ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA HÓA HỌC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài: VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ “HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ” TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Sinh viên thực hiện: PHẠM BÁ PHÚ QUANG, lớp 17SHH, khóa 2017 Người hướng dẫn: ThS. BÙI NGỌC PHƯƠNG CHÂU Phương pháp giảng dạy, Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng Đà Nẵng, tháng 5 năm 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án hoàn toàn trung thực và chưa có ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác. Tác giả Phạm Bá Phú Quang i LỜI CÁM ƠN Được sự đồng ý của nhà trường, sự giúp đỡ của GV hướng dẫn, tôi đã hoàn thành phần NCKH này.
Đầu tiên, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến cô Bùi Ngọc Phương Châu, người trực tiếp hướng dẫn, động viên và giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Ngoài ra, chúng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô trong khoa và phòng Khoa học đã tạo điều kiện tốt cho tôi học tập, làm việc và nghiên cứu. Sau cùng, tôi xin cảm ơn cha mẹ, là những người sinh thành, dưỡng dục tôi nên người. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng thời gian có hạn nên đề tài nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những lời góp ý chân thành.
Đà Nẵng, tháng 3 năm 2021 ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG.
vi DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ BIỂU ĐỒ. vii MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DUNG DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ. Lịch sử về vấn đề nghiên cứu - Một số nghiên cứu về vấn đề DHDA trên thế giới và Việt Nam. Dạy học dự án.
Khái niệm dạy học dự án. Đặc điểm của DHDA. Tiến trình DHDA. Ưu và nhược điểm của DHDA.
Thực trạng DHDA trong dạy học hóa học ở cấp THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng. Mục tiêu điều tra .2 Phương pháp điều tra. Kết quả điều tra. Đánh giá chung về thực trạng.
VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ “HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ”. Phân tích đặc điểm cấu trúc nội dung chuyên đề trong môn Hóa học lớp 10 chương trình giáo dục phổ thông mới. Môn Hóa học trong chương trình GD phổ thông mới. Vị trí, cấu trúc, nội dung chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ.
Xây dựng hệ thống dự án cho chuyền đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ. Nguyên tắc chọn nội dung để xây dựng chủ đề dự án. Xây dựng dự án cho học tập. Các bước thực hiện DHDA cho dạy học chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ.
Thiết kế bài dạy cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ. Kế hoạch tổng quát về thời gian. Bộ câu hỏi định hướng. Tiêu chí đánh giá.
Tóm tắt kiến thức bài học. Các trò chơi bổ trợ. Thí nghiệm bổ trợ chuyên đề. Phiếu học tập.
Hướng dẫn một số kĩ năng. Mục tiêu chung. Tiến trình dạy học. Dự đoán sản phẩm của dự án .92 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .106 KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ .111 TÀI LIỆU THAM KHẢO .113 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT PCCC Phòng cháy chữa cháy HS Học sinh GV Giáo viên DHDA Dạy học dự án ĐHSP Đại học Sư phạm PPDH Phương pháp dạy học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm TP Thành phố TK Thư kí NT Nhóm trưởng DA Dự án NL Năng lực GQVĐ Giải quyết vấn đề GD Giáo dục PPDHTC Phương pháp dạy học tích cực ST Sáng tạo TNSP Thực nghiệm sư phạm CNTT Công nghệ thông tin GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo SĐTD Sơ đồ tư duy v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.
Danh sách các trường có HS thực hiện điều tra. Mức độ hiểu biết về DHDA của học sinh. Mức độ áp dụng phương pháp DHDA trong dạy học. Thống kê trình độ CNTT của HS.
Phân bố nội dung chuyên đề trong các bậc học. Các nội dung trọng tâm của chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ. Các dự án sử dụng cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ. Ví dụ về phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm.
Kế hoạch tổng quát về thời gian dự án (10 tiết). Tiêu chí đánh giá sự cộng tác. Biểu mẫu công cụ đánh giá quá trình (dành cho HS). Biểu mẫu công cụ đánh giá đồng cấp.
Hướng dẫn sử dụng công cụ đánh giá đồng cấp. Bảng đánh giá dự án Bình chữa cháy mini. Bảng đánh giá dự án Mặt nạ phòng độc. Bảng đánh giá dự án Khảo sát ý thức PCCC của người dân tại địa phương.
Bảng đánh giá dự án Tập huấn các kĩ năng khi xảy ra hỏa hoạn. Tìm hiểu hứng thú của học sinh đối với dự án. Hoạt động GV và HS trong tiết báo cáo và đánh giá dự án. Danh sách các GV tham gia nhận xét.
Kết quả khảo sát ý kiến chuyên gia. 108 vi DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ BIỂU ĐỒ Hình 1. Sơ đồ những đặc điểm của DHDA. Quy trình tổ chức DHDA.
Tiến trình DHDA. Biểu đồ thống kê hiệu quả khi làm việc nhóm của HS. Biểu đồ thống kê lựa chọn nhiệm vụ của HS. Biểu đồ thống kê việc áp dụng kiến thức của HS.
Thống kê trình độ CNTT của HS. Khả năng phản ứng với CO2 của Mg. Bình chữa cháy CO2. Bình chữa cháy bột khô.
Vụ cháy nhà thờ Đức Bà. Cháy rừng Amazon 2019. Nhà máy Rạng Đông. Thí nghiệm mô phỏng nguyên lý bình chữa cháy.
Tam giác cháy. Sơ đồ các phương pháp làm ngừng sự cháy. Hướng dẫn giải ví dụ 1. Hướng dẫn giải ví dụ 2.
Hướng dẫn giải ví dụ 3. Cấu tạo bình chữa cháy mini. Bước 2 – Cắt vỏ chai thành hình chữ U. Bước 6 – Dán băng keo xung quanh cạnh vỏ chai chữ U.
Mặt nạ phòng độc mô phỏng hoàn chỉnh. Thực hành thoát khỏi đám cháy – Luôn giữ người ở vị trí thấp. Một số tranh cổ động người dân PCCC. Biểu đồ thể hiện đánh giá của chuyên gia về thời gian, nội dung các dự án trong dạy học chuyên đề.
109 vii MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1. Xuất phát từ mục tiêu giáo dục hiện nay của Bộ Giáo dục và Đào tạo Trong bối cảnh hiện nay, các nước đang trên đà hội nhập quốc tế. Điều đó đã ảnh hưởng sâu sắc tới mọi mặt của cuộc sống.
Theo đó, hệ thống giáo dục (GD) cũng đặt ra nhiệm vụ phải đổi mới căn bản và toàn diện. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện GD và đào tạo (Nghị quyết số 29-NQ/TW) đã khẳng định "Phải chuyển đổi căn bản toàn bộ nền GD từ chủ yếu nhằm trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và NL người học, biết vận dụng tri thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, chuyển nền GD nặng về chữ nghĩa, ứng thí sang một nền GD thực học, thực nghiệp". Hệ thống GD thay vì tập trung vào sự ghi nhớ kiến thức của học sinh (HS) mà đã dần tập trung vào sự phát triển năng lực (NL) chuyên môn giúp các em được rèn luyện, chuẩn bị hành trang trước khi bước vào xã hội mới. Xuất phát từ ưu điểm của dạy học dự án Phát triển những NL cần thiết cho HS là một trong những yêu cầu cấp thiết của xã hội hiện nay.
Chương trình đổi mới của Bộ GD đã xác định những NL chung cần phát triển cho HS, đó là NL tự học, NL GQVĐ và sáng tạo. Phát triển các NL chung cho HS có thể thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau, song việc sử dụng các phương pháp dạy học (PPDH) tích cực trong đó có PPDH dự án (DA) được xác định là một PPDH có hiệu quả. Dạy học dự án (DHDA) là một phương pháp (PP), một hình thức dạy học thực hiện các quan điểm dạy học (DH) hướng vào người học, định hướng hoạt động và dạy học tích hợp. DHDA giúp phát triển, mở rộng kiến thức, phát triển các kĩ năng thông qua các nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích người học tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện DA và tạo ra những sản phẩm học tập của chính mình.
DHDA góp phần giúp HS gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc hình thành và phát triển NL, hình thành trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc. Xuất phát từ đặc điểm môn Hóa học và đặc điểm nội dung chuyên đề học tập Trong chương trình GD phổ thông, Hoá học là môn học thuộc nhóm môn khoa học tự nhiên ở cấp THPT, được HS lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp, sở thích và NL của bản thân. Môn Hoá học giúp HS có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực GD khác. Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy GD STEM, một trong những xu hướng GD đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Trong mỗi năm học, những HS có định hướng nghề nghiệp cần sử dụng nhiều kiến thức hoá học được chọn ba chuyên đề học tập phù hợp với nguyện vọng của bản thân và điều kiện tổ chức của nhà trường. Các chuyên đề này nhằm thực hiện yêu cầu phân hoá sâu, giúp HS tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết những vấn đề của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp. Cùng với đó, Bộ GD đưa ra thông tư 2020 “Quy định việc lồng ghép kiến thức và kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ vào chương trình giảng dạy, hoạt động GD trong các cơ sở GD”.