Đầu Tư Trực Tiếp Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam Vào Campuchia

Tìm hiểu về đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia. Phân tích cơ hội, thách thức và kinh nghiệm thực tiễn đầu tư hiệu quả.

• Tác giả: Trần Nam Trung
• Người hướng dẫn: Pgs.ts Trần Đức Hiệp
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Đầu Tư Trực Tiếp Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam Vào Campuchia
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN T NH H NH NGHI N CỨU LI N QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.2. Nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài vào nước láng giềng
• 1.3. Nghiên cứu về đầu tư trực tiếp của các nước vào Campuchia
• 1.4. Các nghiên cứu về đầu tư trực tiếp vào Campuchia
• 1.5. Các nghiên cứu về đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia
• 1.6. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.7. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP CỦA DOANH NGHIỆP RA NƢỚC NGOÀI
• 2.1. Lý luận về đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng
• 2.2. Khái niệm về đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng
• 2.3. Đặc điểm của đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng
• 2.4. Các hình thức đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng
• 2.5. Vai trò của hoạt động đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng
• 2.6. Lợi ích của Nhà nước và doanh nghiệp trong trường hợp đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng của doanh nghiệp
• 2.7.1. Các nhân tố đến từ nước láng giềng tiếp nhận vốn
• 2.7.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến từ nước đi đầu tư
• 2.7.3. Các nhân tố thuộc về bối cảnh khu vực và thế giới
• 2.8. Tiêu chí đánh giá vai trò quản lý Nhà nước, hoạt động đầu tư trực tiếp vào nước láng giềng
• 2.8.1. Nhóm tiêu chí từ giác độ kinh tế
• 2.8.2. Nhóm tiêu chí từ giác độ chính trị
• 2.9. Kinh nghiệm quốc tế về đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp ngoài vào Campuchia và bài học cho Việt Nam
• 2.9.1. Kinh nghiệm quốc tế trong hoạt động OFDI vào Campuchia
• 2.9.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.10. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM VÀO CAMPUCHIA
• 3.1. Tổng quan đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Campuchia
• 3.2. Thực trạng môi trường đầu tư vào Campuchia
• 3.3. Chính sách thu hút FDI và nguồn vốn FDI vào Campuchia
• 3.4. Các chính sách liên quan đến OFDI của Việt Nam
• 3.5. Chính sách quản lý OFDI của doanh nghiệp Việt Nam
• 3.6. Chính sách thúc đẩy DNVN đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 3.7. Đánh giá các nhân tố thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 3.7.1. Những nhân tố thuận lợi
• 3.7.2. Những nhân tố gây khó khăn
• 3.8. Tình hình đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia giai đoạn 1999 - 2021
• 3.8.1. Đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia theo số dự án và số vốn
• 3.8.2. Đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia theo ngành, lĩnh vực
• 3.8.3. Đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia theo hình thức đầu tư
• 3.9. Đánh giá thực trạng đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 3.10. Kết quả đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 3.11. Nguyên nhân cơ bản của các tồn tại, hạn chế
• 3.12. Ước lượng mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tác động đến hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 3.12.1. Nhân tố từ phía Việt Nam và Campuchia
• 3.12.2. Nhân tố từ phía Trung Quốc
• 3.13. Tiểu kết
• 4. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP VIỆT NAM ĐẦU TƢ VÀO CAMPUCHIA
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 4.1.1. Tình hình kinh tế thế giới và Campuchia
• 4.1.2. Bối cảnh kinh tế trong nước và động lực thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang Campuchia
• 4.2. Phương hướng OFDI của các doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 4.3. Dự báo về thách thức và cơ hội đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi OFDI vào Campuchia
• 4.4. Phương hướng thúc đẩy các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp vào Campuchia
• 4.5. Giải pháp thúc đẩy đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia
• 4.5.1. Giải pháp từ phía Chính phủ Việt Nam
• 4.5.2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp Việt Nam
• 4.6. Tiểu kết
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đầu Tư Trực Tiếp Việt Nam vào Campuchia FDI

Trong hơn 35 năm đổi mới, Việt Nam không chỉ thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mà còn đẩy mạnh đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI). Campuchia là điểm đến quan trọng, đứng thứ hai trong số 79 quốc gia và vùng lãnh thổ. Mối quan hệ lâu đời, chung đường biên giới, khiến đầu tư Việt Nam tại Campuchia có ý nghĩa chiến lược. Về phương diện quốc gia, mối quan hệ láng giềng tốt đẹp mang lại nhiều lợi ích. Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam trân trọng sự ủng hộ của Campuchia trong quá khứ. Thúc đẩy đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia là tiền đề kết hợp kinh tế và quốc phòng, duy trì hòa bình, ổn định chính trị, đặc biệt ở khu vực biên giới. Sự gắn kết kinh tế tạo tiếng nói chung trong quan hệ quốc tế, hạn chế sự can thiệp bên ngoài.

Trải qua hơn 20 năm đầu tư vào Campuchia, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đạt thành tựu, tạo uy tín, đem lại hiệu quả kinh tế, cải thiện việc làm, thu nhập và góp phần phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, như xu hướng đầu tư giảm, quy mô nhỏ, hiệu quả thấp và chưa tương xứng với tiềm năng. Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng kinh tế - chính trị, tác động tiêu cực đến hoạt động đầu tư của Việt Nam và quan điểm chính trị của Campuchia. Nghiên cứu khách quan là cần thiết để làm rõ lý thuyết, phân tích thực trạng, tìm ra thuận lợi, khó khăn, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp cho Chính phủ và doanh nghiệp. Đây là vấn đề thời sự và lâu dài, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

1.1. Ý nghĩa chiến lược của đầu tư Việt Nam vào Campuchia

Hoạt động đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Nó góp phần củng cố mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước, thúc đẩy hợp tác kinh tế và tạo dựng sự tin cậy chính trị. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khu vực có nhiều biến động và cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc.Theo tài liệu gốc, Campuchia là quốc gia láng giềng, đứng thứ 2 trong 79 quốc gia, vùng lãnh thổ tiếp nhận đầu tư trực tiếp từ Việt Nam.

1.2. Tiềm năng và thách thức trong bối cảnh mới

Mặc dù có nhiều tiềm năng, đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia cũng đối mặt với không ít thách thức. Sự cạnh tranh từ các quốc gia khác, đặc biệt là Trung Quốc, cùng với những rủi ro về chính trị, pháp lý và kinh tế, đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và chiến lược đầu tư phù hợp.Cần có những nghiên cứu khách quan, bổ sung, làm rõ lý thuyết về đầu tư sang nước láng giềng và phân tích thực trạng đầu tư trực tiếp từ Việt Nam sang Campuchia.

II. Phân tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Đầu Tư Trực Tiếp

Luận án tập trung phân tích các yếu tố tác động đến đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia, bao gồm các yếu tố từ phía Việt Nam, chất lượng thể chế tại Campuchia và từ bên thứ ba (Trung Quốc). Các yếu tố từ phía Việt Nam bao gồm chính sách khuyến khích đầu tư ra nước ngoài, khả năng tài chính và kinh nghiệm của doanh nghiệp. Chất lượng thể chế tại Campuchia bao gồm sự ổn định chính trị, hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính. Yếu tố từ Trung Quốc bao gồm sự cạnh tranh trong thu hút FDI và ảnh hưởng chính trị. Các yếu tố này được đánh giá để xác định những cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư trực tiếp vào Campuchia.

2.1. Tác động từ phía Việt Nam Chính sách và nguồn lực doanh nghiệp

Các chính sách khuyến khích đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI) của Chính phủ Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư vào Campuchia. Bên cạnh đó, khả năng tài chính, kinh nghiệm quản lý và trình độ công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả đầu tư.Cần đề xuất những giải pháp cho Chính phủ, DNVN để tận dụng tối đa các lợi thế khi đầu tư sang Campuchia, cũng như bổ sung, hoàn thiện chính sách quản lý, khuyến khích hoạt động đầu tư sang Campuchia.

2.2. Chất lượng thể chế Campuchia Ổn định và minh bạch

Chất lượng thể chế tại Campuchia, bao gồm sự ổn định chính trị, hệ thống pháp luật minh bạch và hiệu quả, cùng với thủ tục hành chính đơn giản, là yếu tố then chốt thu hút đầu tư nước ngoài. Những cải thiện trong các lĩnh vực này sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động đầu tư tại Campuchia.Luận án trong phân tích về OFDI sẽ tập trung nghiên cứu một số yếu tố chất lượng thể chế tại Campuchia và cạnh tranh nước lớn ảnh hưởng đến OFDI của DNVN vào Campuchia.

2.3. Ảnh hưởng từ Trung Quốc Cạnh tranh và hợp tác

Sự gia tăng ảnh hưởng kinh tế và chính trị của Trung Quốc tại Campuchia vừa tạo ra cơ hội, vừa mang đến thách thức cho các doanh nghiệp Việt Nam. Cạnh tranh trong thu hút FDI và áp lực chính trị có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Tuy nhiên, cũng có thể có cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc trong một số lĩnh vực nhất định.Trung Quốc ngày càng gia tăng ảnh hưởng kinh tế - chính trị đến khu vực tiểu vùng sông Mê Kông nói chung và Campuchia nói riêng, một mặt tác động tiêu cực đến hoạt động đầu tư của các DNVN tại đây, mặt khác ảnh hưởng đến quan điểm chính trị của Campuchia

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thực Trạng Đầu Tư tại Campuchia

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác nhau để phân tích thực trạng đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia, bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp thu thập thông tin (số liệu sơ cấp và thứ cấp) và phương pháp xử lý thông tin (tổng hợp, so sánh, kế thừa và phỏng vấn chuyên gia). Phương pháp duy vật biện chứng giúp xem xét các mối liên hệ, tác động qua lại giữa đầu tư trực tiếp và các yếu tố khác, cũng như phân tích một cách toàn diện về thực trạng đầu tư. Phương pháp thu thập thông tin giúp thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, đảm bảo tính chính xác và đầy đủ. Phương pháp xử lý thông tin giúp sắp xếp, phân loại và phân tích dữ liệu một cách logic và khoa học.

3.1. Phương pháp duy vật biện chứng Toàn diện và phát triển

Phương pháp duy vật biện chứng được áp dụng để xem xét các mối liên hệ, tác động qua lại giữa đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam sang Campuchia với các yếu tố khác (môi trường đầu tư, chính phủ, doanh nghiệp, yếu tố bên ngoài). Đồng thời, phương pháp này cũng giúp phân tích một cách toàn diện về thực trạng đầu tư, chỉ ra những kết quả đạt được, cũng như tồn tại, hạn chế.Từ nguyên lý về mối liên hệ phổ biến, triết học duy vật mácxít rút ra ý nghĩa phương pháp luận để định hướng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người, đó là quan điểm toàn diện.

3.2. Thu thập và xử lý thông tin Đảm bảo tính chính xác

Luận án sử dụng cả số liệu sơ cấp và thứ cấp để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu các chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn chính thức như Cục Đầu tư Nước ngoài, Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương và Ngân hàng Nhà nước. Thông tin thu thập được xử lý bằng các phương pháp tổng hợp, so sánh và phân tích để đưa ra những kết luận khách quan và chính xác.Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua việc phỏng vấn sâu các chuyên gia, các cơ quan quản lý, các DNVN đầu tư trực tiếp vào Campuchia.

IV. Kết Quả Đánh Giá Đầu Tư Trực Tiếp của Doanh Nghiệp

Luận án đánh giá thực trạng đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia trong hơn 20 năm qua. Kết quả cho thấy, đầu tư tập trung vào một số lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ. Tuy nhiên, quy mô đầu tư còn nhỏ, hiệu quả chưa cao và còn nhiều rủi ro. Các doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động tại Campuchia, bao gồm rào cản pháp lý, cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài và thiếu thông tin về thị trường. Đánh giá chỉ ra những cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư vào Campuchia.

4.1. Lĩnh vực đầu tư chủ yếu Nông nghiệp công nghiệp dịch vụ

Đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ. Điều này phản ánh nhu cầu của thị trường Campuchia và lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực này.Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động đầu tư trực tiếp của các DNVN sang Campuchia còn nhiều tồn tại, hạn chế như: xu hướng đầu tư ngày càng giảm, quy mô đầu tư của đa số các dự án còn nhỏ lẻ, hiệu quả đầu tư còn thấp, chưa tạo dấu ấn với chính quyền địa phương và người dân Campuchia, chưa tương xứng với tiềm năng của mối quan hệ đặc biệt về kinh tế, chính trị giữa hai nước.

4.2. Khó khăn và rủi ro Pháp lý cạnh tranh thông tin

Các doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn và rủi ro trong quá trình hoạt động đầu tư tại Campuchia, bao gồm rào cản pháp lý, cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài (đặc biệt là Trung Quốc) và thiếu thông tin về thị trường. Việc giải quyết những khó khăn này là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả đầu tư. Các doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động tại Campuchia, bao gồm rào cản pháp lý, cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài và thiếu thông tin về thị trường.

V. Giải Pháp Thúc Đẩy Đầu Tư Trực Tiếp Việt Nam vào Campuchia

Luận án đề xuất các giải pháp thúc đẩy đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia đến năm 2030. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư ra nước ngoài, cải thiện môi trường đầu tư tại Campuchia, tăng cường hợp tác giữa hai nước, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin và nguồn lực, và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Các giải pháp này nhằm tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu các rủi ro khi đầu tư vào Campuchia.

5.1. Chính sách khuyến khích Ưu đãi và hỗ trợ

Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt là các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và hỗ trợ thông tin, tư vấn cho các doanh nghiệp đầu tư vào Campuchia.Đây là vấn đề vừa có tính thời sự, vừa có tính lâu dài, có ý nghĩa cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn. Vì vậy, nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài: “Đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia” làm đề tài nghiên cứu của luận án.

5.2. Cải thiện môi trường đầu tư Minh bạch và ổn định

Chính phủ Campuchia cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đảm bảo tính minh bạch, ổn định và công bằng của hệ thống pháp luật, giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động.Trong bối cảnh đó, rất cần những nghiên cứu khách quan, bổ sung, làm rõ lý thuyết về đầu tư sang nước láng giềng và phân tích thực trạng đầu tư trực tiếp từ Việt Nam sang Campuchia, tìm ra được những thuận lợi, khó khăn của DNVN đang đầu tư tại đây, đánh giá tác động từ phía Việt Nam, Campuchia và yếu tố bên ngoài như cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc, sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia.

5.3. Nâng cao năng lực cạnh tranh Đổi mới và hợp tác

Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, và tăng cường hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước.Đây là vấn đề vừa có tính thời sự, vừa có tính lâu dài, có ý nghĩa cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn.

VI. Triển Vọng Tương Lai Đầu Tư Trực Tiếp tại Campuchia

Luận án dự báo về thách thức và cơ hội đối với doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư trực tiếp vào Campuchia. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức và xây dựng chiến lược đầu tư bền vững. Sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để thúc đẩy đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia trong tương lai.

6.1. Cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập

Việc hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng mang lại nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư vào Campuchia, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Các doanh nghiệp cần chủ động tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức để thành công trên thị trường Campuchia.Thông qua chiến lược “Vành đai, con đường”, Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư vào Campuchia trong những năm gần đây, những dự án tỷ đô này đã kéo theo hàng trăm nghìn lao động Trung Quốc vào Campuchia, tập trung tại nhiều khu vực nhạy cảm về an ninh quốc phòng với Việt Nam như khu vực Sakor, Sihanoukville (tiếp cận gần với quần đảo Trường Sa của Việt Nam).

6.2. Hợp tác giữa Chính phủ và doanh nghiệp Yếu tố then chốt

Sự hợp tác chặt chẽ và hiệu quả giữa Chính phủ Việt Nam và các doanh nghiệp là yếu tố then chốt để thúc đẩy đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia trong tương lai. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ doanh nghiệp, trong khi doanh nghiệp cần chủ động đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính vì vậy, việc thúc đẩy các DNVN đầu tư sang Campuchia sẽ làm tiền đề kết hợp kinh tế với quốc phòng, vừa phát triển kinh tế bền vững, vừa duy trì hòa bình, ổn định chính trị, đặc biệt tại khu vực biên giới Việt Nam - Campuchia.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế Chính trị (mã số 9310102.01) của tác giả Trần Nam Trung với đề tài "Đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia", được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Đức Hiệp tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2022).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng sau hơn 35 năm đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI) của các doanh nghiệp Việt Nam (DNVN) phát triển mạnh mẽ. Trong đó, Campuchia là quốc gia láng giềng có chung đường biên giới dài, đứng thứ 2 trong 79 quốc gia và vùng lãnh thổ tiếp nhận vốn đầu tư trực tiếp từ Việt Nam. Hoạt động OFDI sang Campuchia mang ý nghĩa chiến lược đối với việc kết hợp phát triển kinh tế với củng cố an ninh, quốc phòng và duy trì ổn định chính trị tại khu vực biên giới. Tuy nhiên, sau hơn 20 năm hiện diện (1999–2021), hoạt động đầu tư của DNVN sang Campuchia bộc lộ nhiều hạn chế: xu hướng dòng vốn có chiều hướng giảm dần, quy mô dự án phần lớn nhỏ lẻ, hiệu quả kinh tế chưa cao và chưa tương xứng với tiềm năng hợp tác giữa hai quốc gia. Cùng lúc đó, sự gia tăng cạnh tranh chiến lược và hiện diện kinh tế của Trung Quốc thông qua sáng kiến "Vành đai, con đường" tại Campuchia (điển hình tại các khu vực ven biển như Koh Kong, Sihanoukville) đã tạo ra những tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư của DNVN. Luận án xác định khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết là sự thiếu vắng các công trình tiếp cận dưới góc độ kinh tế chính trị nhằm đánh giá đồng thời các tác động từ thể chế nước sở tại, bối cảnh nước đi đầu tư và sự ảnh hưởng từ bên thứ ba (Trung Quốc) đối với dòng vốn OFDI của DNVN vào Campuchia.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là phân tích, đánh giá thực trạng đầu tư của DNVN vào Campuchia, xác định quan hệ lợi ích giữa doanh nghiệp và quốc gia, luận giải các nguyên nhân hạn chế và đề xuất các khuyến nghị chính sách cho Chính phủ cùng các doanh nghiệp Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể qua bốn nội dung:

1. Hệ thống hóa và làm rõ một số vấn đề lý luận về đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp sang quốc gia láng giềng.
2. Xác định các nhân tố tác động đến OFDI sang nước láng giềng và phân tích kinh nghiệm đầu tư của các quốc gia nước ngoài vào Campuchia.
3. Phân tích thực trạng OFDI của DNVN vào Campuchia giai đoạn 1999–2021; đánh giá các yếu tố tác động từ phía Việt Nam, chất lượng thể chế Campuchia và sự cạnh tranh từ Trung Quốc, chỉ rõ kết quả, hạn chế và nguyên nhân.
4. Đề xuất các quan điểm, phương hướng và giải pháp thúc đẩy OFDI của DNVN vào Campuchia đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu của đề tài gồm ba nội dung:

1. Những yếu tố quyết định đến OFDI của DNVN sang Campuchia là gì? Có sự khác biệt với các lý thuyết hiện hữu không?
2. Những đóng góp về mặt lợi ích và những vấn đề phát triển đặt ra đối với DNVN khi đầu tư sang Campuchia là gì?
3. Đứng trên quan điểm lợi ích quốc gia, Nhà nước Việt Nam có vai trò chính sách gì trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh ở quốc gia láng giềng? (Luận án giả định các doanh nghiệp tiến hành OFDI vì mục tiêu lợi nhuận, không phân tích các trường hợp đầu tư thuần túy vì mục đích an ninh, chính trị mật).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về OFDI của DNVN vào Campuchia, xem xét quan hệ lợi ích kinh tế – chính trị trong bối cảnh ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc gia tăng.
• Phạm vi không gian: Hoạt động đầu tư của các DNVN trên lãnh thổ Campuchia.
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng từ năm 1999 đến năm 2021 (năm 1999 là mốc bắt đầu có hoạt động OFDI chính thức của DNVN sang Campuchia); các giải pháp và khuyến nghị định hướng đến năm 2030.
• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu dòng vốn OFDI dưới giác độ quản lý kinh tế vĩ mô, tập trung vào yếu tố chất lượng thể chế tại Campuchia và cạnh tranh nước lớn tác động đến hiệu quả dòng vốn; tổng đầu tư của DNVN được xem xét tương đương tổng đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm hướng nghiên cứu	Tác giả, công trình và năm công bố	Nội dung trọng tâm đã công bố
Nghiên cứu về OFDI sang nước láng giềng	- Aykut và cs (2004) - Jordaan (2005) - Vadlamannati (2009) - Blanco (2012) - Alfredo Jiménez (2014) - Ascani và cs (2016) - Schäffler (2017) - Wattanakul & Watchalaanun (2017) - Churen Sun (2019) - Pinar & Stengos (2020)	Phân tích nhóm yếu tố lực đẩy (thừa vốn, chi phí lao động trong nước tăng) và lực hút (thị trường, tài nguyên, địa lý láng giềng). Đánh giá tác động của cải cách kinh tế, rủi ro chính trị, chất lượng thể chế và chiến lược ngoại giao đối tác đối với dòng vốn FDI xuyên biên giới.
Nghiên cứu về OFDI của các nước vào Campuchia	- Uellenberg (2009) - Cuyvers, Plasmans & Van Den Buckle (2011) - Hội đồng Phát triển Campuchia - CDC (2012) - Hang và cs (2012) - Trịnh Quốc Phú (2014) - D. O'Neill (2014) - Bộ Thương mại Hoa Kỳ (2015) - Bộ Thương mại Trung Quốc (2015) - Pan Ping (2016) - Eurocham (2016) - Fundhive Academy (2016) - Tanaka (2017) - Chheang (2017); Pheakdey (2012) - Sophanara Huon (2019) - Nguyễn Ngọc Hà & Trần Nam Trung (2019)	Đánh giá tiềm năng đất đai nông nghiệp, chính sách thu hút FDI theo Luật Đầu tư Campuchia; chứng minh GDP nước đầu tư, thương mại song phương, tỷ giá hối đoái có tác động dương trong khi khoảng cách địa lý có tác động âm đến FDI. Nhận định đặc thù dòng vốn Trung Quốc vào hạ tầng, năng lượng ít bị chi phối bởi chất lượng thể chế sở tại.
Nghiên cứu về OFDI của Việt Nam vào Campuchia	- Nguyễn Đình Hiền (2013) - Nguyễn Huy Hoàng (2014, 2017) - Nguyễn Thành Văn (2015) - Oxfam Việt Nam (2016)	Đánh giá hoạt động hợp tác tại Tam giác phát triển CLV (Campuchia - Lào - Việt Nam); thống kê dự án và vốn đăng ký (đến 2016 đạt 183 dự án, 2,86 tỷ USD vốn đăng ký); phân tích khó khăn về pháp lý, đất đai trong nông nghiệp và sự cạnh tranh từ các tập đoàn nước ngoài.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình trước đây phần lớn tiếp cận hoạt động OFDI dưới góc độ kinh tế thuần túy hoặc nghiên cứu đơn lẻ về chính sách thương mại. Rất ít công trình tiếp cận từ quan điểm kinh tế chính trị để đánh giá đồng bộ mối liên hệ giữa lợi ích kinh tế của doanh nghiệp với lợi ích an ninh, chính trị của quốc gia trong trường hợp hai nước láng giềng. Luận án lấp đầy khoảng trống này bằng cách kết hợp khung phân tích định tính và mô hình kinh tế lượng nhằm lượng hóa tác động của các nhân tố kinh tế vĩ mô từ Việt Nam, biến số chất lượng thể chế tại Campuchia và biến số phản ánh sự gia tăng dòng vốn từ Trung Quốc đối với OFDI của Việt Nam sang Campuchia.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kế thừa các lý luận nền tảng về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (theo định nghĩa của WTO năm 1996, WB, và Nghị định số 83/2015/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam), đồng thời xây dựng khái niệm: Đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng là hoạt động nhà đầu tư chuyển vốn, tài sản hoặc mua lại cơ sở kinh doanh sang quốc gia có chung đường biên giới, trực tiếp tham gia quản lý nhằm tìm kiếm lợi nhuận và phục vụ các mục tiêu chiến lược dài hạn.

Khung phân tích của luận án kết hợp các mô hình:

• Mô hình Con đường phát triển của đầu tư (Investment Development Path - IDP) của Dunning: Phân tích vị thế dòng vốn ròng OFDI và IFDI tương ứng với trình độ phát triển kinh tế vĩ mô của quốc gia.
• Mô hình PEST (Political, Economic, Social, Technological): Đánh giá bốn nhóm yếu tố môi trường vĩ mô tại nước tiếp nhận đầu tư Campuchia gồm Chính trị - Thể chế, Kinh tế, Văn hóa - Xã hội và Công nghệ.
• Lý thuyết phân loại hình thức OFDI: Theo cách thức xâm nhập (đầu tư mới, mua lại, sáp nhập); theo liên kết ngành (chiều dọc, chiều ngang); theo định hướng (thay thế nhập khẩu, tăng cường xuất khẩu); và theo hình thức pháp lý (Hợp đồng Hợp tác Kinh doanh - BCC, Doanh nghiệp Liên doanh, Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, Hợp đồng BOT, BTO, BT).
• Tiêu chí đánh giá vai trò quản lý Nhà nước: Được xây dựng trên hai nhóm tiêu chí kinh tế (mức độ gia tăng vốn đầu tư, hiệu quả chuyển lợi nhuận, kim ngạch thương mại kéo theo) và tiêu chí chính trị (bảo đảm an ninh biên giới, củng cố quan hệ ngoại giao hữu nghị, giảm thiểu rủi ro xung đột).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng mác-xít với hai nguyên lý nền tảng: quan điểm toàn diện (xem xét đa chiều mối quan hệ giữa nhà nước - doanh nghiệp, kinh tế - chính trị, quan hệ song phương và tác động của nước lớn) và quan điểm phát triển (dự báo xu hướng vận động của dòng vốn đến năm 2030).

Các phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu cụ thể:

• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Tiến hành phỏng vấn sâu trực tiếp các chuyên gia nghiên cứu kinh tế, cán bộ quản lý tại các cơ quan nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước) và đại diện các DNVN đang triển khai dự án tại Campuchia.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu chuỗi thời gian giai đoạn 1999–2021 được thu thập từ Cục Đầu tư nước ngoài, Vụ Kinh tế đối ngoại, Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư); Vụ Hợp tác Quốc tế (Bộ Công Thương); Cục Tài chính Doanh nghiệp (Bộ Tài chính); Vụ Quản lý ngoại hối (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam); Ngân hàng Quốc gia Campuchia (NBC); Hội đồng Phát triển Campuchia (CDC); WB và IMF.
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình (case study): Khảo cứu kinh nghiệm quản lý, xúc tiến và bảo hộ OFDI của Trung Quốc và Thái Lan khi đầu tư vào thị trường Campuchia để rút ra các bài học đối sánh cho Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng: Sử dụng mô hình Véc-tơ tự hồi quy (VAR) và phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS). Các biến số được kiểm định tính dừng, lựa chọn độ trễ tối ưu thông qua Tiêu chí Thông tin Akaike (AIC) và Tiêu chí Hannan - Quinn (HQ), thực hiện xử lý trên các phần mềm kinh tế lượng Stata và EViews.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các tài liệu khoa học liên quan đến OFDI sang nước láng giềng, các dòng vốn FDI vào Campuchia và thực trạng đầu tư của Việt Nam sang Campuchia. Tác giả tổng hợp ba bảng danh mục nghiên cứu (Bảng 1.1, Bảng 1.2, Bảng 1.3), từ đó xác định khoảng trống về mặt lý luận kinh tế chính trị và phương pháp đánh giá định lượng tác động của chất lượng thể chế cùng cạnh tranh nước lớn.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp ra nước ngoài

Chương 2 làm rõ nội hàm lý luận về OFDI sang quốc gia láng giềng. Luận án phân tích các đặc điểm chung của OFDI và hai đặc điểm riêng biệt khi đầu tư sang nước láng giềng: (i) khả năng tận dụng mối quan hệ láng giềng truyền thống trong ký kết hiệp định song phương, tháo gỡ rào cản pháp lý; (ii) lợi thế giảm thiểu chi phí vận tải và rủi ro chuỗi cung ứng nhờ sự gần gũi về địa lý.

Chương này phân tích các hình thức đầu tư pháp lý (BCC, Liên doanh, 100% vốn nước ngoài, BOT, BTO, BT) và xác định khung các nhân tố PEST chi phối dòng vốn. Đồng thời, tác giả khảo cứu kinh nghiệm đầu tư của Trung Quốc (tận dụng vốn nhà nước, gắn kết viện trợ hạ tầng và thành lập các khu kinh tế đặc biệt - SEZ) và Thái Lan (tập trung bán lẻ, nông nghiệp chế biến và liên kết chuỗi cung ứng biên giới), qua đó rút ra bài học cho cơ quan quản lý Việt Nam về hoàn thiện thể chế hỗ trợ tài chính, xúc tiến đầu tư và phòng ngừa rủi ro chính trị.

Chương 3: Thực trạng đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia

Chương 3 là chương thực chứng trọng tâm, cung cấp dữ liệu chi tiết về môi trường đầu tư Campuchia, khung pháp lý quản lý OFDI của Việt Nam và diễn biến dòng vốn đầu tư giai đoạn 1999–2021.

Cấu trúc các bảng biểu và hình vẽ then chốt trong chương gồm:

• Bảng 3.1: Một số chỉ tiêu kinh tế của Campuchia năm 2017 - 2020.
• Bảng 3.2: Hệ thống văn bản pháp lý liên quan đến quản lý và điều hành hoạt động OFDI của Việt Nam.
• Bảng 3.3 & Hình 3.4: Diễn biến quy mô số lượng dự án và vốn OFDI của Việt Nam vào Campuchia theo từng năm (1999–2021).
• Bảng 3.4 & Hình 3.5: Cơ cấu vốn OFDI của Việt Nam sang Campuchia phân chia theo ngành, lĩnh vực (nông lâm nghiệp, viễn thông, tài chính - ngân hàng, chế biến chế tạo).
• Bảng 3.5: Cơ cấu OFDI của DNVN vào Campuchia phân theo hình thức pháp lý đầu tư.
• Hình 3.6: Sơ đồ tổng hợp các nhân tố tác động từ phía Việt Nam, Campuchia và Trung Quốc đến dòng vốn OFDI của DNVN.

Phân tích định lượng trong Chương 3 ứng dụng mô hình VAR và OLS để ước lượng các quan hệ tương quan:

• Nhân tố từ Việt Nam: Tăng trưởng kinh tế trong nước và năng lực tài chính doanh nghiệp có tác động thúc đẩy dòng vốn OFDI.
• Nhân tố từ Campuchia: Mức độ ổn định kinh tế vĩ mo có tác động tích cực, tuy nhiên rủi ro về chất lượng thể chế (thủ tục hành chính phức tạp, chi phí không chính thức, cơ chế đất đai thiếu đồng bộ) tạo lực cản lớn đối với các dự án dài hạn của DNVN.
• Nhân tố từ Trung Quốc: Sự gia tăng nhanh chóng của dòng vốn FDI và các doanh nghiệp Trung Quốc tại Campuchia tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt về quỹ đất, chi phí lao động và thị phần trong nhiều lĩnh vực then chốt.

Chương 4: Một số khuyến nghị thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào Campuchia

Chương 4 phân tích bối cảnh quốc tế và khu vực tác động đến quan hệ kinh tế Việt Nam - Campuchia đến năm 2030, bao gồm cạnh tranh địa chính trị tại tiểu vùng sông Mê Kông và quá trình phục hồi kinh tế hậu khủng hoảng. Tác giả đề xuất phương hướng phát triển đầu tư theo chiều sâu, ưu tiên các ngành nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, viễn thông, logistics biên giới và năng lượng sạch. Chương này đề xuất hai hệ thống giải pháp đồng bộ: nhóm giải pháp quản lý vĩ mô từ phía Chính phủ Việt Nam và nhóm giải pháp nâng cao năng lực thực thi từ phía các doanh nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và bổ sung cơ sở lý luận kinh tế chính trị về hoạt động đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp sang quốc gia láng giềng, đặt trong mối tương quan đặc thù về lịch sử, địa lý, văn hóa và an ninh khu vực.
2. Xây dựng và luận giải hệ thống tiêu chí kép (kinh tế và chính trị) để đánh giá vai trò quản lý của Nhà nước đối với hoạt động OFDI, chỉ ra cơ chế hài hòa giữa việc tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp với việc bảo đảm lợi ích an ninh, trật tự khu vực biên giới và củng cố vị thế ngoại giao của quốc gia đi đầu tư.
3. Làm rõ các nhân tố PEST đặc thù và các cơ chế tương tác đa phương khi xuất hiện sự cạnh tranh của nước lớn thứ ba tại địa bàn nước láng giềng tiếp nhận đầu tư.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh toàn diện và dữ liệu thực chứng về dòng vốn OFDI của DNVN sang Campuchia trong hơn hai thập kỷ (1999–2021), làm rõ thành tựu, các điểm nghẽn về cơ cấu ngành, hình thức pháp lý và hiệu quả sinh lời.
2. Là công trình ứng dụng mô hình kinh tế lượng để kiểm định và lượng hóa đồng thời tác động của ba nhóm nhân tố: năng lực nội tại của Việt Nam, chất lượng thể chế của Campuchia và sức ép cạnh tranh từ dòng vốn FDI của Trung Quốc.
3. Đề xuất hệ thống khuyến nghị chính sách cụ thể có tính khả thi đối với hai nhóm chủ thể:
   • Đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý Việt Nam: Rà soát, đơn giản hóa thủ tục cấp phép đầu tư ra nước ngoài; hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng hỗ trợ thông qua Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB); ký kết và nâng cấp các hiệp định song phương về bảo hộ đầu tư, tránh đánh thuế hai lần; thành lập cơ chế giám sát và cảnh báo sớm rủi ro thể chế, chính trị cho doanh nghiệp; tăng cường phối hợp quy hoạch kinh tế vùng biên giới gắn với quốc phòng - an ninh.
   • Đối với các doanh nghiệp Việt Nam: Đổi mới chiến lược đầu tư theo hướng trung và dài hạn; nâng cao năng lực quản trị, tài chính và chuyển đổi số; tăng cường liên kết chuỗi giữa các doanh nghiệp Việt Nam tại địa bàn sở tại; nghiên cứu sâu hệ thống pháp luật Campuchia; thực hiện nghiêm túc trách nhiệm xã hội, tạo việc làm và phúc lợi cho cộng đồng bản địa nhằm xây dựng uy tín bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án tập trung khảo sát phạm vi không gian trên lãnh thổ Campuchia với chuỗi dữ liệu kết thúc ở năm 2021. Mô hình định lượng chịu giới hạn nhất định bởi tính sẵn có của một số chỉ tiêu thống kê thể chế liên tục từ phía các cơ quan Campuchia qua các thời kỳ. Mặt khác, luận án giả định nghiên cứu các dòng vốn đầu tư thuần túy vì mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp gắn với điều tiết vĩ mô của Nhà nước, chưa phân tích các dự án đầu tư đặc biệt có tính chất cơ mật về an ninh quốc phòng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở là mở rộng mô hình phân tích so sánh đối sánh dòng vốn OFDI của Việt Nam sang các nước láng giềng khác trong khu vực CLMV (như Lào, Myanmar); đồng thời cập nhật chuỗi số liệu sau năm 2021 để đánh giá biến động của dòng vốn trong giai đoạn phục hồi kinh tế và các điều chỉnh mới trong Luật Đầu tư sửa đổi của Campuchia.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Nhà nước): Tham khảo luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế quản lý, xúc tiến và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt tại thị trường các nước láng giềng.
• Các doanh nghiệp Việt Nam: Tham khảo các phân tích thực trạng, bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc, Thái Lan và nhận diện rủi ro thể chế tại Campuchia để xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Kinh tế Quốc tế và Quan hệ Quốc tế: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu về lý luận OFDI sang nước láng giềng và ứng dụng mô hình VAR, IDP trong phân tích kinh tế vĩ mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm đầu tư trực tiếp sang nước láng giềng được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án xác định đây là hoạt động nhà đầu tư chuyển vốn, thanh toán mua lại một phần hoặc toàn bộ cơ sở kinh doanh, hoặc xác lập quyền sở hữu để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh sang quốc gia có chung đường biên giới, đồng thời trực tiếp tham gia quản lý điều hành hoạt động đầu tư đó.

2. Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn của luận án kéo dài trong khoảng thời gian nào và tại sao lại chọn mốc đó?
Phạm vi thời gian nghiên cứu thực trạng là từ năm 1999 đến năm 2021. Mốc năm 1999 được lựa chọn vì đây là thời điểm ghi nhận hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài chính thức đầu tiên của doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường Campuchia.

3. Luận án sử dụng những mô hình lý thuyết và công cụ định lượng nào để phân tích dữ liệu?
Luận án sử dụng Mô hình Con đường phát triển của đầu tư (IDP), Mô hình PEST phân tích môi trường thể chế, Mô hình Véc-tơ tự hồi quy (VAR) và phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS) dựa trên các tiêu chí AIC và HQ, được xử lý trên phần mềm Stata và EViews.

4. Yếu tố bên thứ ba nào được luận án nhấn mạnh khi phân tích môi trường đầu tư tại Campuchia?
Luận án phân tích sâu yếu tố gia tăng ảnh hưởng kinh tế và dòng vốn FDI từ Trung Quốc thông qua sáng kiến "Vành đai, con đường", chỉ ra sự cạnh tranh gay gắt của các doanh nghiệp Trung Quốc đối với quỹ đất, tài nguyên, lao động và tác động của nó tới hoạt động của DNVN.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp chính nào?
Tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp đồng bộ: (i) Nhóm giải pháp vĩ mô từ phía Chính phủ Việt Nam về hoàn thiện luật pháp, hỗ trợ vốn tín dụng qua VDB, đàm phán hiệp định bảo hộ đầu tư và giám sát rủi ro; (ii) Nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp Việt Nam về nâng cao năng lực tài chính, quản trị rủi ro pháp lý, liên kết chuỗi và thực hiện trách nhiệm xã hội.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Nam Trung đã giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia giai đoạn 1999–2021 dưới góc nhìn kinh tế chính trị. Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, phân tích PEST và mô hình kinh tế lượng VAR, tác giả đã lượng hóa các tác động đa chiều từ thể chế Campuchia, năng lực trong nước và áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống khuyến nghị chính sách đề xuất là cơ sở khoa học thiết thực nhằm thúc đẩy hiệu quả dòng vốn đầu tư của doanh nghiệp, góp phần kết hợp phát triển kinh tế với củng cố an ninh, quốc phòng và quan hệ láng giềng hữu nghị giữa Việt Nam và Campuchia đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu đã công bố của tác giả liên quan đến luận án, mục lục, danh mục chữ viết tắt, danh mục bảng biểu và danh mục tài liệu tham khảo, luận án kết cấu gồm 4 chương như sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Chƣơng 2: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp ra nước ngoài. Chƣơng 3: Thực trạng đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam vào Campuchia. Chƣơng 4: Một số khuyến nghị thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào Campuchia.

TỔNG QUAN T NH H NH NGHI N CỨU LI N QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Nghiên cứu về hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI) là một chủ đề rất được quan tâm, nhất là đối với các nước đang phát triển. Khi nền kinh tế trong nước đạt đến ngưỡng phát triển nhất định, OFDI đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng thị trường, tìm kiếm nguồn tài nguyên cho sản xuất trong nước, xây dựng chuỗi cung ứng, nguồn thu ngoại tệ,., qua đó, tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích kinh tế, trong nhiều trường hợp dòng vốn OFDI còn mang nhiều yếu tố chính trị, đặc biệt là giữa các quốc gia có đường biên giới chung. Khi đó, OFDI trước hết phải mang lại lợi ích giữa các bên đồng thời phải làm sâu sắc hơn mối quan hệ chính trị giữa các quốc gia đó.

Xuất phát từ nhận định này, do nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Campuchia, luận án tổng quan tình hình nghiên cứu theo những hướng chính sau: 1. Nghiên cứu về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài vào nƣớc láng giềng - Nghiên cứu về đ u tư tr c tiếp nư c ngoài c nhiều hư ng, nhiều ch đề được quan tâm, nhưng c thể thấy ch đề nghiên cứu về nh ng nh m nhân tố ảnh hư ng đến kết quả hoạt động đ u tư được nhiều h c giả quan tâm Điển hình như nghiên cứu của Aykut và cộng sự (2004) đã chỉ ra có hai nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, bao gồm các yếu tố thúc đẩy và thu hút. Bằng cách phân tích dòng vốn FDI từ Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế trong giai đoạn 1994 - 2000 của ba nhóm (các nước thành viên OECD, các nước không thuộc OECD, các nước phát triển), phân tích cho thấy khi quyết định đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, các DN bị ảnh hưởng bởi các yếu tố sau: (i) Nhóm yếu tố thúc đẩy bao gồm nguồn vốn trong nước dồi dào, chi phí lao động tăng, cạnh tranh khốc liệt, lợi nhuận thấp và tốc độ tăng trưởng, quy định và chính sách, Chính phủ khuyến 11 khích đầu tư ra nước ngoài. Tiếp đến, nghiên cứu của Daniel C.

Andrea Ascani và cộng sự (2016) cũng đã đi đến kết luận cho rằng quyết định đầu tư của các công ty đa quốc gia thuộc EU vào các nước láng giềng ảnh hưởng bởi các yếu tố: mức lương, tài nguyên thiên nhiên, chất lượng của môi trường kinh doanh và pháp luật nước sở tại [13]. Bên cạnh đó, nghiên cứu của Blanco (2012) nhận thấy rằng tiềm năng thị trường tại các nước láng giềng có tác động tích cực đến dòng vốn FDI vào các nước Mỹ LaTinh [16]. Để đánh giá tác động của FDI đến các quốc gia có liên quan, nghiên cứu của Krishna Chaitanya Vadlamannati (2009) cho thấy tác động tích cực của dòng vốn đầu tư trực tiếp Ấn Độ đối với các nước láng giềng được điều hòa bởi các cải cách kinh tế của Ấn Độ, việc đảo ngược các cải cách của Ấn Độ sẽ gây ra những tác động tiêu cực đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp của các nước láng giềng [53]. Đối với tác động giữa các nước láng riềng, Thanet Wattanakul và Tanawat Watchalaanun (2017) đã chỉ ra mối liên hệ giữa GDP của Lào và xuất khẩu của Lào sang Thái Lan cũng như từ đầu tư trực tiếp của Thái Lan đến GDP của Lào và xuất khẩu của Lào sang Thái Lan [56].

Trong khi đó, Schäffler (2017) kết luận rằng ở cấp độ khu vực, các công ty đa quốc gia Đức ưu tiên đầu tư tại khu vực biên giới Đức - Cộng hòa Séc (quốc gia láng giềng phía Đông Đức), đã tạo điều kiện thuận tiện cho hợp tác thương mại xuyên biên giới, tiếp cận thị trường nước láng giềng, giảm chi phí vận 12 chuyển và chi phí dịch vụ tại khu vực biên giới. Đầu tư tại khu vực biên giới không chỉ cải thiện hoạt động kinh tế, xóa bỏ các rào cản thị trường, mà còn tăng cường hợp tác trong các vấn đề chính trị, cũng như nâng cao nhận thức về bản sắc chung giữa hai quốc gia [44]. Nghiên cứu của tác giả Churen Sun (2019) cho thấy việc thiết lập hoặc nâng cấp quan hệ đối tác, đặc biệt đối với quốc gia láng giềng có tác động tích cực đến quyết định đầu tư trực tiếp vào các nước trên của các công ty Trung Quốc ít nhất là trong ngắn hạn, chứng minh chiến lược ngoại giao của Trung Quốc hỗ trợ cho chiến lược đầu tư ra nước ngoài [49]. Đối v i các vấn đề liên quan đến chất lượng thể chế, r i ro chính trị tại nư c láng giềng ảnh hư ng đến OFDI Nghiên cứu của Jordaan (2005) đã đánh giá một số yếu tố tác động đến việc thu hút FDI của một quốc gia, đặc biệt tại khu vực châu Phi, và đưa ra kết luận rằng rủi ro chính trị tại nước láng giềng ảnh hưởng đến việc thu hút FDI của quốc gia bên cạnh [32].

Trong khi đó, Alfredo Jiménez (2014) cho rằng triển vọng kinh tế tốt, nguồn lực con người và sự phát triển của cơ sở hạ tầng sẽ thu hút các dòng vốn đầu tư lớn hơn. Đồng thời cũng chỉ ra mối liên hệ bước đầu của mức độ rủi ro chính trị được đo lường thông qua ổn định chính trị, tham nhũng, tự do kinh tế đến dòng vốn FDI [31]. Đối với nghiên cứu của các tác giả (Phil Bekaert, Harvey, Lundblad và Siegel, 2014) và (Economou, Hassapis, Philippas và Tsionas, 2017) đã cho thấy rằng việc giảm thiểu rủi ro chính trị, củng cố thể chế chính trị của nước sở tại, tạo mức tăng đầu tư nước ngoài (FDI) đáng kể [14][25]. Trong khi đó, nghiên cứu của Mehmet Pinar và Thanasis Stengos (2020) đã phân tích mối liên hệ giữa mức độ dân 13 chủ ở các nước láng giềng và dòng vốn FDI vào các nước sở tại, các nước được bao quanh bởi các nước dân chủ thu hút dòng vốn FDI cao hơn, các quốc gia được bao quanh bởi các quốc gia láng giềng có thể chế tốt có xu hướng có thể chế tốt hơn, ít xảy ra xung đột hơn, có sự ổn định chính trị cao hơn do đó thu hút dòng vốn FDI cao hơn [42].

1: Các nghiên cứu về OFDI sang nước láng giềng STT Nghiên cứu Tác giả Nội dung Foreign direct investment and Cornelius J., 1 neighboring influences (2005) Political risk spreads Bekaert và cộng Chỉ ra mối liên hệ Foreign direct investment sự, (2014); 2 giữa chất lượng thể determinants in OECD and Economou và chế, rủi ro chính trị developing countries cộng sự (2017) tại nước láng giềng Troubles with the neighbour: và việc thu hút FDI. Africa’s problem, Africa’s Easterly và Levin, 3 opportunity (2000) và Spatial spillovers in the Kelejian (2013) development of institutions The spatial interdependence of Đánh giá các nhân tố 4 Blanco (2012) FDI in Latin America quyết định đến dòng What drives European vốn FDI giữa các multinationals to the EU nước láng giềng như Ascani A. và cộng 5 neighbouring countries? A triển vọng kinh tế, sự (2016) mixed methods analysis of tiềm năng thị trường, Italian investment strategies nguồn lực con người, Risky business: The political cơ sở hạ tầng, tài Daniel C. O'Neill, 6 economy of Chinese investment nguyên thiên nhiên, (2014) in Kazakhstan” môi trường kinh 14 STT Nghiên cứu Tác giả Nội dung “Political Risk as a Determinant doanh, vị trí địa lý… of Southern European FDI in Alfredo Jiménez 7 Neighboring Developing (2014) Countries South-South FDI flows: How Aykut và cộng sự 8 big are they (2004) Can China's Diplomatic Quan hệ chính trị Partnership Strategy Benefit Churen Sun 9 giữa hai quốc gia, Outward Foreign Direct (2019) mức độ dân chủ và Investment? dòng vốn FDI.

Democracy in the neighborhood Pinar M. và 10 and foreign direct investment Stengos T. (2020) Indian Economic Reforms and Mối liên hệ giữa Foreign Direct Investment: How Vadlamannati K. OFDI sang nước láng 11 Much Difference Do they Make (2009) giềng và cải cách to Neighbours? kinh tế của Ấn Độ.

Regional determinants of Tác động của đầu tư German FDI in the Czech tại khu vực biên giới 12 Schäffler (2017) Republic: New evidence on the đến kinh tế và chính role of border regions trị. Mối liên hệ giữa The Relationship between Wattanakul T. và GDP của Lào và xuất Foreign Direct Investment from 13 Watchalaanun T. khẩu của Lào sang Thailand and Export on the (2017) Thái Lan với ODFI Economic Growth of Laos của Thái Lan.

Nguồn: Tổng hợp c a tác giả 15 1. Nghiên cứu về đầu tƣ trực tiếp của các nƣớc vào Campuchia 1. Các nghiên cứu về đầu tư trực tiếp vào Campuchia Đối với nghiên cứu về FDI tại Campuchia, các nghiên cứu đã có đã tập trung lý giải lợi thế so sánh cũng như những tác động tích cực, tiêu cực của OFDI đối với nền kinh tế nước này. Theo Alfons Uellenberg (2009), điều kiện thời tiết, thổ nhưỡng, nền kinh tế nông nghiệp của Campuchia, cơ chế đất đai tại Campuchia sẽ là những nhân tố thu hút các nhà đầu tư nước ngoài sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến [51].

Bên cạnh đó, các tác giả (Saing Chan Hang, Hem Socheth, Ouch Chandarany, Phann Dalis và Pon Dorina, 2012) đánh giá những ảnh hưởng của hoạt động đầu tư nước ngoài đến lĩnh vực nông nghiệp và vấn đề an ninh lương thực, bao gồm tổng quan ngành nông nghiệp và đầu tư nước ngoài trong nông nghiệp ở Campuchia, các chính sách và quy định ảnh hưởng đến đầu tư nước ngoài vào nông nghiệp, tác động của đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và khuyến nghị chính sách [43]. Đối với nghiên cứu của Ludo Cuyvers, Joseph Plasmans, Daniel Van Den Buckle (2011), những nhân tố quyết định có thể ảnh hưởng đến vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Campuchia chính là điều kiện về kinh tế, địa lý và đặc điểm chính trị, chỉ ra GDP của nước đầu tư, thương mại song phương của nước đó với nước nhận đầu tư và tỷ giá hối đoái có tác động tích cực đến dòng vốn FDI vào Campuchia, khoảng cách địa lý tác động tiêu cực đến mức vốn FDI vào Campuchia [19].