I. Chủ nghĩa hiện sinh và văn xuôi Việt Nam đương đại
Chủ nghĩa hiện sinh xuất hiện như một trào lưu triết học và văn hóa lớn của thế kỷ XX, ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực, trong đó có văn học. Trong bối cảnh văn xuôi Việt Nam đương đại, dấu ấn của chủ nghĩa hiện sinh được thể hiện qua các tác phẩm của nhiều nhà văn như Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Bình Phương, và Nguyễn Việt Hà. Những tác phẩm này phản ánh sự lo âu, ám ảnh về hiện tồn, thân phận con người trong thời đại hiện đại. Luận án tiến sĩ này nhằm khám phá và phân tích sự hiện diện của tư tưởng hiện sinh trong văn xuôi Việt Nam, từ đó đánh giá sự đóng góp của nó vào quá trình hiện đại hóa văn học.
1.1. Triết học hiện sinh và văn học hiện sinh
Triết học hiện sinh bắt nguồn từ các tư tưởng của Edmund Husserl và Jean-Paul Sartre, tập trung vào thân phận con người trong một thế giới phi lý. Văn học hiện sinh là sự kết hợp giữa triết học và nghệ thuật, phản ánh sự cô đơn, lo âu, và dấn thân của con người. Trong văn xuôi Việt Nam đương đại, các nhà văn đã tiếp nhận và chuyển hóa những tư tưởng này, tạo nên một dòng chảy văn học độc đáo, phản ánh những vấn đề nhân sinh sâu sắc.
1.2. Nhân vật mang tâm thức hiện sinh
Các nhân vật trong văn xuôi Việt Nam đương đại thường mang tâm thức hiện sinh, thể hiện qua sự vong thân, cô đơn, và ám ảnh về cái chết. Những nhân vật này không chỉ là sản phẩm của nghệ thuật mà còn là hiện thân của những vấn đề xã hội và triết học. Ví dụ, trong tác phẩm của Nguyễn Bình Phương, nhân vật thường đối mặt với sự phi lý của cuộc sống, tìm kiếm ý nghĩa trong một thế giới vô nghĩa.
II. Phương thức huyền thoại hóa không gian và thời gian
Trong văn xuôi Việt Nam đương đại, các nhà văn thường sử dụng phương thức huyền thoại hóa để thể hiện tâm thức hiện sinh. Không gian và thời gian trong các tác phẩm này không chỉ là yếu tố tự nhiên mà còn mang ý nghĩa biểu tượng, phản ánh sự phi lý và bất an của con người. Nghệ thuật văn xuôi được nâng tầm qua cách xây dựng không gian và thời gian, tạo nên một thế giới nghệ thuật đa chiều, phức tạp.
2.1. Không gian huyền thoại
Không gian huyền thoại trong văn xuôi Việt Nam đương đại thường được xây dựng như một thế giới phi lý, nơi con người phải đối mặt với sự cô đơn và bất an. Ví dụ, trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, không gian thường mang tính biểu tượng, phản ánh sự đổ vỡ của các giá trị truyền thống và sự bất lực của con người trước thực tại.
2.2. Thời gian hiện sinh
Thời gian trong văn xuôi hiện sinh thường được miêu tả như một dòng chảy vô định, phản ánh sự bất an và lo âu của con người. Các nhà văn như Nguyễn Bình Phương và Thuận thường sử dụng thời gian như một công cụ để khám phá tâm thức nhân vật, từ đó làm nổi bật những vấn đề hiện sinh như sự tồn tại, cái chết, và ý nghĩa cuộc sống.
III. Ý nghĩa và đóng góp của luận án
Luận án tiến sĩ này không chỉ khám phá dấu ấn của chủ nghĩa hiện sinh trong văn xuôi Việt Nam đương đại mà còn đóng góp vào việc nhận diện và đánh giá sự phát triển của văn học Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Luận án cung cấp một cái nhìn toàn diện về sự tiếp nhận và chuyển hóa các tư tưởng hiện sinh trong văn học, từ đó mở ra hướng nghiên cứu mới cho các nhà phê bình và nghiên cứu văn học.
3.1. Giá trị khoa học
Luận án đã hệ thống hóa và phân tích một cách chuyên sâu các yếu tố hiện sinh trong văn xuôi Việt Nam đương đại, góp phần làm sáng tỏ quá trình hiện đại hóa văn học. Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn diện về chủ đề này, mang lại giá trị khoa học và thực tiễn cao.
3.2. Ứng dụng thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được ứng dụng trong giảng dạy và nghiên cứu văn học, giúp sinh viên và nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về sự phát triển của văn xuôi Việt Nam đương đại. Ngoài ra, luận án cũng góp phần thúc đẩy sự giao lưu văn hóa và văn học giữa Việt Nam và thế giới.
