Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Chủ Đề Tổ Hợp Ở Trường Trung Học Phổ Thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích hay dạy học chủ đề tổ hợp ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lương Minh Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Đức Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn
• Đề tài: Dạy Học Chủ Đề Tổ Hợp Ở Trường Trung Học Phổ Thông Theo Hướng Phát Triển Năng Lực Người Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết khoa học
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Dự kiến đóng góp của luận văn
• 0.8. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 1.2. Quan niệm về NL
• 1.3. Quan niệm về DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 1.4. Một số đặc tính cơ bản của DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 1.5. Những đặc điểm đặc trưng của bài học theo hướng hình thành và phát triển NL của người học
• 1.6. Ưu điểm của thiết kế DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 1.7. Các bước thiết kế bài học theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 1.8. Nội dung “Tổ hợp” trong chương trình môn Toán ở trường phổ thông
• 1.9. Sơ bộ thực trạng việc thiết kế DH chủ đề Tổ hợp ở một số trường THPT
• 1.10. Mục đích điều tra
• 1.11. Phương pháp điều tra
• 1.12. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP SƯ PHẠM DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “TỔ HỢP” THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 2.1. Nguyên tắc chung
• 2.2. Việc xây dựng các BPSP trong giảng dạy chủ đề “Tổ hợp” dựa trên Chương trình, sách giáo khoa hiện hành
• 2.3. Các BPSP DH chủ đề “Tổ hợp” trước hết phải góp phần giúp học sinh nắm vững những kiến thức và kỹ năng cơ bản của chủ đề “Tổ hợp” nói riêng và Chương trình Toán nói chung
• 2.4. Các biện pháp sư phạm DH chủ đề “Tổ hợp” ở THPT theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 2.4.1. Biện pháp 1: Làm rõ các các đặc trưng và cơ hội DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học, với chủ đề “Tổ hợp”
• 2.4.2. Biện pháp 2: Thiết kế và tổ chức bài học theo hướng hình thành và phát triển NL người học, với chủ đề “Tổ hợp”
• 2.4.3. Biện pháp 3: Thiết kế đánh giá kết quả bài học theo hướng đánh giá NL người học, với chủ đề “Tổ hợp”
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Địa điểm và đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Thời gian nghiệm sư phạm
• 3.6. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Giúp GV hiểu về DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 3.8. Thực nghiệm bài dạy “Khái niệm hoán vị” theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 3.9. Thực nghiệm bài dạy “Định lý về số Hoán vị” theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 3.10. Thực nghiệm bài dạy “Bài tập Chỉnh hợp” theo hướng hình thành và phát triển NL người học
• 3.11. Đánh giá về kết quả thực nghiệm
• 3.11.1. Đánh giá hoạt động của GV
• 3.11.2. Đánh giá hoạt động của HS
• 3.12. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Tổ Hợp Ở Trung Học Phổ Thông

Dạy học tổ hợp ở trung học phổ thông là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục. Chủ đề này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức toán học mà còn phát triển các năng lực cần thiết cho việc giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong chủ đề tổ hợp sẽ tạo ra môi trường học tập hiệu quả, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học.

1.1. Khái Niệm Về Dạy Học Tổ Hợp

Dạy học tổ hợp là phương pháp giảng dạy giúp học sinh hiểu rõ các khái niệm cơ bản về tổ hợp, từ đó áp dụng vào các bài toán thực tiễn. Phương pháp này không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn chú trọng đến thực hành.

1.2. Vai Trò Của Dạy Học Tổ Hợp Trong Giáo Dục

Dạy học tổ hợp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Nó giúp học sinh hình thành các kỹ năng cần thiết cho việc học tập và làm việc trong tương lai.

II. Thách Thức Trong Dạy Học Tổ Hợp Ở Trung Học Phổ Thông

Mặc dù dạy học tổ hợp mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình triển khai. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu giảng dạy phù hợp và sự chưa đồng bộ trong phương pháp dạy học giữa các giáo viên.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Giảng Dạy

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu giảng dạy chất lượng cho chủ đề tổ hợp. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dạy học và khả năng tiếp thu của học sinh.

2.2. Sự Chưa Đồng Bộ Trong Phương Pháp Dạy Học

Sự khác biệt trong phương pháp dạy học giữa các giáo viên có thể dẫn đến việc học sinh không nắm vững kiến thức. Cần có sự thống nhất trong cách tiếp cận để đảm bảo hiệu quả giảng dạy.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Chủ Đề Tổ Hợp

Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là cách hiệu quả để phát triển năng lực người học trong chủ đề tổ hợp. Các phương pháp này bao gồm học tập hợp tác, giải quyết vấn đề và học qua dự án.

3.1. Học Tập Hợp Tác

Học tập hợp tác khuyến khích học sinh làm việc nhóm, từ đó phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Phương pháp này giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và củng cố kiến thức.

3.2. Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp giải quyết vấn đề giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Học sinh sẽ được giao các bài toán thực tế để tìm ra giải pháp, từ đó phát triển tư duy phản biện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Tổ Hợp

Việc dạy học tổ hợp không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có thể áp dụng kiến thức tổ hợp để giải quyết các vấn đề trong các lĩnh vực khác nhau.

4.1. Ứng Dụng Trong Khoa Học

Kiến thức về tổ hợp có thể được áp dụng trong các lĩnh vực khoa học như sinh học, hóa học và vật lý. Học sinh có thể sử dụng tổ hợp để phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận.

4.2. Ứng Dụng Trong Cuộc Sống Hàng Ngày

Học sinh có thể áp dụng kiến thức tổ hợp trong các tình huống thực tế như lập kế hoạch, tổ chức sự kiện hoặc phân tích các lựa chọn trong cuộc sống hàng ngày.

V. Kết Luận Về Dạy Học Tổ Hợp Ở Trung Học Phổ Thông

Dạy học tổ hợp là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục trung học phổ thông. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp phát triển năng lực người học, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Cần có sự đầu tư và cải tiến trong phương pháp giảng dạy để đạt được hiệu quả tốt nhất.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Tổ Hợp

Tương lai của dạy học tổ hợp phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và sự hỗ trợ từ các cơ sở giáo dục. Cần có sự hợp tác giữa giáo viên và học sinh để nâng cao chất lượng dạy học.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Tiến

Cần có các giải pháp cải tiến trong việc thiết kế chương trình giảng dạy và phát triển tài liệu hỗ trợ. Điều này sẽ giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc giảng dạy và học sinh có thể tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế kỷ XXI với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, giáo dục đang đối mặt với nhiều thách thức mới, đòi hỏi đổi mới căn bản và toàn diện. Theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, mục tiêu giáo dục phổ thông là phát triển toàn diện trí tuệ, thể chất, phẩm chất và năng lực người học, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Tuy nhiên, thực tế dạy học môn Toán, đặc biệt là chủ đề “Tổ hợp” tại các trường trung học phổ thông còn nhiều hạn chế, học sinh chưa thực sự hứng thú và chưa phát triển được năng lực cần thiết.

Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất các biện pháp sư phạm dạy học chủ đề “Tổ hợp” theo hướng phát triển năng lực người học, nhằm nâng cao hiệu quả học tập và phát triển toàn diện năng lực cho học sinh. Nghiên cứu được thực hiện tại trường THPT Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn trong năm 2019, với đối tượng là giáo viên và học sinh lớp 11.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học Toán, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông mới ban hành năm 2018, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh, đặc biệt trong lĩnh vực Toán học – một môn học nền tảng và công cụ trong giáo dục phổ thông.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực người học và dạy học theo hướng phát triển năng lực, trong đó:

- **Lý thuyết năng lực người học**: Năng lực được hiểu là tổ hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ và khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. Năng lực bao gồm năng lực chung, năng lực cốt lõi và năng lực chuyên môn, được biểu hiện qua các hoạt động học tập và thực hành.

- **Lý thuyết dạy học phát triển năng lực**: Tập trung vào việc thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập nhằm phát triển năng lực cho học sinh, lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng đến việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển tư duy phản biện, sáng tạo và kỹ năng giao tiếp.

- **Mô hình thiết kế bài học theo năng lực**: Bao gồm 5 bước chính: lựa chọn vấn đề và mục tiêu bài học, lựa chọn nội dung cốt lõi, thiết kế hoạt động học tập, thiết kế công cụ đánh giá và điều chỉnh bài học sau khi dạy.

Các khái niệm chính bao gồm: năng lực người học, dạy học phát triển năng lực, thiết kế bài học theo năng lực, biện pháp sư phạm, chủ đề “Tổ hợp” trong chương trình Toán phổ thông.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

- **Phương pháp nghiên cứu lý luận**: Tổng hợp, phân tích các tài liệu, chương trình, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo liên quan đến chủ đề “Tổ hợp” và dạy học phát triển năng lực.

- **Phương pháp điều tra thực trạng**: Thu thập dữ liệu qua quan sát, phỏng vấn và phát phiếu khảo sát với 12 giáo viên Toán và 76 học sinh lớp 11 tại trường THPT Tràng Định. Phân tích các khó khăn, thuận lợi, mức độ hiểu biết và thái độ của giáo viên, học sinh về dạy học phát triển năng lực.

- **Phương pháp thực nghiệm sư phạm**: Thử nghiệm các biện pháp sư phạm được đề xuất trong quá trình dạy học chủ đề “Tổ hợp” tại lớp 11 trường THPT Tràng Định, đánh giá hiệu quả qua hoạt động của giáo viên và học sinh.

- **Phương pháp phân tích dữ liệu**: Sử dụng thống kê mô tả để phân tích kết quả khảo sát, so sánh tỷ lệ phần trăm các ý kiến, đánh giá mức độ hiệu quả của các biện pháp.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm 2019, tập trung vào giai đoạn khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Tràng Định.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Hiểu biết về dạy học phát triển năng lực còn hạn chế**: 41,6% giáo viên biết rõ về phương pháp này, 83% biết qua tự tìm hiểu từ sách báo, internet, chưa có trong chương trình tập huấn chính thức.

- **Khó khăn trong thiết kế và tổ chức dạy học**: 66,67% giáo viên gặp khó khăn trong thiết kế giáo án, 75% gặp khó khăn trong tổ chức hoạt động học sinh, 50% gặp khó khăn trong đánh giá học sinh theo hướng phát triển năng lực.

- **Học sinh thiếu hứng thú và tham gia thụ động**: 46% học sinh không hứng thú với tiết học Toán, 59% tự nhận tham gia học tập thụ động, chỉ 8% tham gia tích cực.

- **Tích hợp liên môn còn hạn chế**: 71% học sinh cho rằng việc tích hợp kiến thức liên môn trong tiết học Toán là ít.

- **Giáo viên và học sinh đều đánh giá cao hiệu quả của dạy học phát triển năng lực**: 33,33% giáo viên cho rằng học sinh hiểu bài rất tốt, 50% đánh giá khả năng vận dụng kiến thức của học sinh là rất tốt.

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng về dạy học phát triển năng lực, dẫn đến khó khăn trong việc thiết kế bài học và tổ chức hoạt động học tập phù hợp. Học sinh thiếu hứng thú và tham gia thụ động phản ánh phương pháp dạy học truyền thống chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển năng lực.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc chuyển đổi từ dạy học truyền thống sang dạy học phát triển năng lực là xu hướng tất yếu, nhưng đòi hỏi sự đầu tư bài bản về đào tạo giáo viên và đổi mới chương trình, tài liệu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ giáo viên biết về phương pháp dạy học phát triển năng lực, biểu đồ tròn về mức độ hứng thú của học sinh, và bảng tổng hợp các khó khăn của giáo viên trong quá trình dạy học.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ thực trạng và đề xuất các biện pháp sư phạm cụ thể, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, phát triển năng lực người học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng giáo viên**: Xây dựng các khóa tập huấn chuyên sâu về dạy học phát triển năng lực, đặc biệt là thiết kế bài học và đánh giá theo năng lực. Mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng cho 100% giáo viên Toán trong vòng 1 năm.

- **Phát triển tài liệu hướng dẫn và mẫu giáo án**: Biên soạn tài liệu tham khảo, mẫu giáo án dạy học chủ đề “Tổ hợp” theo hướng phát triển năng lực, cung cấp cho giáo viên sử dụng và tham khảo. Thực hiện trong 6 tháng, do Sở Giáo dục phối hợp với các trường đại học.

- **Xây dựng hệ thống đánh giá đa dạng, liên tục**: Áp dụng các công cụ đánh giá như bảng kiểm, phiếu quan sát, đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá của học sinh để phản hồi kịp thời quá trình học tập. Triển khai thí điểm trong 1 học kỳ tại các trường THPT.

- **Khuyến khích đổi mới phương pháp dạy học và tổ chức hoạt động học tập**: Giáo viên cần áp dụng các phương pháp tích cực, tổ chức hoạt động nhóm, học tập trải nghiệm, liên môn để tăng cường sự chủ động và hứng thú của học sinh. Thực hiện liên tục trong các năm học.

- **Tăng cường tích hợp liên môn và ứng dụng thực tiễn**: Thiết kế các bài học tích hợp kiến thức từ các môn học khác và liên hệ thực tiễn để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Thực hiện trong kế hoạch giảng dạy hàng năm.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Giáo viên Toán trung học phổ thông**: Nắm bắt phương pháp dạy học phát triển năng lực, áp dụng các biện pháp sư phạm hiệu quả trong giảng dạy chủ đề “Tổ hợp” để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh.

- **Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, phát triển chương trình và tài liệu giảng dạy phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục.

- **Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán**: Tham khảo cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học phát triển năng lực, phương pháp thiết kế bài học và đánh giá năng lực trong môn Toán phổ thông.

- **Các nhà nghiên cứu giáo dục**: Khai thác dữ liệu thực nghiệm và các biện pháp sư phạm đề xuất để phát triển nghiên cứu sâu hơn về đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực người học trong giáo dục phổ thông.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Dạy học phát triển năng lực là gì?**  
Dạy học phát triển năng lực là phương pháp tập trung vào việc phát triển các năng lực cần thiết cho học sinh như tư duy, giải quyết vấn đề, giao tiếp và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức thuần túy.

2. **Tại sao chủ đề “Tổ hợp” lại khó với học sinh?**  
Chủ đề “Tổ hợp” có nhiều khái niệm trừu tượng và công thức phức tạp, học sinh thường áp dụng máy móc mà không hiểu bản chất, dẫn đến khó vận dụng trong các bài toán thực tế.

3. **Làm thế nào để thiết kế bài học theo hướng phát triển năng lực?**  
Thiết kế bài học theo 5 bước: xác định mục tiêu năng lực, chọn nội dung cốt lõi, thiết kế hoạt động học tập phù hợp, xây dựng công cụ đánh giá đa dạng và điều chỉnh bài học dựa trên phản hồi.

4. **Các biện pháp sư phạm nào giúp phát triển năng lực trong chủ đề “Tổ hợp”?**  
Bao gồm làm rõ đặc trưng và cơ hội dạy học phát triển năng lực, thiết kế và tổ chức bài học theo hướng năng lực, và thiết kế đánh giá kết quả học tập tập trung vào năng lực người học.

5. **Làm sao để đánh giá năng lực học sinh hiệu quả?**  
Kết hợp đánh giá chính thức (bài kiểm tra, bài tập) và không chính thức (quan sát, thảo luận, tự đánh giá), sử dụng các công cụ như bảng kiểm, phiếu quan sát để phản hồi liên tục quá trình học tập.

## Kết luận

- Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học phát triển năng lực người học trong môn Toán, chủ đề “Tổ hợp”.  
- Khảo sát thực trạng cho thấy giáo viên và học sinh còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng phương pháp dạy học phát triển năng lực.  
- Đề xuất các biện pháp sư phạm cụ thể, khả thi và hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh.  
- Thực nghiệm sư phạm bước đầu chứng minh tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất.  
- Khuyến nghị triển khai đào tạo giáo viên, phát triển tài liệu, đổi mới phương pháp và đánh giá để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

**Next steps:** Triển khai rộng rãi các biện pháp sư phạm trong các trường THPT, tiếp tục nghiên cứu mở rộng và hoàn thiện phương pháp dạy học phát triển năng lực.

Các nhà giáo dục và quản lý cần phối hợp để áp dụng các biện pháp này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện năng lực người học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học 1. Quan niệm về NL Đến nay, còn có những cách hiểu không như nhau về NL. Qua tham khảo một số tài liệu như [5],[6] chúng tôi thấy: Nhiều nước hiểu NL theo cách của Weinert (2001): NL thể hiện khả năng nhận thức và kĩ năng vốn có, hoặc học được, của cá nhân, nhằm giải quyết các vấn đề xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, ý chí, ý thức xã hội và khả năng vận dụng nhằm giải quyết vấn đề trong những tình huống thay đổi một cách thành công và có trách nhiệm.

Một số nước lại hiểu NL theo Nach Klieme (2003): NL thể hiện qua khả năng thực hiện thành công các nhiệm vụ, giải quyết các vấn đề, hay các tình huống nảy sinh, trên cơ sở vận dụng các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí khác như động cơ, ý chí, quan niệm giá trị, suy nghĩ thấu đáo và sự sẵn sàng hành động. Theo đó, kiến thức và kĩ năng là nền tảng của NL. Theo [5] : Đến nay còn có nhiều cách hiểu chưa giống nhau về NL, nguyên nhân chính là do có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Chẳng hạn, tiếp cận từ bình diện của tâm lí học, hay tiếp cận từ bình diện giáo dục nghề nghiệp,.

Sau đây là một số bình diện tiếp cận về NL. - NL xem như mục tiêu của DH, giáo dục. Theo cách hiểu này mục tiêu DH (mục tiêu bài học) phải hướng vào hình thành và phát triển được một số NL chung, cốt lõi, hay một số NL đặc thù môn học; các NL chung cùng với các NL đặc thù tạo thành nền tảng chung cho công việc giáo dục và DH; - Đề cập cấu trúc chung của NL. Theo đó: NL được xem là tổ hợp của kiến thức, kĩ năng, thái độ, sự quyết tâm,.; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tìm kiếm liên hệ giữa NL và nội dung DH.

Theo cách hiểu này trong mỗi môn học đều tiềm ẩn các cơ hội hình thành và phát triển NL cho người học. Vì thế, nếu khéo khai thác, những nội dung và hoạt động học tập cơ bản được liên kết với nhau nhằm hướng vào hình thành các NL chung, cốt lõi cần đạt; - Đề cập tới bình diện phát triển NL. Minh chứng cho mức độ phát triển NL có thể được mô tả qua các chuẩn thành tích. Theo đó, đến một thời điểm nhất định, học sinh có thể/cần phải đạt được những gì?, theo tiêu chí nào?.

- Đề cập tới bình diện phương pháp DH và đánh giá kết quả giáo dục. Theo đó, mục tiêu hình thành và phát triển được một số NL chung, cốt lõi sẽ định hướng cho việc: lựa chọn, đánh giá mức độ quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung, hoạt động DH; đánh giá mức độ tiến triển về NL của người học theo đường phát triển đã định; - Đề cập tới bình diện thực hành, ứng dụng, gắn với thực tiễn, liên môn. Theo đó, NL được thể hiện thông qua giải quyết những vấn đề nảy sinh, hay đòi hỏi vận dụng kiến thức trong các tình huống liên quan, gắn với thực tiễn, liên môn như: ước lượng, tính toán (khoảng cách, dung tích,.); vẽ hình biểu diễn; tìm phương án tối ưu;. Ta biết rằng, để con người thực hiện tốt nhiệm vụ đòi hỏi phải có sự kết hợp của tư duy, cảm xúc, thái độ, kĩ năng,… Vì thế, có thể xem NL của một cá nhân như là tổ hợp của các khả năng giúp người đó hoàn thành công việc, trong những tình huống cụ thể, nảy sinh từ cuộc sống, hay học tập.

Từ đó, có thể xem NL là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và sự đam mê để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống. NL cốt lõi đề cập đến những NL được coi là nền tảng, nhờ chúng người ta có thể thực hiện được yêu cầu công việc đặt ra, hay hoàn thành nhiệm vụ học tập, trong các bối cảnh và tình huống khác nhau. Điểm qua như trên cho thấy NL có tính phức hợp hơn kĩ năng và mức độ thành thạo của một kĩ năng cũng có thể xem như thể hiện một phần mức độ cao hay thấp của NL tương ứng. Với mỗi ngành hoặc chuyên ngành cụ thể NL lại được định nghĩa ở phạm vi hẹp hơn phù hợp với đặc thù.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của CHLB Đức, để áp dụng vào DH, bên cạnh việc hiểu những thuộc tính chung của NL thì cần nhất là phải xác định được NL đặc trưng của học sinh, bởi nếu xác định sai thì không tài gì có thể triển khai được (nếu không muốn nói là thất bại). Chẳng hạn, với con gà mái, sau khi ăn vào nó sẽ đẻ ra trứng, hay NL đặc thù của con gà mái là đẻ ra trứng, chứ không phải NL ăn vào, vì nhiều con vật đều có thể ăn vào, nhưng chưa chắc đã có thể đẻ ra quả trứng như gà mái. Đặc trưng của con gà mái là đẻ trứng Ở nước ta, các nhà tâm lí học cho rằng NL là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lí của cá nhân phù hợp với yêu cầu của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao. Họ cũng chia NL thành NL chung, cốt lõi và NL chuyên môn, trong đó, NL chung, cốt lõi là cần thiết, làm nền tảng để phát triển NL chuyên môn, còn NL chuyên môn đặc trưng ở những lĩnh vực nhất định, ví dụ: NL toán học, NL ngôn ngữ,.

Tuy nhiên, theo cách hiểu này NL chung cốt lõi và NL chuyên môn không tách rời mà có quan hệ chặt chẽ với nhau. Như vậy, cho dù là khó để có được định nghĩa chính xác về NL, nhưng các nhà nghiên cứu của Việt Nam và thế giới cũng đã chỉ ra được những điểm chung, thống nhất rằng: NL được coi là sự kết hợp của các khả năng, phẩm chất, thái độ của một cá nhân hoặc tổ chức để thực hiện một nhiệm vụ có hiệu quả. Qua tham khảo một số tài liệu, theo cách hiểu thông thường, ở trường phổ thông thì: NL người học nói chung, NL của HS nói riêng, là sự kết hợp của kiến thức, kĩ năng và thái độ có sẵn, hoặc ở dạng tiềm năng, để có thể học hỏi hoặc tổ chức, thực hiện thành công nhiệm vụ học tập đặt ra. Theo đó, NL của người học được biểu hiện qua hoạt động học tập, nhờ đó có thể quan sát được, đo lường và đánh giá được.

Và chỉ những NL có thể quan sát được, đo lường và đánh giá được mới được đề cập trong giáo dục nói chung, trong dạy học ở trường phổ thông nói riêng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo những gì vừa nêu trên cho thấy, cho dù tiếp cận theo cách này hay cách khác thì các nhà giáo dục trên thế giới đều thống nhất ở chỗ: - Nói đến NL là nói đến khả năng có thể để thực hiện, hoàn thành nhiệm vụ, của từng người, có tính cá nhân, vì thế, không nên so sánh NL của người này với NL của người kia, mặc dù có thể thấy được (xác định được) mức độ thấp nhất và mức độ cao nhất của từng NL đề cập. Chẳng hạn, nếu coi chạy 100m là một năng lực thì mỗi người có NL khác nhau thể hiện qua kết quả chạy: có người chạy 100m hết khoảng 10 giây, có người chạy 100m hết nhiều hơn 10 giây,. Tuy nhiên, ta không thể đồng nhất kết quả (hay không thể bắt buộc mọi người) phải 10 giây khi chạy 100m với tất cả mọi người.

- NL thường biểu hiện ra bên ngoài và ta có thể quan sát được, đánh giá được, thông qua từng mảng hoạt động, nhiệm vụ. Theo đó, xem như ta có thể mô tả được NL đề cập theo những tiêu chuẩn, tiêu chí chất lượng và có thể tìm được minh chứng cho mức độ thể hiện này. Từ đó, với những NL, mà ta đề cập và mô tả được, đều có thể hình thành và phát triển, tuy nhiên, sự phát triển cao hay thấp, nhanh hay chậm, còn phụ thuộc vào từng cá nhân và thời gian, đủ để phát triển chúng. Ví dụ, nếu coi biết bơi là một năng lực thì để hiểu một người có NL bơi hay không ta phải quan sát khi họ ở nước (tức là khi họ hành động trong môi trường thật), chứ không có thể kết luận về NL biết bơi khi chỉ nhìn họ ở trên cạn.

Hơn nữa, năng lực bơi của các cá nhân khác nhau nhìn chung là không như nhau; việc học bơi và bơi được của các cá nhân khác nhau cũng không như nhau. Theo cách hiểu này, NL người học (là cái tiềm ẩn bên trong con người, không trực tiếp nhìn thấy được) có thể mô tả tương đương thành các biểu hiện, bên ngoài, (thông qua các nhiệm vụ, hoạt động), thành các thành tố (hay NL thành phần), mà ta có thể quan sát được, đánh giá được. Hơn nữa, ta có thể tìm được minh chứng cho mức độ cao hay thấp của NL, thông qua nội dung, nhiệm vụ. Vì thế, ta có thể đồng nhất NL với kết quả thực hiện công việc, hay nhiệm vụ, hay hoạt động đề cập.

Chúng tôi sẽ áp dụng cách hiểu này trong khi thực hiện đề tài luận văn này. Theo đó, ở trường phổ thông, để DH theo hướng hình thành và phát triển NL người học, trước hết chúng ta cần xác định và mô tả mỗi NL đề cập theo các tiêu chuẩn, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hay tiêu chí chất lượng. Tiếp theo, lựa chọn các minh chứng, là các kết quả hoạt động (hay kết quả thực hiện nhiệm vụ), tương thích với các tiêu chuẩn, tiêu chí đề cập đó. Dựa vào đó, chọn lựa các nội dung, kiến thức, tương thích với các hoạt động được cho là tương ứng với mức độ thành tích về NL đề ra.

Nội dung được chọn để DH có thể là những kiến thức đơn lẻ, mà cũng có thể là những kiến thức liên môn, tích hợp.