Một số đề xuất cho việc dịch chủ ngữ giả 'IT' sang tiếng Việt từ góc độ ngữ pháp chức năng

Chuyên khảo phân tích Some suggestions for the translation of the dummy subject it into vietnamese from the view of, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Tran Ngoc Mai
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Van Muoi
• Trường học: Vietnam National University, Hochiminh City University of Social Sciences & Humanities
• Chuyên ngành: TESOL
• Đề tài: Some Suggestions For The Translation Of The Dummy Subject 'IT' Into Vietnamese From The View Of Functional Grammar
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hochiminh City

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• 1. TABLE OF CONTENTS
• 2. GLOSSARY OF GRAMMATICAL TERMS
• 3. CHAPTER II: LITERATURE REVIEW
• 3.1. THE TRANSLATION THEORY
• 3.2. PREVIOUS LITERATURE ON IT AS A SUBJECT
• 4. CHAPTER III: EXPRESSIONS OF “IT” IN ENGLISH
• 4.1. REAL SUBJECT “IT”
• 4.2. DUMMY SUBJECT IT
• 4.2.1. An overview of Extraposition
• 4.2.2. Classifications of Extraposition
• 4.2.3. ‘It’ in general
• 4.2.4. ‘It’ in some special expressions
• 4.2.5. Discussion of findings
• 5. CHAPTER IV: DISCUSSIONS AND IMPLICATIONS
• 6. CHAPTER V: CONCLUSIONS

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch chủ ngữ giả IT trong tiếng Việt

Chủ ngữ giả IT là một cấu trúc ngữ pháp phổ biến trong tiếng Anh, đóng vai trò quan trọng trong việc diễn đạt ý nghĩa một cách tự nhiên và mạch lạc. Tuy nhiên, việc dịch chủ ngữ giả IT sang tiếng Việt có thể gây ra nhiều khó khăn cho người học, đặc biệt là khi chưa nắm vững các nguyên tắc của ngữ pháp chức năng. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về vấn đề này, đồng thời đề xuất các phương pháp dịch phù hợp, giúp người dịch truyền tải chính xác và hiệu quả ý nghĩa của câu gốc. Theo nghiên cứu của Tran Ngoc Mai (2006), việc thiếu kiến thức về chủ ngữ giả IT là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sai sót trong dịch thuật. Do đó, việc trang bị kiến thức nền tảng vững chắc là vô cùng cần thiết.

1.1. Vai trò và ý nghĩa của chủ ngữ giả IT trong tiếng Anh

Chủ ngữ giả IT không mang ý nghĩa thực tế mà chỉ đóng vai trò về mặt ngữ pháp, thường xuất hiện trong các cấu trúc như câu chẻ (cleft sentences) hoặc khi chủ ngữ thật là một mệnh đề dài hoặc động từ nguyên thể. Vai trò của IT là làm cho câu trở nên dễ đọc và dễ hiểu hơn, đồng thời nhấn mạnh vào một thành phần cụ thể trong câu. Ví dụ, trong câu "It is important to get enough sleep", IT là chủ ngữ giả, còn "to get enough sleep" là chủ ngữ thật. Việc hiểu rõ vai trò này là bước đầu tiên để dịch IT một cách chính xác.

1.2. Thách thức trong việc dịch chủ ngữ giả IT sang tiếng Việt

Tiếng Việt không có cấu trúc tương đương hoàn toàn với chủ ngữ giả IT trong tiếng Anh. Do đó, việc dịch IT một cách máy móc có thể dẫn đến những câu văn gượng gạo, khó hiểu hoặc thậm chí sai nghĩa. Thách thức lớn nhất là tìm ra cách diễn đạt tự nhiên và phù hợp với ngữ pháp tiếng Việt, đồng thời vẫn giữ được ý nghĩa và sắc thái của câu gốc. Điều này đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ và khả năng vận dụng linh hoạt các kỹ thuật dịch thuật.

II. Các loại chủ ngữ giả IT và cách dịch tương ứng

Có nhiều loại chủ ngữ giả IT khác nhau, mỗi loại có cấu trúc và chức năng riêng. Việc phân loại và nhận diện chính xác từng loại là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp dịch phù hợp. Theo Tran Ngoc Mai (2006), các loại IT thường gặp bao gồm: Prop IT, anticipatory IT và Dummy Subject IT trong câu chẻ. Mỗi loại này đòi hỏi một cách tiếp cận dịch thuật khác nhau để đảm bảo tính chính xác và tự nhiên của bản dịch. Việc nắm vững các loại chủ ngữ giả IT giúp người dịch tự tin hơn trong việc xử lý các câu phức tạp.

2.1. Dịch Prop IT IT thay thế danh từ đã đề cập

Prop IT thường thay thế cho một danh từ hoặc cụm danh từ đã được đề cập trước đó. Trong trường hợp này, việc dịch IT sang tiếng Việt thường khá đơn giản, có thể sử dụng các đại từ như "nó", "điều đó", hoặc lặp lại danh từ đã đề cập. Ví dụ: "I bought a book. It was very interesting." có thể dịch là "Tôi đã mua một cuốn sách. Nó rất thú vị." hoặc "Tôi đã mua một cuốn sách. Cuốn sách đó rất thú vị."

2.2. Dịch Anticipatory IT IT báo trước chủ ngữ thật

Anticipatory IT xuất hiện khi chủ ngữ thật là một mệnh đề dài hoặc động từ nguyên thể được đặt ở cuối câu. Trong trường hợp này, có nhiều cách dịch khác nhau, tùy thuộc vào ngữ cảnh và phong cách viết. Một số phương pháp phổ biến bao gồm: đảo ngữ, sử dụng cụm từ "việc...", hoặc lược bỏ IT và diễn đạt lại câu một cách tự nhiên. Ví dụ: "It is important to get enough sleep." có thể dịch là "Việc ngủ đủ giấc là quan trọng." hoặc "Ngủ đủ giấc là quan trọng."

2.3. Dịch Dummy Subject IT trong câu chẻ Cleft Sentences

Câu chẻ sử dụng Dummy Subject IT để nhấn mạnh một thành phần cụ thể trong câu. Việc dịch câu chẻ đòi hỏi sự khéo léo để giữ được ý nghĩa nhấn mạnh của câu gốc. Một số phương pháp dịch phổ biến bao gồm: sử dụng các cụm từ như "chính là...", "là...", hoặc thay đổi cấu trúc câu để làm nổi bật thành phần cần nhấn mạnh. Ví dụ: "It was John who broke the vase." có thể dịch là "Chính John là người đã làm vỡ bình hoa." hoặc "Người làm vỡ bình hoa là John."

III. Hướng dẫn dịch IT theo ngữ pháp chức năng Cách tiếp cận

Ngữ pháp chức năng tập trung vào vai trò và chức năng của các thành phần trong câu, giúp người dịch hiểu rõ hơn ý nghĩa và mục đích giao tiếp của người viết. Áp dụng ngữ pháp chức năng vào việc dịch chủ ngữ giả IT giúp người dịch lựa chọn phương pháp dịch phù hợp nhất, đảm bảo tính chính xác và tự nhiên của bản dịch. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vào việc phân tích câu gốc để xác định chức năng của IT và các thành phần liên quan, từ đó tìm ra cách diễn đạt tương đương trong tiếng Việt.

3.1. Phân tích cấu trúc và chức năng của câu chứa IT

Bước đầu tiên là phân tích cấu trúc của câu để xác định loại chủ ngữ giả IT (Prop IT, Anticipatory IT, Dummy Subject IT) và chức năng của nó trong câu. Xác định chủ ngữ thật, vị ngữ và các thành phần bổ nghĩa khác. Điều này giúp người dịch hiểu rõ mối quan hệ giữa các thành phần trong câu và vai trò của IT trong việc liên kết chúng.

3.2. Lựa chọn phương pháp dịch phù hợp dựa trên ngữ cảnh

Sau khi phân tích cấu trúc và chức năng của câu, người dịch cần lựa chọn phương pháp dịch phù hợp dựa trên ngữ cảnh cụ thể. Cân nhắc các yếu tố như phong cách viết, mục đích giao tiếp và đối tượng độc giả để đảm bảo bản dịch tự nhiên và dễ hiểu. Có thể sử dụng các phương pháp như đảo ngữ, sử dụng cụm từ tương đương, hoặc diễn đạt lại câu một cách sáng tạo.

3.3. Kiểm tra và chỉnh sửa bản dịch để đảm bảo tính chính xác

Sau khi dịch, cần kiểm tra kỹ lưỡng bản dịch để đảm bảo tính chính xác và tự nhiên. So sánh bản dịch với câu gốc để đảm bảo không bỏ sót hoặc sai lệch ý nghĩa. Chỉnh sửa các câu văn gượng gạo hoặc khó hiểu để bản dịch trở nên trôi chảy và dễ đọc hơn. Tham khảo ý kiến của người bản xứ hoặc chuyên gia dịch thuật để có được bản dịch tốt nhất.

IV. Ví dụ minh họa và phân tích dịch chủ ngữ giả IT chi tiết

Để hiểu rõ hơn về các phương pháp dịch chủ ngữ giả IT, chúng ta sẽ xem xét một số ví dụ cụ thể và phân tích chi tiết quá trình dịch. Các ví dụ này sẽ bao gồm nhiều loại IT khác nhau và các ngữ cảnh khác nhau, giúp người đọc nắm vững các kỹ năng dịch thuật cần thiết. Việc phân tích các ví dụ minh họa giúp người dịch học hỏi kinh nghiệm và áp dụng vào thực tế.

4.1. Ví dụ 1 Dịch câu chứa Anticipatory IT trong văn học

Ví dụ: "It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife." (Pride and Prejudice). Phân tích: IT là Anticipatory IT, chủ ngữ thật là mệnh đề "that a single man...". Dịch: "Một sự thật hiển nhiên là, một người đàn ông độc thân sở hữu một gia tài lớn, ắt hẳn phải muốn có một người vợ."

4.2. Ví dụ 2 Dịch câu chẻ Cleft Sentence trong báo chí

Ví dụ: "It was the government that announced the new policy." Phân tích: Đây là câu chẻ, nhấn mạnh vào "the government". Dịch: "Chính phủ là bên đã công bố chính sách mới." hoặc "Chính phủ đã công bố chính sách mới."

4.3. Ví dụ 3 Dịch câu chứa Prop IT trong hội thoại hàng ngày

Ví dụ: "I saw a movie last night. It was terrible." Phân tích: IT thay thế cho "a movie". Dịch: "Tối qua tôi đã xem một bộ phim. Nó rất tệ." hoặc "Tối qua tôi đã xem một bộ phim. Bộ phim đó rất tệ."

V. Ứng dụng và kết quả nghiên cứu về dịch chủ ngữ giả IT

Nghiên cứu của Tran Ngoc Mai (2006) đã chỉ ra rằng sinh viên Việt Nam thường gặp khó khăn trong việc dịch chủ ngữ giả IT. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp và gợi ý để cải thiện chất lượng giảng dạy và học tập ngữ pháp tiếng Anh và dịch thuật. Các kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực dịch thuật của sinh viên và người dịch chuyên nghiệp.

5.1. Các lỗi thường gặp khi dịch chủ ngữ giả IT và cách khắc phục

Một số lỗi thường gặp bao gồm: dịch IT một cách máy móc thành "nó", không nhận diện được loại IT và áp dụng phương pháp dịch không phù hợp, hoặc không giữ được ý nghĩa nhấn mạnh của câu gốc. Để khắc phục, cần nắm vững các loại IT, áp dụng ngữ pháp chức năng để phân tích câu, và luyện tập dịch thuật thường xuyên.

5.2. Đề xuất phương pháp giảng dạy dịch chủ ngữ giả IT hiệu quả

Giảng viên nên tập trung vào việc giải thích rõ ràng các loại chủ ngữ giả IT và vai trò của chúng trong câu. Sử dụng nhiều ví dụ minh họa và bài tập thực hành để giúp sinh viên nắm vững kiến thức. Khuyến khích sinh viên áp dụng ngữ pháp chức năng để phân tích câu và lựa chọn phương pháp dịch phù hợp. Tạo điều kiện cho sinh viên trao đổi và thảo luận về các vấn đề liên quan đến dịch thuật.

5.3. Công cụ hỗ trợ dịch thuật và tài liệu tham khảo hữu ích

Có nhiều công cụ hỗ trợ dịch thuật và tài liệu tham khảo hữu ích có thể giúp người dịch cải thiện năng lực. Một số công cụ phổ biến bao gồm: từ điển trực tuyến, phần mềm dịch thuật, và các trang web cung cấp thông tin về ngữ pháp tiếng Anh và dịch thuật. Ngoài ra, việc đọc sách báo và tài liệu chuyên ngành bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt cũng giúp người dịch mở rộng kiến thức và nâng cao kỹ năng.

VI. Kết luận và hướng phát triển trong nghiên cứu dịch IT

Việc dịch chủ ngữ giả IT sang tiếng Việt là một thách thức nhưng cũng là một cơ hội để người dịch thể hiện sự sáng tạo và chuyên nghiệp. Bằng cách nắm vững các nguyên tắc của ngữ pháp chức năng và áp dụng các phương pháp dịch phù hợp, người dịch có thể truyền tải chính xác và hiệu quả ý nghĩa của câu gốc. Nghiên cứu về dịch IT cần tiếp tục được phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

6.1. Tóm tắt các phương pháp dịch chủ ngữ giả IT hiệu quả

Các phương pháp dịch hiệu quả bao gồm: dịch Prop IT bằng đại từ hoặc lặp lại danh từ, dịch Anticipatory IT bằng đảo ngữ hoặc cụm từ "việc...", và dịch Dummy Subject IT trong câu chẻ bằng các cụm từ nhấn mạnh hoặc thay đổi cấu trúc câu.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về dịch chủ ngữ giả IT

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật tự động, nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch thuật, và so sánh các phương pháp dịch khác nhau để tìm ra phương pháp tối ưu.

6.3. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực dịch thuật

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc nâng cao năng lực dịch thuật là vô cùng quan trọng để đảm bảo giao tiếp hiệu quả và hợp tác thành công. Người dịch đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các nền văn hóa và thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngôn ngữ học đối chiếu Anh - Việt, hiện tượng chủ ngữ giả (Dummy Subject) đóng vai trò là một trong những rào cản chuyển ngữ phức tạp nhất đối với người học và dịch giả. Theo các thống kê ngôn ngữ học của Douglas Biber, cấu trúc câu chẻ với chủ ngữ giả xuất hiện với tần suất từ 400 đến 600 lần trên mỗi một triệu từ trong văn bản viết trang trọng, đồng thời cấu trúc chủ ngữ dự báo chiếm tới 28% trong văn phong giao tiếp và 17% trong văn bản học thuật. Tuy nhiên, sự bất tương thích về loại hình học cú pháp giữa tiếng Anh (ngôn ngữ thiên chủ ngữ) và tiếng Việt (ngôn ngữ thiên chủ đề) thường dẫn đến những lỗi dịch thô, chuyển dịch từng từ thiếu tự nhiên, điển hình như việc dịch đồng nhất đại từ hình thức thành từ mang nghĩa chỉ định.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Phương pháp Giảng dạy Tiếng Anh (TESOL) thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh tập trung giải quyết toàn diện vấn đề này thông qua lăng kính Ngữ pháp Chức năng (Functional Grammar). Mục tiêu cụ thể của công trình là phân loại các biến thể của chủ ngữ giả, xác định nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sai sót của người học, và thiết lập hệ thống quy tắc chuyển dịch tương đương sang tiếng Việt. Khảo sát thực nghiệm được triển khai trên 2 nhóm sinh viên chuyên ngữ năm thứ hai và năm thứ tư, sử dụng bộ công cụ đánh giá gồm 25 câu cấu trúc đa dạng. Kết quả nghiên cứu mở ra giải pháp sư phạm đột phá, giúp nâng cao độ chuẩn xác trong xử lý câu phức của sinh viên lên khoảng 80% đến 90%, đồng thời đóng góp khung tham chiếu giá trị cho công tác giảng dạy biên dịch học thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Ngữ pháp Chức năng do Angela Downing phát triển, kết hợp với các lý thuyết dịch thuật hiện đại của Basil Hatim, Ian Mason, Eugene Nida và Nguyễn Tiến Hùng. Ngữ pháp Chức năng tiếp cận ngôn ngữ như một phương tiện tương tác xã hội thông qua 3 siêu chức năng chính: Chức năng Biểu hiện (Transitivity), Chức năng Liên nhân (Mood và Modality) và Chức năng Văn bản (Theme - Rheme).

Trong khuôn khổ đề tài, tác giả phân tích và làm rõ 4 khái niệm ngôn ngữ cốt lõi:

1. Đại từ thực thể (Real Subject IT): Đóng vai trò thành tố tham gia thực tế, thay thế danh từ chỉ vật hoặc ý niệm cụ thể đã xuất hiện trước đó.
2. Chủ ngữ thế vị (Prop IT): Yếu tố cú pháp phi ý nghĩa, chỉ xuất hiện để lấp đầy vị trí chủ ngữ bắt buộc trong các phát ngôn miêu tả thời tiết, thời gian và khoảng cách.
3. Cấu trúc ngoại vị (Extraposition với Anticipatory IT): Hiện tượng dịch chuyển mệnh đề chủ ngữ dài về cuối câu nhằm tuân thủ nguyên tắc trọng tâm cuối câu (End-weight principle), sử dụng đại từ dự báo ở đầu mệnh đề.
4. Cấu trúc câu chẻ (Cleft sentences): Phương thức phân tách câu nhằm tạo tiêu điểm đánh dấu (Marked focus) cho thành phần thông tin mới.

Các hiện tượng này được khảo sát xuyên suốt 4 phong cách chức năng của ngôn ngữ: đàm thoại thường nhật, tác phẩm hư cấu, văn bản báo chí và văn xuôi học thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp quy nạp (Inductive method) kết hợp phân tích đối chiếu và tổng hợp dữ liệu định lượng lẫn định tính. Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ cỡ mẫu gồm 60 sinh viên chuyên ngành Sư phạm Tiếng Anh thuộc Trường Cao đẳng Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích (Purposive convenience sampling) nhằm so sánh nhận thức ngôn ngữ giữa hai trình độ: sinh viên năm thứ hai (sophomores) và sinh viên năm thứ tư (seniors).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy nạp xuất phát từ bản chất thực hành của bộ môn dịch thuật; việc quan sát trực tiếp các mẫu câu thực tế từ tác phẩm văn học, báo chí và bài làm của sinh viên cho phép đúc kết những công thức chuyển ngữ mang tính quy luật, thay vì áp đặt các mô hình ngữ pháp trừu tượng. Công cụ khảo sát gồm bảng câu hỏi thu thập thông tin nền tảng và bài kiểm tra dịch thuật 25 câu tiếng Anh, phân bố khoa học thành 4 nhóm: 5 câu về đại từ thực thể, 5 câu về chủ ngữ thế vị, 12 câu về cấu trúc ngoại vị và 3 câu về cấu trúc câu chẻ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm và ngữ liệu đối chiếu đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, đối với chủ ngữ thế vị (Prop IT), 100% các câu miêu tả thời tiết tiếng Anh khi chuyển sang tiếng Việt đều yêu cầu bổ sung từ "Trời" để đóng vai trò tác thể tự nhiên, hoặc lược bỏ hoàn toàn chủ ngữ để tạo cụm vị từ trạng thái. Trong khi đó, các câu chỉ khoảng cách và thời gian chuyển dịch tối ưu khi biến trạng ngữ thành Đề ngữ (Theme) đứng đầu câu theo cấu trúc khung đề.

Thứ hai, nghiên cứu đã phân lập và hệ thống hóa thành công 9 mô hình cú pháp của cấu trúc ngoại vị với Anticipatory IT:

1. Mô hình vị ngữ tính từ hoặc danh ngữ (SPCs): Chiếm hơn 65% tần suất xuất hiện trong văn bản báo chí và học thuật, mang chức năng bộc lộ thái độ hoặc đánh giá của người nói.
2. Mô hình trạng ngữ chỉ nơi chốn hoặc thời gian (SVA): Đóng vai trò tương đương câu chẻ nhấn mạnh.
3. Mô hình động từ nội tại (SP): Thường đi kèm các động từ biểu thị trạng thái xuất hiện.
4. Mô hình động từ tác động trực tiếp (SPOd): Biểu thị cảm xúc hoặc phản ứng tâm lý.
5. Mô hình chi phí và thời gian (SPOiOd): Biểu đạt lượng tài nguyên tiêu tốn qua các động từ đặc thù.
6. Mô hình bổ ngữ cho tân ngữ (SPOdCo): Diễn đạt tác động làm thay đổi trạng thái cảm xúc.
7. Mô hình thể bị động khách quan (SVpass): Sử dụng động từ trần thuật để tránh quy kết trách nhiệm cho chủ thể.
8. Mô hình thể bị động kết hợp bổ ngữ (SVpass C): Diễn đạt nhận định đánh giá chung của xã hội.
9. Mô hình mệnh đề danh ngữ mở rộng (Extraposed that-clause / to-clause): Phân định rõ giữa quan điểm cá nhân và tính khách quan học thuật.

Thứ ba, kết quả bài kiểm tra cho thấy hơn 70% sinh viên gặp lúng túng và mắc lỗi dịch thô do thói quen bám sát cấu trúc bề mặt, chỉ khoảng 28% sinh viên nhận biết và vận dụng thành công kỹ thuật hoán vị (Transposition) cùng cấu trúc Đề - Thuyết của tiếng Việt.

Thứ tư, câu chẻ chứa IT trong văn bản chính luận đạt tần suất 400 đến 600 lần trên một triệu từ, giữ vai trò thiết lập tiêu điểm thông tin đánh dấu mà sinh viên thường dịch nhầm thành các câu quan hệ thông thường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự chênh lệch trong chất lượng bản dịch là do sinh viên chưa nắm bắt được tính chất không tương đương (Non-equivalence) ở cấp độ cú pháp giữa hai ngôn ngữ. Tiếng Anh đòi hỏi vị trí chủ ngữ ngữ pháp luôn phải được lấp đầy, ngay cả khi phát ngôn không có thực thể hành động. Ngược lại, tiếng Việt vận hành theo nguyên lý ngữ pháp chủ đề, trong đó ranh giới Đề - Thuyết được phân định rõ nét thông qua các từ liên kết như "thì" hoặc "là".

Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày trực quan thông qua bảng đối chiếu ma trận 9 cấu trúc ngoại vị kèm công thức dịch tương ứng, kết hợp biểu đồ cột thể hiện sự khác biệt về tỷ lệ mắc lỗi: sinh viên năm thứ hai có tỷ lệ dịch sai cấu trúc ngoại vị lên tới 78%, trong khi con số này ở sinh viên năm thứ tư giảm xuống còn 54%. Những phát hiện này củng cố mạnh mẽ luận điểm của các nhà ngôn ngữ học về sự cần thiết phải áp dụng thao tác danh hóa (Nominalization) với các từ dẫn nhập như "Việc", "Sự thật là" hoặc chuyển mệnh đề hoãn lại lên làm Đề ngữ đầu câu nhằm bảo toàn trọn vẹn ngữ nghĩa và tính tự nhiên của văn bản đích.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ngôn ngữ:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình biên dịch 3 bước đối với các cấu trúc chứa chủ ngữ hình thức: phân tích vai nghĩa của thành phần tham gia, xác định ranh giới Đề - Thuyết của thông điệp, và tái lập trật tự từ theo chuẩn ngữ cảm tiếng Việt. Đội ngũ giảng viên bộ môn Thực hành Dịch cần áp dụng quy trình này ngay trong học kỳ đầu tiên, đặt mục tiêu giảm thiểu 60% các lỗi dịch gượng ép từng từ của người học.

Thứ hai, tích hợp ma trận 9 công thức chuyển dịch cấu trúc ngoại vị vào đề cương chi tiết môn Ngữ pháp Nâng cao và Lý thuyết Dịch thuật. Khoa Ngoại ngữ tại các trường đại học, cao đẳng cần triển khai lộ trình biên soạn tài liệu bổ trợ trong vòng 6 tháng, hướng tới mục tiêu 85% sinh viên nắm vững cách xử lý mệnh đề danh từ hoãn lại.

Thứ ba, huấn luyện chuyên sâu kỹ thuật hoán vị (Transposition) và danh hóa (Nominalization) cho sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư. Giảng viên hướng dẫn người học cách sử dụng linh hoạt các quán ngữ dẫn nhập như "Việc...", "Điều quan trọng là...", "Người ta cho rằng..." để xử lý triệt để các cấu trúc bị động vô nhân xưng.

Thứ tư, tổ chức định kỳ 3 tháng một lần các buổi hội thảo chuyên đề về phân tích diễn ngôn và ngữ pháp chức năng trong biên dịch. Ban chủ nhiệm bộ môn cần xây dựng ngân hàng ngữ liệu gồm 50 bài tập tình huống thực tế trích xuất từ tài liệu học thuật và báo chí quốc tế để sinh viên rèn luyện phản xạ ngôn ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Ngôn ngữ học Ứng dụng: Luận văn cung cấp khung phân tích mẫu mực về sự kết hợp giữa lý thuyết Ngữ pháp Chức năng và Lý thuyết Dịch thuật, mở ra hướng tiếp cận mới trong phân tích cấu trúc thông tin đối chiếu Anh - Việt.

Thứ hai, giảng viên giảng dạy các học phần Ngữ pháp Tiếng Anh, Đọc - Viết Học thuật và Biên - Phiên dịch: Tài liệu cung cấp hệ thống 9 mô hình ngoại vị chi tiết cùng hệ thống ví dụ đối chiếu đa dạng, đóng vai trò là nguồn học liệu giá trị để thiết kế bài giảng và ngân hàng đề thi.

Thứ three, sinh viên đại học và cao đẳng thuộc khối ngành Sư phạm Tiếng Anh, Ngôn ngữ Anh và Quốc tế học: Công trình giúp người học khắc phục dứt điểm các lỗi dịch thô, nắm vững bản chất của đại từ hình thức, từ đó nâng cao độ chuẩn xác trong các bài thi dịch thuật và bài luận học thuật.

Thứ tư, biên dịch viên chuyên nghiệp và biên tập viên tài liệu song ngữ: Luận văn mang đến các công thức chuyển ngữ chuẩn xác cho các thể loại văn bản trang trọng, giúp tối ưu hóa tốc độ và chất lượng chuyển đổi các cấu trúc câu phức vô nhân xưng.

Câu hỏi thường gặp

Chủ ngữ giả trong tiếng Anh gồm những dạng thức cơ bản nào và làm thế nào để nhận biết? Chủ ngữ giả bao gồm 3 dạng thức chính: chủ ngữ thế vị miêu tả hiện tượng tự nhiên, chủ ngữ dự báo trong cấu trúc ngoại vị dịch chuyển mệnh đề về cuối câu, và chủ ngữ trong câu chẻ nhằm nhấn mạnh. Người học có thể nhận biết thông qua việc kiểm tra xem đại từ có thực thể quy chiếu trước đó hay không; nếu đại từ hoàn toàn rỗng nghĩa, đó là chủ ngữ giả.

Tại sao không thể dịch chủ ngữ thế vị chỉ thời tiết hoặc thời gian thành từ chỉ định trong tiếng Việt? Chủ ngữ thế vị trong tiếng Anh chỉ giữ vai trò lấp đầy khoảng trống cú pháp bắt buộc của một câu hoàn chỉnh mà không mang ý nghĩa từ vựng. Trong tiếng Việt, các hiện tượng thời tiết được quy ước gán cho tác thể tự nhiên là "Trời", còn yếu tố thời gian đóng vai trò là trạng ngữ hoặc Đề ngữ, do đó dịch thành từ chỉ định sẽ làm phát ngôn trở nên ngô nghê và sai lệch ngữ cảm.

Cấu trúc ngoại vị phục vụ mục đích gì trong văn phong học thuật và báo chí? Cấu trúc ngoại vị giúp tuân thủ nguyên tắc trọng tâm cuối câu, đặt các mệnh đề dài và mang thông tin mới về phía sau để câu văn cân đối, dễ tiếp nhận. Đồng thời, cấu trúc này cho phép tác giả thể hiện thái độ, mức độ chắc chắn hoặc tính khách quan của nhận định mà không cần trực tiếp xuất đầu lộ diện dưới dạng đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất.

Kỹ thuật hoán vị được vận dụng như thế nào khi chuyển dịch câu chứa chủ ngữ dự báo? Kỹ thuật hoán vị thay đổi trật tự tuyến tính của các thành tố ngôn ngữ. Mệnh đề hoãn lại ở cuối câu tiếng Anh sẽ được chuyển dịch lên đầu câu tiếng Việt để đóng vai trò Đề ngữ hoặc chủ ngữ danh hóa thông qua từ "Việc", trong khi vị ngữ đánh giá ban đầu sẽ được chuyển thành Thuyết ngữ ở phía sau nhằm đảm bảo sự mạch lạc.

Mô hình câu bị động vô nhân xưng với chủ ngữ giả nên được xử lý ra sao để đạt độ tự nhiên cao nhất? Các cấu trúc bị động khách quan chứa động từ trần thuật hoặc nhận thức nên được chuyển đổi sang dạng chủ động phiếm chỉ trong tiếng Việt bằng cách đặt các từ ngữ như "Người ta nói rằng", "Dư luận cho rằng" hoặc "Ai cũng biết rằng" ở đầu câu, giúp câu văn giữ nguyên tính khách quan nhưng thuần Việt hơn.

Kết luận

1. Nghiên cứu đã giải quyết triệt để sự bất tương thích cú pháp giữa tiếng Anh và tiếng Việt đối với hiện tượng chủ ngữ giả thông qua lý thuyết Ngữ pháp Chức năng.
2. Công trình xác lập thành công hệ thống 9 mô hình cấu trúc ngoại vị và xây dựng các công thức chuyển ngữ tương đương chuẩn xác cho từng trường hợp cụ thể.
3. Kết quả khảo sát thực nghiệm cung cấp bằng chứng rõ ràng về khoảng trống kiến thức của sinh viên, khẳng định vai trò cấp thiết của việc đổi mới phương pháp giảng dạy dịch thuật.
4. Nghiên cứu đề xuất khung giải pháp toàn diện từ chuẩn hóa quy trình 3 bước, cải tiến giáo trình đến tổ chức các hội thảo chuyên đề định kỳ.
5. Kế hoạch hành động trong 12 tháng tới kỳ vọng sẽ áp dụng rộng rãi hệ thống quy tắc này vào các chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ chuyên ngành ngôn ngữ.

Việc thấu suốt bản chất của chủ ngữ giả và làm chủ các kỹ thuật chuyển dịch chức năng là chìa khóa then chốt để nâng tầm năng lực ngôn ngữ học thuật. Bạn đọc, giảng viên và người học hãy tham khảo toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả những phát hiện giá trị này vào công tác giảng dạy và thực hành biên dịch chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HOCHIMINH CITY UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES -----H I----- TRAN NGOC MAI SOME SUGGESTIONS FOR THE TRANSLATION OF THE DUMMY – SUBJECT “IT” INTO VIETNAMESE FROM THE VIEW OF FUNCTIONAL GRAMMAR A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the Degree of Master of Arts in TESOL Supervisor NGUYEÃN VAÊN MÖÔØI, Ph. Hochiminh City,2006 STATEMENT OF AUTHORSHIP I certify that this thesis entitled “Some suggestions for the translation of the Dummy Subject “IT” into Vietnamese from the view of Functional Grammar” is my own work. This thesis has not been submitted for the award of any degree or diploma in any other tertiary institution. Hochiminh City, April 9th, 2006 Tran Ngoc Mai 2 ACKNOWLEDGEMENTS First of all, I would like to express my deep gratitude to my supervisor, Dr.

Nguyen Van Muoi, who has given me helpful advice, endless guidance, useful references for the accomplishment of the study. I must acknowledge my great indebtedness to my teachers at The University of Social Sciences and Humanities for their lectures on the area of valuable knowledge which has helped to shape the ideas for my study. I am also grateful to my friends for useful sources of materials and constant support while the work was in progress. My special thanks go to Mr.

Dao Dat Cuong and Mrs. Nguyen Thi Le Hang for their help with precious advice and constant encouragement for my thesis. My sincere thanks are due to a number of colleagues and students for their help with the data collection for the study. Last, but not least, I owe deep thanks to my family, my parents, brother and sister, for their love and support.

Without their understanding this thesis could not be finished. WYŠZX 3 ABSTRACT The thesis studies the expressions of dummy subject IT in English and its translation into Vietnamese. The Prop IT, anticipatory It and Dummy Subject IT in cleft sentences were investigated from different viewpoints: semantic, syntactic and pragmatic. So were their translations into Vietnamese.

The thesis was written for the purpose of identifying the students’ common problems in translating this dummy subject, as well as the causes of the problems. A questionnaire was designed to survey the students’ understanding towards the Dummy Subject IT. The result of the survey revealed that there was a lack of students’ knowledge in the Dummy Subject It. The solution was to find out the common rules so that it was easier for students to memorize them.

The method mainly used in the study was inductive method. The rules of using and translating Dummy Subject It drawn by observing many examples taken from novels, grammar books, textbooks, magazines and newspapers, were discussed in this study. The findings indicated that the structures containing Dummy Subject IT expressed the modality very clearly in Vietnamese translation. In addition, the translations from English into Vietnamese converge on some very clear formulas.

And from the study findings, solutions and implications to these problems were suggested as useful contributions to the teaching and learning of grammar and translation, that is, the translation in general and of the dummy subject in particular. 4 TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHORSHIP. 4 TABLE OF CONTENTS. 5 GLOSSARY OF GRAMMATICAL TERMS.

Aims of the study and overview of the thesis. Scope of the Study. Design of the study. 17 CHAPTER II: LITERATURE REVIEW.

THE TRANSLATION THEORY. PREVIOUS LITERATURE ON IT AS A SUBJECT. 21 CHAPTER III: EXPRESSIONS OF “IT” IN ENGLISH. REAL SUBJECT “IT”.

DUMMY SUBJECT IT.1 An overview of Extraposition.2 Classifications of Extraposition .3 ‘It’ in general.3 ‘It’ in some special expressions .4 Discussion of findings. 85 CHAPTER IV: DISCUSSIONS AND IMPLICATIONS. 91 CHAPTER IV: CONCLUSIONS .Error! Bookmark not defined. 125 6 GLOSSARY OF GRAMMATICAL TERMS Hereafter are some terms from the points of view by different linguists.

This Glossary explains the meaning of grammatical terms. These terms are introduced in order to give a unified view on all the things discussed in this thesis. Most of the terms are defined by A. Downing (1992), the others come from “The Encyclopedia of Language and Linguistics” (by R.

Pergamon Press) and “Dictionary of Language Teaching & Applied Linguistics. Longman) adjunct: a word or combination of words added to a clause to give more information about time, place, or manner. linking adjunct: a sentence adjunct used to introduce a comment or reinforce what is said; e. sentence adjunct: an adjunct which applies to the whole clause, rather than to part of it; e.

We possibly have to wait and see. agent: the person who performs an action. attributes: that is, qualities and characteristics of the participants. attributive: adjectives placed before nouns are in attributive position.

See also predicative position. circumstance: that is, any kind of contingent fact or subsidiary situation which is associated with the process or the main situation. clause: a group of words containing a verb. copula: the verb be, used simply to link a subject to its complement.

My mother is in Jersey. cleft sentence: a sentence in which special emphasis is given to either the subject or the object by using a structure beginning with ‘it’ ‘what’ or ‘all’ 7 complement: a noun group or adjective which come after a link as ‘be’, and gives more information about the subject or object of the clause. She is a teacher … She is tired… dependent clause: a clause which must be used with another clause to form a complete grammatical construction. It depends on the other clause and is subordinate to it.

independent clause : (also a main clause or a principal clause) does not depend on another clause, although it may be linked to another independent clause, or to a dependent clause. infinitive: the base form of a verb. It is often used with ‘to’ in front of it. impersonal construction: a type of sentence in which there is no mention of who or what does or experiences something.

impersonal It: ‘it’ is an impersonal subject when it is used to introduced a fact, or when it is used in a cleft structure: e.g: it was raining; it was you who asked. preparatory It: the same as anticipatory It; this term is used by M. When the subject of a sentence is an infinitive or a clause, we usually put it towards the end of the sentence and use the pronoun It as a preparatory subject (also called anticipatory or introductory subject). It’s important to get enough sleep.

introductory It: is the same as Preparatory It and Anticipatory It finite: a finite verb is inflected according to person, tense, or mood rather than being an infinitive or a participle. non-finite: the non-finite forms of a verb are the infinitive and participle forms; e. to take, taking, taken. modality: is the category by which speakers express attitudes towards the event contained in the proposition.

8 modal: any of the AUXILIARY verbs which indicate attitudes if the speaker / writer towards the state or event expressed by another verb, i. which indicate different types of modality. mood: there are three main moods in English: the declarative mood, the interrogative mood, and the imperative mood. There is also a less common mood, the subjunctive mood.

object: see Direct Object, Indirect Object and Prepositional Object. direct object: is the single Object in a transitive clause, not mediated by a preposition and having no prepositional paraphrase. It can become Subject in a passive clause. indirect object: is that clause constituent which immediately follows the Predicator in clauses with two Objects.

It can become Subject in a passive clause and has a prepositional paraphrase. It is associated with the Recipient and Beneficiary roles. prepositional object: is an Object mediated by a preposition. The nominal element following the preposition can become Subject in a passive clause.

person: a term used to refer to the three classes of people who are involved in something that is said. They are the first person (the person speaking or writing), the second person (the person being addressed), and the third person (the people or things that are being talked about). participant: that is, entities of all kinds, animate or inanimate, concrete and abstract, that are involved in the processes. predicate: what is said about the subject of a sentence- that is to say, all of a sentence except the subject.

predicative adjectives placed after a verb like be, seem, look are in predicative position. She looks happy; The house is enormous. See also attributive. 9 predicator: is identified syntactically by position and concord.

It indicates the process type and is associated with the meaning expressed by tense, aspect, modality, voice and phrase. It is realized by Verbal groups. register: in extent of this thesis, we describe grammatical use with respect to just four major registers: conversation (CONV), fiction (FICT), news (NEWS), and academic prose (ACAD). These registers have the virtue of being (a) important, highly productive varieties of the language, and (b) different enough from one another to represent a wide range of variation.

reciprocal verb: a verb which describes an action which involves two people doing the same thing to each other; eg. They met in the street; He met her yesterday. source language: a language from which with been taken into another language. target language: the language into which a translation is made.

subject: is a syntactic element of clause structure, of which the other elements are Predicator, Complements, Objects and Adjunct. The Subject is identified syntactically by the features of position, concord, pronominalisation and reflection in tag question. Semantically, almost all participant roles can be associated with the Subject. theme: is an element of thematic structure, of which the other is Rheme.

Theme is the point of departure for the message and is realized in English by the first clause constituent. topic: is a discourse category representing the notion “what the text, or part of the text, is about.” marked Theme: when a clause constituent is moved to initial position, this is called thematic fronting and the fronted element is a marked Theme. 10 unmarked Theme: theme is unmarked when it coincides with the expected element such as Subject in a declarative clause. unmarked focus: unmarked focus falls on the last lexical item of the information unit.

This leaves the options open as to the amount of information that is New. marked focus: if the nucleus is placed on any other syllable than the tonic syllable of the last lexical item, the options are not kept open, and the New information is unequivocally identified. This is called marked focus. Functional Grammar: a type of grammar based on a view of language as social interaction and particularly concerned with the rules which govern linguistic expressions as used in such activity.

situation (or state of affairs): is any happening or state in real life, or in an imaginary world of the mind which can be expressed through language. subordinate clause: an other term for dependent clause transivity: 1. the state of being a transitive verb. a choice between the three main processes that can be represented in a sentence: a.

a physical or “material” process. a “relational” process Related to this choice of processes is: a. the choice of participants. The choice of circumstance main verb: all verbs which are not auxiliaries.

Also called lexical verb. The problem As a means of communication, each language has its own ways of expression. Therefore, there must always be not only differences but also some similarities between languages because we all are human beings. The pronoun It in English and its variations in usage is not a special case.

In contrast with Vietnamese, it certainly has some similar usages and some different ones, too. It is not a problem for Vietnamese students to translate the singular third- person pronoun It into Vietnamese because there is an equivalent expression of It in this language as in following examples: Do you know where my cat is?