%/năm).
• Cơ cấu nhà đầu tư và giao dịch thứ cấp: Các ngân hàng thương mại (nắm giữ 35%–45%) và công ty chứng khoán (nắm giữ 35%–40%) là các nhà đầu tư tổ chức nắm giữ phần lớn TPDN. Đến cuối năm 2020, số dư TPDN do 14 ngân hàng thương mại lớn nắm giữ đạt khoảng 185.000 tỷ đồng (tăng 47% so với 2019). Nhà đầu tư cá nhân có sự gia tăng tham gia trên thị trường sơ cấp, chiếm khoảng 13% giá trị phát hành vào tháng 7/2020. Hoạt động giao dịch thứ cấp còn trầm lắng: chỉ có 24 mã TPDN niêm yết trên HOSE và HNX với giá trị 37,42 nghìn tỷ đồng (chiếm 5,9% tổng dư nợ), hệ số quay vòng giao dịch chỉ đạt 0,08 lần, thấp hơn nhiều so với khu vực.

+-----------------------------------------------------------------------+
|              TỔNG QUAN THỊ TRƯỜNG TPDN VIỆT NAM (2020)                |
+------------------------------------+----------------------------------+
| Chỉ tiêu                           | Giá trị thực tế                  |
+------------------------------------+----------------------------------+
| Dư nợ TPDN / GDP                   | 15,1% (Vượt mục tiêu 7% GDP)     |
| Dư nợ TPDN / Dư nợ tín dụng        | 10,3%                            |
| Tổng giá trị phát hành năm 2020    | 437.689 tỷ VND                   |
| Tỷ trọng phát hành riêng lẻ        | 92,9%                            |
| Tỷ trọng phát hành ra công chúng   | 7,1%                             |
| Cơ cấu phát hành theo ngành        | BĐS: 38% | Ngân hàng: 24%-30%     |
| Lãi suất bình quân ngành BĐS       | 10,45%/năm (cao nhất 14%/năm)    |
| Lãi suất bình quân ngành Ngân hàng | 7,04%/năm                        |
| Hệ số quay vòng thứ cấp            | 0,08 lần                         |
+------------------------------------+----------------------------------+

Solutions to develop the market and market trends (Giải pháp và xu hướng thị trường)

Khóa luận tổng hợp các định hướng phát triển thị trường an toàn và bền vững:

• Hoàn thiện thể chế quản lý, hướng dòng vốn dịch chuyển dần từ phát hành riêng lẻ sang chào bán ra công chúng có kiểm soát và xếp hạng tín nhiệm.
• Phát triển hạ tầng thị trường giao dịch thứ cấp chuyên biệt cho TPDN tại HNX nhằm tăng tính thanh khoản và minh bạch thông tin giao dịch.
• Thúc đẩy việc thành lập và sử dụng dịch vụ của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa độc lập để hỗ trợ nhà đầu tư định giá rủi ro chính xác.
• Khuyến khích ngân hàng thương mại phát hành trái phiếu để tái cơ cấu nguồn vốn, đồng thời kiểm soát rủi ro từ nhóm phát hành bất động sản có đòn bẩy tài chính cao.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp và phản ánh các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với số liệu thực tế của thị trường TPDN Việt Nam giai đoạn 2018–2020:

Nội dung phân tích	Dữ liệu và phát hiện chính từ khóa luận
Quy mô và vị thế dẫn vốn	Thị trường TPDN đạt quy mô tương đương 15,1% GDP và 10,3% tổng dư nợ tín dụng vào cuối năm 2020. Giá trị phát hành TPDN của các doanh nghiệp niêm yết (173 nghìn tỷ đồng) đã vượt xa giá trị huy động qua kênh phát hành cổ phiếu và IPO (vốn sụt giảm 78,6% do ảnh hưởng của dịch Covid-19).
Tác động từ chính sách tín dụng	Các quy định siết vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN và lộ trình giảm dần về 30% theo Thông tư 08/2020/TT-NHNN) cùng việc nâng hệ số rủi ro cho vay kinh doanh bất động sản từ 150% lên 200% đã thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ sang kênh huy động TPDN.
Chất lượng phát hành và rủi ro	Tồn tại tỷ lệ lớn trái phiếu riêng lẻ "3 không" (không xếp hạng, không tài sản đảm bảo, không bảo lãnh thanh toán). Nhóm doanh nghiệp bất động sản phát hành với khối lượng lớn (162 nghìn tỷ đồng năm 2020) và chịu chi phí lãi suất cao (bình quân 10,45%/năm), tiềm ẩn rủi ro thanh toán khi thị trường biến động.
Cấu trúc nhà đầu tư	Thị trường chịu sự chi phối của các định chế ngân hàng và công ty chứng khoán (nắm giữ trên 70% lượng phát hành), thiếu vắng sự tham gia của các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư trái phiếu chuyên nghiệp; tỷ lệ quay vòng thứ cấp ở mức rất thấp (0,08 lần).

Đóng góp của đề tài: Khóa luận cung cấp bức tranh toàn diện về thị trường TPDN Việt Nam trong giai đoạn bản lề chuyển giao chính sách (từ Nghị định 163/2018/NĐ-CP sang Nghị định 81/2020/NĐ-CP, Nghị định 153/2020/NĐ-CP và Luật Chứng khoán 2019), làm rõ vai trò của trái phiếu ngân hàng thương mại như một giải pháp quản trị ALM và giảm thiểu rủi ro hệ thống so với trái phiếu doanh nghiệp bất động sản.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu dừng lại ở giai đoạn 2018–2020 và dựa trên nguồn số liệu thứ cấp được công bố bởi các tổ chức tài chính; mảng giao dịch thứ cấp TPDN riêng lẻ chưa có hệ thống dữ liệu tập trung đầy đủ tại thời điểm thực hiện đề tài.
  • Tác giả chưa thực hiện các mô hình định lượng phức tạp để lượng hóa xác suất vỡ nợ (default risk) của từng nhóm doanh nghiệp phát hành cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Đánh giá tác động thực tế của Luật Chứng khoán 2019 và Nghị định 153/2020/NĐ-CP đối với việc thanh lọc và định hình lại thị trường TPDN trong giai đoạn 2021–2025.
  • Nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế định giá trái phiếu gắn liền với vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa và giải pháp phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện tham gia thị trường trái phiếu.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Sinh viên, học viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Chứng khoán: Cung cấp tài liệu hệ thống hóa khung lý thuyết về thị trường nợ, các tiêu chí đánh giá thị trường trái phiếu và phương pháp tổng hợp số liệu thực tế.
• Doanh nghiệp và Ngân hàng thương mại: Tham khảo bức tranh cơ cấu kỳ hạn, lãi suất phát hành và các quy định pháp lý ràng buộc để hoạch định chiến lược huy động vốn qua kênh TPDN hoặc quản trị danh mục đầu tư trái phiếu.
• Nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý: Sử dụng các dữ liệu so sánh trong khu vực ASEAN và các phân tích về sự bất đối xứng thông tin, rủi ro trái phiếu "3 không" làm cơ sở xây dựng chính sách giám sát thị trường.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô thị trường TPDN Việt Nam đạt mức bao nhiêu vào cuối năm 2020?
Đến cuối năm 2020, quy mô thị trường TPDN Việt Nam tương đương 15,1% GDP và chiếm 10,3% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống, vượt mục tiêu 7% GDP mà Chính phủ đặt ra cho năm 2020.

2. Hai nhóm ngành nào chiếm tỷ trọng phát hành TPDN lớn nhất trong năm 2020 và giá trị là bao nhiêu?
Doanh nghiệp bất động sản và các tổ chức tín dụng (ngân hàng) là hai nhóm phát hành lớn nhất. Trong đó, nhóm bất động sản phát hành khoảng 162.000 tỷ đồng (chiếm 38% tổng giá trị phát hành, tăng 100% so với 2019), nhóm ngân hàng chiếm khoảng 24%–30% tổng giá trị phát hành.

3. Khái niệm "trái phiếu 3 không" được tác giả đề cập gồm những yếu tố nào?
"Trái phiếu 3 không" là thuật ngữ chỉ các lô trái phiếu doanh nghiệp phát hành không có xếp hạng tín nhiệm, không có tài sản đảm bảo và không có bảo lãnh thanh toán.

4. Lãi suất phát hành bình quân giữa nhóm ngân hàng và nhóm bất động sản có sự chênh lệch như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu?
Lãi suất phát hành của nhóm ngân hàng thương mại đạt mức bình quân 7,04%/năm; trong khi đó, nhóm doanh nghiệp bất động sản có mức lãi suất coupon bình quân lên tới 10,45%/năm (với mức cao nhất ghi nhận là 14%/năm).

5. Nghị định số 81/2020/NĐ-CP đã đưa ra những quy định kỹ thuật nào nhằm kiểm soát việc phát hành TPDN riêng lẻ?
Nghị định 81/2020/NĐ-CP quy định trần dư nợ phát hành TPDN riêng lẻ không được vượt quá 05 lần vốn chủ sở hữu (căn cứ theo báo cáo tài chính quý gần nhất), mỗi đợt phát hành phải hoàn thành trong vòng 90 ngày và khoảng cách giữa hai đợt phát hành tối thiểu là 06 tháng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Anh Minh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh thực trạng phát triển nhanh chóng nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro mang tính cơ cấu của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2018–2020. Nghiên cứu đã làm rõ sự chuyển dịch từ kênh tín dụng ngân hàng sang kênh huy động vốn TPDN dưới tác động của các chính sách an toàn vốn và định hướng hoàn thiện khung pháp lý theo Luật Chứng khoán 2019. Các giải pháp được đề xuất trong công trình tập trung vào việc lành mạnh hóa hoạt động phát hành, nâng cao tính minh bạch qua xếp hạng tín nhiệm và phát triển hạ tầng giao dịch thứ cấp, cung cấp cơ sở dữ liệu hữu ích cho việc nghiên cứu thị trường vốn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BANKING ACADEMY FACULTY OF FINANCE BACHELOR THESIS TITLE: DEVELOPING CORPORATION BOND MARKET IN VIETNAM Student: Dinh Thi Anh Minh Class: K20CLCD Grade: 20 Student ID: 20A4011116 Lecturer: Associate Professor To Kim Ngoc Hanoi, May 2021 17014126229201000000 ACKNOWLEDGEMENT Foremost, I would like to express my very great appreciation to all professors of the Faculty of Finance for their passion and dedication in teaching knowledge and supporting students. During my four-year in Banking Academy, I have received both professional knowledge and soft skills from their interesting lesson and valuable advice. Further, I would also like to extend my thanks to my research supervisor Associate Professor Ph. To Kim Ngoc for her patient guidance, enthusiastic encouragement in the thesis-writing process.

Without her useful and constructive recommendations, this thesis would have never been completed. i PLEDGE As a student of Baking Academy in Vietnam, I have read, understood and complied with regulations about plagiarism. I guarantee that this thesis is the result of my personal research under the guidance of Associate Professor Ph. To Kim Ngoc.

In the citation references, I have explicitly indicated that third-party contributions and work are acknowledged. ii TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENT. ii LIST OF FIGURE. Basic concept of corporate bond market.

Develop the corporate bond market in Vietnam. Factors affecting the development of the corporate bond market. Situation of development corporate bond market in Vietnam in the period of 2018-2020. Overview corporate bond market in Vietnam in the period 2018-2020.

Legal framework for corporate bond in Vietnam. Current situation of developing corporate bond market in Vietnam 2018- 2020. Solutions to develop the market. Market trends in the near future .54 iii LIST OF FIGURE & TABLE Name Page Figure 1: Bond market sizes relative to GDP 13 Figure 2: Size of Local Currency Bond Market in Vietnam 14 Figure 3: Volumes of corporate bonds issued and bonds 28 outstanding (2011-2020) Figure 4: Size of local currency corporate bond market 29 compared to other countries in the region in 2020 Figure 5: Corporate bonds issued by tenors in 2019 31 Figure 6: Outstanding balance of total Vietnamese corporate 37 bonds Figure 7: Size of local currency corporate bond market 38 compared to other countries in the region in 2020 Figure 8: Value of corporate bond issued in last 5 years 39 Figure 9: Structure by corporate bond issuance 40 Figure 10: Funding sources of listed companies 41 Figure 11: Owners of corporate bond 42 Figure 12: Tenor of corporate bond (years) 43 Figure 13: Real estate issuers’ Debt and Interest Coverage 45 Table 1: Corporate bond turnover in some countries 44 iv ABBREVIATIONS ABO Asian Bonds Online ADB Asian Development Bank ASEAN Association of Southeast Asian Nations BIDV Bank for Investment and Development of Viet Nam CAR Capital Adequecy Ratio CD Certificate Deposit HNX Hanoi Stock Exchange HOSE Hochiminh Stock Exchange LDR Loan to Deposit OTC Over-the-counter SBV State Bank of Vietnam SOE State-owned enterprise VBMA Vietnam Bond Market Association VMOF Vietnam Ministry of Vietnam VSD Vietnam Securities Depository v ABSTRACT Vietnam's bond market has changed in recent years, especially in the corporate bond sector.

Moreover, a series of new regulations related to corporate bond issuance effective from Q4/2020 and early 2021 may cause the corporate bond market to "shrink" in the short term. However, in the long term, the potential for developing this market is still very large, proportional to the medium and long-term capital needs of the enterprise. New regulations on corporate bonds are expected to help the market develop more sustainably. Although it has grown strongly in the last 2 years, the corporate bond market is considered quite risky, when there are many "3 no bonds": no credit rating, no collateral, no payment guarantee.

Real estate and banking are two sectors which account for a large proportion in corporate bond market. However, real estate bonds are higher risk than bank bond, developing commercial bank bond market for Vietnam bond market to minimize risks. The objectives of the study include providing an overview of the current situation of the corporate bond market in Vietnam, especially commercial banks’ bond. From there, the study gives an assessment of the development of the market in the present and the future.

Finally, the research offered a number of solutions to help the corporate bond market develop more sustainably. Key word: corporate bond, commercial bank, volume, development, Vietnam. INTRODUCTION “The Viet Nam bond market has seen significant changes and steady progress over the past 10 years. It exhibits notable maturity among the developing countries of the Mekong River basin” (ADB, 2018).

Viet Nam's size local currency bond market reached 26.1% of gross domestic product (GDP) in 2020, reflecting its impressive development. In comparison with other Association of Southeast Asian (ASEAN) members, the bond market of Viet Nam as a share of GDP is still far below that of Thailand (88.66%) and still trails that of the Philippines (47.66%); at the same time, it falls behind the relative market size of Indonesia’s bond market at 3. (Appendix 1) In Viet Nam, government bonds dominate the debt market, followed by corporate bonds, government-guaranteed bonds, and then municipal bonds. Government bill and bond maturities vary from less than 1 year to 30 years.

Corporate bonds and convertible bonds have been issued in the market since 2005 and 2006, respectively. Vietnam's bond market has strongly developed in recent years, especially in the corporate bond sector. The size of the corporate bond primary market has increased nearly 6 times in the period 2015-2020, from USD2.14 billion to USD12. The size of the corporate bond market has become quite large, equivalent to 15.1% of GDP and 10.3% of the system-wide credit balance at the end of 2020.

This shows that the capital mobilization channel through bonds, one of the components of the capital market along with credit channels and stock channels, has played an important role in the opening of capital sources for the development of Vietnamese enterprises. Therefore, there is more and more research on the importance and development of the bond market in Vietnam in the period from 2004 to the present, although the market is still not completed, and many reforms will be expected to appear in the future. The bond market in Asia in general and in Vietnam in particular is still in the process of being completed and developed, so it is a potential research topic. Besides, this market is also getting more and more attention.

In general, in the world and domestically, the previous research focused on the bond market in general, the 1 development of this market and its future orientation. The above-mentioned domestic and foreign research articles are the good setting for building ideas and content for the essay. In general, studies show that developing the corporate bond market is essential today. Vietnam's corporate bond market thrives, in which: the two largest corporate bond issuance companies in Vietnam are real estate companies and banks.

However, real estate bonds are higher risk than banks’ bonds, developing commercial corporate bond market for Vietnam bond market which can help to minimize risks for investors and restructure the capital sources of commercial banks. Morever, the reason why we should develop corporate bond market in Vietnam, because issuance bond helps banks have a more sustainable capital mobilization structure, the source of loan will not depend too much on deposits like before. However, studies on the development of the banking bond market have not been yet studied adequately, due to the overwhelming source of information and this is only a very small segment of the overall bond market. The previous researchs had generally shown the development of bond markets in Vietnam and Asia in general or focusing on goverment bond, at different times and geographical spaces.

Currently, the author has found some research on corporate bonds of Vietnam but not too many, which is why the author decided to do the research topic: "Developing corporate bond market in Vietnam". This research set out targets for the development of the corporate bond market Vietnam in both quantity and quality; at the same time, analyzing the current situation and evaluating this market. This study uses the information and data from official websites (ABO, VBMA, …) to demonstrate that the corporate bond market in Vietnam can grow further in the future. The goal of research On the basis of a synthesis and theories about the corporate bond market and the actual situation of operations in Vietnam, the overall objective of the study is to identify the development status of the Vietnamese corporate bond market in the recent years.

in recent years, thereby offering solutions to help sustainable development. 2 The thesis will generalize the general theoretical issues of bonds, corporate bonds, the market, general issues related to the operation of the corporate bond market in Vietnam and evaluate its development. The thesis will summarize the operational status of the corporate bond market in Vietnam. Identify factors affecting the development of the corporate bond market.

Through the analysis, comparison and assessment of the corporate bond market in Vietnam compared to other countries, the thesis will assess the overall development that the Vietnamese market is having. From the collected information, the thesis will propose scientifically based and practical solutions for the Vietnamese corporate bond market to help it develop stronger and safer in the future. Based on the basic objectives set out, the thesis will answer the following research questions: Firstly, Why we should develop corporate bond market in Vietnam? Second, the elements need to be developed. And finally, what should we do to develop this market? 1.

Scope of research The topic focuses on analyzing and evaluating the development status of Vietnam's corporate bond market in the period of 2018-2020. This is a period of strong development of Vietnam's corporate bond market, and a number of new decrees have been applied. Continue to build a new key strategy from 2021-2025. The data in the article is mainly compiled from the Ministry of Finance, ABO, and bond news sites from 2018-2020.

The topic focuses on assessing the development of Vietnam's corporate bond market, thereby finding out the factors that help it develop more sustainably. Methodology The object of thesis is corporate bond market in Vietnam with methodology as follow. From the research objectives and the scope of evaluation of thes dissy review, the research method is selected by the author based on the method of calculation, specifically combined with the method of synthesis, statistics, practical commentary, method of comparison, analysis and comparison,. clarifying research issues.

3 - Data collection method: Regarding reference data taken from recognized articles and seminars, proven in practice. The data used in the essay is mainly the second- level data collected from financial statements, annual reports, statistics of highly prestigious economic newspapers to evaluate and analyze the possibility of developing the corporate bond market. - Information processing method: Data is selected and classified, using Microsoft Office software (Word, Excel,.) to design diagrams, charts, descriptions for comparison and evaluation analysis. - Synthesis method: Used to synthesize and link information between chapters to give good and limited points, propose solutions to develop the corporate bond market in Vietnam.

The structure The structure of the essay is arranged as below. The next section will mention the literature review and background of bonds and corporate bonds in Vietnam today. The section 4 will show the situation of corporate bond and targets development of corporate bond Vietnam market. Finally, the section 5 is about the solution to develop this market, the conclusion of which will be presented in section 6.

LITERATURE REVIEW There is a rich literature of corporate bond related issues. Unfortunately, not many research efforts have been extended to the Vietnamese corporate bond market, perhaps because of its early day’s negligible size and low significance in international portfolio indexing. To this end, this study makes one of the first major efforts in understanding their foundations and development.